# وجأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وجأ

الوَجْءُ: اللَّكْزُ. ووَجَأَه باليد والسِّكِّينِ وَجْأً، مقصور: ضَربَه. وَوَجَأَ في عُنُقِه كذلك. وقد تَوَجَّأْتُه بيَدي، ووَجِئَ، فهو مَوْجُوءٌ، ووَجَأْتُ عُنُقَه وَجْأً: ضَرَبْتُهُ. وفي حديث أَبي راشد، رضي اللّه عنه: كنتُ في
\<ص:191>
مَنائِحِ أَهْلي فَنَزَا منها بَعِيرٌ فَوَجَأْتُه بحديدةٍ. يقال: وجَأْتُه بالسكين وغيرها وجْأً إِذا ضربته بها. وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه: مَن قَتَلَ نفسَه بحديدةٍ فحديدتُه في يَدِه يَتَوَجَّأُ بها في بطنِه في نار جَهَنَّمَ. والوَجْءُ: أَن تُرَضَّ أُنْثَيا الفَحْلِ رَضّاً شديداً يُذْهِبُ شَهْوَة الجماع ويتَنَزَّلُ في قَطْعِه مَنْزِلةَ الخَصْي. وقيل: أَن تُوجَأَ العُروقُ والخُصْيَتان بحالهما. ووَجَأَ التَّيْسَ وَجْأً ووِجَاءً، فهو مَوْجُوءٌ ووَجِيءٌ، إِذا دَقَّ عُروقَ خُصْيَتَيْه بين حجرين من غير أَن يُخْرِجَهما. وقيل: هو أَن تَرُضَّهما حتى تَنْفَضِخَا، فيكون شَبِيهاً بالخِصاءِ. وقيل: الوَجْءُ المصدر، والوِجَاءُ الاسم. وفي الحديث: عَلَيْكُمْ بالبَاءة فَمَنْ لم يَسْتَطِعْ فعليه بالصَّوْمِ فإِنه له وِجَاءٌ، مـمدود. فإِن أَخْرَجَهما من غير أَن يَرُضَّهما، فهو الخِصاءُ. تقول منه: وَجَأْتُ الكَبْشَ. وفي الحديث: أَنه ضَحَّى بكَبْشَيْن مَوْجُوءَيْن، أَي خَصِيَّيْنِ. ومنهم من يرويه مُوْجَأَيْن بوزن مُكْرَمَيْن، وهو خَطَأٌ. ومنهم من يرويه مَوْجِيَّيْنِ، بغير همز على التخفيف، فيكون من وَجَيْتُه وَجْياً، فهو مَوْجِيٌّ. أَبو زيد: يقال للفحل إِذا رُضَّتْ أُنْثَياه قد وُجِئَ وِجَاءً، فأَراد أَنه يَقْطَعُ النِّكاحَ لأَن الـمَوْجُوءَ لا يَضْرِبُ. أَراد أَن الصومَ يَقْطَعُ النِّكاحَ كما يَقْطَعُه الوِجَاءُ، وروي وَجًى بوزن عَصاً، يريد التَّعَب والحَفَى، وذلك بعيد، إِلا أَن يُراد فيه معنى الفُتُور لأَن من وَجِيَ فَتَرَ عن الـمَشْي، فَشَبَّه الصوم في باب النِّكاح بِالتَّعَبِ في باب الـمَشْي. وفي الحديث: فلْيَأْخُذْ سَبْعَ تَمَراتٍ مِنْ عَجْوةِ المدينة فَلْيَجَأْهُنَّ أَي فلْيَدُقَّهُنَّ، وبه سُمِّيت الوَجِيئةُ، وهي تَمْر يُبَلُّ بلَبن أَو سَمْن ثم يُدَقُّ حتى يَلْتَئِمَ. وفي الحديث: أَنه، صلى اللّه عليه وسلم، عادَ سَعْداً، فوَصَفَ له الوَجِيئةَ. فأَمَّا قول عبدالرحمن بن حَسَّانَ: فكنتَ أَذَلَّ من وَتِدٍ بِقاعٍ،  * يُشَجِّجُ رأْسَه، بالفِهْرِ، واجِي فإِنما أَرادَ واجِئٌ، بالهمز، فَحَوَّلَ الهمزةَ ياءً للوصل ولم يحملها على التخفيف القياسي، لأَن الهمز نفسه لا يكونُ وَصْلاً،وتَخْفِيفُه جارٍ مَجْرَى تَحْقِيقه، فكما لا يَصِلُ بالهمزة المحققة كذلك لم يَسْتَجِز الوَصْلَ بالهمزة الـمُخفَّفة إِذ كانت المخففةُ كأَنها الـمُحقَّقةُ. ابن الأَعرابي: الوَجِيئةُ: البقَرةُ، والوَجِيئة، فَعِيلةٌ: جَرادٌ يُدَقُّ ثم يُلَتُّ بسمن أَو زيت ثم يُؤْكل. وقيل: الوَجِيئةُ: التمر يُدَقُّ حتى يَخْرُجَ نَواه ثم يُبَلُّ بلبن أَو سَمْن حتى يَتَّدِنَ ويلزَم بعضُه بعضاً ثم يؤْكل. قال كراع: يقال الوَجِيَّةُ، بغير همز، فإِن كان هذا على تخفيف الهمز فلا فائدة فيه لأَن هذا مطَّرد في كل فَعيِلة كان امه همزةً، وإِن كان وصفاً أَو بدلاً فليس هذا بابه. وأَوْجَأَ: جاءَ في طلب حاجة أَو صيد فلم يُصِبْه. وأَوْجَأَتِ الرَّكِيَّةُ وأَوْجَت: انْقَطَع ماؤُها أَو لم يكن فيها ماءٌ. وأَوْجَأَ عنه: دَفَعَه ونَحَّاه.

### Türkçe

**الوَجْءُ**: dürtme. Ve onu el ile ve bıçak ile **وَجَأَه** **وَجْأً**, maksûr: onu vurdu. Ve onun boynuna da bunun gibi **وَجَأَ**. Ve ben onu elimle **تَوَجَّأْتُه**; ve **وَجِئَ**, artık o **مَوْجُوءٌ**’dur. Ve onun boynunu **وَجَأْتُ** **وَجْأً**: onu vurdum.

Ebû Râşid’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ailem(in) **مَنائِحِ**’inde idim; onlardan bir deve sıçradı da onu bir demir parçasıyla **فَوَجَأْتُه**.” Denir: Onu bıçakla ve başkasıyla **وجَأْتُه** **وجْأً**; onunla vurduğun zaman.

Ebû Hureyre’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kim kendini bir demirle öldürürse, demiri elindedir; Cehennem ateşinde onunla karnına **يَتَوَجَّأُ**.”

Ve **الوَجْءُ**: erkeğin iki husyesini şiddetli bir ezmeyle ezmendir; cinsel birleşme şehvetini giderir ve onu kesmede hadım etme mertebesine iner. Ve denildi: damarların ve iki husyenin, hâlleri üzere, **تُوجَأَ** edilmesidir. Ve teke’yi **وَجَأَ** **وَجْأً** ve **وِجَاءً**; artık o **مَوْجُوءٌ** ve **وَجِيءٌ**’dür; iki taş arasında, onları çıkarmaksızın, iki husyesinin damarlarını incelttiği zaman. Ve denildi: onları, patlayıncaya kadar ezmendir; böylece hadım etmeye benzer olur. Ve denildi: **الوَجْءُ** masdardır, **الوِجَاءُ** isimdir. Ve hadîste: “Size **البَاءة** gerekir; kim güç yetiremezse ona oruç gerekir; çünkü o, onun için **وِجَاءٌ**’dır,” memdûd. Şayet ikisini, onları ezmeksizin, çıkarırsa, o **الخِصاءُ**’dır. Ondan dersin: koçu **وَجَأْتُ**. Ve hadîste: “İki **مَوْجُوءَيْن** koç kurban etti,” yani iki hadım edilmiş. Ve onlardan kimi onu **مُوْجَأَيْن** diye, **مُكْرَمَيْن** vezninde, rivayet eder; o hatadır. Ve onlardan kimi onu **مَوْجِيَّيْنِ** diye, hafifletme üzere hemzesiz, rivayet eder; böylece **وَجَيْتُه** **وَجْياً**’dan olur; artık o **مَوْجِيٌّ**’dir. Ebû Zeyd: denir ki, iki husyesi ezildiği zaman erkeğe: **وُجِئَ** **وِجَاءً**; böylece o, **الـمَوْجُوءَ** vurmadığı için, nikâhı kestiğini kastetti. Oruç, nikâhı, **الوِجَاءُ**’ın kestiği gibi keser, demek istedi. Ve **وَجًى** diye, **عَصاً** vezninde, rivayet edildi; yorgunluğu ve yalınayaklığı ister; bu uzaktır; ancak onda, gevşeklik mânası istenirse (müstesna); çünkü **وَجِيَ** eden, yürümekten gevşedi; böylece orucu, nikâh babında, yürüyüş babındaki yorgunluğa benzetti.

Ve hadîste: “Medine’nin **عَجْوة**’sinden yedi hurma alsın da onları **فَلْيَجَأْهُنَّ**,” yani onları dövsün; ve onunla **الوَجِيئةُ** isimlendirildi; o, hurmadır; sütle yahut sade yağla ıslatılır, sonra dövülür; ta ki birleşip kaynaşsın. Ve hadîste: “O, sallallahu aleyhi ve sellem, Sa‘d’ı ziyaret etti de ona **الوَجِيئةَ**’yi vasfetti.” Amma Abdurrahman b. Hassân’ın sözü:
فكنتَ أَذَلَّ من وَتِدٍ بِقاعٍ،  * يُشَجِّجُ رأْسَه، بالفِهْرِ، واجِي
Şüphesiz o, hemze ile **واجِئٌ**’i kastetti; hemzeyi, vasıl için, yâ’ya çevirdi ve onu kıyasî hafifletme üzerine taşımadı; çünkü hemzenin kendisi vasıl olmaz; onun hafifletilmesi, tahkîk edilmesi cereyanı üzeredir; nasıl ki tahkîk edilmiş hemze ile vasıl yapmaz, öylece hafifletilmiş hemze ile vaslı câiz görmedi; zira hafifletilmiş, sanki tahkîk edilmiş gibidir. İbnü’l-A‘râbî: **الوَجِيئةُ**: inektir. Ve **الوَجِيئة** (ki) **فَعِيلةٌ**’dir: çekirge; dövülür, sonra sade yağla yahut zeytinyağıyla yoğrulur, sonra yenir. Ve denildi: **الوَجِيئةُ**: hurmadır; çekirdeği çıkıncaya kadar dövülür, sonra sütle yahut sade yağla ıslatılır; ta ki yağlansın ve bir kısmı bir kısmına yapışsın; sonra yenir. Kurâ‘ dedi: **الوَجِيَّةُ** denir, hemzesiz; şayet bu, hemzenin hafifletilmesi üzere ise onda fayda yoktur; çünkü bu, anası hemze olan her **فَعيِلة**’de muttariddir; ve şayet bir vasıf yahut bir bedel ise, bu onun bâbı değildir.

Ve **أَوْجَأَ**: bir ihtiyacın yahut avın talebinde geldi de onu elde edemedi. Ve kuyu **أَوْجَأَتِ** ve **أَوْجَت**: suyu kesildi yahut onda su olmadı. Ve ondan **أَوْجَأَ**: onu defetti ve onu uzaklaştırdı.
