# وثن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AB%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وثن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وثن

الوَثْنُ والوَاثِنُ: المقيم الراكد الثابت الدائم، وقد وَثَنَ؛ قال ابن دريد: وليس بثَبْتٍ؛ قال: والذي حكاه أَبو عبيد الواتن. وقد حكى ابن الأَعرابي: وَثَنَ بالمكان، قال: ولا أَدري من أَين أَنكره ابن دريد. الليث: الواثن والواتن لغتان، وهو الشيء المقيم الراكد في مكانه؛ قال رؤبة:على أَخِلاَّءِ الصَّفاء الوُثَّنِ
قال الليث: يروى بالثاء والتاء، ومعناهما الدّوْمُ على العهد، وقد وَتَنَ ووَثَنَ بمعنى واحد؛ قال أَبو منصور: المعروف وَتَنَ يَتِنُ، بالتاء، وُتُوناً، ولم أَسمع وَثَنَ، بالثاء، بهذا المعنى لغير الليث، قال: ولا أَدري أَحفظه عن العرب أَم لا. والوَثْنة، بالثاء: الكَفْرَةُ. والمَوْثُونة، بالثاء: المرأَةُ الذليلة. وامرأَة موثونة، بالثاء، إذا كانت أَديبةً وإن لم تكن حَسْناء.
والوَثَنُ: الصنم ما كان، وقيل: الصنم الصغير. وفي الحديث: شاربُ الخمر كعابدِ وَثَنٍ. قال ابن الأَثير: الفرق بين الوَثَنِ والصَّنَم أَن الوَثَنَ كل ما له جُثَّةٌ معمولة من جواهر الأَرض أَو من الخشب والحجارة كصورة الآدمي تُعمَلُ وتُنْصَبُ فتُعْبَدُ، والصَّنَمُ الصورة بلا جُثَّةٍ؛ ومنهم من لم يفرق بينهما وأَطلقهما على المعنيين. قال: وقد يطلق الوَثَنُ على غير الصورة، والجمع أَوْثانٌ ووُثُنٌ ووُثْنٌ
وأُثُنٌ، على إبدال الهمزة من الواو، وقد قرئ: إنْ يَدْعُونَ من دونه إلا أُثُناً؛ حكاه سيبويه. قال الفراء: وهو جمع الوَثَنِ، فضم الواو وهمزها، كما قال: وإذا الرسلُ أُقِّتَتْ. الأَزهري: قال شمر فيما قرأْت بخطه أَصل الأَوْثانِ عند العرب كل تِمْثالٍ من خشب أَو حجارة أَو ذهب أَو فضة أَو نحاس أَو نحوها، وكانت العرب تنصبها وتعبدها وكانت النصارى نصبت الصَّليب وهو كالتِّمْثال تُعَظِّمُه وتعبده، ولذلك سماه الأَعشى وَثَناً؛ وقال:
تَطُوفُ العُفاةُ بأَبْوابِه،
كطَوْفِ النَّصارى ببَيْتِ الوَثَنْ
أَراد بالوَثَنِ الصليب. قال: وقال عَدِيُّ بن حاتم قدمت على النبي، صلى الله عليه وسلم، وفي عُنُقِي صَليب من ذهب، فقال لي: أَلْقِ هذا الوَثَنَ عنك؛ أَراد به الصليب، كما سماه الأَعشى وَثَناً. ووُثِنَتِ الأَرض: مُطِرَتْ؛ عن ابن الأَعرابي. وأَرض مَضْبوطةٌ ممطورة وقد ضُبِطَتْ ووُثِنَتْ بالماء ونُصِرَتْ أَي مُطِرَتْ.
واسْتَوْثَنَت الإِبلُ: نشأَت أَولادُها معها. واسْتَوْثَنَ النَّحْلُ: صار فرقتين كباراً وصغاراً. واسْتَوْثَنَ المالُ: كثر. واسْتَوثَنَ من المال: استكثر منه مثل اسْتَوثَجَ واسْتَوثَرَ، والله أَعلم.

### Türkçe

**الوَثْنُ** ve **الوَاثِنُ**: yerleşik duran, durgun, sabit, daim olan; ve **وَثَنَ** etmiştir;
İbn Düreyd dedi: sabit değildir; dedi: Ebû Ubeyd’in naklettiği **الواتن**’dir. Ve İbnü’l-A‘râbî nakletmiştir: **وَثَنَ** mekânda; dedi: İbn Düreyd’in onu nereden inkâr ettiğini bilmiyorum.
el-Leys: **الواثن** ve **الواتن** iki lugattır; ve o, yerinde yerleşik duran durgun şeydir; dedi
Rü’be:
على أَخِلاَّءِ الصَّفاء الوُثَّنِ
el-Leys dedi: **الثاء** ve **التاء** ile rivayet olunur; ve ikisinin manası ahid üzere devam etmektir; ve **وَتَنَ** ve **وَثَنَ** bir tek mana üzeredir; Ebû Mansûr dedi: bilinen **وَتَنَ يَتِنُ**’dür, **التاء** ile, **وُتُوناً**; ve bu mana ile **وَثَنَ**’ı, **الثاء** ile, el-Leys’ten başkası için işitmedim; dedi: onu Araplardan mı ezberledi yoksa değil mi bilmiyorum. Ve **الوَثْنة**, **الثاء** ile: kâfirlik.
Ve **المَوْثُونة**, **الثاء** ile: zelil kadın. Ve **امرأَة موثونة**, **الثاء** ile, edepli olduğu zaman, güzel olmasa bile.
Ve **الوَثَنُ**: her ne olursa olsun put; ve denildi: küçük put. Ve hadiste: şarap içen, **وَثَنٍ**’e ibadet eden gibidir. İbnü’l-Esîr dedi: **الوَثَنِ** ile **الصَّنَم** arasındaki fark şudur ki
**الوَثَنَ** yer cevherlerinden yahut ağaç ve taşlardan yapılmış bir cüssesi olan her şeydir; âdemoğlu sureti gibi yapılır ve dikilir de ibadet olunur; **الصَّنَمُ** ise cüssesiz surettir;
ve onlardan kimi ikisi arasında fark gözetmedi ve ikisini iki mana üzerine mutlak kıldı. Dedi: ve **الوَثَنُ** suret olmayan üzerine de ıtlak olunur; cem‘i **أَوْثانٌ** ve **وُثُنٌ** ve **وُثْنٌ**
ve **أُثُنٌ**’dur; vavdan hemzenin ibdâli üzere; ve şu okunmuştur: **إنْ يَدْعُونَ من دونه إلا أُثُناً**; Sîbeveyh onu nakletti. el-Ferrâ dedi: o, **الوَثَنِ**’in cem‘idir; vavı dammeledi
ve onu hemzeledi; nitekim dedi: **وإذا الرسلُ أُقِّتَتْ**. el-Ezherî: Şemmer’in hattında okuduğumda dedi ki:
Araplar yanında **الأَوْثانِ**’ın aslı, ağaçtan yahut taştan yahut altından yahut gümüşten
yahut bakırdan yahut benzerinden her **تِمْثالٍ**’dır; ve Araplar onları diker ve onlara ibadet ederdi; ve Hristiyanlar
**الصَّليب**’i dikmişti ve o, **التِّمْثال** gibi, onu tazim eder ve ona ibadet eder; bundan dolayı el-A‘şâ onu **وَثَناً** diye adlandırdı;
ve dedi:
تَطُوفُ العُفاةُ بأَبْوابِه،
كطَوْفِ النَّصارى ببَيْتِ الوَثَنْ
**الوَثَنِ** ile **الصليب**’i kastetti. Dedi: ve Adiyy b. Hâtim dedi ki: Peygamber’in yanına geldim, sallallahu aleyhi ve sellem, ve boynumda altından bir **صَليب** vardı; bana dedi: bu
**الوَثَنَ**’ı üzerinden at; onunla **الصليب**’i kastetti; nitekim el-A‘şâ onu **وَثَناً** diye adlandırdı. Ve **وُثِنَتِ الأَرض**:
yağmurlandı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve suya bağlanmış, yağmur görmüş bir yer; ve **ضُبِطَتْ**
ve **وُثِنَتْ** su ile ve **نُصِرَتْ**; yani yağmurlandı.
Ve **اسْتَوْثَنَت الإِبلُ**: yavruları onunla beraber büyüdü. Ve **اسْتَوْثَنَ النَّحْلُ**:
iki fırka oldu: büyükler ve küçükler. Ve **اسْتَوْثَنَ المالُ**: çoğaldı. Ve **اسْتَوثَنَ من
المال**: ondan çok istedi; **اسْتَوثَجَ** ve **اسْتَوثَرَ** gibi; ve Allah daha iyi bilir.
