# وثن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AB%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وثن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وثن

: ( *!كاسْتَوْثَنَ ) ، بالثاءِ ، يقالُ : *!اسْتَوْثَنَ المالُ : إذا سَمِنَ ، وقيلَ : كَثُرَ .
( *!والوَثَنُ ، محرَّكةً : الصَّنَمُ ) ما كانَ ؛ وقيلَ : الصَّنَمُ الصَّغيرُ .
قالَ ابنُ الأثيرِ : الفَرْقُ بينَ *!الوَثَنِ والصَّنَمِ أنَّ الوَثَنَ كُلُّ ما لَهُ جُثَّةٌ مَعْمولَةٌ مِن جَواهِرِ الأرْضِ أَو مِن الخَشَبِ والحِجارَةِ كصُورَةِ الآدَميِّ تُعْمَلُ وتُنْصَبُ فتُعْبَدُ ، والصَّنَمُ الصُّورَةُ بلا جُثَّةٍ ؛ ومنهم مَنْ لم يُفَرِّقْ بَيْنهما وأَطْلَقَهما على المَعْنَيَيْنِ . قالَ : وقد يُطْلَقُ الوَثَنُ على غيرِ الصُّورَةِ .
ومَرَّ إيماء إلى الفَرْقِ بَيْنهما بوُجُوهٍ أُخَر في صنم ، قيلَ : سُمِّي *!وَثَناً لانْتِصابِه وثَبَاتِه على حَالَةٍ واحِدَةٍ من وَثَنَ بالمَكانِ أَقامَ به ، فهو *!واثِنٌ .
( ج وُثْنٌ ) ، بالضمِّ وبضمَّتَيْنِ ، ( *!وأَوْثانٌ ) *!وأُثُنٌ على إبْدالِ الهَمْزَةِ من الواوِ وبه قُرِىءَ : ﴿إنْ يَدْعُونَ مِن دونه إلاَّ أُثُناً﴾ ؛ حَكاه سِيْبَوَيْه .
قالَ الفرَّاءُ : وهو جَمْعُ الوَثَنِ ؛ وقد ذُكِرَ ذلِكَ في أثن .
( *!والواثِنُ : الواتِنُ ) ، وهو المُقِيمُ الثابِتُ .
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : ليسَ بثَبْتٍ .
قُلْتُ : وحَكَاه ابنُ

الأَعْرابيِّ : وَثَنَ بالمَكانِ ، فلا عبْرَةَ بإنْكارِ ابنِ دُرَيْدٍ ، والجَمْعُ *!وُثَّنٌ ، كرُكَّعٍ ، وبه رُوِي قَوْلُ رُؤْبَة المُتقدِّمُ أَيْضاً .
( *!والمَوْثُونَةُ ) مِن النِّساءِ : ( الذَّلِيلَةُ ) ؛ ) وبالتاءِ الأديبَةُ وإن لم تكنْ حَسْناءَ ، وقد تقدَّمَ .
( *!واسْتَوْثَنَ الشَّيءُ : بَقِيَ ؛ و ) أَيْضاً : ( قَوِيَ .
( و ) *!اسْتَوْثَنَ ( من المالِ : اسْتَكْثَرَ ) منه ، كاسْتَوْثَجَ واسْتَوْثَرَ .
( و ) اسْتَوْثَنَ ( النَّخْلُ ) ، هكذا بالنسخِ والصَّوابُ بالحاءِ المُهْمَلةِ ، ( صارَتْ فِرْقَتَيْنِ صِغاراً وكِباراً .
( و ) *!اسْتَوْثَنَتِ ( الإِبِلُ : نَشَأَتْ أَوْلادُها مَعَها .
( *!وأَوْثَنَ زَيْداً : أَجْزَلَ عَطِيَّتَهُ .
( و ) *!أَوْثَنَ ( من المالِ : أَكْثَرَ ) منه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الوَثْنَةُ : الكَفْرَةُ .
وهي *!وَثَنُ فلانٍ : أَي امْرأَتُه ، وهو مجازٌ ؛ نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ .
*!والوَثَنُ : الصَّلِيبُ ؛ ومنه حدِيثُ عدِيِّ بنِ حاتِمٍ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه . قدِمْتُ وفي عُنُقي صَلِيبٌ من ذَهَبٍ ، فقالَ لي : ( أَلْقِ هذا الوَثَنَ عنك ) ، وقد سَمَّاهُ الأَعْشى كَذلِكَ فقالَ :
تَطُوفُ العُفاةُ بأَبْوابِهكطَوْفِ النَّصارَى ببَيْتِ الوَثَن ْ*!ووُثِنَتِ الأرضُ فهي مَوْثُونَةٌ : مُطِرَتْ ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
( (

### Türkçe

: ( **كاسْتَوْثَنَ** ) ، **بالثاءِ** ، denilir: **اسْتَوْثَنَ المالُ** : semirdiği zaman; ve denildi: çoğaldı.
( **والوَثَنُ** ، harekeli: **الصَّنَمُ** ) her ne ise; ve denildi: küçük **الصَّنَمُ**.
İbnü’l-Esîr dedi: **الوَثَنِ** ile **الصَّنَمِ** arasındaki fark şudur ki **الوَثَنَ**; yer cevherlerinden yahut ağaçtan ve taşlardan yapılmış, Âdemoğlunun sûreti gibi yapılan ve dikilen, sonra da kendisine ibadet edilen, cüssesi olan her şeydir; **الصَّنَمُ** ise cüssesiz sûrettir; onlardan kimi de ikisi arasında fark gözetmedi ve ikisini iki mânâ üzerine mutlak kıldı. Dedi: **الوَثَنُ** sûretin dışındakine de ıtlak olunur.
Ve ikisi arasındaki farka, başka vecihlerle, **صنم**’da bir işaret geçti; denildi: **وَثَناً** diye adlandırıldı; dikilişi ve bir tek hâl üzere duruşu sebebiyle; **وَثَنَ بالمَكانِ** “orada ikamet etti”den; o hâlde o **واثِنٌ**’dir.
( ج **وُثْنٌ** ) ، zamme ile ve iki zamme ile, ( **وأَوْثانٌ** ) ve **أُثُنٌ**; vâvdan hemzenin ibdâli üzere; ve onunla şöyle okunmuştur: ﴿إنْ يَدْعُونَ مِن دونه إلاَّ أُثُناً﴾؛ Sîbeveyh onu nakletti.
Ferrâ dedi: o, **الوَثَنِ**’in cem‘idir; ve bu, **أثن**’de zikredilmiştir.
( **والواثِنُ** : **الواتِنُ** ) ، o, ikamet eden, sabit olandır.
İbn Düreyd dedi: sabit değildir.
Dedim: İbnü’l-A‘râbî onu hikâye etti: **وَثَنَ بالمَكانِ**; öyleyse İbn Düreyd’in inkârına itibar yoktur; cem‘i **وُثَّنٌ**’dür, **رُكَّعٍ** gibi; ve onunla, daha önce geçen Rü’be’nin sözü de rivayet olunmuştur.
( **والمَوْثُونَةُ** ) kadınlardan: ( zelil olan )؛ ) ve **بالتاءِ**: edepli olan, güzel olmasa bile; ve daha önce geçti.
( **واسْتَوْثَنَ الشَّيءُ** : kaldı; ve ) ayrıca: ( kuvvetlendi.
( و ) **اسْتَوْثَنَ** ( maldan: ondan çoğaltmayı istedi )؛ **كاسْتَوْثَجَ** ve **اسْتَوْثَرَ** gibi.
( و ) **اسْتَوْثَنَ** ( hurma ağaçları )؛ nüshalarda böyle; doğrusu **بالحاءِ المُهْمَلةِ** iledir, ( küçükler ve büyükler olarak iki fırka oldu.
( و ) **اسْتَوْثَنَتِ** ( develer: yavruları onunla beraber yetişti.
( **وأَوْثَنَ زَيْداً** : bağışını bol verdi.
( و ) **أَوْثَنَ** ( maldan: ondan çoğalttı ) .
Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**الوَثْنَةُ** : kâfire.
Ve o, **وَثَنُ** falancanın: yani karısıdır; bu mecazdır; Zemahşerî onu nakletti.
**والوَثَنُ** : haçtır; ondan, ‘Adî b. Hâtim’in hadisi; Allah Teâlâ ondan razı olsun: geldim, boynumda altından bir haç vardı; bana dedi ki: ( bu **الوَثَنَ**’i üzerinden at )؛ ve A‘şâ onu böyle adlandırdı da şöyle dedi:
Tَطُوفُ العُفاةُ بأَبْوابِهكطَوْفِ النَّصارَى ببَيْتِ الوَثَن ْ**!ووُثِنَتِ الأرضُ فهي مَوْثُونَةٌ** : yağmurlandı; İbnü’l-A‘râbî’den.
( (
