# وجأ (و-ج-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ج - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وجء

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ابن السكيت: قال الطائي: الوَجِئَةُ: الجرادُ يُدَقُّ ثمَّ يُلَتُّ بسمنٍ أو بزيتٍ فيُؤكل. قال: وسمعتُ الكِلابيَّ يقول: الوجيئة: التمرُ يُدَقُّ حتى يخرج نواهُ ثمَّ يُبَلُّ بلبنٍ وسمنٍ حتى يَتَّدِنَ ويَلْزَمَ بعضه بعضاً فيُؤكل. ووَجَأْتُهُ بالسكِّين: ضربتُهُ. ووُجِئَ هو فهو مَوْجوءٌ. والوِجاءُ بالكسر والمدّ: رَض عُروقِ البَيْضَتين حتَّى تنفَضِخَ فيكون شَبيهاً بالخِصاءِ. ووجأْتُ عُنُقَهُ وَجْأً: ضربته. وقد تَوَجَّأْتُهُ بيدي.

##### Türkçe

İbnü’s-Sikkît: et-Tâî dedi: **الوَجِئَةُ**: çekirge; dövülür, sonra içyağıyla yahut zeytinyağıyla yoğrulur da yenir. Dedi: ve **الكِلابيَّ**’yi şöyle derken işittim: **الوجيئة**: hurma; çekirdeği çıkıncaya kadar dövülür, sonra süt ve içyağı ile ıslatılır; ta ki yağlanıp birbirine yapışsın da yenir. Ve onu bıçakla **وَجَأْتُهُ**: onu vurdum. Ve **وُجِئَ**; o hâlde o **مَوْجوءٌ**dur. Ve **الوِجاءُ** (kesre ve med ile): iki yumurtalığın damarlarını, patlayıncaya kadar ezmek; böylece hadım etmeye benzer olur. Ve boynunu **وجأْتُ** **وَجْأً**: onu vurdum. Ve onu elimle **تَوَجَّأْتُهُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب اللفيف من حرف الجيم
جو ، جوى ، جأى ، أجا ، جئو ، جيأ ، جا ، أج ، وجأ ، وج ، جأجأ ، أوجى ، جيا ، يأجج ، جأج ، يأجوج ، ويج .
جو : قال الليث : الجَوُّ الهواء ، وكانت اليمامَةُ تُسَمَّى جَوّاً ، وأنشد .
أخْلَقَ الدّهْرُ بِجَوّ طَلَلاَ
قلت : الجَوُّ ما اتّسع من الأرض واطمأَنَّ وبرز ، وفي بلاد العرب أَجوِيَةٌ كثيرة يُعرف كل جو منها بما نُسِبَ إليه ؛ فمنها جوُّ غِطْرِيف وهو فيما بين السِّتار وبين الجماجم ، ومنها جوّ الخُزَامى ، ومنها جوّ الإحساء ، ومنها جوّ اليمامة ، وقال طرفة :
خَلاَ لَكِ الجَوُّ فبيضي واصْفِرِي
ويقال : هذا جوٌّ مُكْلِىءٌ ، أي كَثير الْكَلأ ، وهذا جوٌّ مُمْرِعٌ . وجوُّ السماء : الهواءُ بين السماء والأرض .
قال الله : ( إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرَاتٍ فِى جَوِّ السَّمَآءِ ) ( النحل : 79 ) .
ودَخَلتُ مع أعرابي دَخْلاً بالخَلصاءِ ، فلما انتهينا إلى الماء قال : هذا جوٌّ من الماء لا يوقف على أقصاه .
وقال ابن الأعرابي : الْجَوُّ الآخرَة .
وقال الليث : الْجِوَاء مَوضع . قال : والفُرْجَةُ التي بين مَحَلَّةِ القوم وسْط البيوت تُسَمَّى جِوَاءً ، يقال : نَزَلْنا في جِوَاءِ بَني فلان قلت : الجِوَاء جمع الجَوّ ، ومنه قول زهير :
عَفَا مِنْ آلِ فاطِمَةَ الجِوَاءُ
ويقال : أراد بالجِوَاءِ موضعاً بعينه .
وقول الليث : الجِوَاءُ الفُرْجةُ وسْط البيوت لا أعرفه ، ويُجمع الجوُّ جواءً وهو عندي تصحيف وصوابه الحِواء وجمعه أحوية وقد يجمع الجوُّ جِواءً ، ومنه قوله :
أيا أُمَّ عَمْرٍ و من يَكن عَقْرُ داره
جِواءَ عَدِيَ يأكل الحشرات
البيت يُروى للنابغة ولأوس بن حجر .
ورُوِي عن سَلمان ، أنه قال : لكل أمرىء جَوّانيّاً وبَرّانيّاً ، فمن أصْلَحَ جوّانيَّهُ أصلَحَ
اللَّهُ بَرّانيَّة ، ومَنْ أفْسد جوّانيّه أفسد الله بِرانيَّة .
قال شمر ، قال بَعْضهم : عَنَى بِجَوّانِيِّه سِرَّه ، وبِبَرّانيِّة عَلاَنِيَّه .
قال : وجوُّ كل شيء بَطْنُه وداخِله ، وهو الجَوّه بالهاء أيضاً ؛ وأنشد قوله :
يَجْرِي بِجَوّتِهِ مَوْجُ الْفُرَاتِ كأَن
ضَاحِ الخُزَاعِيِّ جازَت رَنْقَه الرِّيحُ
قال : جَوّتُه : بَطنُ ذلك الموضع .
وقال آخر :
لَيست تَرَى حولها شخصاً وَراكبُها
نَشْوانُ في جَوّةِ الْباغُوتِ مَخمورُ
قال شمر ، قال ابن الأعرابيّ : الْباغُوت مَوْضع ، وجوَّتُه : دَاخِلُه ، وقال قَتَادة في قول الله : ( فِى جَوِّ السَّمَآءِ ) ( النحل : 79 ) في كَبِدِ السماء ، ويقال كُبَيداء السماء .
جوى : قال الليث : الجَوَى مقصور ، كلُّ داءٍ يَأْخُذُ في الباطن لا يُستَمرَأَ معه الطعام . يقال : رَجلٌ جَوٍ ، وَامرأةٌ جَوِيَةٌ كما ترى ، وَاستَجْوَينا الطّعامَ واجتَوَينَاه ، وصار الاجتواء أيضاً لما يُكرَهُ ويُبْغَض .
وفي الحديث : ( أنَّ وَفْدَ عُرْينَة قَدِمُوا المدينة فاجتَوَوْها ) .
قال أبو عُبيد : قال أبو زيد : ( اجَتَويت البلاد إذا كَرِهْتها ، وَإن كانت مُوافِقَةً لك في بَدَنك ، واسْتَوْبَلَتها إذا لم تُوَافِقك في بدنك وإن كنتَ مُحِبّاً لها .
قلت : قال أبو زيد في ( نوادره ) : الاجتِوَاء النزاعُ إلى الوَطن ، وكراهَةُ المكان الذي أنت به وإن كنتَ في نِعمة .
قال : وإن لم تكُن نازِعاً إلى وَطنك فأَنت مُجتوٍ أيضاً .
قال أبو زيد : وقد يكونُ الاجتَوَاءُ أيضاً ألا تَسْتمرىءَ الطعامَ بالأرض ولا الشَّراب ، غير أنك إذا أحبَبْتَ المقامَ بها ولم يُوافِقك طعامُها ولا شَرابُها ، فأَنتَ مُسْتوبِل ، ولستَ بمجتَوٍ .
قلت : جعل أبو زيد الاجتَوَاء على وَجْهين .
وقال ابن بُزرْج : يقال للذي يجتَوِي الْبَلَد : به اجتِوَاء ، وجوًى مَنْقوص ، وَجِيةٌ .
قال : وحَقَّرُوا الجِيَةَ جُيَيَّة .
حدَّثنا السعديُّ عن الرماديّ عن يزيد بن هارون عن العوام بن حَوْشَبِ ، عن جَبَلةً بن صُحَيْم ، عن مُؤثر بن عفازة عن عبد الله ، قال :
( لما كانت ليلة أسري برسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) لقي إبراهيم وموسى وعيسى ، فتذاكروا الساعة ، ورَدّوا الحديث إلى عيسى فذكر الدَّجال وقتلَهُ إياه ، وخروج يأجُوج ومأجُوج ، وإفسادهم الأرض ، ودعاءه عليهم فيموتون ، وتَجوى الأرضُ من
ريحهم ) . ثم ذكر الحديث بطوله :
قال أبو عُبيد : قولُه تجتَبىء الأرضُ منهم ، أي تُنِتن ، وهو جَوٍ من أي مُنْتِن ؛ وأنشد :
ثمَّ كان المِزاجُ ماءَ سحاب
لا جَوٍ آجنٌ ولا مطروقٌ
قال : الجَوِي المنْتنُ المتغيّر . وقال :
بَسَأْتَ بَنِيهَا ؛ وجَوِيتَ عنها
وعندي لو أرَدْتَ لها دواء
جويت عنها : أي لم تُوافقك فكرهتها .
أبو عبيد : الْجَوى الْهَوى الباطِن .
وقال ابن السِّكِّيت : رَجُلٌ جَوِي الجَوْف : وامْرَأَةٌ جَوِيَة ، أيْ دَوِي الْجَوف .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : جَوِيَتْ نفْسِي جَوًى ، إذا لم توافِقك البِلاد .
قال ، وقال أبو عمرو : الْجِواءُ الواسعُ من الأوْدِية ، وأنشد :
يمْعَسُ بالماءِ الْجِوَاءُ مَعْساً
جأى : قال الليث : الجُؤْوَةُ بوزن الجُعْوَة : لَوْنُ الأجْأَى ، وهو سوادٌ في غُبْرَةٍ وحُمْرَة .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : يقال : كَتِيبَةٌ جَأْوَاءُ إذا كانت عليتها صَدَأُ الحديد . قال : وإذا خَالَطَ كُمْتَةَ البعيرِ مثلُ صَدَأ الحديد ، فهو الجُؤْوَة ، وبَعيرٌ أَجأَى .
قال ، وقال الأُمويّ : الجُوَّةُ غير مهموز : الرُّقعة في السِّقاء .
يقال : جَوَّيتُ السِّقَاءَ : رَقَعْتُه .
وقال شمِر : هي الجُؤْوَةُ ، تَقديرُ الجُعْوَة .
يقال : مِقَاءٌ مُجْئِيٌّ ، وهو أنْ يُقَابِلَ بين الرُّقعتين على الوَهْيِ من ظَاهرٍ وباطن .
قال شمر : وكلّ شيءٍ غَطَّيتَه أو كَتَمْته ، فقد جَأَيتَه .
قال : وقال أبو زيد : جَأَيت سِرَّه كَتَمته ، وما يَجأَى سِقاءُك شَيْئاً ، أي لا يَحبِس الماء ، وما يَجأَى الرَّاعي غَنَمه ، إذا لم يَحفَظها .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، يقال : فلان أحْمَق ما يَجأَى مَرْغَه ، أي لا يَسْتُر لُعَابَه .
قال : وجأَى ، إذا مَنَعَ .
وقال شِمر : جَيَّأْتُ الْقِرْبةَ خِطتُها . وأنشد :
تخَرّقَ ثَفْرُها أيام خُلَّتْ
على عَجَلٍ فَجِيبَ بها أَدِيمُ
فَجيَّأَها النساءُ فخان منها
كَبَعْثَاةٌ ورَادِعَةٌ رَدُومُ
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ ، والفراء : الْجِئَاوَةُ مثل فِعالة : الشيءُ الذي يوضع عليه القِدْرُ إن كان جِلداً ، أو خَصَفَةً أو غيرها .
قال ، وقال الأحمر : هي الْجِئَاءُ ، والجِواءُ أيضاً .
وفي حديث عليّ : ( لأنْ أَطَّلِيَ بجِواءِ جِلْدٍ أحَبّ إليّ من أن أطَّلِيَ بزعْفَران ) .
قال : وجمْع الجِئَاء أَجِئيَة ، وجمع الجِوَاءَ أَجْوِية .
وقال شمر : قال الفراء : جأَوْتُ البُرْمَةَ إذا رَقعتها ، وكذلك النّعل ، وقد جأَى على الشيء إذا عَضَّ عليه .
أبو عدنان ، عن أبي عُبيدة : أَجِيءْ هذا ، أي غَطّه .
قال لبيد :
حَوَاسِرُ لا يُجِئنَ عَلَى الْجِذَام
أي لا يَسْتُرْنَ . ويقال : أحيءْ عليك ثَوْبك .
ابن السّكّيت : امرأَةٌ مُجَيَّأَةٌ ، إذا أُفضِيَتْ ، فإذا جُومعَتْ أَحْدَثت ، ورجل مُجَيَّأ ، إذا جامعَ سلح .
وقال الفرّاء في قول الله : ( فَأَجَآءَهَا الْمَخَاضُ إِلَى جِذْعِ النَّخْلَةِ ) ( مريم : 23 ) هو من جِئْتُ ، كما تقول : فجاءَ بها المخاض ، فلمَّا أُلقِيَت الباءُ جُعل في الفعل ألف ، كما تقول : آتَيْتُكَ زَيْداً ، تريد أتَيْتُكَ بزيْد .
ومن أمثال العرب : شَرٌّ ما أجَاءك في مُخَّةِ عُرْقوب ، ومنهم من يقول : شَرٌّ ما ألجَأَك . والمعنى واحد .
وتميم تقول : شَرٌّ ما أشاءَك ، وأنشد غيره :
وشَدَدْنَا شَدَّةً صادقَة
فأجاءَتْكم إلى سَفْحِ الجبل
وقال زهير :
وجارٍ سارَ مُعْتمداً إلينا
أجاءَتْهُ المخافةُ والرّجاءُ
أي ألجأتْه معنى قوله : إلى مُخَّةِ عُرقوب ، أن العرقوبَ لا مُخَّ فيه ، فلا يحتاجُ إليه إلا من لا يقدر على شيء .
قال أبو عبيد : ويُضرَبُ هذا لكلِّ مضطر إلى ما لا خير فيه ولا يَسُدُّ مَسَدّاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : جَايأَني الرجلُ من قُرْب ، أي قابلني ، ومَرّ بي مُجَايأَةً أي مُقَابَلة .
قلت : هو من جِئْتُهُ مَجيئاً ومَجِيئةً ، فأَنَا جاءٍ وجِيءَ به يُجاء به ، فهو مَجِيءٌ به .
أجأ : قال الليث : أَجَأٌ وسَلْمَى جَبَلا طيِّء ، وإذا نُسب إلى أجأ قلت : هؤلاء أَجِئيُّون بوزن أجَعِيُّون .
وقال ابن الأعرابيّ : أَجَأَ ، إذا قَرَّ .
جأي : قال الليث : جِئاوَة اسمُ حَيَ من قيس ، قد دَرَجُوا ولا يُعْرفون .
جيأ : والجَيْأة : مُجْتمَعُ ماءٍ في هَبْطةٍ حَوالي الحصون .
أبو عُبيد ، عن الكسائيّ ، وأبي عُبَيدة ، والأمويّ : الجَيْأة الموضعُ الذي يجتمع فيه الماء .
شمر ، عن أبي زيد : الجَيْأَةُ الحُفْرَةُ العظيمة ، يجتمع فيها ماء المطر ، ويَشْرَعُ
الناسُ فيه حُشُوشَهُم .
قال الكميت :
ضفادعُ جَيْأَةٍ حَسِبَتْ أَضَاةً
مُنَضِّبَةً ستَمْنَعُهَا وطيناً
وقال الفرّاء : جاء فلانُ جَيْأَةً . قال : وأما الجِيَّةُ بغير همز ، فهو الذي يَسيل إليه المياه .
وقال الهُذَليّ :
من فوقه شَعَفٌ قُرٌّ وأسْفَلُه
جِيءٌّ تَنَطَّقَ بالظَّيَّانِ والعُتُمِ
وقال شمر : يقال له جِيَّةٌ وجَيأَةٌ ، وكلٌّ من كلام العرب .
وفي ( نوادر الأعراب ) يقال : قِيّةٌ من ماء ، وجِيّةٌ من ماء ، أي ماءٌ ناقعٌ خَبيث ، إمَّا مِلْحٌ ، وإما مَخْلوط بِبَول .
وقال الليث : الجائية ما اجتمعَ في الخُراجِ من المِدَّة والقَيْح ، يقال : جاءَتْ جائيَةُ الجِرَاح .
وفي حديث : يَأْجوجَ ومأجُوج ( فَتَجْوَى منهم الأرض ) قال أبو عُبيد : أيّ تُنْتِنُ ، وأنشد :
ثمّ كانَ المِزَاجُ ماءً سحابٍ
لا جَوٍ آجِنٌ ولا مطرُوقُ
قال : والجَوِي المُنْتِن ، والأجِنُ دونَه في التَّغيُّر .
أجج : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَجَّ في سيره ، يَؤُجُّ أَجّاً ، إذا أسرع وهَرْوَل ، وأنشد :
يؤُجُّ كما أجَّ الظَّليمُ المُنَفَّرُ
وقال الليث : أجَّت النارُ تَؤُجُّ أَجيجاً ، وأجَّجْتها تأجِيجاً ، وائتجَّ الحَرُّ ائتجاجاً . والأُجَاجُ : شِدَّةُ الحَرّ .
قال رؤبة :
وحَرَّقَ الحَرُّ أجاجاً شاعلاً
قال : والأُجاجُ الماءُ المُرَّ المِلْح ، قال الله تعالى : ( وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ) ( الفرقان : 53 ) وهو الشديدُ الملوحة والمرارةَ ، مثل ماء البحر .
ويقال : جاءت أجَّةُ الصَّيف .
أبو عُبيد : الائتجاج : شدّة الحَرّ .
قال ذو الرمة :
بِأجةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطَبُ
يأجوج : قال أبو إسحاق في ( يأجوج ، ومأجوج ) : هما قبيلان من خَلق الله ، جاءت القراءةُ فيهما بهمزٍ وبغير همز .
قال : وجاء في الحديث : ( أنَّ الخلقْ من الناس عشرة أجزاء ، تِسْعة منها يأجُوج ومأجُوج ) قال : وهما اسمان أعْجَميان واشتقاق مثلهما من كلام العرب يخرج من أَجَّتِ النار ، ومن الماءِ الأُجاج ، وهو الشّديد الملوحة والمرارة ، مثل ماء البحر ، المُحْرِق من مُلوحته ، ويكون التقدير في يأجوج يَفْعُول ، وفي مأجوج
مفعول .
قال : ويجوز أن يكون يَأْجوج فاعُولاً ، وكذلك مأجوج .
قال : وهذا لو كان الاسمان عَرَبِيَّين لكان هذا اشتقاقُهما ، فأما الأعجميَّة فلا تُشْتَقُّ من العربية .
عمرو عن أبيه : أَجَّجَ ، إذا حمل على العدوّ ، وجَأَجَ ، إذا وقف جُنْباً .
ويج : قال الليث : الوَيْجُ خَشبةُ الفَدَّان بلُغةِ عُمَان .
وجأ : في الحديث المرفوع : ( من استطاع منكم الباءَة فَليَتَزَوَّج ، ومنْ لم يستطِعْ فعليه بالصَّوْم فإنه له وِجاء ) .
وقال أبو عُبيد : قال أبو زيد يقال للفحل إذَا رُضَّت أُنثيَاه : قد وُجِيءَ وِجاءً ممدود ، فهو مَوجوءٌ ، وقد وَجَأتُه ، فأراد أنَّه يَقْطَعُ النِّكاح لأنَّ المَوْجوءَ لا يَضْرِب .
وقال الليث : الوَجْءُ باليد ، والسِّكين . يقال : أَجَأتُه أَجَؤُهُ وَجْأْ مقصور .
وجا : وأما الوَجا فهو شدَّة الحَفَا . يقال : وَجِيَت الدّابةُ تَوْجَى ، وَجاً ، مقصور ، وإنّهُ لَيَتَوَجَّى في مِشْيته ، وهو وَجٍ .
وقال ابن السكِّيت : أَنْ يشتكِي البعيرُ باطنَ خفِّه ، والفرسُ باطن حافرِه .
قال : وقال أبو عُبيدة : الوَجَا : قبل الحَفا ، والحفا قبل النَّقَب .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الوَجِئَة البقَرة .
ابن نَجدة ، عن أبي زيد : الوَجِيءُ : الخَصِيّ .
سَلَمةُ عن الفرّاء : يقال وَجَأْتَه وَوَجَيْتُه وِجاءً .
قال : والوِجاءُ في غيرِ هذا وِعاءٌ يُعمَلُ من جران الإبل ، تَجعلُ فيه المرأةُ غِسْلَتَها ، وقُماشَها ، وجمعه أَوجيَة .
عمرو عن أبيه : جاءَ فلانٌ مْوجًى ، أي مرْدُوداً عن حاجَته وقد أوْجَيْتُه .
وقال الليث : الإيجاءُ أنْ تَزْجرَ الرجلَ عن الأمر ، تقول : أوْجَيتُه فَرَجع .
قال : والإيجاءُ إن يَسأَلَ فلا يُعْطِي السائِلَ شَيئاً .
وقال رَبيعةُ بنُ مَقروم :
أَوْجَيْتُه عَنِّي فأَبْصَر قَصْدَه
وكَوَيتُهُ فَوقَ النَّواظِر مِنْ عَلِ
وقال :
فإنْ تَكُ لا تَصيدُ اليوم شيئاً
فآب قميصُها أوجى وخابا
أبو عُبيد ، عن الكسائيّ : أوْجيتُه أعطيتُه .
قال شمِر : لا أعْرِفه بهذا المعنى ، وأوْجيتُه : رَدَدتُه .
وقال غيره : حَفَر فَأَوْجَى ، إذا انتَهى إلى صَلابَة ولم يُنْبِط . قال : وأوْجى الصَّائِدُ إذَا أخْفَقَ ولم يَصِدْ ، وأوْجأَتِ الكَرِبَّةُ
وأوْجتْ ، إذا لم يَكُن فيها مَاء ، وكذلك الصَّائد .
وأتينَاه فَوَجيْناه ، أي وَجَدْناه وَجِيئاً لا خَيرَ عنده .
ويقال : أوْجَتْ نفسه عن كذا ، أي أضْرَبت وانتزعتْ ، فهي مُوجِيَة ، وأوْجَيْتُ عنكم ظُلْمَ فُلان ، أي دَفَعتُه . وأنشد :
كأَنَّ أبي أوْصَى بِكم أن أضُمَّكم
إليَّ وأَوجِي عَنْكُمُ كلَّ ظَالِم
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أوْجَى ، إذا صَرَفَ صَدِيقَه بغير قَضاءٍ حاجتِه ، وأوْجَى أيضاً باعَ الأوْجِيَة ، واحدها وِجاء ، وهي العُكُومُ الصِّغار ، واحدها عِكْم . وأنشد :
كَفَّاكَ غَيثَانِ عَليهم جُودَانْ
تُوجَى الأكُفُّ وهما يَزيدان
قال : تُوجِي تَنقطع . ويقال : ماءٌ يُوجِي ، أي يَنقطع .
ويقال : رَمى الصَّيَد فَأَوْجَى ، وسَأَلَ حَاجَةً فَأَوْجَى ، أي أخْفَق .
ابن السكيت : الوَجِيَئةُ ، التَّمْر ، يُدَقُّ حتى يَخْرُجَ نَواه ، ثم يُبَلُّ بلَبَنٍ أو سَمْن حَتَّى يَتَّدِنَ ، أي يَبْتَلَّ ويَلزمَ بعضُه بعضاً فيؤكل .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الوَجِيئَةُ التَّمْر ، يُوجَأُ ثمَّ يؤكلُ باللَّبن .
وجج : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنّ آخِر وطأةٍ لله بِوَجّ ) . وَجّ ، هو الطائف .
وأراد بالوطْأَةِ الغَزَاةَ ها هنا ، وكانت غَزْوَة الطَّائف آخر غزواتِ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) واسمُها وَجّ .
وقال الليث : الوَجُّ عِيدانٌ يُتَدَاوَى بها . قلت : ما أراهُ عربياً مَحْضاً .
وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي ، قال : الْوَجُّ السُّرْعة والوُجُجُ : النعام السريعة العدو . وقال طرفة :
ورِثَتْ في قيسَ مَلْقَى نُمْرُقٍ
ومَشَتْ بين الحشايا مَشْيَ وَجْ
قيل : الوَجُّ السرعة ، وقيل : الوَجُّ : القُطَا .
جأجأ : عمرو ، عن أبيه ، قال : الجَأجأُ الهزيمة ، قال : وتجأجأتُ عنه ، أي هِبتُه ، فلان لا يتجأجأُ عن فلان ؛ أي هو جَرِيء عليه .
أبو عبيدٍ ، عن الأمويّ : جأجأتُ بالإبل ، إذا دَعَوْتها إلى الشُّرب ، وهَأهأتُ بها للعَلَفِ ، والاسم منه الجِيءُ والهِيءُ . وقال مُعَاذ الهرّاء :
وما كان عَلَى الجِيءُ
ولا الهِيءِ امْتِداحِيكا
وقال :
ذكّرها الوِرْدَ بقولِ جِيجا
فأقبلتْ أعناقُها الفَرُّوجا
يعني فروج الحوض .
الليث ، تجأجأتُ أي كَفَفْتُ وانتهيت ،
وأنشد :
سَأنزِعُ منكَ عِرْسَ أبيك إني
رأيتُكَ لا تَجَأجأُ عن حِمَاها
جي : اسم مدينة أصْبَهان ، وكان ذو الرمة وَرَدَها ، فقال :
نَظَرتُ ورائي نَظرَةَ الشَّوق بعدما
بَدَا الجَوُّ من جَيَ لنا والدَّسَاكِرُ
قال :
جؤجؤ : عظامُ صَدْرِ الطائر ، والجُؤْجُؤْ : صَدْرُ السَّفينة ، والجميع الجآجِيء .
وقال أبو زيد يقال : جايأتُ ، إذا وَافَقَتَ مجيئه ، ويقال لو قدْ جاوزْتَ هذا المكانَ لجايأتَ الْغَيْثَ مُجَايأةً وجِيَاءً ، أي وَافَقْتَه .
وقال الأصمعِيّ : يَأجِجُ مهموزٌ ، مكانٌ من مَكَّةَ على ثمانية أمْيال ، وكان من مَنَازل عبد الله بن الزبير ، فلما قَتَلَه الحجاج أنزَله الْمُجَذَّمين ، ففيها المجذَّمُون قد رأيْتُهُم وإيَّاها ، أرادَ الشَّماخ بقوله :
كأَنِّي كَسَوْتُ الرَّحْلَ أحقَبَ قَارحاً
من اللآءَ ما بين الجنابِ فَيَأحِجِ
جاج : ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الجاجةُ : جمعها جاج ، وهي خَرَزَةٌ لا تُساوِي فَلْساً ، وقال غيره : يقال : ما رَأَيْتُ عليها جاجةٌ ولا عَاجةُ ، وأنشد :
فجاءَتْ كخَاصِي العَيْرِ لم تَحْلَ عاجةً
ولا جَاجةٌ فيها تَلُوحُ على وَشمِ
وقال أبو زَيْد : الجَاجةُ الخَرزَةُ التي لا قيمَةَ لهَا ياجِ وأَياجِج من زجر الإبل . قال الراجز :
فَرَّجَ عنه حَلَقَ الرَّتَايجِ
تَكَفْكُفُ الرَّسايِمِ الأوَاجِجِ
وقيل : ياجٍ ، وأيا جِجِ
عاتٍ عن الزَّجْرِ ، وقيل : جاهِجِ

##### Türkçe

**باب اللفيف من حرف الجيم**
**جو** , **جوى** , **جأى** , **أجا** , **جئو** , **جيأ** , **جا** , **أج** , **وجأ** , **وج** , **جأجأ** , **أوجى** , **جيا** , **يأجج** , **جأج** , **يأجوج** , **ويج** .

**جو** : Leys dedi: **الجَوُّ** havadır; Yemâme’ye **جَوّاً** denilirdi; ve (şu beyti) okudu:
أخْلَقَ الدّهْرُ بِجَوّ طَلَلاَ

Dedim: **الجَوُّ** yerden genişleyip alçalan, (düzleşip) belirginleşen şeydir; Arap beldelerinde çok **أَجوِيَةٌ** vardır; her bir **جو** kendisine nisbet edileniyle bilinir; bunlardandır: **جوُّ غِطْرِيف** ki **السِّتار** ile **الجماجم** arasındadır; bunlardandır: **جوّ الخُزَامى**; bunlardandır: **جوّ الإحساء**; bunlardandır: **جوّ اليمامة**. Tarafe dedi:
خَلاَ لَكِ الجَوُّ فبيضي واصْفِرِي

Ve denilir: bu, **جوٌّ مُكْلِىءٌ**’dür; yani otu çoktur; ve bu, **جوٌّ مُمْرِعٌ**’dır. **وجوُّ السماء**: gök ile yer arasındaki havadır.

Allah dedi: ( **إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرَاتٍ فِى جَوِّ السَّمَآءِ** ) ( **النحل : 79** ) .

Bir bedevî ile **الخَلصاءِ**’da bir girişe girdim; suya vardığımızda dedi: bu, sudan bir **جوٌّ**dur; onun en ucunda durulamaz.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الْجَوُّ** âhirettir.

Leys dedi: **الْجِوَاء** bir yerdir. Dedi: kavmin mahallesi ile evlerin ortası arasındaki açıklığa **جِوَاءً** denilir; “**نَزَلْنا في جِوَاءِ بَني فلان**” denir. Dedim: **الجِوَاء** **الجَوّ**’un çoğuludur; ondan Züheyr’in sözü:
عَفَا مِنْ آلِ فاطِمَةَ الجِوَاءُ

Ve denilir: **الجِوَاءِ** ile belirli bir yeri kastetti.

Leys’in sözü: **الجِوَاءُ** evlerin ortasındaki açıklıktır; bunu bilmiyorum; ve **الجوُّ** **جواءً** diye çoğul yapılır; bu, bence bir tashîftir; doğrusu **الحِواء**’dır ve çoğulu **أحوية**’dir. Ve **الجوُّ** bazen **جِواءً** diye de çoğul yapılır; ondan şu sözü:
أيا أُمَّ عَمْرٍ و من يَكن عَقْرُ داره
جِواءَ عَدِيَ يأكل الحشرات

Bu beyit Nâbiga’ya ve Evs b. Hacer’e rivayet edilir.

Selmân’dan rivayet edildi: “Her kişi için bir **جَوّانيّاً** ve bir **بَرّانيّاً** vardır; kim **جوّانيَّهُ**’ini ıslah ederse Allah **بَرّانيَّة**’sini ıslah eder; kim **جوّانيّه**’ini ifsad ederse Allah **بِرانيَّة**’sini ifsad eder.”

Şemmer dedi, bazıları dedi: **جَوّانِيِّه** ile sırrını, **بِبَرّانيِّة** ile alenîsini kastetti.

Dedi: her şeyin **جوُّ**’su onun karnı ve içidir; o, **الجَوّه** (ه ile) de olur; ve şu sözünü okudu:
يَجْرِي بِجَوّتِهِ مَوْجُ الْفُرَاتِ كأَن
ضَاحِ الخُزَاعِيِّ جازَت رَنْقَه الرِّيحُ

Dedi: **جَوّتُه**: o yerin karnıdır.

Bir başkası dedi:
لَيست تَرَى حولها شخصاً وَراكبُها
نَشْوانُ في جَوّةِ الْباغُوتِ مَخمورُ

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الْباغُوت** bir yerdir; **وجوَّتُه**: onun içidir. Katâde, Allah’ın sözü hakkında: ( **فِى جَوِّ السَّمَآءِ** ) ( **النحل : 79** ) “göğün ortasında” (dedi); ve “**كُبَيداء السماء**” denilir.

**جوى** : Leys dedi: **الجَوَى** maksûrdur; içte tutan her hastalık ki onunla beraber yemek hazmedilmez. Denilir: **رَجلٌ جَوٍ**; ve “gördüğün gibi” **وَامرأةٌ جَوِيَةٌ**. Ve “yemeği bize uygun bulmadık” anlamında **وَاستَجْوَينا الطّعامَ** ve **واجتَوَينَاه** (denir). Ve **الاجتواء** da, hoşlanılmayan ve nefret edilen şeye (isim) oldu.

Hadiste: ( **أنَّ وَفْدَ عُرْينَة قَدِمُوا المدينة فاجتَوَوْها** ) .

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: “**اجَتَويت البلاد**: onu kerih gördüğünde (denir); bedeninde sana uygun olsa bile. Ve **اسْتَوْبَلَتها**: bedeninde sana uygun olmadığında (denir); onu seviyor olsan bile.”

Dedim: Ebû Zeyd **نوادره**’inde dedi: **الاجتِوَاء** vatana çekilmedir; içinde nimet olsan bile bulunduğun yeri kerih görmendir.

Dedi: vatanına çekilmiyor olsan da sen yine **مُجتوٍ**’sün.

Ebû Zeyd dedi: **الاجتَوَاء** bazen de, o yerde yemeği de içeceği de hazmedememendir; ancak orada kalmayı sevdiğinde ve onun yemeği içeceği sana uygun olmadığında sen **مُسْتوبِل**’sin; **بمجتَوٍ** değilsin.

Dedim: Ebû Zeyd **الاجتَوَاء**’ı iki vecih üzere kıldı.

İbn Büzurc dedi: beldeyi **يجتَوِي** edene denilir: onda **اجتِوَاء** vardır; ve **جوًى** (nâkıs); ve **وَجِيةٌ**.

Dedi: **الجِيَةَ**’yi küçülttüler: **جُيَيَّة**.

Bize Sa‘dî, Ramâdî’den; o, Yezîd b. Hârûn’dan; o, Avvâm b. Havşeb’den; o, Cebele b. Suhaym’dan; o, Müessir b. Affâze’den; o, Abdullah’tan haber verdi; dedi ki:
( “Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) isrâ olunan gece olunca İbrâhîm, Mûsâ ve Îsâ ile karşılaştı; saati müzakere ettiler; sözü Îsâ’ya döndürdüler; o da Deccâl’i ve onu öldürmesini, **يأجُوج ومأجُوج**’un çıkışını, onların yeryüzünü ifsadını, onlara karşı duasını ve onların ölmelerini, ve yerin onların kokusundan **تَجوى** olmasını zikretti.” ) Sonra hadisi uzunluğuyla zikretti.

Ebû Ubeyd dedi: “Onun sözü **تجتَبىء الأرضُ منهم**: yani kokar; ve o, **جَوٍ**’dur; yani kokmuş.” Ve şu beyti okudu:
ثمَّ كان المِزاجُ ماءَ سحاب
لا جَوٍ آجنٌ ولا مطروقٌ

Dedi: **الجَوِي** kokmuş, değişmiş olandır. Ve dedi:
بَسَأْتَ بَنِيهَا ؛ وجَوِيتَ عنها
وعندي لو أرَدْتَ لها دواء

**جويت عنها**: yani sana uygun olmadı da onu kerih gördün.

Ebû Ubeyd: **الْجَوى** içteki hevâdır.

İbnü’s-Sikkît dedi: **رَجُلٌ جَوِي الجَوْف**; ve **وامْرَأَةٌ جَوِيَة**; yani içi hasta.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **جَوِيَتْ نفْسِي جَوًى**: beldeler sana uygun olmadığında.

Dedi; Ebû Amr dedi: **الْجِواءُ** vadilerden geniş olandır; ve okudu:
يمْعَسُ بالماءِ الْجِوَاءُ مَعْساً

**جأى** : Leys dedi: **الجُؤْوَةُ** ( **الجُعْوَة** vezninde): **الأجْأَى**’nın rengidir; o, tozluluk ve kızıllık içinde bir siyahlıktır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: denilir: **كَتِيبَةٌ جَأْوَاءُ**; eğer üst tarafı demirin pası (gibi) ise. Dedi: deve dorusuna demirin pası gibi bir şey karıştığında o **الجُؤْوَة**’dir; ve deve **أَجأَى**’dır.

Dedi; Ümevî dedi: **الجُوَّةُ** (hemzesiz): kırbada yama parçasıdır.

Denilir: **جَوَّيتُ السِّقَاءَ**: onu yamaladım.

Şemmer dedi: o, **الجُؤْوَةُ**’dir; **الجُعْوَة** takdiri üzeredir.

Denilir: **مِقَاءٌ مُجْئِيٌّ**; o, iki yamayı dıştan ve içten zayıf yerin üzerine karşı karşıya getirmendir.

Şemmer dedi: her şeyi örttüğünde yahut gizlediğinde onu **جَأَيتَه** etmiş olursun.

Dedi: Ebû Zeyd dedi: **جَأَيت سِرَّه**: onu gizledim. Ve “kırban hiçbir şeyi **يَجأَى** etmez” (denir); yani suyu tutmaz. Ve “çoban koyununu **يَجأَى** etmez” (denir); onu korumadığında.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: falan ahmaktır; salyasını örtmez; “**ما يَجأَى مَرْغَه**”.

Dedi: ve **وجأَى**: engellediğinde (denir).

Şemmer dedi: **جَيَّأْتُ الْقِرْبةَ**: onu diktim. Ve okudu:
تخَرّقَ ثَفْرُها أيام خُلَّتْ
على عَجَلٍ فَجِيبَ بها أَدِيمُ
فَجيَّأَها النساءُ فخان منها
كَبَعْثَاةٌ ورَادِعَةٌ رَدُومُ

Ebû Ubeyd, Asma‘î ve Ferrâ’dan: **الْجِئَاوَةُ** ( **فِعالة** gibi): eğer deri ise yahut hasır parçası yahut başka bir şey ise, tencerenin üzerine konulan şeydir.

Dedi; Ahmer dedi: o, **الْجِئَاءُ**’dır; ve **الجِواءُ** da.

Ali’nin hadisinde: ( “Safranla sıvamamdan daha sevgili olan, bir deri **جِواءِ**’siyle sıvamamdır.” )

Dedi: **الجِئَاء**’ın çoğulu **أَجِئيَة**’dir; **الجِوَاءَ**’ın çoğulu **أَجْوِية**’dir.

Şemmer dedi: Ferrâ dedi: **جأَوْتُ البُرْمَةَ**: onu yamaladığımda; aynı şekilde nal. Ve bir şeyin üzerine **جأَى** etti: ona dişiyle bastığında.

Ebû Adnân, Ebû Ubeyde’den: “Bunu **أَجِيءْ** et”; yani ört.

Lebîd dedi:
حَوَاسِرُ لا يُجِئنَ عَلَى الْجِذَام
yani örtmezler. Ve “elbisenin üzerine **أحيءْ** et” denilir.

İbnü’s-Sikkît: **امرأَةٌ مُجَيَّأَةٌ**: ifzâ edildiğinde; cinsel ilişki kurulduğunda dışkıladığında. Ve **رجل مُجَيَّأ**: cinsel ilişki kurduğunda dışkıladığında.

Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **فَأَجَآءَهَا الْمَخَاضُ إِلَى جِذْعِ النَّخْلَةِ** ) ( **مريم : 23** ): bu, **جِئْتُ**’dendir; “doğum sancısı onu getirdi” dediğin gibi; **الباء** atılınca fiile bir **ألف** konuldu; “**آتَيْتُكَ زَيْداً**” dediğin gibi; “sana Zeyd’i getirdim” (yani “Zeyd’i sana getirdim”) demek istersin.

Arapların darb-ı mesellerindendir: “**شَرٌّ ما أجَاءك في مُخَّةِ عُرْقوب**”; ve onlardan kimi der: “**شَرٌّ ما ألجَأَك**”. Mana birdir.

Temîm der: “**شَرٌّ ما أشاءَك**”; ve başkası okudu:
وشَدَدْنَا شَدَّةً صادقَة
فأجاءَتْكم إلى سَفْحِ الجبل

Züheyr dedi:
وجارٍ سارَ مُعْتمداً إلينا
أجاءَتْهُ المخافةُ والرّجاءُ

yani onu zorladı. “**إلى مُخَّةِ عُرقوب**” sözünün manası: **العرقوب**’da ilik yoktur; ona ancak hiçbir şeye gücü yetmeyen muhtaç olur.

Ebû Ubeyd dedi: bu, hayır olmayan ve bir boşluğu doldurmayan şeye mecbur kalan her kimse için darb olunur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: adam bana yakından **جَايأَني** etti; yani bana karşı geldi. Ve “bana **مُجَايأَةً** geçti”; yani karşı karşıya (geçti).

Dedim: bu, “ona geliş” **جِئْتُهُ مَجيئاً ومَجِيئةً**’dendir; ben **جاءٍ**’ım; ve “onunla getirildi” **جِيءَ به يُجاء به**; o, “onunla getirilmiş” **مَجِيءٌ به**’dir.

**أجأ** : Leys dedi: **أَجَأٌ** ve **سَلْمَى** Tayyi’ dağlarıdır; **أجأ**’ya nisbet edildiğinde “bunlar **أَجِئيُّون**’dur” dersin; **أجَعِيُّون** vezninde.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَجَأَ**: soğuduğunda (denir).

**جأي** : Leys dedi: **جِئاوَة** Kays’tan bir kabile adıdır; yok olup gitmişlerdir; bilinmezler.

**جيأ** : ve **الجَيْأة**: kaleler civarında bir çöküntüde suyun toplandığı yerdir.

Ebû Ubeyd, Kisâî, Ebû Ubeyde ve Ümevî’den: **الجَيْأة** suyun toplandığı yerdir.

Şemmer, Ebû Zeyd’den: **الجَيْأَةُ** büyük çukurdur; yağmur suyu onda toplanır; insanlar onda helâlarını açarlar.

Kümeyt dedi:
ضفادعُ جَيْأَةٍ حَسِبَتْ أَضَاةً
مُنَضِّبَةً ستَمْنَعُهَا وطيناً

Ferrâ dedi: falan **جَيْأَةً** geldi. Dedi: hemzesiz **الجِيَّةُ** ise, suların kendisine aktığı şeydir.

Hüzelî dedi:
من فوقه شَعَفٌ قُرٌّ وأسْفَلُه
جِيءٌّ تَنَطَّقَ بالظَّيَّانِ والعُتُمِ

Şemmer dedi: ona **جِيَّةٌ** ve **جَيأَةٌ** denilir; her biri Arapların sözündendir.

**نوادر الأعراب**’da: “sudan bir **قِيّةٌ** ve sudan bir **جِيّةٌ**” denilir; yani durgun, kötü su; ya tuzludur ya da idrarla karışıktır.

Leys dedi: **الجائية** çıbanda irin ve cerahatten toplanan şeydir; “yaraların **جائيَةُ**’si geldi” denilir.

Hadiste: **يَأْجوجَ ومأجُوج** ( “yer onlardan **فَتَجْوَى** olur” ) Ebû Ubeyd dedi: yani kokar. Ve okudu:
ثمّ كانَ المِزَاجُ ماءً سحابٍ
لا جَوٍ آجِنٌ ولا مطرُوقُ

Dedi: **الجَوِي** kokmuş olandır; **الأجِنُ** değişmede ondan aşağıdır.

**أجج** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَجَّ** yürüyüşünde **يَؤُجُّ أَجّاً**: hızlandığında ve koşar gibi olduğunda. Ve okudu:
يؤُجُّ كما أجَّ الظَّليمُ المُنَفَّرُ

Leys dedi: ateş **أجَّت** eder; **تَؤُجُّ أَجيجاً**; ve onu **أجَّجْتها تأجِيجاً** (tutuşturdum); ve sıcak **ائتجَّ الحَرُّ ائتجاجاً** (şiddetlendi). **الأُجَاجُ**: sıcağın şiddetidir.

Rü’be dedi:
وحَرَّقَ الحَرُّ أجاجاً شاعلاً

Dedi: **الأُجاجُ** acı tuzlu sudur. Allah تعالى dedi: ( **وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ** ) ( **الفرقان : 53** ); o, deniz suyu gibi şiddetli tuzluluk ve acılıktır.

Ve “yazın **أجَّةُ**’si geldi” denilir.

Ebû Ubeyd: **الائتجاج**: sıcağın şiddetidir.

Zü’r-Rumme dedi:
بِأجةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطَبُ

**يأجوج** : Ebû İshâk **يأجوج ، ومأجوج** hakkında dedi: onlar Allah’ın yaratıklarından iki kabiledir; kıraat onlarda hemzeli ve hemzesiz gelmiştir.

Dedi: hadiste geldi: ( “insanlardan yaratılış on kısımdır; dokuzu **يأجُوج ومأجُوج**’dur.” ) Dedi: ikisi de a‘cemî iki isimdir; bunların benzeri bir iştikak Arapların sözünden, ateşin **أَجَّتِ** etmesinden ve **الماءِ الأُجاج**’dan çıkar; o, deniz suyu gibi şiddetli tuzluluk ve acılıktır; tuzluluğundan yakıcıdır. Takdir **يأجوج**’da **يَفْعُول**; **مأجوج**’da **مفعول** olur.

Dedi: **يَأْجوج**’un **فاعُولاً** olması da caizdir; aynı şekilde **مأجوج**.

Dedi: iki isim Arapça olsaydı iştikakları bu olurdu; ama a‘cemîlikte Arapçadan iştikak edilmez.

Amr, babasından: **أَجَّجَ**: düşmana yüklendiğinde; ve **جَأَجَ**: yan tarafta durduğunda.

**ويج** : Leys dedi: **الوَيْجُ** Umân dilinde saban (takımı) ağacıdır.

**وجأ** : merfû hadiste: ( “Sizden kim **الباءَة**’ye güç yetirirse evlensin; kim güç yetiremezse oruç tutsun; çünkü o, onun için **وِجاء**’dır.” )

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: aygırın iki yumurtası ezildiğinde ona denilir: **قد وُجِيءَ وِجاءً** (memdûd); o, **مَوجوءٌ**’dur; ve ben onu **وَجَأتُه**. Muradı: o, nikâhı keser; çünkü **المَوْجوءَ** aşım yapmaz.

Leys dedi: **الوَجْءُ** el ile ve bıçak iledir. Denilir: **أَجَأتُه أَجَؤُهُ وَجْأْ** (maksûr).

**وجا** : **الوَجا** ise, çıplaklık (tahaffî) şiddetidir. Denilir: binek **وَجِيَت** eder; **تَوْجَى**; **وَجاً** (maksûr). Ve “yürüyüşünde **لَيَتَوَجَّى** eder”; o, **وَجٍ**’dir.

İbnü’s-Sikkît dedi: devenin ayağının içini, atın tırnağının içini ağrıtmasıdır.

Dedi: Ebû Ubeyde dedi: **الوَجَا** çıplaklıktan öncedir; çıplaklık da **النَّقَب**’den öncedir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَجِئَة** inektir.

İbn Necde, Ebû Zeyd’den: **الوَجِيءُ** hadımdır.

Seleme, Ferrâ’dan: denilir: **وَجَأْتَه** ve **وَجَيْتُه وِجاءً**.

Dedi: **الوِجاءُ** bunun dışında, develerin gırtlağından yapılan bir kaptır; kadın onda yıkanma suyunu ve bezini koyar; çoğulu **أَوجيَة**’dir.

Amr, babasından: falan **مْوجًى** geldi; yani ihtiyacından geri çevrilmiş olarak; ve ben onu **أوْجَيْتُه**.

Leys dedi: **الإيجاءُ** adamı işten azarlayıp çevirmendir; “onu **أوْجَيتُه** de geri döndü” dersin.

Dedi: **الإيجاءُ** (şu da): ister de isteyene hiçbir şey vermez.

Rabîa b. Makrûm dedi:
أَوْجَيْتُه عَنِّي فأَبْصَر قَصْدَه
وكَوَيتُهُ فَوقَ النَّواظِر مِنْ عَلِ

Ve dedi:
فإنْ تَكُ لا تَصيدُ اليوم شيئاً
فآب قميصُها أوجى وخابا

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **أوْجيتُه**: ona verdim.

Şemmer dedi: bunu bu manada bilmiyorum; **أوْجيتُه**: onu geri çevirdim.

Ve başkası dedi: kazdı da **فَأَوْجَى** etti; yani sertliğe ulaştı da su çıkarmadı. Dedi: avcı **أوْجى** eder; başarısız olup avlamadığında. Ve **أوْجأَتِ الكَرِبَّةُ** ve **أوْجتْ**: onda su olmadığında; aynı şekilde avcı.

Ve “ona geldik de onu **فَوَجيْناه** ettik”; yani onu **وَجِيئاً** bulduk; onda hayır yok.

Ve denilir: nefsi şundan **أوْجَتْ**; yani yüz çevirdi ve çekildi; o, **مُوجِيَة**’dir. Ve “sizin üzerinizden falanın zulmünü **أوْجَيْتُ**”; yani onu defettim. Ve okudu:
كأَنَّ أبي أوْصَى بِكم أن أضُمَّكم
إليَّ وأَوجِي عَنْكُمُ كلَّ ظَالِم

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أوْجَى**: dostunu ihtiyacını gidermeden çevirdiğinde; ve **أوْجَى** ayrıca **الأوْجِيَة**’yi sattığında; onun teki **وِجاء**’dır; o da küçük bohçalardır; onun teki **عِكْم**’dir. Ve okudu:
كَفَّاكَ غَيثَانِ عَليهم جُودَانْ
تُوجَى الأكُفُّ وهما يَزيدان

Dedi: **تُوجِي** kesilir. Ve “**ماءٌ يُوجِي**” denilir; yani kesilir.

Ve denilir: avı attı da **فَأَوْجَى** etti; ve bir ihtiyaç istedi de **فَأَوْجَى** etti; yani başarısız oldu.

İbnü’s-Sikkît: **الوَجِيَئةُ** hurmadır; çekirdeği çıkıncaya kadar dövülür; sonra sütle yahut sade yağla ıslatılır; ta ki yağlansın; yani ıslansın ve bir kısmı bir kısmına yapışsın; sonra yenir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَجِيئَةُ** hurmadır; **يُوجَأُ** edilir; sonra sütle yenir.

**وجج** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: ( “Allah’ın son basışı **بِوَجّ**’dedir.” ) **وَجّ** Tâif’tir.

Burada **الوطْأَةِ** ile gazâyı kastetti; Tâif gazvesi Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) son gazveleriydi; onun adı **وَجّ** idi.

Leys dedi: **الوَجُّ** tedavi olunan çubuklardır. Dedim: onu saf Arapça görmüyorum.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **الْوَجُّ** sürattir; **الوُجُجُ**: hızlı koşan devekuşlarıdır. Tarafe dedi:
ورِثَتْ في قيسَ مَلْقَى نُمْرُقٍ
ومَشَتْ بين الحشايا مَشْيَ وَجْ

Denildi: **الوَجُّ** sürattir; ve denildi: **الوَجُّ**: **القُطَا**’dır.

**جأجأ** : Amr, babasından, dedi: **الجَأجأُ** bozgun (hezîmet)tir. Dedi: ondan **وتجأجأتُ عنه**; yani ondan korktum. Falan, falandan **لا يتجأجأُ** etmez; yani ona karşı cesurdur.

Ebû Ubeyd, Ümevî’den: **جأجأتُ بالإبل**: onları su içmeye çağırdığımda; ve onları yem için **هَأهأتُ** ettim. Bunun adı **الجِيءُ** ve **الهِيءُ**’dür. Muâz el-Harrâ’ dedi:
وما كان عَلَى الجِيءُ
ولا الهِيءِ امْتِداحِيكا

Ve dedi:
ذكّرها الوِرْدَ بقولِ جِيجا
فأقبلتْ أعناقُها الفَرُّوجا

yani havuzun **فروج**’ları.

Leys: **تجأجأتُ**: yani vazgeçtim ve son verdim. Ve okudu:
سَأنزِعُ منكَ عِرْسَ أبيك إني
رأيتُكَ لا تَجَأجأُ عن حِمَاها

**جي** : İsfahân şehrinin adıdır; Zü’r-Rumme ona uğradı; dedi ki:
نَظَرتُ ورائي نَظرَةَ الشَّوق بعدما
بَدَا الجَوُّ من جَيَ لنا والدَّسَاكِرُ

Dedi:
**جؤجؤ** : kuşun göğüs kemikleridir. **الجُؤْجُؤْ**: geminin göğsüdür. Hepsi **الجآجِيء**’dir.

Ebû Zeyd dedi: **جايأتُ** denilir; geldiği şeye muvafakat ettiğinde. Ve “bu yeri geçseydin yağmura **لجايأتَ**; **مُجَايأةً** ve **جِيَاءً**”; yani ona muvafakat ettin.

Asma‘î dedi: **يَأجِجُ** (hemzeli) Mekke’den sekiz mil uzaklıkta bir yerdir; Abdullah b. Zübeyr’in menzillerindendi; Haccâc onu öldürünce oraya **الْمُجَذَّمين**’i indirdi; orada **المجذَّمُون** vardır; onları ve orayı gördüm. Şemmâh şu sözüyle bunu kastetti:
كأَنِّي كَسَوْتُ الرَّحْلَ أحقَبَ قَارحاً
من اللآءَ ما بين الجنابِ فَيَأحِجِ

**جاج** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجاجةُ**; çoğulu **جاج**’dır; o, bir pula denk olmayan bir boncuktur. Ve başkası dedi: “Onun üzerinde ne bir **جاجةٌ** ne bir **عَاجةُ** gördüm.” Ve okudu:
فجاءَتْ كخَاصِي العَيْرِ لم تَحْلَ عاجةً
ولا جَاجةٌ فيها تَلُوحُ على وَشمِ

Ebû Zeyd dedi: **الجَاجةُ** kıymeti olmayan boncuktur. **ياجِ** ve **أَياجِج** develeri sürmek (azarlamak) cinsindendir. Râciz dedi:
فَرَّجَ عنه حَلَقَ الرَّتَايجِ
تَكَفْكُفُ الرَّسايِمِ الأوَاجِجِ

Ve “**ياجٍ** ve **أيا جِجِ**” denildi.

**عاتٍ** sürmeden (zecerden) (olan); ve “**جاهِجِ**” denildi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ج أ
وجأه في عنقه وتوجّأه‏.‏
وتكلّم فلان فتوجّأوه بالأيدي وتوطأوه بالأرجل‏.‏
وكبشٌ موجوء‏:‏ وجئت خُصيتاه حتى انفضختا وهو ضرب من الخصاء وضحّى رسول الله صلى الله عليه وسلم بكبشين موجوءين ومنه قوله عليه الصلاة والسلام‏:‏ ‏"‏ الصوم وجاء ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ وجأ المرأة‏:‏ نكحها‏.‏
ووجأ التّمر فاتجأ إذا دقّه حتى تلزّج‏.‏
وأطعمه الوجيئة وهي جراد يدقّ ويلتّ بسمن‏.‏
وطلبت أعرابية إلى زوجها أن يرثي أباها مرثيةً حسنة‏.‏
فقال‏:‏ لتبك الباكيات أبا خبيب لدهرٍ أو لنائبة تنوب وقعب وجيئةٍ بلّت بماء يكون إدامها لبن حليب

##### Türkçe

و ج أ
**وجأه** onun boynuna vurdu ve **توجّأه** onu (vurmakla) yaraladı.‏
Falan kimse konuştu da onu ellerle **توجّأوه** ettiler ve ayaklarla **توطأوه** ettiler.‏
Ve **كبشٌ موجوء**: **وجئت** onun iki husyesi, ikisi de patlayıncaya kadar; bu, hadım etmenin bir türüdür. Ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم iki **موجوءين** koç kurban etti. Ve ondan, عليه الصلاة والسلام’in sözü: "Oruç **وجاء**dır".‏
Mecazdan: **وجأ المرأة**: ona cinsel ilişkiye girdi.‏
Ve **وجأ التّمر** sonra **اتجأ**: onu dövüp yapışkanlaşıncaya kadar (ezdi).‏
Ve ona **الوجيئة** yedirdi; o, çekirgenin dövülüp içyağıyla yoğrulmasıdır.‏
Bir bedevî kadın, kocasından, babası için güzel bir mersiye söylemesini istedi.‏
O da dedi ki:
Ağlasın ağlayanlar Ebû Hubeyb’e, bir zaman için yahut gelip çatan bir musibet için;
Ve bir kap **وجيئة** ki suyla ıslatıldı; onun katığı sağılmış süt olur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَجْءُ: اللَّكْزُ. ووَجَأَه باليد والسِّكِّينِ وَجْأً، مقصور: ضَربَه. وَوَجَأَ في عُنُقِه كذلك. وقد تَوَجَّأْتُه بيَدي، ووَجِئَ، فهو مَوْجُوءٌ، ووَجَأْتُ عُنُقَه وَجْأً: ضَرَبْتُهُ. وفي حديث أَبي راشد، رضي اللّه عنه: كنتُ في
\<ص:191>
مَنائِحِ أَهْلي فَنَزَا منها بَعِيرٌ فَوَجَأْتُه بحديدةٍ. يقال: وجَأْتُه بالسكين وغيرها وجْأً إِذا ضربته بها. وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه: مَن قَتَلَ نفسَه بحديدةٍ فحديدتُه في يَدِه يَتَوَجَّأُ بها في بطنِه في نار جَهَنَّمَ. والوَجْءُ: أَن تُرَضَّ أُنْثَيا الفَحْلِ رَضّاً شديداً يُذْهِبُ شَهْوَة الجماع ويتَنَزَّلُ في قَطْعِه مَنْزِلةَ الخَصْي. وقيل: أَن تُوجَأَ العُروقُ والخُصْيَتان بحالهما. ووَجَأَ التَّيْسَ وَجْأً ووِجَاءً، فهو مَوْجُوءٌ ووَجِيءٌ، إِذا دَقَّ عُروقَ خُصْيَتَيْه بين حجرين من غير أَن يُخْرِجَهما. وقيل: هو أَن تَرُضَّهما حتى تَنْفَضِخَا، فيكون شَبِيهاً بالخِصاءِ. وقيل: الوَجْءُ المصدر، والوِجَاءُ الاسم. وفي الحديث: عَلَيْكُمْ بالبَاءة فَمَنْ لم يَسْتَطِعْ فعليه بالصَّوْمِ فإِنه له وِجَاءٌ، مـمدود. فإِن أَخْرَجَهما من غير أَن يَرُضَّهما، فهو الخِصاءُ. تقول منه: وَجَأْتُ الكَبْشَ. وفي الحديث: أَنه ضَحَّى بكَبْشَيْن مَوْجُوءَيْن، أَي خَصِيَّيْنِ. ومنهم من يرويه مُوْجَأَيْن بوزن مُكْرَمَيْن، وهو خَطَأٌ. ومنهم من يرويه مَوْجِيَّيْنِ، بغير همز على التخفيف، فيكون من وَجَيْتُه وَجْياً، فهو مَوْجِيٌّ. أَبو زيد: يقال للفحل إِذا رُضَّتْ أُنْثَياه قد وُجِئَ وِجَاءً، فأَراد أَنه يَقْطَعُ النِّكاحَ لأَن الـمَوْجُوءَ لا يَضْرِبُ. أَراد أَن الصومَ يَقْطَعُ النِّكاحَ كما يَقْطَعُه الوِجَاءُ، وروي وَجًى بوزن عَصاً، يريد التَّعَب والحَفَى، وذلك بعيد، إِلا أَن يُراد فيه معنى الفُتُور لأَن من وَجِيَ فَتَرَ عن الـمَشْي، فَشَبَّه الصوم في باب النِّكاح بِالتَّعَبِ في باب الـمَشْي. وفي الحديث: فلْيَأْخُذْ سَبْعَ تَمَراتٍ مِنْ عَجْوةِ المدينة فَلْيَجَأْهُنَّ أَي فلْيَدُقَّهُنَّ، وبه سُمِّيت الوَجِيئةُ، وهي تَمْر يُبَلُّ بلَبن أَو سَمْن ثم يُدَقُّ حتى يَلْتَئِمَ. وفي الحديث: أَنه، صلى اللّه عليه وسلم، عادَ سَعْداً، فوَصَفَ له الوَجِيئةَ. فأَمَّا قول عبدالرحمن بن حَسَّانَ: فكنتَ أَذَلَّ من وَتِدٍ بِقاعٍ،  * يُشَجِّجُ رأْسَه، بالفِهْرِ، واجِي فإِنما أَرادَ واجِئٌ، بالهمز، فَحَوَّلَ الهمزةَ ياءً للوصل ولم يحملها على التخفيف القياسي، لأَن الهمز نفسه لا يكونُ وَصْلاً،وتَخْفِيفُه جارٍ مَجْرَى تَحْقِيقه، فكما لا يَصِلُ بالهمزة المحققة كذلك لم يَسْتَجِز الوَصْلَ بالهمزة الـمُخفَّفة إِذ كانت المخففةُ كأَنها الـمُحقَّقةُ. ابن الأَعرابي: الوَجِيئةُ: البقَرةُ، والوَجِيئة، فَعِيلةٌ: جَرادٌ يُدَقُّ ثم يُلَتُّ بسمن أَو زيت ثم يُؤْكل. وقيل: الوَجِيئةُ: التمر يُدَقُّ حتى يَخْرُجَ نَواه ثم يُبَلُّ بلبن أَو سَمْن حتى يَتَّدِنَ ويلزَم بعضُه بعضاً ثم يؤْكل. قال كراع: يقال الوَجِيَّةُ، بغير همز، فإِن كان هذا على تخفيف الهمز فلا فائدة فيه لأَن هذا مطَّرد في كل فَعيِلة كان امه همزةً، وإِن كان وصفاً أَو بدلاً فليس هذا بابه. وأَوْجَأَ: جاءَ في طلب حاجة أَو صيد فلم يُصِبْه. وأَوْجَأَتِ الرَّكِيَّةُ وأَوْجَت: انْقَطَع ماؤُها أَو لم يكن فيها ماءٌ. وأَوْجَأَ عنه: دَفَعَه ونَحَّاه.

##### Türkçe

**الوَجْءُ**: dürtme. Ve onu el ile ve bıçak ile **وَجَأَه** **وَجْأً**, maksûr: onu vurdu. Ve onun boynuna da bunun gibi **وَجَأَ**. Ve ben onu elimle **تَوَجَّأْتُه**; ve **وَجِئَ**, artık o **مَوْجُوءٌ**’dur. Ve onun boynunu **وَجَأْتُ** **وَجْأً**: onu vurdum.

Ebû Râşid’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ailem(in) **مَنائِحِ**’inde idim; onlardan bir deve sıçradı da onu bir demir parçasıyla **فَوَجَأْتُه**.” Denir: Onu bıçakla ve başkasıyla **وجَأْتُه** **وجْأً**; onunla vurduğun zaman.

Ebû Hureyre’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kim kendini bir demirle öldürürse, demiri elindedir; Cehennem ateşinde onunla karnına **يَتَوَجَّأُ**.”

Ve **الوَجْءُ**: erkeğin iki husyesini şiddetli bir ezmeyle ezmendir; cinsel birleşme şehvetini giderir ve onu kesmede hadım etme mertebesine iner. Ve denildi: damarların ve iki husyenin, hâlleri üzere, **تُوجَأَ** edilmesidir. Ve teke’yi **وَجَأَ** **وَجْأً** ve **وِجَاءً**; artık o **مَوْجُوءٌ** ve **وَجِيءٌ**’dür; iki taş arasında, onları çıkarmaksızın, iki husyesinin damarlarını incelttiği zaman. Ve denildi: onları, patlayıncaya kadar ezmendir; böylece hadım etmeye benzer olur. Ve denildi: **الوَجْءُ** masdardır, **الوِجَاءُ** isimdir. Ve hadîste: “Size **البَاءة** gerekir; kim güç yetiremezse ona oruç gerekir; çünkü o, onun için **وِجَاءٌ**’dır,” memdûd. Şayet ikisini, onları ezmeksizin, çıkarırsa, o **الخِصاءُ**’dır. Ondan dersin: koçu **وَجَأْتُ**. Ve hadîste: “İki **مَوْجُوءَيْن** koç kurban etti,” yani iki hadım edilmiş. Ve onlardan kimi onu **مُوْجَأَيْن** diye, **مُكْرَمَيْن** vezninde, rivayet eder; o hatadır. Ve onlardan kimi onu **مَوْجِيَّيْنِ** diye, hafifletme üzere hemzesiz, rivayet eder; böylece **وَجَيْتُه** **وَجْياً**’dan olur; artık o **مَوْجِيٌّ**’dir. Ebû Zeyd: denir ki, iki husyesi ezildiği zaman erkeğe: **وُجِئَ** **وِجَاءً**; böylece o, **الـمَوْجُوءَ** vurmadığı için, nikâhı kestiğini kastetti. Oruç, nikâhı, **الوِجَاءُ**’ın kestiği gibi keser, demek istedi. Ve **وَجًى** diye, **عَصاً** vezninde, rivayet edildi; yorgunluğu ve yalınayaklığı ister; bu uzaktır; ancak onda, gevşeklik mânası istenirse (müstesna); çünkü **وَجِيَ** eden, yürümekten gevşedi; böylece orucu, nikâh babında, yürüyüş babındaki yorgunluğa benzetti.

Ve hadîste: “Medine’nin **عَجْوة**’sinden yedi hurma alsın da onları **فَلْيَجَأْهُنَّ**,” yani onları dövsün; ve onunla **الوَجِيئةُ** isimlendirildi; o, hurmadır; sütle yahut sade yağla ıslatılır, sonra dövülür; ta ki birleşip kaynaşsın. Ve hadîste: “O, sallallahu aleyhi ve sellem, Sa‘d’ı ziyaret etti de ona **الوَجِيئةَ**’yi vasfetti.” Amma Abdurrahman b. Hassân’ın sözü:
فكنتَ أَذَلَّ من وَتِدٍ بِقاعٍ،  * يُشَجِّجُ رأْسَه، بالفِهْرِ، واجِي
Şüphesiz o, hemze ile **واجِئٌ**’i kastetti; hemzeyi, vasıl için, yâ’ya çevirdi ve onu kıyasî hafifletme üzerine taşımadı; çünkü hemzenin kendisi vasıl olmaz; onun hafifletilmesi, tahkîk edilmesi cereyanı üzeredir; nasıl ki tahkîk edilmiş hemze ile vasıl yapmaz, öylece hafifletilmiş hemze ile vaslı câiz görmedi; zira hafifletilmiş, sanki tahkîk edilmiş gibidir. İbnü’l-A‘râbî: **الوَجِيئةُ**: inektir. Ve **الوَجِيئة** (ki) **فَعِيلةٌ**’dir: çekirge; dövülür, sonra sade yağla yahut zeytinyağıyla yoğrulur, sonra yenir. Ve denildi: **الوَجِيئةُ**: hurmadır; çekirdeği çıkıncaya kadar dövülür, sonra sütle yahut sade yağla ıslatılır; ta ki yağlansın ve bir kısmı bir kısmına yapışsın; sonra yenir. Kurâ‘ dedi: **الوَجِيَّةُ** denir, hemzesiz; şayet bu, hemzenin hafifletilmesi üzere ise onda fayda yoktur; çünkü bu, anası hemze olan her **فَعيِلة**’de muttariddir; ve şayet bir vasıf yahut bir bedel ise, bu onun bâbı değildir.

Ve **أَوْجَأَ**: bir ihtiyacın yahut avın talebinde geldi de onu elde edemedi. Ve kuyu **أَوْجَأَتِ** ve **أَوْجَت**: suyu kesildi yahut onda su olmadı. Ve ondan **أَوْجَأَ**: onu defetti ve onu uzaklaştırdı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ج أ * * الوِجَاءُ * بالكسر والمد رضُّ عُرُوق البيضتين حتى تنفضح فيكون شبيها بالخِصاء وفي الحديث ﴿عليكم بالباءة فمن لم يستطع فعليه بالصوم فإنه له وِجَاءٌ﴾ وفي الحديث أيضا ﴿أنه ضحَّى بكبشين مَوْجُوءَيْن﴾ تقول منه * وَجَأَهُ * يَجَؤُهُ مثل وضعه يضَعَه

##### Türkçe

* و ج أ * * **الوِجَاءُ** * kesre ve med ile: iki yumurtanın damarlarını, açığa çıkıncaya kadar ezmektir; böylece **الخِصاء**’a benzer olur. Hadiste: { Size **الباءة** gerekir; kim güç yetiremezse ona oruç gerekir; çünkü o, onun için **وِجَاءٌ**’dır. } Yine hadiste: { Şüphesiz o, iki **مَوْجُوءَيْن** koç kurban etti. } Ondan “**وَجَأَهُ** **يَجَؤُهُ**” denir; “**وضعه يضَعَه**” gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

وجأه باليد والسكين، كوضعه وجأ مقصور: ضربه، ووجأ في عنقه، كذلك، كتوجأه بيده ووجأت عنقه: ضربته. وفي حديث أبي راشد: كنت في منائح أهلي فنزا منها بعير فوجأته بحديدة. يقال: وجأته بالسكين: ضربته بها. وفي حديث أبي هريرة  من قتل نفسه بحديدة فحديدته في يده يتوجأ بها في بطنه في نار جهنم  . ووجأ المرأة: جامعها وهو مجاز، كذا في الأساس ووجأ التيس وجأ بالفتح، وفي بعض النسخ: بالقصر، ووجاء ككتاب ووجئ هو، بالضم فهو موجوء ووجيء على فعيل إذا دق عروق خصييه بين حجرين دقا شديدا ولم يخرجهما أي مع سلامتهما أو هو رضهما حتى تنفضخا، فيكون شبيها بالخصاء. وذكر التيس مثال، فمثله غيره من فحول النعم بل وغيرها، والحجر كذلك. وفي اللسان: الوجأ أن ترض أنثيا الفحل رضا شديدا يذهب شهوة الجماع وينزل في قطعه منزلة الخصي. وقيل: هو أن توجأ العروق والخصيتان بحالهما، وقيل: الوجء المصدر والوجاء، الاسم. وفي حديث الصوم  إنه له وجاء  ممدود. فإن أخرجهما من غير أن يرضهما فهو الخصاء تقول منه: وجأت الكبش. وفي الحديث  ضحى بكبشين موجوءين  أي خصيين، ومنهم من يرويه موجأين، بوزن مكرمين، وهو خطأ، ومنهم من يرويه موجيين، بغير همز على التخفيف، ويكون من وجيته وجيا فهو موجي، قال أبو زيد: يقال للفحل إذا رضت أنثياه: قد وجئ وجأ، فأراد أنه يقطع النكاح، وروي وجا، كعصا، يريد التعب والحفى وذلك بعيد إلا أن يراد فيه معنى الفتور، لأن من وجئ فتر عن المشي، فشبه الصوم في باب النكاح بالتعب في باب المشي، وفي الحديث:فليأخذ سبع تمرات من عجوة المدينة، فليجأهن  أي فليدقهن. ومنه سميت الوجيئة. وفي الأساس أنه مجاز، وهي أي الوجيئة تمر أو جراد يدق ويلت وفي بعض النسخ: ثم يلت، كما في لسان العرب بسمن أو زيت فيؤكل، وقيل: هي تمر يبل بلبن أو سمن ثم يدق حتى يلتئم. وفي الحديث أنه عاد سعدا فوصف له الوجيئة: التمر يدق حتى يخرج نواه ثم يبل بلبن أو بسمن حتى يتدن ويلزم بعضه بعضا ثم يؤكل، قال كراع: ويقال: الوجية، بغير همز، قال ابن سيده: إن كان هذا على تخفيف الهمز فلا فائدة فيه، لأن هذا مطرد في كل فعيلة كانت لامه همزة، وإن كان وصفا أو بدلا فليس هذا بابه. والوجيئة: البقرة، عن ابن الأعرابي. وماء وجء ووجأ محركة ووجاء بالمد، الأخير عن الفراء، أي لا خير عنده. وأوجأ عنه: دفع ونحى، وأوجأ: جاء في طلب حاجته أو صيد فلم يصبه كأوجى، وسيأتي في المعتل. وأوجأت الركية: كأوجت: انقطع ماؤها أو لم يكن فيها ماء. ووجأها توجيئا: وجدها وجأة. واتجأ التمر من باب الافتعال أي اكتنز وخزن. وفي الأساس: ومن المجاز: وجأ التمر فاتجأ: دقه حتى تلزج.

##### Türkçe

**وجأه** eliyle ve bıçakla; **كوضعه**; **وجأ** maksûr: onu dövdü; ve **وجأ في عنقه**; yine böyle; onun eliyle **كتوجأه** gibi; ve **وجأت عنقه**: onu dövdüm. Ebû Râşid’in hadîsinde: “Ailem(in) **منائح**’inde idim; onlardan bir deve sıçradı da onu bir demir parçasıyla **فوجأته**.” Denilir: **وجأته بالسكين**: onu onunla dövdüm. Ebû Hureyre’nin hadîsinde: “Kim kendini bir demirle öldürürse, demiri elinde olur; onunla karnında **يتوجأ** eder; cehennem ateşinde.” Ve **وجأ المرأة**: onunla cinsel birleşmede bulundu; bu mecazdır; **الأساس**’ta böyle. Ve **وجأ التيس**; **وجأ** fetha ile; bazı nüshalarda: kasr ile; ve **وجاء** (kitap gibi) ve o **وجئ** (zamme ile); o hâlde o **موجوء**’dur; ve **وجيء** “فعيل” üzere: iki taş arasında hadımının damarları şiddetli bir dövüşle dövülür de onları çıkarmadıysa; yani ikisi sağlam kalmakla beraber; yahut onları ezmesidir, ta ki ikisi parçalanıp yumuşasın; böylece hadıma benzer olur. Ve teke örnek olarak zikredildi; onun benzeri, deve ve koyun gibi hayvanların erkekleri, hatta başkaları da; taş da böyledir. **اللسان**’da: **الوجأ**; erkeğin iki hayasını şiddetli bir ezmeyle ezmendir; cinsel birleşme şehvetini giderir ve onu kesmede hadımın menzilesine indirir. Ve denildi: o, damarların ve iki hayanın, hâlleri üzere **توجأ** edilmesidir. Ve denildi: **الوجء** masdardır; **الوجاء** isimdir. Oruç hadîsinde: “Şüphesiz o, onun için **وجاء**’dır”; memdûd. Eğer ikisini, onları ezmeden çıkarırsa, o **الخصاء**’dır; ondan şöyle dersin: **وجأت الكبش**. Hadîste: “İki **موجوءين** koç kurban etti”; yani iki hadım. Onlardan kimi onu **موجأين** diye rivayet eder; **مكرمين** vezninde; bu hatadır. Onlardan kimi onu **موجيين** diye rivayet eder; hafifletme için hemzesiz; ve **وجيته**’den olur: **وجيا**; o hâlde o **موجي**’dir. Ebû Zeyd dedi: Erkeğe, iki hayası ezildiğinde denilir: “**قد وجئ وجأ**”; böylece onun, cinsel birleşmeyi kestiğini kastetti. Ve **وجا** diye rivayet edildi; **عصا** gibi; yorgunluğu ve ayak yarasını ister; bu uzak(tır); ancak onda gevşeklik mânası kastedilirse (başka); çünkü kim **وجئ** edilirse yürüyüşten gevşer; böylece orucu, nikâh babında, yürüme babındaki yorgunluğa benzetti. Hadîste: “Medine’nin **عجوة**’sinden yedi hurma alsın; onları **فليجأهن**”; yani onları dövsün. Ondan **الوجيئة** adlandırıldı. **الأساس**’ta: onun mecaz olduğu; ve o, yani **الوجيئة**, dövülüp yoğrulan hurma yahut çekirgedir; bazı nüshalarda: sonra yoğrulur; **لسان العرب**’da olduğu gibi; sadeyağ yahut yağ ile; sonra yenir. Ve denildi: o, süt yahut sadeyağ ile ıslatılan hurmadır; sonra dövülür, ta ki birleşip yoğrulur hâle gelsin. Hadîste: Sa‘d’ı ziyaret etti; ona **الوجيئة**’yi vasfetti: hurma dövülür, ta ki çekirdeği çıkar; sonra sütle yahut sadeyağla ıslatılır, ta ki yumuşayıp (birbirine) yapışsın ve bir kısmı bir kısmına tutunsun; sonra yenir. Kurâ‘ dedi: Ve denilir: **الوجية**; hemzesiz. İbn Sîde dedi: Eğer bu, hemzenin hafifletilmesi üzere ise onda fayda yoktur; çünkü bu, lâm’ı hemze olan her “فعيلة”de düzenlidir. Eğer sıfat yahut bedel ise, bu onun babı değildir. **الوجيئة**: inek; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **ماء وجء** ve **وجأ** (harekeli) ve **وجاء** med ile; sonuncusu Ferrâ’dan: yani onda hayır yoktur. Ve **أوجأ عنه**: itti ve uzaklaştırdı. Ve **أوجأ**: ihtiyacını istemek yahut av için geldi de onu vuramadı; **أوجى** gibi; ve mu‘tel’de gelecektir. Ve **أوجأت الركية**: **أوجت** gibi: suyu kesildi yahut onda su olmadı. Ve onu **وجأها توجيئا**: onu **وجأة** buldu. Ve hurma **اتجأ** etti; ifti‘âl babından; yani birikti ve depolandı. **الأساس**’ta: Ve mecazdan: **وجأ التمر فاتجأ**: onu dövdü, ta ki yapışkanlaşsın.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَجَأَ
1 وَجَأَ ذ , (S, Msb, K,) aor. يَوْجَأُ, and sometimes يَجَأُ, (Msb,) inf. n. وَجْءٌ; (TA;) and ↓ توجّأ; (K;) He beat, or struck, or smote, a person with his hand, (S *, K,) or with a knife, (S, Msb, K,) or the like, on any part. (Msb.) ― -b2- وَجَأَ عُنُقَهُ, inf. n. وَجْءٌ, He beheaded him: syn. ضَرَبَ عُنُقَهُ. (S.) ― -b3- وَجَأَ (tropical:) Inivit feminam. (K.) ― -b4- وَجَأَ التَّيْسَ, inf. n. وَجْءٌ and وِجَآءٌ, (or the latter is a simple subst., TA,) He beat the veins of the testicles of the goat between two stones, without extracting the testicles themselves: or he bruised or beat the goat's testicles until they broke, (K,) and he became like one gelded. (TA.) You say also وَجَأَ الكَبْشَ. (S.) [See وجَآءٌ.] وُجِئَ He (a goat) had the operation termed وَجْءٌ performed upon him. (K.) ― -b5- He was struck with a knife. (S.) ― -b6- وَجَأَ (tropical:) He bruised, or pounded, dates until they cohered. Hence وَجِيْئَةٌ, q. v. (TA.)

2 وَجَّاَ see 1. ― -b2- وجّأ الرَّكِيَّةَ, inf. n. تَوْجِىْءٌ, He found the well to be what is termed وَجْأَةٌ, [fem. of وَجْءٌ, q. v.: app. signifying without water]. (K.)

اوجأ عَنْهُ
4 اوجأ عَنْهُ ذ He repelled from him; removed, or put away, from him. (K *, TA.) ― -b2- اوجأ He came in search of a thing that he wanted, or in pursuit of game, and did not attain it. (K.) ― -b3- It (a well) failed; i. e., its water ceased: or it contained no water. (TA.) [See also أَوْجَى.]

اِتَّجَأَ التَّمْرُ
8 اِتَّجَأَ التَّمْرُ ذ (tropical:) The dates became closely packed, or pressed together: (K:) they were bruised, or pounded, until they cohered. (TA.)

مَآءٌ وجءٌ
مَآءٌ وجءٌ ذ , and ↓ وَجَأٌ, and ↓ وَجَآءٌ, A water where there is no good: (K:) [app., a source of water where there is no herbage, or pasture; or, more probably, a source without water; or a water that has failed: see 2 and 4.]

وَجَأٌ
وَجَأٌ ذ and وَجَآءٌ: see مَآءٌ وَجْءٌ.

وِجَآءٌ
وِجَآءٌ ذ , a subst., A striking with a knife or the like, on any part. (Msb.) [See also 1.] ― -b2- وِجَآءٌ The bruising of the veins of the testicles until they break, so that it is like gelding. (S.) [See also 1.]

وَجِىْءٌ
وَجِىْءٌ ذ and ↓ مَوْجُوْءٌ A goat on which has been performed the operation called وَجْءٌ. (K.) [See 1.] ― -b2- The latter is said to be used in a trad. as signifying Gelded. ― -b3- Also the latter, Struck with a knife. (S.)

وَجِيْئَةٌ
وَجِيْئَةٌ ذ (assumed tropical:) Dates, (K,) or locusts, (ISk, S, K,) bruised, or pounded, and then stirred up with clarified butter (سَمْن), or with oil, and so eaten: (S, K:) or dates moistened with milk or with clarified butter, and then bruised, or pounded, until they are consolidated: (TA:) or dates bruised, or pounded, until the stones come forth, and then moistened with milk or with clarified butter so that they become macerated and cohering, in which state they are eaten. (ISk, S.) ― -b2- Also, A cow. (IAar., K.)

مَوْجُوْءٌ
مَوْجُوْءٌ ذ : see وَجِىْءٌ.

##### Türkçe

**وَجَأَ**
1 **وَجَأَ** ذ, (S, Msb, K,) muzârîsi **يَوْجَأُ**, ve bazen **يَجَأُ**, (Msb,) mastarı **وَجْءٌ**; (TA;) ve ↓ **توجّأ**; (K;) O, bir kimseyi eliyle, (S *, K,) yahut bir bıçakla, (S, Msb, K,) yahut benzeriyle, herhangi bir yerine vurdu, darbe indirdi. (Msb.) ― -b2- **وَجَأَ عُنُقَهُ**, mastarı **وَجْءٌ**, Onun boynunu vurdu; yani başını kesti: eş anlamlısı **ضَرَبَ عُنُقَهُ**. (S.) ― -b3- **وَجَأَ** (mecaz:) Kadına yaklaştı. (K.) ― -b4- **وَجَأَ التَّيْسَ**, mastarı **وَجْءٌ** ve **وِجَآءٌ**, (yahut ikincisi yalın bir isimdir, TA,) O, keçinin husyelerinin damarlarını, husyelerin kendilerini çıkarmaksızın, iki taş arasında ezdi: yahut keçinin husyelerini, kırılıncaya kadar ezdi veya dövdü, (K,) ve o, iğdiş edilmiş gibi oldu. (TA.) Ayrıca **وَجَأَ الكَبْشَ** da dersin. (S.) [Bkz. **وجَآءٌ**.] **وُجِئَ** Ona (bir keçiye) **وَجْءٌ** denilen işlem yapıldı. (K.) ― -b5- O, bir bıçakla vuruldu. (S.) ― -b6- **وَجَأَ** (mecaz:) O, hurmaları, birbirine yapışıncaya kadar ezdi veya dövdü. Bundan **وَجِيْئَةٌ**, bkz. (TA.)

2 **وَجَّاَ** bkz. 1. ― -b2- **وجّأ الرَّكِيَّةَ**, mastarı **تَوْجِىْءٌ**, O, kuyuyu **وَجْأَةٌ** denilen hâlde buldu, [**وَجْءٌ**’ün müennesi, bkz.: görünüşe göre “susuz” mânâsında]. (K.)

**اوجأ عَنْهُ**
4 **اوجأ عَنْهُ** ذ O, ondan defetti; ondan giderdi, yahut ondan uzaklaştırdı. (K *, TA.) ― -b2- **اوجأ** O, istediği bir şeyi aramak için, yahut av peşinde geldi ve ona erişemedi. (K.) ― -b3- O (bir kuyu) kesildi; yani suyu kesildi: yahut içinde su bulunmadı. (TA.) [Ayrıca bkz. **أَوْجَى**.]

**اِتَّجَأَ التَّمْرُ**
8 **اِتَّجَأَ التَّمْرُ** ذ (mecaz:) Hurmalar sıkıca yığıldı, yahut birbirine bastırıldı: (K:) birbirine yapışıncaya kadar ezildi veya dövüldü. (TA.)

**مَآءٌ وجءٌ**
**مَآءٌ وجءٌ** ذ, ve ↓ **وَجَأٌ**, ve ↓ **وَجَآءٌ**, Hayır bulunmayan bir su: (K:) [görünüşe göre, otun yahut meranın bulunmadığı bir su kaynağı; yahut daha muhtemelen, susuz bir kaynak; yahut kesilmiş bir su: bkz. 2 ve 4.]

**وَجَأٌ**
**وَجَأٌ** ذ ve **وَجَآءٌ**: bkz. **مَآءٌ وَجْءٌ**.

**وِجَآءٌ**
**وِجَآءٌ** ذ, bir isim, Bir bıçakla yahut benzeriyle, herhangi bir yere vurma. (Msb.) [Ayrıca bkz. 1.] ― -b2- **وِجَآءٌ** Husyelerin damarlarının, kırılıncaya kadar ezilmesi; böylece iğdiş etmeye benzer. (S.) [Ayrıca bkz. 1.]

**وَجِىْءٌ**
**وَجِىْءٌ** ذ ve ↓ **مَوْجُوْءٌ** Üzerinde **وَجْءٌ** denilen işlem yapılmış bir keçi. (K.) [Bkz. 1.] ― -b2- İkincisinin, bir rivayette “iğdiş edilmiş” mânâsında kullanıldığı söylenir. ― -b3- Yine ikincisi, Bıçakla vurulmuş. (S.)

**وَجِيْئَةٌ**
**وَجِيْئَةٌ** ذ (varsayılan mecaz:) Hurma, (K,) yahut çekirge, (ISk, S, K,) ezilmiş yahut dövülmüş, sonra sade yağ (**سَمْن**) ile yahut yağ ile karıştırılıp böyle yenilen: (S, K:) yahut sütle yahut sade yağ ile ıslatılmış hurma, sonra birleştirilinceye kadar ezilmiş yahut dövülmüş: (TA:) yahut çekirdekleri çıkıncaya kadar ezilmiş yahut dövülmüş hurma, sonra sütle yahut sade yağ ile ıslatılıp yumuşayıp birbirine yapışır hâle gelinceye kadar; bu hâlde yenilir. (ISk, S.) ― -b2- Ayrıca, Bir inek. (IAar., K.)

**مَوْجُوْءٌ**
**مَوْجُوْءٌ** ذ : bkz. **وَجِىْءٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: وجء

وَجَأَ
وَجَأَ A ( n. ac. وَجْء [ 1 ] )
a.  [ acc. &  Bi ], Struck; stabbed.

b.  Lay with.

c.  ( n. ac. وَجْء 1 ,  وِجَاْء 23 ), Castrated.

وَجَّأَ
وَجَّأَ II ,
a.  Found dry ( well ).

أَوْجَأَ
أَوْجَأَ IV ,
a.  Was dry ( well ).

b.  Was disappointed.

c.  [ acc. &  'An ], Hindered from.

تَوَجَّأَ
تَوَجَّأَ V ,
a.  see I (a) .

اِوْتَجَأَ
اِوْتَجَأَ VIII ( t )
a.  Hung in clusters.

وَجْء
وَجْء 1 ,
a.  Bad ( water ).

وَجْءَة
وَجْءَة 1t ,
a.  Dry; bad ( well ).

وَجَأ
وَجَأ 4 ,
a.  see 1 .

وَجَأَة
وَجَأَة 4t ,
a.  see 1t .

وَجَاْء
وَجَاْء 22 ,
a.  see 1 .

وَجَاْءَة
وَجَاْءَة 22t ,
a.  see 1t .

وَجِيْئَة
وَجِيْئَة [ 25t ],
a.  A certain dish.

##### Türkçe

**وَجَأَ**
**وَجَأَ** A (mastar **وَجْء** [1])
a.  [mef‘ûl alır & **بِ** ile], Vurdu; bıçakladı.

b.  İlişkiye girdi.

c.  (mastar **وَجْء** 1, **وِجَاْء** 23), Hadım etti.

**وَجَّأَ**
**وَجَّأَ** II,
a.  Kuru buldu (kuyu).

**أَوْجَأَ**
**أَوْجَأَ** IV,
a.  Kuru idi (kuyu).

b.  Hayal kırıklığına uğradı.

c.  [mef‘ûl alır & **عَنْ** ile], -den alıkoydu.

**تَوَجَّأَ**
**تَوَجَّأَ** V,
a.  I (a)’ya bak.

**اِوْتَجَأَ**
**اِوْتَجَأَ** VIII (t)
a.  Salkımlar hâlinde asıldı.

**وَجْء**
**وَجْء** 1,
a.  Kötü (su).

**وَجْءَة**
**وَجْءَة** 1t,
a.  Kuru; kötü (kuyu).

**وَجَأ**
**وَجَأ** 4,
a.  1’e bak.

**وَجَأَة**
**وَجَأَة** 4t,
a.  1t’ye bak.

**وَجَاْء**
**وَجَاْء** 22,
a.  1’e bak.

**وَجَاْءَة**
**وَجَاْءَة** 22t,
a.  1t’ye bak.

**وَجِيْئَة**
**وَجِيْئَة** [25t],
a.  Belli bir yemek.
