# وجأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وجأ

وجأه باليد والسكين، كوضعه وجأ مقصور: ضربه، ووجأ في عنقه، كذلك، كتوجأه بيده ووجأت عنقه: ضربته. وفي حديث أبي راشد: كنت في منائح أهلي فنزا منها بعير فوجأته بحديدة. يقال: وجأته بالسكين: ضربته بها. وفي حديث أبي هريرة  من قتل نفسه بحديدة فحديدته في يده يتوجأ بها في بطنه في نار جهنم  . ووجأ المرأة: جامعها وهو مجاز، كذا في الأساس ووجأ التيس وجأ بالفتح، وفي بعض النسخ: بالقصر، ووجاء ككتاب ووجئ هو، بالضم فهو موجوء ووجيء على فعيل إذا دق عروق خصييه بين حجرين دقا شديدا ولم يخرجهما أي مع سلامتهما أو هو رضهما حتى تنفضخا، فيكون شبيها بالخصاء. وذكر التيس مثال، فمثله غيره من فحول النعم بل وغيرها، والحجر كذلك. وفي اللسان: الوجأ أن ترض أنثيا الفحل رضا شديدا يذهب شهوة الجماع وينزل في قطعه منزلة الخصي. وقيل: هو أن توجأ العروق والخصيتان بحالهما، وقيل: الوجء المصدر والوجاء، الاسم. وفي حديث الصوم  إنه له وجاء  ممدود. فإن أخرجهما من غير أن يرضهما فهو الخصاء تقول منه: وجأت الكبش. وفي الحديث  ضحى بكبشين موجوءين  أي خصيين، ومنهم من يرويه موجأين، بوزن مكرمين، وهو خطأ، ومنهم من يرويه موجيين، بغير همز على التخفيف، ويكون من وجيته وجيا فهو موجي، قال أبو زيد: يقال للفحل إذا رضت أنثياه: قد وجئ وجأ، فأراد أنه يقطع النكاح، وروي وجا، كعصا، يريد التعب والحفى وذلك بعيد إلا أن يراد فيه معنى الفتور، لأن من وجئ فتر عن المشي، فشبه الصوم في باب النكاح بالتعب في باب المشي، وفي الحديث:فليأخذ سبع تمرات من عجوة المدينة، فليجأهن  أي فليدقهن. ومنه سميت الوجيئة. وفي الأساس أنه مجاز، وهي أي الوجيئة تمر أو جراد يدق ويلت وفي بعض النسخ: ثم يلت، كما في لسان العرب بسمن أو زيت فيؤكل، وقيل: هي تمر يبل بلبن أو سمن ثم يدق حتى يلتئم. وفي الحديث أنه عاد سعدا فوصف له الوجيئة: التمر يدق حتى يخرج نواه ثم يبل بلبن أو بسمن حتى يتدن ويلزم بعضه بعضا ثم يؤكل، قال كراع: ويقال: الوجية، بغير همز، قال ابن سيده: إن كان هذا على تخفيف الهمز فلا فائدة فيه، لأن هذا مطرد في كل فعيلة كانت لامه همزة، وإن كان وصفا أو بدلا فليس هذا بابه. والوجيئة: البقرة، عن ابن الأعرابي. وماء وجء ووجأ محركة ووجاء بالمد، الأخير عن الفراء، أي لا خير عنده. وأوجأ عنه: دفع ونحى، وأوجأ: جاء في طلب حاجته أو صيد فلم يصبه كأوجى، وسيأتي في المعتل. وأوجأت الركية: كأوجت: انقطع ماؤها أو لم يكن فيها ماء. ووجأها توجيئا: وجدها وجأة. واتجأ التمر من باب الافتعال أي اكتنز وخزن. وفي الأساس: ومن المجاز: وجأ التمر فاتجأ: دقه حتى تلزج.

### Türkçe

**وجأه** eliyle ve bıçakla; **كوضعه**; **وجأ** maksûr: onu dövdü; ve **وجأ في عنقه**; yine böyle; onun eliyle **كتوجأه** gibi; ve **وجأت عنقه**: onu dövdüm. Ebû Râşid’in hadîsinde: “Ailem(in) **منائح**’inde idim; onlardan bir deve sıçradı da onu bir demir parçasıyla **فوجأته**.” Denilir: **وجأته بالسكين**: onu onunla dövdüm. Ebû Hureyre’nin hadîsinde: “Kim kendini bir demirle öldürürse, demiri elinde olur; onunla karnında **يتوجأ** eder; cehennem ateşinde.” Ve **وجأ المرأة**: onunla cinsel birleşmede bulundu; bu mecazdır; **الأساس**’ta böyle. Ve **وجأ التيس**; **وجأ** fetha ile; bazı nüshalarda: kasr ile; ve **وجاء** (kitap gibi) ve o **وجئ** (zamme ile); o hâlde o **موجوء**’dur; ve **وجيء** “فعيل” üzere: iki taş arasında hadımının damarları şiddetli bir dövüşle dövülür de onları çıkarmadıysa; yani ikisi sağlam kalmakla beraber; yahut onları ezmesidir, ta ki ikisi parçalanıp yumuşasın; böylece hadıma benzer olur. Ve teke örnek olarak zikredildi; onun benzeri, deve ve koyun gibi hayvanların erkekleri, hatta başkaları da; taş da böyledir. **اللسان**’da: **الوجأ**; erkeğin iki hayasını şiddetli bir ezmeyle ezmendir; cinsel birleşme şehvetini giderir ve onu kesmede hadımın menzilesine indirir. Ve denildi: o, damarların ve iki hayanın, hâlleri üzere **توجأ** edilmesidir. Ve denildi: **الوجء** masdardır; **الوجاء** isimdir. Oruç hadîsinde: “Şüphesiz o, onun için **وجاء**’dır”; memdûd. Eğer ikisini, onları ezmeden çıkarırsa, o **الخصاء**’dır; ondan şöyle dersin: **وجأت الكبش**. Hadîste: “İki **موجوءين** koç kurban etti”; yani iki hadım. Onlardan kimi onu **موجأين** diye rivayet eder; **مكرمين** vezninde; bu hatadır. Onlardan kimi onu **موجيين** diye rivayet eder; hafifletme için hemzesiz; ve **وجيته**’den olur: **وجيا**; o hâlde o **موجي**’dir. Ebû Zeyd dedi: Erkeğe, iki hayası ezildiğinde denilir: “**قد وجئ وجأ**”; böylece onun, cinsel birleşmeyi kestiğini kastetti. Ve **وجا** diye rivayet edildi; **عصا** gibi; yorgunluğu ve ayak yarasını ister; bu uzak(tır); ancak onda gevşeklik mânası kastedilirse (başka); çünkü kim **وجئ** edilirse yürüyüşten gevşer; böylece orucu, nikâh babında, yürüme babındaki yorgunluğa benzetti. Hadîste: “Medine’nin **عجوة**’sinden yedi hurma alsın; onları **فليجأهن**”; yani onları dövsün. Ondan **الوجيئة** adlandırıldı. **الأساس**’ta: onun mecaz olduğu; ve o, yani **الوجيئة**, dövülüp yoğrulan hurma yahut çekirgedir; bazı nüshalarda: sonra yoğrulur; **لسان العرب**’da olduğu gibi; sadeyağ yahut yağ ile; sonra yenir. Ve denildi: o, süt yahut sadeyağ ile ıslatılan hurmadır; sonra dövülür, ta ki birleşip yoğrulur hâle gelsin. Hadîste: Sa‘d’ı ziyaret etti; ona **الوجيئة**’yi vasfetti: hurma dövülür, ta ki çekirdeği çıkar; sonra sütle yahut sadeyağla ıslatılır, ta ki yumuşayıp (birbirine) yapışsın ve bir kısmı bir kısmına tutunsun; sonra yenir. Kurâ‘ dedi: Ve denilir: **الوجية**; hemzesiz. İbn Sîde dedi: Eğer bu, hemzenin hafifletilmesi üzere ise onda fayda yoktur; çünkü bu, lâm’ı hemze olan her “فعيلة”de düzenlidir. Eğer sıfat yahut bedel ise, bu onun babı değildir. **الوجيئة**: inek; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **ماء وجء** ve **وجأ** (harekeli) ve **وجاء** med ile; sonuncusu Ferrâ’dan: yani onda hayır yoktur. Ve **أوجأ عنه**: itti ve uzaklaştırdı. Ve **أوجأ**: ihtiyacını istemek yahut av için geldi de onu vuramadı; **أوجى** gibi; ve mu‘tel’de gelecektir. Ve **أوجأت الركية**: **أوجت** gibi: suyu kesildi yahut onda su olmadı. Ve onu **وجأها توجيئا**: onu **وجأة** buldu. Ve hurma **اتجأ** etti; ifti‘âl babından; yani birikti ve depolandı. **الأساس**’ta: Ve mecazdan: **وجأ التمر فاتجأ**: onu dövdü, ta ki yapışkanlaşsın.
