# وثل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AB%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وثل

وَثَّل الشيءَ: أَصَّله ومكَّنه، لغة في أَثَّله، وبه سمي الرجل وَثَّالاً. ووَثَّل مالاً: جمعه، لغة في أَثَّل. والوَثِيلُ: الضعيف. والوَثِيلُ: كل خَلَق من الشجر. والوَثْلُ: اللِّيفُ نفسه. والوَثِيل: الخَلَق من حِبال اللِّيف. والوَثِيل: اللِّيف. والوَثيل: الحبل منه، وقيل: الوَثَلُ، بالتحريك، والوَثِيلُ جميعاً الحبل من اللِّيف، وقيل الوَثِيل الحبل من القِنَّب. ابن الأَعرابي: الوَثَل: وسَخ الأَديم الذي يلقى منه، وهو الحَمُّ والتِّحْلِئ.
وواثِلةُ: من الأَسماء مأْخوذ من الوَثِيل. ووَثْل ووثالَة ووثَّال: أَسماء. وواثلة والوَثِيل: موضعان، وسُحَيم بن وَثِيل.
وروى الأَزهري بإِسناده عن ابن مسعود في قوله عز وجل: ولقد رآه نَزْلةً أُخرى؛ قال: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: رأَيت لجبريل، عليه الصلاة والسلام، سِتَّمائة جَناح ينتَشِرُ من ريشه التَّهاوِيلُ والدرُّ والياقوتُ أَي الأَشياء المختلفة الأَلْوان؛ أَراد بالتَّهاوِيل تَزايينَ ريشه وما فيه من صفرة وحمرة وبياض وخضرة مثل تَهاوِيلِ الرياض؛ ويقال لما يخرج من أَلوان الزَّهْر في الرياض التَّهاوِيل، واحدها تَهْوال، وأَصلها ما يَهُول الإِنسانَ ويحيره. والتَّهْوِيلُ: شيء كان يفعل في الجاهليَّة، كانوا إِذا أَرادوا أَن يستحلِفوا الرجل أَوْقَدُوا ناراً وأَلْقَوْا فيها مِلْحاً.
والمُهَوِّل: المحلِّف، وكان في الجاهلية لكل قوم نار وعليها سَدَنةٌ، فكان إِذا وقع بين الرجلين خُصومة جاءَا إِلى النار فيحلَّف عندها (*
قوله: يحلِّف عندها أي الخصم) وكان السَّدَنة يطرَحون فيها مِلْحاً من حيث لا يشعُر يُهَوِّلون بها عليه، واسم تلك النار الهُولَةُ، بالضم؛ التهذيب: كانت الهُولَةُ ناراً يُوقِدونها عند الحَلِف ويُلْقون فيها مِلْحاً فيَتَفَقَّع، يُهَوِّلون بها، وكذلك إِذا استحلفوا رجلاً؛ قال أَوس بن حجر يصف حمار وحش:
إِذا اسْتَقْبَلَتْه الشمسُ صَدَّ بِوَجْهِه،
كما صَدَّ عن نارِ المُهَوِّل حالِفُ
وهِيلَ السكران يُهالُ إِذا رأَى تَهاوِيل في سكره فيفزع لها؛ وقال ابن أَحمر يصف خمراً وشاربها:
تَمَشَّى في مَفاصِلِه، وتَغْشى
سَناسِنَ صُلْبِه حتى يُهالا
ورجل هَوَلْوَلٌ: خفيف؛ حكاه ابن الأَعرابي، وهو فَعَلْعَل؛ وأَنشد: هَوَلْوَلٌ إِذا ونَى القومُ نَزَلْ
والمعروف حَوَلْوَل.
والهَالُ: فُوهٌ من أَفْواهِ الطِّيبِ.
والهَالةُ: دارةُ القمر، وهَالةُ: الشمْسُ معرفة؛ أَنشد ابن الأَعرابي: ومُنْتَخَبٍ كأَنَّ هالةَ أُمُّهُ،
سَبَاهِي الفُؤادِ ما يَعِيش بمَعْقُول
ويروى أُمَّه، يريد أَنه فَرس كريم كأَنما نُتِجَته الشمسُ، ومُنْتَخَب حذِر كأَنه من ذَكاء قلْبه وشُهومته فزِعٌ، وسَباهِي الفُؤاد: مُدَلَّهه غافِلهُ إِلا من المَرَح، وهو مدكور في موضعه. وهَالةُ: اسم امرأَة عبد المطلب. وهَالٌ: من زجر الخيل.

### Türkçe

**وَثَّل** şeyi: onu kökleştirdi ve sağlamlaştırdı; **أَثَّله**’de bir dildir; bununla adam **وَثَّالاً** diye adlandırıldı.

Ve **وَثَّل** bir mal: onu topladı; **أَثَّل**’de bir dildir.

Ve **الوَثِيلُ**: zayıf.

Ve **الوَثِيلُ**: ağaçtan her eski (yıpranmış) şey.

Ve **الوَثْلُ**: lifin kendisi.

Ve **الوَثِيل**: lif iplerinden olan eski (yıpranmış) şey.

Ve **الوَثِيل**: lif.

Ve **الوَثيل**: ondan (yani liften) ip; ve denildi ki: **الوَثَلُ**, harekeli olarak, ve **الوَثِيلُ** birlikte: liften olan ip; ve denildi ki **الوَثِيل** kenevirden olan ip.

İbnü’l-A‘râbî: **الوَثَل**: derinin, ondan atılan pisliği; o da **الحَمُّ** ve **التِّحْلِئ**’dir.

Ve **وواثِلةُ**: isimlerden, **الوَثِيل**’den alınmıştır.

Ve **وَثْل** ve **وثالَة** ve **وثَّال**: isimlerdir.

Ve **وواثلة** ve **الوَثِيل**: iki yerdir; ve **سُحَيم بن وَثِيل**.

Ve el-Ezherî, isnadıyla İbn Mes‘ûd’dan, Aziz ve Celil olanın sözü hakkında rivayet etti: “Ve andolsun onu bir başka inişte gördü”; dedi ki: Allah’ın Elçisi, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Cebrâil’i, aleyhi’s-salât ve’s-selâm, altı yüz kanatlı gördüm; tüyünden **التَّهاوِيلُ** ve inci ve yakut yayılıyordu”; yani renkleri farklı şeyler; **التَّهاوِيل** ile tüyünün süslerini ve onda bulunan sarılık, kırmızılık, beyazlık ve yeşilliği, bahçelerin **تَهاوِيل**’i gibi, kastetti; ve bahçelerde çiçeğin renklerinden çıkan şeye **التَّهاوِيل** denir; onun teki **تَهْوال**’dır; aslı, insanı dehşete düşüren ve onu şaşırtan şeydir.

Ve **التَّهْوِيلُ**: câhiliyede yapılan bir şeydir; bir adamı yemin ettirmek istediklerinde bir ateş yakarlar ve içine tuz atarlardı.

Ve **المُهَوِّل**: yemin ettiren; ve câhiliyede her kavim için bir ateş ve onun üzerinde hizmetkârlar vardı; iki adam arasında bir çekişme vuku bulduğunda ateşe gelirlerdi de onun yanında yemin ettirilirdi
(* sözü: “onun yanında yemin ettirilirdi” yani hasım)
ve hizmetkârlar, fark ettirmeden içine tuz atarlardı; onunla ona **يُهَوِّلون** (korkuturlardı); ve o ateşin adı **الهُولَةُ**’dır, damme ile; **التهذيب**: **الهُولَةُ** yemin sırasında yaktıkları bir ateşti ve içine tuz atarlardı da patlar; onunla **يُهَوِّلون** (korkuturlardı); bir adamı yemin ettirdiklerinde de böyledir; Evs b. Hacer, yaban eşeğini vasfederek dedi:

إِذا اسْتَقْبَلَتْه الشمسُ صَدَّ بِوَجْهِه،
كما صَدَّ عن نارِ المُهَوِّل حالِفُ

Ve sarhoş **هِيلَ** edilir, **يُهالُ**: sarhoşluğunda **تَهاوِيل** gördüğünde, onlardan ürker; ve İbn Ahmer, şarabı ve onu içeni vasfederek dedi:

تَمَشَّى في مَفاصِلِه، وتَغْشى
سَناسِنَ صُلْبِه حتى يُهالا

Ve **هَوَلْوَلٌ** adam: hafif; onu İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve o **فَعَلْعَل**’dir; ve inşad etti:

هَوَلْوَلٌ إِذا ونَى القومُ نَزَلْ

Ve bilinen **حَوَلْوَل**’dür.

Ve **الهَالُ**: güzel kokunun ağızlarından bir ağız (tür).

Ve **الهَالةُ**: ayın halkası; ve **هَالةُ**: belirli olarak güneş; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

ومُنْتَخَبٍ كأَنَّ هالةَ أُمُّهُ،
سَبَاهِي الفُؤادِ ما يَعِيش بمَعْقُول

Ve “**أُمَّه**” diye de rivayet edilir; onun, sanki güneş onu doğurtmuş gibi, soylu bir at olduğunu kasteder; ve **مُنْتَخَب**: ihtiyatlı, sanki kalbinin zekâsından ve yiğitliğinden ürkekmiş gibi; ve **سَبَاهِي الفُؤاد**: yalnızca şenlikten dolayı dalgın, şaşkın; ve o, yerinde zikredilmiştir.

Ve **هَالةُ**: Abdülmuttalib’in bir kadınının adıdır.

Ve **هَالٌ**: atları ürkütme (seslenmesi)ndendir.
