# وجح (و-ج-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ج - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والجيم و واي معهما
ح ج و، ج ح و، ح و ج، ج و ح، و ج ح، ج ي ح مستعملات
جحو:
حاجَيْتُه فحجَوْته، إذا ألقيتُ عليه كلمةً مُحجية مخالفة المعنى، والجواري يتحاجين. والأُحُجيَةُ اسم للمحاجاة، والحَجْوَى كذلك. قالت بنت الخُسّ العادية:
وقالت قالةً أخـتـي		وحَجْواها لها عقـل
تَرَى الفتيان كالنّخـل		وما يدريك ما الدَّخْل
الدَّخْلُ: العَيْب. وحَجَوْته بكذا، أي: ظننتُ به.
وحجا يحجو النحلُ الشُّوَّلَ إذا هَدَرَ بها فعرفت هديره وانصرفت إليه.
والحِجا: كلّ ما سترك. والحِجا: العَقُل. والحَجاةُ فقّاعةٌ ترتفع فوق الماء كقارورة ويجمع حَجَوات. وإنه لَحَجِيٌّ أن يفعلَ كذا، أي: حَرِيٌّ. وما أحجاه، أي ما أَخْلَقَهُ كذلك، وأَحْجِ به، أي: أَحْرِ بِهِ.
والحُجَيّا: تصغير الحَجْوى. وتقول الجارية للأُخْرَى: حُجَيّاكِ ما كان كذا وكذا.
والأُحجيّة: اسمُ المُحاجاة، والأُحْجُوَّة لغة، وبالياء أحسن لطول الكلمة.
والحَجَا: الزَّمْزَمة. قال:
زَمْزَمَة المجوسِ في أحْجائِها
والحَجْوَةْ الحَجْمَةْ، أي: الحَدَقة.
حوج:
الحوج من الحاجة. تقول: أحوجه الله، وأحوج هو، أي، احتاج. والحاجُ: جمع: حاجة وكذلك الحوائح والحاجات. والتّحوُّج: طلب الحاجة قال العجاج:
إلاّ انتظارَ الحاجِ مَنْ تَحَوَّجا
والحِوَجُ: الحاجات. قال:
لقد طال ما ثَبَّطْتَني عن صَحابتي		وعن حِوَجٍ قضاؤُها من شفائيا

وتقول: لقد جاءته إلينا حاجة حائجة. قال:
رُبّ حاجٍ أدركتها بكمال
والحاج من الشَّوْك: ضربٌ منه.
جوح:
الجَوْحُ من الاجتياح. اجتاحتهم السّنة. وجاحَتْهُم تَجوحُهم جيِاحةً وجَوْحاً.
وسنةٌ جائحة: جَدْبة.
واجتاح العدوّ مالخ: أي: أتى عليه. ونزلت به جائحة من الجوائح.
وجح:
أَوْجَحَ لنا الطّريق، وأوجحت النّار، أي: وَضَحَتْ ، وبَدَتْ. وأَوْجَحَتْ غُرّة الفرس إيجاحاً وأوضحت إيضاحاً.
وجاء فلانٌ وما عليه أَجاحٌ ولا وَجاح: أي: شيء يَسْتُرُهُ.
جيح:
جَيْحانُ: اسم نهر.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الجيم** ve **واي** bunlarla birlikte

**ح ج و**، **ج ح و**، **ح و ج**، **ج و ح**، **و ج ح**، **ج ي ح** kullanımdadırlar.

**جحو**:
**حاجَيْتُه** de **فحجَوْته**; yani ona mânâya aykırı, muamma gibi bir kelime attığım zaman; câriyeler de birbirleriyle **يتحاجين** ederler. **الأُحُجيَةُ** muhâcâtın ismidir; **الحَجْوَى** da böyledir. **بنت الخُسّ العادية** dedi ki:
وقالت قالةً أخـتـي		وحَجْواها لها عقـل
تَرَى الفتيان كالنّخـل		وما يدريك ما الدَّخْل
**الدَّخْلُ**: ayıp. Ve **حَجَوْته** بكذا, yani onun hakkında zannettim.

Ve **حجا يحجو**: arı, **الشُّوَّلَ**’e onunla uğuldadığı zaman; onun uğultusunu tanır da ona yönelir.

Ve **الحِجا**: seni örten her şey. Ve **الحِجا**: akıl. Ve **الحَجاةُ**: suyun üstünde şişe gibi yükselen bir köpük kabarcığıdır; **حَجَوات** diye cem‘ olunur. Ve “O, şöyle şöyle yapması için **لَحَجِيٌّ**’dir”; yani: **حَرِيٌّ**’dir. Ve **ما أحجاه**; yani onu buna ne kadar da lâyık kıldı. Ve **أَحْجِ به**; yani: ona lâyık ol.

Ve **الحُجَيّا**: **الحَجْوى**’nın küçültmesidir. Ve câriye ötekine der ki: **حُجَيّاكِ** ما كان كذا وكذا.

Ve **الأُحجيّة**: **المُحاجاة**’nın ismidir; **الأُحْجُوَّة** bir lugattır; ve **الياء** ile (yazmak) kelimenin uzunluğundan dolayı daha güzeldir.

Ve **الحَجَا**: mırıldanmadır. Dedi ki:
زَمْزَمَة المجوسِ في أحْجائِها

Ve **الحَجْوَةْ** **الحَجْمَةْ**’dir; yani: gözbebeğidir.

**حوج**:
**الحوج** **الحاجة**’dendir. Dersin ki: **أحوجه الله**; ve **أحوج** هو; yani ihtiyaç duydu. Ve **الحاجُ**: **حاجة**’nın cem‘idir; **الحوائح** ve **الحاجات** da böyledir. Ve **التّحوُّج**: ihtiyacı talep etmektir. **العجاج** dedi ki:
إلاّ انتظارَ الحاجِ مَنْ تَحَوَّجا

Ve **الحِوَجُ**: ihtiyaçlardır. Dedi ki:
لقد طال ما ثَبَّطْتَني عن صَحابتي		وعن حِوَجٍ قضاؤُها من شفائيا

Ve dersin ki: ona bize doğru **حاجة حائجة** geldi. Dedi ki:
رُبّ حاجٍ أدركتها بكمال

Ve **الحاج** diken(ler)den: onun bir türüdür.

**جوح**:
**الجَوْحُ** **الاجتياح**’tandır. Sene onları **اجتاحت**. Ve onları **جاحَتْهُم** **تَجوحُهم** **جيِاحةً** ve **جَوْحاً**.

Ve **سنةٌ جائحة**: kıtlıktır.

Ve düşman **واجتاح** مالخ; yani: onu tüketti. Ve ona, musibetlerden bir musibet indi.

**وجح**:
Bize yolu **أَوْجَحَ**; ve ateş **أوجحت**; yani: **وَضَحَتْ** ve **بَدَتْ**. Ve atın alnındaki beyazlık **أَوْجَحَتْ** **إيجاحاً** ve **أوضحت** **إيضاحاً**.

Ve falan geldi; üzerinde ne **أَجاحٌ** ne de **وَجاح** var; yani: onu örten bir şey.

**جيح**:
**جَيْحانُ**: bir nehrin adıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَجاحُ والوِجاحَ والوُجاحُ: السِتْرُ. ويقال للماء في أسفل الحوض إذا كان مقدار ما يستره: وَجاحٌ. ويقال: لَقِيته أدنى وَجاحٍ، لأوَّل شيء يرى. وأوْجَحَهُ البول: ضيَّق عليه. ومنه ثوب مُوجَحٌ، أي صفيقٌ متينٌ، ووَجيحٌ أيضاً. وبابٌ مَوْجوحٌ، أي مردودٌ. وأوْجَحَتِ النارُ، أي وَضَحَتْ وبَدَتْ. وأوْجَحَ لنا الطريق. ويقال: حفر حتى أوْجَحَ، إذا بلغ الصفا.

##### Türkçe

**الوَجاحُ** ve **الوِجاحَ** ve **الوُجاحُ**: örtü. Ve denilir: havuzun altındaki suya, örttüğü şeyin miktarı olduğu zaman: **وَجاحٌ**. Ve denilir: Onunla en yakın **وَجاحٍ**da karşılaştım; görülen ilk şey için. Ve **أوْجَحَهُ** bevletme: ona daralttı. Ondandır: **ثوب مُوجَحٌ**; yani kalın, sağlam; ve **وَجيحٌ** da. Ve **بابٌ مَوْجوحٌ**; yani geri çevrilmiş. Ve **أوْجَحَتِ النارُ**; yani aydınlandı ve göründü. Ve **أوْجَحَ** bize yolu. Ve denilir: kazdı ta ki **أوْجَحَ**; safaya ulaştığı zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والجيم
حجا ، حاج ، جحا ، جاح ، وجح ، وحج ، أحح .
حجا ( أحج ) : وقال الليث : تقول حاجَيْتُه فَحَجَوْتُه إذا ألقيت عليه كلمة مُحْجِيَةً مخالفة المَعْنَى لِلَّفظ . والجواري يتحاجَيْن . والحُجَيَّا تَصْغِيرُ الحَجْوَى . وتقول الجاريةُ للأخْرى جُحَيَّاكِ ما كانَ كذَا وكذَا . والأُحْجِيَّةُ اسم المحاجاةِ وفي لغة أُحْجُوَّة والياء أحسن . والْحجْوَى اسم أيضاً للمحاجاة .
وقالت بنت الخُس العاديَّةُ فيما يُرْوَى لها :
قَالَتْ قالَةً أختى
وحَجْوَاهَا لها عَقْلُ
ترى الفتيان كالنخل
وما يدرِيك ما الدَّخْلُ
الدَّخْلُ العيْبُ .
أبو عُبَيْدٍ : بينهم أُحْجِيَّةٌ يتحاجَوْن بِهَا ، وهي مثل الأُغلوطة وأُدْعيَّه في معناها ، وقال أبو زيد يقال منه حاجَيْتُه ، وهو نحو قولهم أَخْرِجْ ما في يدي ولك كذا .
سلمةُ عن الفراء قال : حُجَيَّاكَ مافي يدي ، أي حاجَيْتُك . وقال الأصمعي فلان يأتينا بالأحاجيّ أي بالأغاليط . وقال الليث الحَجَاةُ فُقَّاعةٌ ترتفع فوقَ الماء كأنَّها قارورةُ والجميع الحَجَوَاتُ وأنشد :
وعَيْنَاي فيها كالحَجاة من القطر
وقال الأصمعي الحَجَا مقصورٌ النُّفاخات على الماء الواحدة حَجَاةٌ . قال : والحِجَا
العقلُ مقصورُ ، وكذلك قال أبو زيد والفراءُ . وأنشد الليث قولَ الأعشى :
إذ هي مثلُ الغُصْن ميَّالَةٌ
تروق عَيْنَيْ ذي الْحِجا الزائر
ويقال : هو حَجٍ به قال وتقول إنَّه لَحِجَيٌّ أن يفعل ذاك أي حَرِيٌّ به ، وما أَحْجَاهُ به وأحْراه قال العجاج :
كرَّ بِأَحْجَى مَانِعٍ أن يَمْنَعَا
وتقول أَحْجِ به أيْ أَحْرِبه وأخلِقْ به أن يكون ، قال الأصمعيُّ وقال الليث الحَجَا الزمزمة وقال الشاعر :
زمزمة المجوس في أحجائها
وقال ابنُ الأعرابي في حديث رواه عن رجل رأيت عِلْجاً يومَ القادسية قد تكَنَّى وتَحَجَّى فقتلتُه ؛ قال ثعلبٌ سألت ابنَ الأعرابي عن تحجَّى فقال : معناه زَمْزَمَ قال والحِجاءُ ممدود الزمْزَمة وأنشد :
زَمْزَةُ المجوس في حِجَائِها
هكذا رواه أبو العباس عنه وكأنهما لغتان إذا فتحتَ الحاء قصرْتَ وإذا كسرتها مددت ، ومثله الصَّلا والصلاءُ والأَيا والإياءُ للضَّوْءِ . قال وتكنى لزم الكِنَّ ، أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال حاجَانِي فلانٌ فاحْتَجَيْتُ أي أصَبْتُ ما سألني عنه وأنشدنا :
فَنَاصِيَتي ورَاحِلَتي ورحْلي
ونِسْعَا نَاقَتِي لمن احْتَجَاهَا
وقال الليث الْحجْوَة الْحَجْمَة يعني الحدقة . قلت لا أَدْرِي هي الحَجْوَةُ أو الجَحْوَة للحدقة . وقال الأصمعيّ حجا الرجل يحجو إذا أقام بالمكان وثبت وقال العجاج :
فَهُنَّ يعكُفْنَ به إذا حَجَا
ويقال تحجّيتكم إلَى هَذَا الْمَكَانِ أي سَبَقْتُكمْ إليه ولزمته قبلكم وقال ابن أحمر :
أصَمَّ دعاء عاذلتي تحجي
بآخرنا وتنسى أوّلينا
قال وأَحْجَاءُ البلاد نواحيها وأطرافُها ، وقال ابن مُقْبل :
لا يُحْرِزُ المرءَ أحجاءٌ البِلاَدِ ولا
تُبْنَى له في السماواتِ السَّلاَليم
وقال غيرُه واحد الأحجاء حَجاً منقوص ، ناحيةُ الشيء وقال ذو الرمة :
فجاءت بأَغباش تحجَّى شريعةً
تِلاداً عليها رمْيُها واحتِبالُها
قال تَحَجَّى تقصد ، حَجَاهُ ، ويقال تحجّى فلانٌ بظَنه إذا ظنَّ شيئاً فادّعاه ظانّاً ، ولم يستيقنه وقال الكُمَيْتُ :
تَحَجَّى أَبُوهَا مَنْ أبوهم فصادفُوا
سواه ومن يجهلْ أَبَاهُ فقد جَهِل
وتقول : حَجَوْتُ فلاناً بكَذَا أَيْ ظننْته به ، وقال الشاعر :
قد كُنْت أحجو أَبَا عَمْرٍ وأَخاً ثقةً
حتّى أَلَمَّت بنا يوماً ملمّاتُ
وقال ابن الأعرابيّ الحَجْوُ الوُقُوف حَجَا إذا وقف قال وحَجِي معدولٌ من حَجَا إذا وقَفَ .
وقال الكسائيُّ : ما حَجَوْتُ منه شَيئاً ، وما هَجَوْتُ منه شيئاً أي ما حفِظْتُ منه
شيئاً . وقال أَبُو عبيد قال الفراء حَجِيتُ بالشيء ، وتحجَّيْتُ به ، يُهمز ولا يُهمز تمسكْتُ به ولزمْتُه وأنشد بيت ابن أحمر :
أَصَمَّ دَعَاءُ عَاذِلتي تَحَجَّى
أي تمسك به وتلزمه قال وهو يحجوبه وأنشد :
فهن يعكفن به إذا حَجَا
أي إذا أقام به ومنه قول عدي بن زيد :
أطفَّ لأنفه الموسى قصيرٌ
وكان بأنفه حَجِئاً ضنينا
قال شمر : تحجَّيتُ تمسكت جيداً قال اللحياني يقال ماله حَمْجَأٌ ولا مَلْجَأٌ بمعنًى واحد . وقال أبو زيد إنَّه لَحَجيء بني فلان أي لاجىءٌ إليهم وقال ابن هانىء قال أبو زيد حجا سرُّه يَحْجُوه إذا كَتَمَهُ ويقال للراعي إذا ضَيَّع غَنَمَه فتفرَّقَت ما يَحْجُو فلانٌ غنَمه ولا إبِلَهُ ، وما يَحْجُو السقَاءُ شيئاً إذا لم يَحْبِس الماءَ ونَفَحَ من جوانبه .
وفي ( نَوادِرِ الأَعراب ) لا محاجَاةَ عندي في كذا ولا مكافأةَ ، أي لا كتمانَ له عندي ولا ستر . وقول الأخطل :
جحونا بني النعمان إذ عَضّ ملكهم
وقبل بَني النعمانِ حاربَنَا عَمْرو
قال الذي فسره جحونا قَصَدْنَا واعتمدْنا ، قلت : منه قولهم إنه لحجيّ بكذا أي حَرِيٌّ وما أَحْجَاه أي ما أَخْلَقَهُ .
جحا : أبو العباس عن ابن الأعرابي : جَحَا إذا خَطَا . قال : والجَحْوَة الخَطْوَة الواحدة قال أبو العباس إذا سمّيت رجلاً بِجُحَا فألْحِقْه بباب زُفَر . وقال ابن الأعرابي : الجاحي الحسنُ الصلاةِ ، والجاحي المثاقب ، والجائح الجَرَاد ، قال : وجُحَا معدول من جَحَا يَحْجُو إذا خَطَا ، وقال غيره بنو حَجْوانَ حَيٌّ من العرب .
واجتحى الشيءَ واجتاحه بمعنى واحد إذا استأصَلَه . وأخبرني المنذري قال أخبرني ثعلبٌ عن سلمةَ عن الفرَّاء وقال في كلام تجاحيا الأموال فقلب يريد اجتاحا وهو من أولاد الثلاثةِ في الأصل .
حوج : قال الليث : الحَوْجُ من الحاجةِ ، تقول أَحْوَجَهُ الله . وقد أَحْوجَ الرجلُ إذا احتَاجَ . والحَاجُ جمع الحاجَةِ ، وكذلك الحوائِج والحاجات . وتقول لقد جاءت به حاجةٌ حائجةٌ . قال : والتَّحَوُّجُ طلب الحاجَةِ وقال العجّاج :
إلا انتظارَ الحاج من تَحوَّجَا
وقال الفراء هي الحِوَج للحاجات وأنشد .
وعن حِوَجٍ قَضَاؤُها من شِفَائِيا
والحاجُ ضرب من الشوك . ورُوي عن الكسائي أنه قال : تصغير الحاجِ الشوكِ حُيَيْجَةٌ . قال وأَحْيَجت الأرضُ وأَحَاجَتْ إذا أَنْبَتَت الحَاجَ . وقال الرّاجز :
كأنها الحاجُ أفادت عصبة
أراد الحاجّ فخذف إحدى الجيمين وخففه كقوله :
لسوء الغالبات إذا فليني : أراد فلينني وأنشد شمر .
والشحطُ قطّاعٌ رجاءَ من رجا
إلا احْتضار الحاجِ من تحوَّجا
قال شمر يقول إذا بعد من تُحِبُّ انقطع الرَّجَاء إلا أن يكون حاضراً لحاجَتِك قريباً منها . وقال رجاء من رجا ، ثم استثنى فقال إلا احتضار الحاج أي إلا أن تحضره ، والحاج جمع حاجَةٍ ، وتَحَوَّج طلب حاجةً . وأخبرني المنذريُّ عن أبي الحسن الشيخي عن الرياشي قال يقال حاجَةٌ وحَاجٌ وأَخْبَرني عن أبي الهيثم أنّه قال الحاجَةُ في كلام العرب الأَصْل فيها حائجة حذفوا منها الياء فلمَّا جمعوها ردوا إليها ما حذفوا منها فقالوا حاجة وحوائج فدلّ جمعهم إياها على حوائج أن الياء محذوفة من الواحدة قال وقالوا حاجة حوجاء وأنشد :
وحُجْتُ فلم أكُدُرْكُمُ بالأَصَابِع
أي تعفَّفْتُ عن سُؤَالِكُمْ . وقال اللحياني حَاجَ الرّجُلُ يَحُوجُ ويَحِيجُ ، وقد حِجتُ وحُجْتُ أي احتَجْتُ ويقال كلمت فلاناً فما رَدّ عليّ حَوْجَاءَ ولا لَوْجَاء على فعلاء ممدود ، ومعناه ما ردّ عليّ كلمة قبيحة ولا حسنةً . وقال اللحياني مالي فيه حوجَاءُ ولا لَوْجَاءٌ ولا حويْجَاءُ ولا لويجاء أبو العبّاس عن ابن الأعرابي حَاجَ يَحُوجُ حَوْجاً إذا احْتَاجَ . قال : والحَوْجُ الطلب ، والحَوْجُ الفقر .
جوح : أبو العباس عن ابن الأعرابي : جَاحَ الرَّجُل يجوح جَوْحاً إذا أَهْلَكَ مال أقربائِه ، وجَاح يَجُوح جَوْحاً إذا عدا عن المحجَّة إلى غيرها ، أبو عبيد الجَائِحة المصيبة تحل بالرجل في ماله فتجْتَاحُه كُلَّه . قال شمر ، وقال ابن شميل : أصابَتْهُمْ جائِحة أي سنَةٌ شديدةٌ اجتاحت أموالَهُم فلم تَدعْ لهم وَجَاحاً ، والوَجاح بقية الشيء من مَالٍ أو غيرِه . وقال الليث الجوح من الاجْتِياح ، يقال جَاحَتْهُم السنة واجتاحتهم ، وهي تَجُوحُهم جَوْحاً وجِياحَةً ، وهي سنة جائحة جدْبَةٌ . ونزلت بفلان جائِحة من الجوائِح . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنّه أمر بوضع الجوائِح ومنه قول شاعر الأنصار :
ولَكِنْ عرايا في السنين الجوائِحِ
وأخبرني عبد الملك عن الربيع عن الشافعي قال : جِمَاع الجَوائِح كلُّ ما أذْهَبَ الثمرة أوْ بعضَها من أمْرٍ سماوِيَ بغير جنايةِ آدمي . قال وإذا اشترى الرجل ثمر نخل بعدما يحل بيعُه فأُصِيبَ الثمر بعدما قبضه المشترِي لزمَه الثمن كلّه ، ولم يكن على البائِع وضْعُ ما أصابَه من الجائِحة عَنْه . قال واحتملَ أمرُه بوضع الجوائِح أن يكون حَضّاً على الخير لا حتما كما أَمَر بالصُّلْح على النصف ومثل أمرِه بالصدقة تطوعاً فإذا خَلَّى البائِعُ بين المشترِي وبين الثمر فأصابته جائحة لم يُحكمْ على البائِع بأن يضع عنه من ثمنه شيئاً .
قلت : والجائحة تكون بالبَرَدِ يقعُ من السماء إذا عظم حَجْمُه فكثر ضَرَرُه ، وتكون بالبرْدِ المحرق والحر المُفْرِط حتى يفسد الثمر .
عمرو عن أبيه قال : الجَوْحُ الهلاك والجائِحَةُ مأخوذةٌ منه .
وجح : قال شمر : الوَجَحُ الملجأُ وكذلك الوَجَحُ وأنشد :
فلا وَجَحٌ ينْجِيكَ إن رُمْت حَرْبَنَا
ولا أنت مِنَّا عندَ تِلْكَ بآئل
وقال حُمَيْدُ بن ثور :
نضْحَ السُّقَاةِ بصُبَابات الرَّجَا
ساعةَ لا ينفَعُها منه وجَحٌ
قال ويُروى بيت الهذلي : فلا وجْحَ ينْجِيك .
قال وقد وجَحَ يَوْجَحُ وجْحاً إذا التجأ ، كذلك قرأته بخط شَمِر ، وروي عن عمر أنه صلّى بقوم فلمّا سلم قال : من استطاعَ منكم فلا يُصَل مُوجِحاً . فقلنا : وما المُوجِحُ ؟ قال : مِنْ خَلاَءٍ أو بَوْلٍ . قال شمر : هكذا رُوِيَ بكسر الجيم ، قال وقال بعضهم : مُوجَحٌ وقَدْ أَوْجَحهُ بولُه . قال : وسمعت أعرابيّاً سألته عنه فقال هو المُجِحُّ ذهب به إلى الحامل .
قال شمر ويقال ثوب موجَح كثير الغزل كثيف قال وطريق موجِح مَهْيع وقال ساعدة الهذلي :
لَقَدْ أشهدُ البيتُ المُحَجَّبَ زَانَه
فِرَاشٌ وخِدْرٌ موجَحٌ ولطائِم
قال الموجَحُ الغليظُ الكثيف ، وثوب وَجِيحٌ متين كثيف . قال شمر كأنه شَبَّه ما يجد المحتقِن من الامْتلاء والانتفاخ بذلك قال : ويكون من أَوْجَحَ الشيءُ إذا ظهر . يقال ( وجح ) الطريقُ والنارُ إذا وَضُح وبَدَا . قاله ابن المظفّر . وقال أبو وجزة :
جَوْفَاءٌ محشُوَّةٌ في موحَحٍ مَغِصٍ
أَضْيَافُه جَوَّعٌ منه مَهَازيلُ
أراد بالموجَح جلداً له أمْلَسَ وأضيافُه قِرْدانه والموجَحُ يُشبه المغَار . وقال :
بِكُل أمعزَ منها غيرِ ذي وَجَحٍ
وكل دارة هَجْلٍ ذاتِ أوجاح
أي ذات غِيرَان . وأوْجَحَتْ غُرَّةُ الفرس إيجَاحاً وأوضَحتْ إيضَاحاً .
قال شمر : والمُوجِحُ أيْضاً الذي يوجِحُ الشيء يسترهُ ويُخْفِيه من الوِجَاح وهو الستر وقال الليث : ما عليه وَجَاحٌ أي ما عليه سِترٌ وقال أبو عبيد : قال الفراء : الوِجَاحُ والأَجاح والوَجاح الستر ، الحرانيُّ عن ابن السكيت قال الفراء : ليس بيني وبينه وِجاح ووَجاح وَأجاح وإجَاحٌ أي ليس بَيْني وبينَه سِتْرٌ قال شمر : وسمعت أبا معاذٍ النحويَّ يقول : ما بيني وبينه جَاحُ بمعنى وَجاح .
قال شمر : والموجِحُ أيضاً الذي يُوجحُ الشيء يُمْسِكُه ويمنعُه من الوَجَحِ وهو الملجَأُ . قال وأقرأني إبراهيم بن سعد عن الواقدي للجُلاَح :
أتتركُ أَمْرَ القَوْمِ فِيه بَلابِلٌ
وتترك غيظاً كان في الصدْرِ موجِحاً

##### Türkçe

**باب الحاء والجيم**
**حجا** ، **حاج** ، **جحا** ، **جاح** ، **وجح** ، **وحج** ، **أحح** .

**حجا** ( **أحج** ) : Lîs dedi ki: “**حاجَيْتُه** de dersin; **فَحَجَوْتُه** (ona karşı **حجا** ettim) (şu durumda): ona, lafza muhalif mânâlı bir **كلمة مُحْجِيَةً** (muhcî bir kelime) attığın zaman.” Ve câriyeler **يتحاجَيْن** (birbirleriyle muhâcât ederler). Ve **الحُجَيَّا** , **الحَجْوَى** ’nın küçültmesidir. Ve câriye ötekine: “**جُحَيَّاكِ** , şöyle şöyle idi” der. Ve **الأُحْجِيَّةُ** muhâcâtın adıdır; bir dilde **أُحْجُوَّة** (denir); **الياء** daha güzeldir. Ve **الْحجْوَى** da muhâcât için bir addır.

Bintü’l-Hus el-Âdiyye’nin, kendisinden rivayet olunduğu üzere, söylediği:
قَالَتْ قالَةً أختى
وحَجْوَاهَا لها عَقْلُ
ترى الفتيان كالنخل
وما يدرِيك ما الدَّخْلُ

**الدَّخْلُ** ayıptır.

Ebû Ubeyd: Aralarında, onunla **يتحاجَوْن بِهَا** (muhâcât ettikleri) bir **أُحْجِيَّةٌ** vardır; o, **الأُغلوطة** gibidir ve mânâsında **أُدْعيَّه** (gibidir). Ebû Zeyd dedi ki: Ondan “**حاجَيْتُه**” denir; bu, onların “Elimde olanı çıkar; sana şu var” sözleri gibidir.

Seleme, Ferrâ’dan: dedi ki: “**حُجَيَّاكَ** elimde olan (şey)” yani: “**حاجَيْتُك**.” Asmaî dedi ki: “Falan bize **بالأحاجيّ** yani **بالأغاليط** (yanlış-bilmeceler) ile gelir.” Lîs dedi ki: **الحَجَاةُ** suyun üstünde yükselen bir köpükçüktür; sanki bir şişe gibidir; çoğulu **الحَجَوَاتُ** ’tır. Ve şu beyti okudu:
وعَيْنَاي فيها كالحَجاة من القطر

Asmaî dedi ki: **الحَجَا** kısaltılmıştır; su üzerindeki kabarcıklar (demektir); bir tanesi **حَجَاةٌ** ’dır. Dedi ki: **الحِجَا** akıldır; kısaltılmıştır; Ebû Zeyd ve Ferrâ da böyle dedi. Lîs, A‘şâ’nın sözünü okudu:
إذ هي مثلُ الغُصْن ميَّالَةٌ
تروق عَيْنَيْ ذي الْحِجا الزائر

Ve denir: “O, onunla **حَجٍ** ’dir.” Dedi ki: “Şüphesiz o, bunu yapmaya **لَحِجَيٌّ** ’dir” yani ona lâyıktır; “**وما أَحْجَاهُ به**” ve “**وأحْراه**” (denir). ‘Accâc dedi ki:
كرَّ بِأَحْجَى مَانِعٍ أن يَمْنَعَا

Ve “**أَحْجِ به**” dersin; yani “**أَحْرِبه**” ve “olması için ona yaraşır kıl” (demektir). Asmaî dedi; Lîs dedi ki: **الحَجَا** mırıldanmadır. Şair dedi ki:
زمزمة المجوس في أحجائها

İbnü’l-A‘râbî, bir adamdan rivayet ettiği bir hadiste: “Kâdisiyye günü bir **عِلْجاً** gördüm; künyelendi ve **تَحَجَّى** etti; ben de onu öldürdüm.” Sa‘leb dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’ye **تحجَّى** hakkında sordum; dedi ki: Mânâsı “**زَمْزَمَ**”dır. Dedi ki: **الحِجاءُ** uzatılmıştır; mırıldanmadır. Ve şu beyti okudu:
زَمْزَةُ المجوس في حِجَائِها

Ebû’l-Abbâs bunu ondan böyle rivayet etti; ikisi de sanki iki lehçedir: **الحاء** ’yı fetha edersen kısaltırsın; kesre edersen uzatırsın. Benzeri: **الصَّلا** ve **الصلاءُ**; ve ışık için **الأَيا** ve **الإياءُ**. Dedi ki: “**وتكنى**” (künyelenmek) **الكِنَّ** ’e (örtüye) yapıştı (demektir). Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: “Falan bana **حاجَانِي** etti; ben de **فاحْتَجَيْتُ**” yani bana sorduğu şeyde isabet ettim. Ve bize şu beyti okuttu:
فَنَاصِيَتي ورَاحِلَتي ورحْلي
ونِسْعَا نَاقَتِي لمن احْتَجَاهَا

Lîs dedi ki: **الْحجْوَة** **الْحَجْمَة** ’dir; yani gözbebeği (hadaka). Dedim: Bilmiyorum; gözbebeği için o **الحَجْوَةُ** mudur yoksa **الجَحْوَة** mi? Asmaî dedi ki: Adam **حجا** eder, **يحجو** eder (şu durumda): yerde ikamet etti ve sebat etti. ‘Accâc dedi ki:
فَهُنَّ يعكُفْنَ به إذا حَجَا

Ve denir: “Sizi bu mekâna **تحجّيتكم**” yani ona sizden önce vardım ve sizden önce ona yapıştım. İbn Ahmer dedi ki:
أصَمَّ دعاء عاذلتي تحجي
بآخرنا وتنسى أوّلينا

Dedi ki: **أَحْجَاءُ البلاد** beldelerin yanları ve uçlarıdır. İbn Mukbil dedi ki:
لا يُحْرِزُ المرءَ أحجاءٌ البِلاَدِ ولا
تُبْنَى له في السماواتِ السَّلاَليم

Bir başkası dedi ki: **الأحجاء** ’ın bir tanesi, eksiltilmiş **حَجاً** ’dır; şeyin bir yanı. Zü’r-Rumme dedi ki:
فجاءت بأَغباش تحجَّى شريعةً
تِلاداً عليها رمْيُها واحتِبالُها

Dedi ki: **تَحَجَّى** “kasteder” (demektir); **حَجَاهُ**. Ve denir: Falan, zannıyla **تحجّى** etti (şu durumda): bir şeyi zannetti de zanneden olarak onu iddia etti; onu yakînen bilmedi. Kumeyt dedi ki:
تَحَجَّى أَبُوهَا مَنْ أبوهم فصادفُوا
سواه ومن يجهلْ أَبَاهُ فقد جَهِل

Ve dersin: “Falanı bununla **حَجَوْتُ**” yani onu bununla zannettim. Şair dedi ki:
قد كُنْت أحجو أَبَا عَمْرٍ وأَخاً ثقةً
حتّى أَلَمَّت بنا يوماً ملمّاتُ

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الحَجْوُ** durmaktır; **حَجَا** (durdu) (şu durumda): durdu. Dedi ki: **حَجِي** , **حَجَا** ’dan (durdu’dan) çevrilmiştir.

Kisâî dedi ki: “Ondan hiçbir şey **حَجَوْتُ** etmedim” ve “ondan hiçbir şey **هَجَوْتُ** etmedim” yani ondan hiçbir şey ezberlemedim. Ebû Ubeyd dedi ki: Ferrâ dedi ki: “Şey ile **حَجِيتُ** ettim ve onunla **تحجَّيْتُ** ettim”; hem hemzelenir hem hemzelenmez; “ona tutundum ve ona yapıştım” (demektir). İbn Ahmer’in beytini okudu:
أَصَمَّ دَعَاءُ عَاذِلتي تَحَجَّى

Yani ona tutundu ve ona yapıştı. Dedi ki: “O, onunla **يحجوبه** eder.” Ve şu beyti okudu:
فهن يعكفن به إذا حَجَا

Yani onunla ikamet ettiği zaman. Ondan, ‘Adiyy b. Zeyd’in sözü:
أطفَّ لأنفه الموسى قصيرٌ
وكان بأنفه حَجِئاً ضنينا

Şemmer dedi ki: **تحجَّيتُ** “iyice tutundum”dur. Lihyânî dedi ki: “Onun ne **حَمْجَأٌ** ’ı var ne **مَلْجَأٌ** ’ı” tek mânâ üzeredir. Ebû Zeyd dedi ki: “Şüphesiz o, Benî Falan’ın **لَحَجيء** ’idir” yani onlara sığınandır. İbn Hânî’ dedi ki: Ebû Zeyd dedi ki: “Sırrı **حجا** etti, **يَحْجُوه** eder” (şu durumda): onu gizledi. Ve çobana, koyununu zayi edip dağıldığı zaman: “Falan koyununu da devesini de **يَحْجُو** etmez” denir. Ve kırba “hiçbir şeyi **يَحْجُو** etmez” (denir) (şu durumda): suyu hapsetmez ve yanlarından sızar.

( **نَوادِرِ الأَعراب** )’da: “Bende şu hususta **محاجَاةَ** yoktur ve **مكافأةَ** yoktur” yani bende onun için gizleme yoktur ve örtme yoktur. Ahtal’ın sözü:
جحونا بني النعمان إذ عَضّ ملكهم
وقبل بَني النعمانِ حاربَنَا عَمْرو

Onu tefsir eden dedi ki: “**جحونا**” “kastettik ve dayandık”tır. Dedim: Ondandır onların “Şüphesiz o, şu şeye **لحجيّ** ’dir” yani lâyıktır; ve “**ما أَحْجَاه**” yani “onu ne kadar yaraşır kıldı”.

**جحا** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **جَحَا** (şu durumda): adım attı. Dedi ki: **الجَحْوَة** tek bir adımdır. Ebû’l-Abbâs dedi ki: Bir adamı **بِجُحَا** diye adlandırırsan onu **باب زُفَر** ’e ilhak et. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الجاحي** namazı güzel olandır; **الجاحي** delici olandır; **الجائح** çekirgedir. Dedi ki: **وجُحَا** , **جَحَا يَحْجُو** ’dan (adım atar’dan) çevrilmiştir. Bir başkası dedi ki: **بنو حَجْوانَ** Araplardan bir kabiledir.

**واجتحى** şeyi ve **واجتاحه** bir mânâdadır: onu kökünden kazıdığı zaman. Münzirî bana haber verdi; dedi ki: Sa‘leb bana haber verdi; Seleme’den; Ferrâ’dan; dedi ki: “Mallar **تجاحيا** etti” sözünde bir kalb (harf çevirme) vardır; **اجتاحا** ister; o, aslında üçlü kökün evlâtlarındandır.

**حوج** : Lîs dedi ki: **الحَوْجُ** ihtiyaçtandır; “Allah onu **أَحْوَجَهُ** etti” dersin. Adam **أَحْوجَ** etti (şu durumda): muhtaç oldu. Ve **الحَاجُ** **الحاجَةِ** ’nin çoğuludur; **الحوائِج** ve **الحاجات** da böyledir. Ve dersin: “Onu, **حاجةٌ حائجةٌ** getirdi.” Dedi ki: **التَّحَوُّجُ** ihtiyacı istemektir. ‘Accâc dedi ki:
إلا انتظارَ الحاج من تَحوَّجَا

Ferrâ dedi ki: O, ihtiyaçlar için **الحِوَج** ’dir. Ve şu beyti okudu:
وعن حِوَجٍ قَضَاؤُها من شِفَائِيا

Ve **الحاجُ** diken türlerinden bir türdür. Kisâî’den rivayet olundu: dedi ki: diken olan **الحاجِ** ’ın küçültmesi **حُيَيْجَةٌ** ’dır. Dedi ki: Yer **أَحْيَجت** etti ve **أَحَاجَتْ** etti (şu durumda): **الحَاجَ** bitirdi. Râciz dedi ki:
كأنها الحاجُ أفادت عصبة

**الحاجّ** istedi; iki **الجيم** ’den birini attı ve hafifletti; onun “
لسوء الغالبات إذا فليني
” sözünde olduğu gibi; **فلينني** istedi. Şemmer okuttu:
والشحطُ قطّاعٌ رجاءَ من رجا
إلا احْتضار الحاجِ من تحوَّجا

Şemmer dedi ki: “Sevdiğin uzak olunca ümit kesilir; ancak ihtiyacın için hazır bulunursa, ona yakın (olursa).” Dedi ki: “**رجاء من رجا**” dedi; sonra istisna etti: “**إلا احتضار الحاج**” yani onu hazır etmen müstesna. Ve **الحاج** , **حاجَةٍ** ’nin çoğuludur; **تَحَوَّج** bir ihtiyacı istemektir. Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Hasen eş-Şeyhî’den; Riyâşî’den: denir ki: **حاجَةٌ** ve **حَاجٌ**. Ve bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: dedi ki: Arapların كلامında **الحاجَةُ** ’nin aslı **حائجة** ’dir; ondan **الياء** ’yı düşürdüler; onu çoğul yaptıklarında düşürdüklerini ona geri döndürdüler; **حاجة** ve **حوائج** dediler; onu **حوائج** üzerine çoğul yapmaları, tekilden **الياء** ’nın düşürülmüş olduğuna delâlet etti. Dedi ki: **حاجة حوجاء** dediler. Ve şu beyti okudu:
وحُجْتُ فلم أكُدُرْكُمُ بالأَصَابِع

Yani sizin sormanızdan iffet ettim. Lihyânî dedi ki: Adam **حَاجَ** eder, **يَحُوجُ** eder ve **يَحِيجُ** eder; ve ben **حِجتُ** ettim ve **حُجْتُ** ettim yani muhtaç oldum. Ve denir: “Falanla konuştum; bana ne **حَوْجَاءَ** ne **لَوْجَاء** (cevap) verdi”; **فعلاء** vezninde uzatılmıştır; mânâsı: bana ne çirkin ne güzel bir sözle cevap verdi. Lihyânî dedi ki: “Bende onda ne **حوجَاءُ** var ne **لَوْجَاءٌ** ne **حويْجَاءُ** ne **لويجاء**.” Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **حَاجَ** , **يَحُوجُ** , **حَوْجاً** (şu durumda): muhtaç oldu. Dedi ki: **الحَوْجُ** taleptir; **الحَوْجُ** fakirliktir.

**جوح** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **جَاحَ** eder, **يجوح** eder, **جَوْحاً** (şu durumda): akrabalarının malını helâk etti. Ve **جَاح** eder, **يَجُوح** eder, **جَوْحاً** (şu durumda): ana yoldan başkasına saptı. Ebû Ubeyd: **الجَائِحة** malında adama inen musibettir; onun tamamını **فتجْتَاحُه** (kökünden alır). Şemmer dedi; İbn Şümeyl dedi ki: Onlara bir **جائِحة** isabet etti; yani şiddetli bir yıl; mallarını kökünden aldı; onlara bir **وَجَاحاً** bırakmadı. Ve **الوَجاح** maldan veya başkasından bir şeyin bakiyesidir. Lîs dedi ki: **الجوح** **الاجْتِياح** ’tandır; “Yıl onlara **جَاحَتْهُم** etti ve onları **اجتاحتهم** etti” denir; o, onları **تَجُوحُهم** eder: **جَوْحاً** ve **جِياحَةً**; o, kıtlık olan **سنة جائحة** ’dır. Ve falana, **الجوائِح** ’tan bir **جائِحة** indi. Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: **بوضع الجوائِح** ile emretti. Ensâr şairinin sözü de ondandır:
ولَكِنْ عرايا في السنين الجوائِحِ

Abdülmelik bana haber verdi; Rebî‘den; Şâfiî’den: dedi ki: **جِمَاع الجَوائِح** , semavî bir işten, âdemoğlunun cinayeti olmaksızın, meyveyi veya onun bir kısmını götüren her şeydir. Dedi ki: Adam, satımı helâl olduktan sonra hurma meyvesi satın alır da, müşteri onu kabzettikten sonra meyveye bir zarar isabet ederse, bedelin tamamı ona lâzım olur; satıcıya, ona isabet eden **الجائِحة** sebebiyle ondan bir şey düşürmek gerekmez. Dedi ki: Onun **بوضع الجوائِح** emrinin, hayra teşvik olması muhtemeldir; zorunluluk değil; nitekim yarı yarıya sulh ile emrettiği gibi; ve sadakayı gönüllü olarak emretmesi gibi. Satıcı, müşteri ile meyve arasını serbest bırakır da ona bir **جائحة** isabet ederse, satıcı hakkında bedelinden bir şey düşürmesi hükme bağlanmaz.

Dedim: **الجائحة** , gökten düşen dolu ile olur; hacmi büyüyünce zararı çoğalır. Ve yakıcı soğukla ve aşırı sıcakla olur; ta ki meyveyi bozuncaya kadar.

Amr, babasından: dedi ki: **الجَوْحُ** helâktir; **الجائِحَةُ** ondan alınmıştır.

**وجح** : Şemmer dedi ki: **الوَجَحُ** sığınaktır; **الوَجَحُ** da böyledir. Ve şu beyti okudu:
فلا وَجَحٌ ينْجِيكَ إن رُمْت حَرْبَنَا
ولا أنت مِنَّا عندَ تِلْكَ بآئل

Humeyd b. Sevr dedi ki:
نضْحَ السُّقَاةِ بصُبَابات الرَّجَا
ساعةَ لا ينفَعُها منه وجَحٌ

Dedi ki: Hüzeylî’nin beyti şöyle de rivayet olunur: “**فلا وجْحَ ينْجِيك**”.

Dedi ki: **وجَحَ** , **يَوْجَحُ** , **وجْحاً** (şu durumda): sığındı; Şemmer’in hattıyla onu böyle okudum. Ömer’den rivayet olundu: Bir kavme namaz kıldırdı; selâm verince dedi ki: “Sizden kim gücü yetirse **مُوجِحاً** olarak namaz kılmasın.” Dedik: **المُوجِحُ** nedir? Dedi ki: “**مِنْ خَلاَءٍ أو بَوْلٍ**.” Şemmer dedi ki: Bu, **الجيم** ’in kesresiyle böyle rivayet olundu. Dedi ki: Bazıları “**مُوجَحٌ**” dedi; ve onun bevli onu **أَوْجَحهُ** etti. Dedi ki: Bir bedevîyi işittim; ona bunu sordum; dedi ki: O, **المُجِحُّ** ’tir; onu hamileye götürdü.

Şemmer dedi ki: “**ثوب موجَح**” çok eğrilmiş, kalın (kumaş)tır. Dedi ki: “**طريق موجِح**” geniş ana yoldur. Sâ‘ide el-Hüzeylî dedi ki:
لَقَدْ أشهدُ البيتُ المُحَجَّبَ زَانَه
فِرَاشٌ وخِدْرٌ موجَحٌ ولطائِم

**الموجَحُ** kalın, yoğun olandır; ve **ثوب وَجِيحٌ** sağlam, yoğun (kumaş)tır. Şemmer dedi ki: Sanki, idrarını tutanın doluluk ve şişkinlikten bulduğu şeyi buna benzetti. Dedi ki: Ve “**أَوْجَحَ** şey” (şu durumda): ortaya çıktı (mânâsından) olur. “Yol ve ateş **( وجح )** etti” denir (şu durumda): **وَضُح** oldu ve **بَدَا** oldu. Bunu İbnü’l-Muzaffer söyledi. Ebû Vecze dedi ki:
جَوْفَاءٌ محشُوَّةٌ في موحَحٍ مَغِصٍ
أَضْيَافُه جَوَّعٌ منه مَهَازيلُ

**الموجَح** ile, pürüzsüz bir deriyi kastetti; onun misafirleri, onun bitleridir; ve **الموجَحُ** mağaraya benzer. Ve dedi ki:
بِكُل أمعزَ منها غيرِ ذي وَجَحٍ
وكل دارة هَجْلٍ ذاتِ أوجاح

Yani mağaraları olan. Ve atın alnındaki beyazlık **أوْجَحَتْ** eder: **إيجَاحاً**; ve **أوضَحتْ** eder: **إيضَاحاً**.

Şemmer dedi ki: **المُوجِحُ** ayrıca, **الوِجَاح** ’tan olan örtmeden dolayı, şeyi örten ve gizleyen kimsedir. Lîs dedi ki: “Onun üzerinde **وَجَاحٌ** yoktur” yani onun üzerinde örtü yoktur. Ebû Ubeyd dedi ki: Ferrâ dedi ki: **الوِجَاحُ** ve **الأَجاح** ve **الوَجاح** örtüdür. Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Ferrâ dedi ki: “Benimle onun arasında ne **وِجاح** ne **وَجاح** ne **أجاح** ne **إجَاحٌ** vardır” yani benimle onun arasında örtü yoktur. Şemmer dedi ki: Ebû Muâz en-Nahvî’nin şöyle dediğini işittim: “Benimle onun arasında **جَاحُ** yoktur”; **وَجاح** mânâsında.

Şemmer dedi ki: **الموجِحُ** ayrıca, **الوَجَحِ** ’tan olan sığınaktan dolayı, şeyi tutan ve onu engelleyen kimsedir. Dedi ki: Vâkıdî’den, **للجُلاَح** için, İbrâhîm b. Sa‘d bana okuttu:
أتتركُ أَمْرَ القَوْمِ فِيه بَلابِلٌ
وتترك غيظاً كان في الصدْرِ موجِحاً

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والجيم وما يثلثهما)
(وجح) الواو والجيم والحاء. كلمةٌ تدلُّ على سَتر شيءٍ لشيء. وكلُّ ما استَتَرتَ به وِجاح ووَجاح([1]). ويقال الوجاح: الشَّخص([2])، لأنَّ كلَّ شخصٍ يستُر ما وراءه. ومنه: حفَرتُ حتَّى أوْجَحْت، أي بلغت الصَّفا. والصَّفا يستُر ما تَحتَه ويمنعُه.
(وجد) الواو والجيم والدال، يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الشي يُلفيه. ووَجَدْتُ الضَّالَّة وِجْداناً. [وحكى بعضُهم: وجَدتُ في الغضَب وِجداناً([3])]. وأنشد:
كِلانا ردَّ صاحبَهُ بيأْسٍ *** على حَنَقٍ ووِجدانٍ شديدِ([4])
(وجذ) الواو والجيم والذال. كلمةٌ صحيحة، هي الوَجْذ، نُقرة في الصَّخرة([5])، والجمع وِجاذ([6]). وبلغنا أنَّه يقال، أوجَذَه على الأمر، أكْرَهَه.
(وجر) الواو والجيم* والراء كلمةٌ تدلُّ على جنسٍ من السَّقْي. ووَجَرْت الصَّبيَّ الدَّواء وأوجرتُه. ويستعيرونه فيقولون، أوْجَرْتُه الرُّمحَ، إذا طعنتَه في صَدرِه. والوِجار، سَرَبُ الضَّبُع، لأنَّها تَغِيب فيه كما يغيب المشروب في الحَلْق.
(وجز) الواو والجيم والزاء كلمةٌ واحدة. يقال كلامٌ وَجْزٌ ووجيز. وربَّما قالوا: توجَّزْتُ الشَّيءَ، مثل تنجَّزْت.
(وجس) الواو والجيم والسين: كلمةٌ تدلُّ على إحساسٍ بشيءٍ وتسمُّعٍ له. تَوَجَّس الشَّيءَ: أحَسَّ به فتسمَّعَ لـه. قال الله تعالى: ﴿فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى﴾[ طه 67]. ثمَّ قال ذو الرُّمَّة:
* إذا توجَّسَ([7]) *
ومما شذَّ عن هذا وهو من الكلام المُشكِل: قولهم: لا أفعَلُه سَجِيسَ الأوْجَسِ: الدَّهْر. وما ذُقْتُ عِنده أوجَسَ، أي شيئاً من الطَّعام.
 (وجع) الواو والجيم والعين: كلمةٌ واحدة، هي الوَجَع: اسمٌ يجمع المرض كلَّه. وهو ييجَع وياجَعُ([8])، وأنت تِيجع من كذا. وقال رائدٌ من الرُّوَّاد: "رأيتُ كَلأً تِيجَعُ لـه كَبِدُ المُصْرِم([9])". وهو وَجِعٌ وقومٌ وَجَاعَى. وأنا أوْجَعُ رأسي، ويُوجِعُني رأسي. وتوجّعت له: رَثَيت. ويقولون: إنَّ الوَجْعاء: السَّهُ([10]).
(وجم) الواو والجيم والميم: يدلُّ على سكوتٍ في اهتمام. ووَجَم من الأمرِ يَكرَهُه: أسْكَتَ لـه. وفي الحديث: "ما لي أراكَ واجماً". ويقولون: يومٌ وجيم: شديد الحَرّ، وفيه نظر. ومصدرهُ الوَجْمُ والوجوم([11]).
(وجن) الواو والجيم والنون يدلُّ على صلابةٍ في الشّيء. ومنه الوَجِين: العارض من الأرض يَنقاد، وهو صُلْبٌ، وبه سمِّيت الناقة وَجْناء. وقياس وَجْنَةِ الإنسان منه، لأنَّ فيها([12]) صلابةً وشِدّة، والجمع وَجَنات. وربَّما سمَّوْا شَطَّ الوادِي وَجِيناً. ووَجَن ثوبَه: ضَربَه بالمِيجَنَة، هي الخشَبةُ يُدَقُّ بها.
(وجه) الواو والجيم والهاء: أصلٌ واحد يدلُّ على مقابلةٍ لشيء. والوجه مستقبِلٌ لكلِّ شيء. يقال وَجْه الرّجلِ وغَيره. وربَّما عُبِّر عن الذات بالوَجْه. [و] تقول: وَجْهي إليك. قال:
أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ *** ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ([13])
وواجهتُ فلاناً: جعلتُ وجهي تِلقاءَ وجهه.
ومن الباب قولُهم: هو وجيهٌ بيِّنُ الجاه. والجاه مقلوبٌ. والوِجهة: كلُّ موضعٍ استقبلتَه. قال الله تعالى: ﴿وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ﴾ [البقرة 148]. ووجَّهت الشَّيءَ: جعلتُه على جهة([14]). وأصل جِهَتهِ وِجْهَته. والتَّوجيه: أن تَحفِر تحت القِثَّاءَة أو البِطِّيخة ثم تُضجِعَها. وتَوجَّهَ الشَّيْخُ: ولَّى وأدْبَر، كأنَّه أقْبَلَ بوجهه على الآخر. ويقال للمُهْر إذا خَرَجَتْ يداه من الرّحم: وَجِيهٌ.
(وجي) الواو والجيم والحرف المعتلّ: يقولون: تركتُه وما في قلبي منه أوْجَى، أي يَئِسْتُ منه. ويقولون: سألتُه فأوجَى عليَّ، أي بَخِلَ عَلَيَّ.
(وجب) الواو والجيم والباء: أصلٌ واحد، يدلُّ على سُقوط الشيء ووُقوعِه، ثم يتفرَّع. ووَجَب البيعُ وُجوباً: حَقَّ ووَقَع. ووَجَب الميِّت: سقَط، والقتِيلُ واجب. وفي الحديث: "فإذا وجَبَ([15]) فلا تَبكِيَنَّ باكية"، أي إذا ماتَ([16]). وقال الله في النَّسائك: ﴿فَإذَا وَجَبَتْ جُنُوبُها﴾ [الحج 26]. قال قيس:
أطاعتْ بنو عوفٍ أميراً نهاهُمُ *** عن السَّلْمِ حَتَّى كان أوَّلَ واجبِ([17])
وَجَب الحائطُ: سقَطَ، وجْبَةً. والوجيبة: أن تُوجِبَ البيعَ، في أن تأخذ منه بعضاً في كلِّ يوم، فإذا فَرَغَ قيل: اسْتَوْفَى وَجِيبتَه. ويقولون: الوَجْبُ: الجَبَان. قال:
* طلوبُ الأعادِي لا سَؤومٌ ولا وَجْبُ([18]) *
سمِّي به لأنَّه كالسَّاقط. ويقولون المُوَجِّب: النَّاقة لا تنبعث من كثرة لحمها.
ومن الباب المُوَجِّب من النُّوق: التي يَنعقِد اللِّبَأُ في ضَرعها.
وأمَّا وَجِيبُ القَلْب فمن الإبدال، والأصل الوجيف، وقد مَرَّ.
---------------------__
([1]) هو مثلث الواو كما في اللسان والقاموس.
([2]) في الأصل: "شخص".
([3]) التكلمة من المجمل.
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وجد)، وهو لصخر الغي، كما في اللسان وديوان الهذليين (2: 67). وكذا ورد إنشاده في المجمل. لكن في اللسان: "وتأنيب ووجدان شديد"، وفي الديوان: "وتأنيب ووجدان بعيد".
([5]) في المجمل واللسان: "نقرة في الجبل".
([6]) ووجذان أيضاً.
([7]) سبق في (أرض) والبيت بتمامه كما في الديوان 587 واللسان (وجس، أرض، موم):
إذا توجّس ركزا من سنابكها *** أو كان صاحب أرض أو به الموم
 ([8]) ويقال أيضاً: "يوجع" كيفرح.
([9]) انظر البيان والتبيين (2: 161) واللسان (صرم 231).
([10]) السه: الاست. وفي المجمل واللسان: "السافلة". وفي القاموس "الدبر".
([11]) في الأصل: "ومصدر الوجم الوجوم".
([12]) في الأصل: "فيه".
([13]) البيت من أبيات سيبويه الخمسين، التي لا يعرف قائلها. سيبويه (1: 17) والخزانة (1: 486).
([14]) في المجمل: "على جهة واحدة".
([15]) في الأصل: "وجبت". وانظر اللسان (وجب).
([16]) في الأصل: "ماتت".
([17]) ديوان قيس بن الخطيم 14 واللسان (وجب، غمس).
([18]) البيت للأخطل في ديوانه 21 واللسان (وجب). وكذا ورد ضبطه في المجمل والصحاح كما يفهم من اللسان. قال ابن بري: صواب إنشاده: ولا وجب، بالخفض. وقبله:
إليك أمير المؤمنين رحلتها *** على الطائر الميمون والمنزل الرحب
إلى مؤمن تجلو صفائح وجهه *** بلابل تغشى من هموم ومن كرب
          وصدره:           * عموس الدجى ينشق عن متضرم *

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الجيم** وما يثلثهما)
(**وجح**) **الواو** ve**الجيم** ve**الحاء**. Bir kelime; bir şeyin, bir şey için örtülmesine delâlet eder. Ve senin onunla örtündüğün her şey **وِجاح** ve **وَجاح**. Ve denir ki **الوجاح**: **الشَّخص**; çünkü her **شخص** arkasındakini örter. Ondandır: “Kazdım, tâ ki **أوْجَحْت**”; yani **الصَّفا**’ya ulaştım. Ve **الصَّفا** altındakini örter ve onu engeller.

(**وجد**) **الواو** ve**الجيم** ve**الدال**; tek bir asla delâlet eder; o da, senin onu bulduğun şeydir. Ve “**وَجَدْتُ** kaybı” **وِجْداناً** (bulma). [Ve bazısı hikâye etti: “Öfkede **وجَدتُ** **وِجداناً**”]. Ve inşâd etti:
كِلانا ردَّ صاحبَهُ بيأْسٍ *** على حَنَقٍ ووِجدانٍ شديدِ

(**وجذ**) **الواو** ve**الجيم** ve**الذال**. Sahih bir kelime; o **الوَجْذ**’dir: kayada bir oyuk; çoğulu **وِجاذ**. Ve bize ulaştı ki denir: “Onu iş üzerinde **أوجَذَه**”; onu zorladı.

(**وجر**) **الواو** ve**الجيم** ve**الراء**; bir kelime, sulamanın bir cinsine delâlet eder. Ve “Çocuğa ilacı **وَجَرْتُ** ve onu **أوجرتُه**.” Ve onu ödünç alırlar da derler: “Mızrağı ona **أوْجَرْتُه**”; onu göğsünden mızrakladığın zaman. Ve **الوِجار**: sırtlanın ini; çünkü o, içeceğin boğazda kaybolduğu gibi onda kaybolur.

(**وجز**) **الواو** ve**الجيم** ve**الزاء**: tek bir kelime. Denir: **كلامٌ وَجْزٌ** ve **وجيز**. Ve bazen derler: “Şeyi **توجَّزْتُ**”; “**تنجَّزْت**” gibi.

(**وجس**) **الواو** ve**الجيم** ve**السين**: bir kelime; bir şeyle ilgili bir duyumsamaya ve onu dinlemeye delâlet eder. “Şeyi **تَوَجَّس**”: onu duyumsadı da onu dinledi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى﴾ [طه 67]. Sonra **ذو الرُّمَّة** dedi:
* إذا توجَّسَ *

Bundan şâz olan ve o, müşkil kelâmdandır: onların sözü: “Onu yapmam, **سَجِيسَ الأوْجَسِ**”: **الدَّهْر**. Ve “Onun yanında **أوجَسَ** tatmadım”; yani yemekten bir şey.

(**وجع**) **الواو** ve**الجيم** ve**العين**: tek bir kelime; o **الوَجَع**’dır: bütün hastalığı toplayan bir isim. Ve o **ييْجَع** ve **ياجَعُ**; ve sen “şundan **تِيجع**” (acı çekersin). Ve **الرُّوَّاد**’dan bir **رائد** dedi: “**كَلأً** gördüm ki ona **كَبِدُ المُصْرِم** **تِيجَعُ**.” Ve o **وَجِعٌ**’dir; ve bir kavim **وَجَاعَى**. Ve “Başımı **أوْجَعُ**”; ve “Başım beni **يُوجِعُ**.” Ve “Ona **توجّعت**”: mersiye söyledim. Ve derler: **الوَجْعاء**: **السَّهُ**.

(**وجم**) **الواو** ve**الجيم** ve**الميم**: bir kaygı içinde susmaya delâlet eder. Ve “İşten **وَجَم**; onu kerih görür”: onun için sustu. Ve hadiste: “Bana ne oluyor da seni **واجماً** görüyorum.” Ve derler: “**يومٌ وجيم**”: şiddetli sıcak; ve bunda nazar vardır. Ve onun masdarı **الوَجْمُ** ve**الوجوم**’dur.

(**وجن**) **الواو** ve**الجيم** ve**النون**; şeyde bir katılığa delâlet eder. Ondandır **الوَجِين**: yerden bir yan; uzanır, ve o katıdır; ve onunla deve **وَجْناء** diye adlandırıldı. Ve insanın **وَجْنَة**’sinin kıyası ondandır; çünkü onda katılık ve şiddet vardır; çoğulu **وَجَنات**. Ve bazen vadinin kıyısını **وَجِيناً** diye adlandırdılar. Ve “Elbisesini **وَجَن**”: onu **المِيجَنَة** ile dövdü; o, onunla dövülen tahtadır.

(**وجه**) **الواو** ve**الجيم** ve**الهاء**: tek bir asıl; bir şeye karşı durmaya delâlet eder. Ve **الوجه**, her şey için karşıdadır. Denir: adamın **وَجْه**’i ve başkasının. Ve bazen zât, **الوجه** ile ifade edilir. Ve dersin: “**وَجْهي** sana.” Dedi ki:
أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ *** ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ
Ve “Falancayla **واجهتُ**”: yüzümü onun yüzünün karşısına koydum.

Ve babdandır onların sözü: “O **وجيهٌ**; açıkça **الجاه** sahibi.” Ve **الجاه** ters çevrilmiştir. Ve **الوِجهة**: yöneldiğin her yer. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ﴾ [البقرة 148]. Ve “Şeyi **وجَّهت**”: onu bir yöne kıldım. Ve onun **جِهَتهِ**’nin aslı **وِجْهَته**’dir. Ve **التَّوجيه**: **القِثَّاءَة**’nin veya **البِطِّيخة**’nin altını kazman, sonra onu yatırmandır. Ve “İhtiyar **تَوجَّهَ**”: döndü ve arkasını döndü; sanki yüzüyle ötekine yönelmiş gibi. Ve tay için, elleri rahimden çıktığı zaman, **وَجِيهٌ** denir.

(**وجي**) **الواو** ve**الجيم** ve**الحرف المعتلّ**: derler: “Onu bıraktım; kalbimde ondan **أوْجَى** yok”; yani ondan ümit kestim. Ve derler: “Ona sordum da bana karşı **أوجَى**”; yani bana karşı cimrilik etti.

(**وجب**) **الواو** ve**الجيم** ve**الباء**: tek bir asıl; şeyin düşmesine ve vuku bulmasına delâlet eder; sonra dallanır. Ve “Satış **وَجَب**” **وُجوباً**: hak oldu ve vuku buldu. Ve “Ölü **وَجَب**”: düştü; ve öldürülen **واجب**’dir. Ve hadiste: “Artık **وجَبَ** olunca, ağlayan bir kadın ağlamasın”; yani öldüğü zaman. Ve Allah, kurbanlar hakkında dedi ki: ﴿فَإذَا وَجَبَتْ جُنُوبُها﴾ [الحج 26]. **قيس** dedi:
أطاعتْ بنو عوفٍ أميراً نهاهُمُ *** عن السَّلْمِ حَتَّى كان أوَّلَ واجبِ
Ve “Duvar **وَجَب**”: düştü; **وجْبَةً**. Ve **الوجيبة**: satışı **تُوجِبَ** etmen; şu ki ondan her gün biraz alırsın; bitirdiği zaman “**اسْتَوْفَى وَجِيبتَه**” denir. Ve derler: **الوَجْبُ**: korkak. Dedi ki:
* طلوبُ الأعادِي لا سَؤومٌ ولا وَجْبُ *
Ona bu ad verildi; çünkü o, düşmüş gibi. Ve derler: **المُوَجِّب**: eti çokluğundan dolayı harekete geçmeyen dişi deve.

Ve babdandır: develerden **المُوَجِّب**: memesinde **اللِّبَأُ**’nun pıhtılaştığı.

Ama **وَجِيبُ القَلْب** ise, ibdâldendir; aslı **الوجيف**’tir; ve geçti.

---------------------__
([1]) O, **الواو**’nun üçlü (hareke)lisidir; **اللسان** ve**القاموس**’ta olduğu gibi.
([2]) Asılda: “**شخص**”.
([3]) Zeyl, **المجمل**’dendir.
([4]) Onu **المجمل** ve**اللسان** (**وجد**)’de inşâd etti; ve o, **صخر الغي**’indir; **اللسان** ve**ديوان الهذليين** (2: 67)’de olduğu gibi. Ve inşâdı **المجمل**’de böyle vârid olmuştur. Lâkin **اللسان**’da: “**وتأنيب ووجدان شديد**”; ve divanda: “**وتأنيب ووجدان بعيد**”.
([5]) **المجمل** ve**اللسان**’da: “dağda bir oyuk”.
([6]) Ve **وجذان** da.
([7]) Daha önce (**أرض**)’da geçti; ve beytin tamamı, divanda 587 ve**اللسان** (**وجس**، **أرض**، **موم**)’da olduğu gibi:
إذا توجّس ركزا من سنابكها *** أو كان صاحب أرض أو به الموم
([8]) Ve ayrıca denir: “**يوجع**” (sevinir gibi).
([9]) **البيان والتبيين** (2: 161) ve**اللسان** (**صرم** 231)’a bak.
([10]) **السه**: **الاست**. Ve **المجمل** ve**اللسان**’da: “**السافلة**”. Ve**القاموس**’ta “**الدبر**”.
([11]) Asılda: “Ve **الوجم**’un masdarı **الوجوم**.”
([12]) Asılda: “onda”.
([13]) Beyit, **سيبويه**’nin elli beytindendir; söyleyeni bilinmez. **سيبويه** (1: 17) ve**الخزانة** (1: 486).
([14]) **المجمل**’de: “tek bir yöne”.
([15]) Asılda: “**وجبت**”. Ve**اللسان** (**وجب**)’a bak.
([16]) Asılda: “öldü (dişil)”.
([17]) **ديوان قيس بن الخطيم** 14 ve**اللسان** (**وجب**، **غمس**).
([18]) Beyit, divanında 21’de **الأخطل**’ındır ve**اللسان** (**وجب**)’dedir. Ve zabtı, **اللسان**’dan anlaşıldığı üzere, **المجمل** ve**الصحاح**’ta da böyle vârid olmuştur. **ابن بري** dedi: İnşâdının doğrusu: “**ولا وجب**”, cer ile. Ve ondan önce:
إليك أمير المؤمنين رحلتها *** على الطائر الميمون والمنزل الرحب
إلى مؤمن تجلو صفائح وجهه *** بلابل تغشى من هموم ومن كرب
          وصدره:           * عموس الدجى ينشق عن متضرم *

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ج ح
ما دونه وَجَاحٌ ووِجَاحٌ:‏ سِتْرٌ وجاء وما عليه وجاح‏:‏ ما يستره‏.‏
وتقول‏:‏ معه كلّ فوزٍ ونجاح وما دون معروفه من وجاح‏.‏

##### Türkçe

و ج ح
Ondan aşağısı **وَجَاحٌ** ve **وِجَاحٌ**: örtü ve siper; ve onun üzerindeki **وجاح**: onu örten şey.
Ve dersin ki: onunla her kazanım ve başarı vardır; ve onun iyiliğinin aşağısı **وجاح**tandır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

وَجَحَ الطريقُ: ظهر ووَضَحَ.
وأَوْجَحَتِ النارُ: أَضاءَت وبدت. وأَوْجَحَتْ غُرَّةُ الفرس إِيجاحاً: اتَّضَحَتْ.
وليس دونه وِجاحٌ ووَجاحٌ ووُجاجٌ أَي سِتْرٌ، واختار ابن الأَعرابي الفتح، وحكى اللحياني: ما دونه أُجاح وإِجاح؛ عن الكسائي. وحكي: ما دونه أَجاحٌ؛ عن أَبي صفوان، وكل ذلك على إِبدال الهمزة من الواو. وجاء فلان وما عليه وَجاحٌ أَي شيء يستره، وتبنى هذه الكلمة على الكسر في بعض اللغات؛ قال:
أُسُودُ شَرًى لَقِينَ أُسُودَ غابٍ
ببَرْزٍ، ليس بينهمُ وَجاحِ
والمعروف وَجاحٌ وإِن كانت القوافي مجرورة.
والمُوجَحُ: المُلْجَأُ كأَنه أُلْجِئَ إِلى موضع يستره. والوَجَحُ: المَلْجَأُ، وكذلك الوَجِيحُ؛ وأَنشد:
فلا وَجَحٌ يُنْجِيكَ إِن رُمْتَ حَرْبَنا،
ولا أَنتَ مِنَّا عند تلك بآيِلِ
وقال حميد بن ثور:
نَضْح السُّقاةِ بصُباباتِ الرَّجا،
ساعةَ لا يَنْفَعُها منه وَجَعْ
قال: وقد وَجَحَ يَوْجَحُ وَجْحاً إِذا التجأَ، كذلك قرئ بخط شمر. وأَوْجَحه البولُ: ضَيَّقَ عليه. وروي عن عمر، رضي الله تعالى عنه، أَنه صلى صلاة الصبح فلما سَلَّم قال: من استطاع منكم فلا يُصَلِّيَنَّ وهو مُوجَِحٌ، وفي رواية: فلا يصلِّ مُوجَِحاً، قيل: وما المُوجحُ؟ قال: المُرْهَقُ من خَلاءٍ أَو بَولٍ، يعني مُضَيَّقاً عليه؛ قال شمر: هكذا روي بكسر الجيم، وقال بعضهم: مُوجَحٌ قد أَوْجَحَه بولُه؛ قال: وسمعت أَعرابيّاً سأَلته عنه، فقال: هو المُجِحُّ ذهب به إِلى الحامل. وأَوْجَحَ البيتَ: سَتَرَه؛ قال ساعدة بن حؤية الهذلي:
وقد أَشْهَدُ البيتَ المُحَجَّبَ، زانَه
فِراشٌ، وخِدْرٌ مُوجَحٌ، ولَطائمُ
وأَورد الأَزهري هذا البيت في التهذيب وقال: المُوجَحُ الكثيفُ الغليظُ، وثوب متين كثيف.وثوب مُوجَحٌ: كثير الغزل كثيف. وثوب وَجِيحٌ ومُوجَحٌ: قوي، وقيل: ضَيِّق مَتِين؛ قال شمر: كأَنه شبه ما يجد المُحْتَقِنُ من الامتلاء والانتفاخ بذلك. قال: ويكون من أَوْجَحَ الشيءُ إِذا ظهر؛ وقد أَوجَحَه بوله، فهو مُوجَحٌ إِذا كَظَّه وضَيَّقَ عليه. والمُوجِحُ: الذي يُخْفي الشيء ويستره، مِن الوِجاحِ وهو السِّتْر فشبه به ما يجده المُحْتَقِنُ من الامتلاء.
وروي عن أَبي معاذ النحوي: ما بيني وبينه جَاحٌ بمعنى وِجاح. الفراء: ليس بيني وبينه وِجاحٌ وإِجاحٌ وأُجاحٌ وأَجاحٌ أَي ليس بيني وبينه سِتْر؛ قال أَبو خَيْرَةَ:
جَوْفاءُ مَحْشُوَّةٌ في مُوجَحٍ مَغِصٍ،
أَضيافُه جُوَّعٌ منه مَهازِيلُ
أَراد بالمُوجَحِ جلداً أَمْلَسَ. وأَضيافه: قِرْدانُه. الجوهري: الرِجاحُ والوُجاحُ والوَجاحُ السِّتْرُ: قال القَطَامِيُّ: لم يَدَعِ الثَّلْجُ لهم وَجاحا
قال: وربما قلبوا الواو أَلفاً وقالوا: أُجاح وإِجاح وأَجاح. الأَزهري في ترجمة جوح: والوَِجاحُ بقية الشيء من مال وغيره؛ وطريق مُوجِحٌ مَهْيَعٌ. قال الأَزهري: المحفوظ في المُلْجإِ تقديم الحاء على الجيم فإِن صحت الرواية فلعلهما لغتان، وروي الحديث بفتح الجيم وكسرها على المفعول والفاعل. والمُوجِحُ: الذي يُوجِحُ الشيءَ ويُمْسِكُه ويمنعه من الوَجَحِ وهو المَلْجَأُ؛ قال الأَزهري: وأَقرأَني إِبراهيم بن سعد الواقدي: أَتَتْرُكُ أَمرَ القومِ فيهم بَلابِلٌ،
وتَتْرُكُ غيظاً كان في الصدرِ مُوجِحا؟
قال شمر: رواه موجحاً، بكسر الجيم. والوَجَحُ: شبه الغار؛ وقال: بكلِّ أَمْعَزَ مها غير ذي وَجَحٍ،
وكلَّ دارةِ هَجْلٍ ذاتِ أَوجاحِ
أَي ذاتِ غِيرانٍ. والوَجاحُ: الصَّفا الأَمْلَسُ؛ قال الأَفْوَهُ: وأَفْراسٌ مُذَلَّلةٌ وبِيضٌ،
كأَن مُتُونَها فيها الوَجاحُ
ويقال للماء في أَسفل الحوض إِذا كان مقدار ما يستره: وَجاحٌ: ويقال: لقيته أَدنى وَجاحٍ
(* قوله «لقيته أَدنى وجاح» كذا بضبط الأصل
بفتح الواو، وبهامش القاموس ما نصه: ضبطه الشارح بالضم وعاصم بالفتح اهـ.) لأَوّلِ شيء يُرَى.
وباب موجوحٌ أَي مردود.
ويقال: حَفَرَ حتى أَوجَحَ إِذا بلغ الصفاة.

##### Türkçe

**وَجَحَ** yol: göründü ve **وَضَحَ** (açık oldu).

**وأَوْجَحَتِ النارُ**: aydınlattı ve belirdi. Ve **أَوْجَحَتْ غُرَّةُ الفرس إِيجاحاً**: açıklığa kavuştu.

Onun ötesinde **وِجاحٌ** ve **وَجاحٌ** ve **وُجاجٌ** yoktur; yani örtü. İbnü’l-A‘râbî fethayı seçti; el-Lihyânî nakletti: onun ötesinde **أُجاح** ve **إِجاح** vardır; el-Kisâî’den. Ve nakledildi: onun ötesinde **أَجاحٌ** vardır; Ebû Safvân’dan. Bütün bunlar, hemzenin vavdan ibdâli üzerinedir. Falan geldi ve üzerinde **وَجاحٌ** yoktu; yani onu örten bir şey. Bu kelime bazı lehçelerde kesre üzere mebnî yapılır; dedi ki:

أُسُودُ شَرًى لَقِينَ أُسُودَ غابٍ
ببَرْزٍ، ليس بينهمُ **وَجاحِ**

Bilinen **وَجاحٌ**’tır; kafiyeler mecrûr olsa bile.

**والمُوجَحُ**: sığınılacak yer; sanki onu örten bir yere ilcâ edilmiş gibidir. Ve **الوَجَحُ**: sığınılacak yer; aynı şekilde **الوَجِيحُ**; ve inşâd etti:

فلا **وَجَحٌ** يُنْجِيكَ إِن رُمْتَ حَرْبَنا،
ولا أَنتَ مِنَّا عند تلك بآيِلِ

Humeyd b. Sevr dedi:

نَضْح السُّقاةِ بصُباباتِ الرَّجا،
ساعةَ لا يَنْفَعُها منه **وَجَعْ**

Dedi ki: ve **وَجَحَ يَوْجَحُ وَجْحاً** olmuştur; yani sığındı; Şemmer’in hattıyla böyle okunmuştur.

**وأَوْجَحه البولُ**: ona daralttı. Ömer’den, Allah Teâlâ ondan razı olsun, rivayet edildi: sabah namazını kıldı; selâm verince dedi ki: sizden kim gücü yetiyorsa, **مُوجَِحٌ** iken sakın namaz kılmasın; bir rivayette: **مُوجَِحاً** olarak namaz kılmasın. Denildi ki: **المُوجحُ** nedir? Dedi ki: **المُرْهَقُ**; dışkı yahut idrardan (dolayı), yani ona daraltılmış olarak. Şemmer dedi ki: cim’in kesresiyle böyle rivayet edildi. Bazıları dedi ki: **مُوجَحٌ**; idrarı onu **أَوْجَحَه** etmiştir. Dedi ki: bir bedevîyi işittim, ona bunu sordum; dedi ki: o **المُجِحُّ**’tır; onu hamileye götürdü. Ve **أَوْجَحَ البيتَ**: onu örttü; Sa‘ide b. Huvey’e el-Hüzelî dedi:

وقد أَشْهَدُ البيتَ المُحَجَّبَ، زانَه
فِراشٌ، وخِدْرٌ **مُوجَحٌ**، ولَطائمُ

El-Ezherî bu beyti Tehzîb’de zikretti ve dedi ki: **المُوجَحُ** yoğun, kalın olandır; ve sağlam, yoğun bir elbise. Ve **ثوب مُوجَحٌ**: ipliği çok, yoğun. Ve **ثوب وَجِيحٌ** ve **مُوجَحٌ**: güçlü; ve denildi ki: dar, sağlam. Şemmer dedi ki: sanki ihtikân edenin doluluk ve şişkinlikten bulduğu şeyi buna benzetti. Dedi ki: ve **أَوْجَحَ الشيءُ**’den olur; yani göründü. Ve idrarı onu **أَوجَحَه** etmiştir; o **مُوجَحٌ**’tır; yani onu tıka basa doldurdu ve ona daralttı. Ve **المُوجِحُ**: şeyi gizleyen ve örten; **الوِجاحِ**’tan, o da örtüdür; böylece ihtikân edenin doluluktan bulduğu şeye onu benzetti.

Ebû Muâz en-Nahvî’den rivayet edildi: benimle onun arasında **جَاحٌ** vardır; **وِجاح** anlamında. El-Ferrâ: benimle onun arasında **وِجاحٌ** ve **إِجاحٌ** ve **أُجاحٌ** ve **أَجاحٌ** yoktur; yani benimle onun arasında örtü yoktur. Ebû Hayra dedi:

جَوْفاءُ مَحْشُوَّةٌ في **مُوجَحٍ** مَغِصٍ،
أَضيافُه جُوَّعٌ منه مَهازِيلُ

**المُوجَحِ** ile, pürüzsüz bir deri kastetti. Ve **أَضيافه**: onun kene(ler)i. El-Cevherî: **الرِجاحُ** ve **الوُجاحُ** ve **الوَجاحُ** örtüdür; el-Katâmî dedi:

لم يَدَعِ الثَّلْجُ لهم **وَجاحا**

Dedi ki: bazen vavı elife çevirirler ve **أُجاح** ve **إِجاح** ve **أَجاح** derler. El-Ezherî, **جوح** tercümesinde: ve **الوَِجاحُ** mal ve başkası gibi şeyden kalan bakiyedir; ve **طريق مُوجِحٌ**: geniş ana yol. El-Ezherî dedi ki: **المُلْجإِ**’de mahfuz olan, hâ’nın cim üzerine takdimidir; rivayet sahih olursa, belki ikisi iki lehçedir. Hadis, mef‘ûl ve fâil üzere cim’in fethası ve kesresiyle rivayet edilmiştir. Ve **المُوجِحُ**: **الشيءَ** **يُوجِحُ** eden, onu tutan ve onu **الوَجَحِ**’tan men eden; o da sığınılacak yerdir. El-Ezherî dedi ki: İbrâhîm b. Sa‘d el-Vâkıdî bana okuttu:

أَتَتْرُكُ أَمرَ القومِ فيهم بَلابِلٌ،
وتَتْرُكُ غيظاً كان في الصدرِ **مُوجِحا**؟

Şemmer dedi ki: onu **موجحاً** diye, cim’in kesresiyle rivayet etti. Ve **الوَجَحُ**: mağara benzeri. Ve dedi ki:

بكلِّ أَمْعَزَ مها غير ذي **وَجَحٍ**،
وكلَّ دارةِ هَجْلٍ ذاتِ **أَوجاحِ**

Yani mağaralar sahibi. Ve **الوَجاحُ**: pürüzsüz kaya. El-Efveh dedi:

وأَفْراسٌ مُذَلَّلةٌ وبِيضٌ،
كأَن مُتُونَها فيها **الوَجاحُ**

Havuzun altındaki suya, onu örtecek miktarda olduğunda, **وَجاحٌ** denir. Ve denilir: onu **أَدنى وَجاحٍ** ile karşılaştım
(* «لقيته أَدنى وجاح» sözü: asıl nüshanın ضبطıyla böyle; vavın fethasıyla; Kâmûs’un hâmişinde şu vardır: şârih onu damme ile ضبط etti, Âsım ise fetha ile; bitti.)
görülen ilk şey için.

Ve **باب موجوحٌ**: yani geri çevrilmiş.

Ve denilir: kazdı, ta ki **أَوجَحَ** etti; yani safâ kayasına ulaştı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الوجاح، مثلثة: الستر، يقال: ليس دونه وجاح ووجاح ووجاح، أي ستر. واختار ابن الأعرابي الفتح. وحكى اللحياني: ما دونه أجاح وإجاح، عن الكسائي، وحكى: ما دونه أجاح، عن أبي صفوان، وكل ذلك على إبدال الهمزة من الواو. قلت: وقد تقدم ذلك في الهمزة. وجاء فلان وما عليه وجاح أي شيء يستره. وتبنى هذه الكلمة على الكسر في بعض اللغات، وقال أبو خيرة:
  جوفاء محشوة في موجح معص                      أضيافه جوع منـه مـهـازيل الموحج، بفتح الجيم: الجلد الأملس. وأضيافه: قردانة وفي التهذيب: قال ساعدة بن جؤية الهذلي:
  وقد أشهد البيت المحجب زانه                      فراش وخدر موجج ولطائم قال: الموجح: الصفييق من الثياب الكثيف الغليظ، كالوجيح. وثوب وجيح وموجح: قوي وقيل: ضيق متين، والموجح الملجأ. كأنه ألجىء إلى موضع يستره، قال الأزهري: المحفوظ في الملجإ تقديم الحاء على الجيم، فإن صحت الرواية فلعلها لغتان، وروى الحديث بفتح الجيم وكسرها على المفعول والفاعل، قال: وأقرأني إبراهيم بن سعد الواقدي:
  أتترك أمر القوم فـيهـم بـلابـل                      وتتك غيظا كان في الصدر موجحا قال شمر: رواه موجحا، بكسر الجيم. وباب موجوح أي مردود، أو أرخي عليه الستر. والوجح، محركة: شبه الغار. وأنشد:
  فلا وجح ينجيك إن رمت حربنا                      ولا أنت منا عند تلـك بـآيل وقال حميد بن ثور:
  نضح السقاة بصبات الرجا                      ساعة لا ينفعها منه وجح ويجمع على أوجاح، قال:
  بكل أمعز منها غير ذي وجح                      وكل دارة هجل ذات أوجاح أي ذات غيران. وأوجح الشيء ظهر وبدا، كوجح. يقال وجح الطريق: ظهر ووضح. وأوجح، إذا بلغ في الحفر الوجاح، بالفتح، أي الصفا الأملس. قال الأفوه:
  وأفراس مذللة وبـيض                      كأن مثتونها فيها الوجاح وأوجح البول زيدا: ضيق عليه، وروي عن عمر رضي الله عنه أنه صلى صلاة الصبح فلما سلم قال: من استطاع منكم فلا يصلين وهو موجح، وفي رواية فلا يصلى موجحا. قيل: وما الموجح. قال: المرهق من خلاء أو بول يعني مضيقا عليه. قال شمر: هكذا روي بكسر الجيم. وقال بعضهم: موجح، وقد أوجحه بوله. وسمعت أعرابيا سألته عنه فقال: هو المجح، ذهب به إلى الحامل. وأوجحه إليه: ألجأه، ومنه الموجح، وهو الملجأ، وقد تقدم. وأوجح البيت: ستره فهو موجح: أرخى عليه الستر. ويقال لقيته لأدنى وجاح، بالضم، لأول شيء يرى. ومما يستدرك عليه: أوجحت النار: أضاءت وبدت. وأوجحت. غرة الفرس إيجاحا: اتضحت. وقد وجح يوجح وجحا إذا التجأ، كذلك قرىء بخط شمر. والموجح الذي يخفي الشيء ويستره. وذكر الأزهري في ترجمة جوح: والوجاح بقية الشيء من مال وغيره، وطريق موجح كمعظم مهيع والموجح: الذي يوجح الشيء ويمسكه ويمنعه، من الوجح وهو الملجأ. ويقال للماء في أسفل الحوض إذا كان مقدار ما يستره: وجاح، كذا في اللسان.

##### Türkçe

**الوجاح**; üç türlü (okunuşla): örtü; denir ki: “Onun altında **وجاح** ve **وجاح** ve **وجاح** yoktur”, yani: örtü. İbnü’l-A‘râbî fethayı seçti. el-Lihyânî nakletti: “Onun altında **أجاح** ve **إجاح** yoktur”, el-Kisâî’den; ve nakletti: “Onun altında **أجاح** yoktur”, Ebû Safvân’dan; bütün bunlar, **الهمزة**’nin **الواو**’dan ibdâli üzerinedir. Dedim: Bu, **الهمزة**’de geçmişti. Ve falan geldi, üzerinde **وجاح** yok; yani onu örten bir şey. Ve bu kelime bazı dillerde kesre üzere bina edilir; Ebû Hayra dedi ki:
  İçi boş, doldurulmuş, **موجح** içinde, sert;
  misafirleri: ondan açlık; zayıflar.

**الموحج**, **الجيم**’in fethasıyla: pürüzsüz deri. Ve “misafirleri”: **قردانة**; ve **التهذيب**’de: Sâ‘ide b. Cüveyye el-Hüzelî dedi ki:
  Ve ben, örtülü evi şahit tuttum; onu süsledi:
  döşek ve **خدر** **موجج** ve tokatlar.

Dedi: **الموجح**: elbiselerden kalın, kaba, yoğun olan **الصفييق**; **الوجيح** gibi. Ve **ثوب وجيح** ve **موجح**: güçlü; ve denildi: dar, sağlam. Ve **الموجح** sığınaktır. Sanki onu, onu örten bir yere sığındırdı. el-Ezherî dedi: Sığınakta korunmuş olan, **الحاء**’nın **الجيم**’e takdimidir; rivayet sahih olursa belki iki dildir. Ve hadisi **الجيم**’in fethası ve kesresiyle, mef‘ûl ve fâ‘il üzere rivayet etti; dedi: İbrâhîm b. Sa‘d el-Vâkıdî bana okuttu:
  Kavmin işini mi bırakırsın, içlerinde karışıklıklar varken,
  ve göğüste **موجحا** olan bir öfkeyi mi bırakırsın?

Şemmer dedi: Onu **موجحا**, **الجيم**’in kesresiyle rivayet etti. Ve **باب موجوح**: yani geri çevrilmiş; yahut üzerine örtü salınmış. Ve **الوجح**, harekeli: mağaraya benzer. Ve şu beyit okundu:
  Bizim savaşımızı istersen, seni hiçbir **وجح** kurtarmaz,
  ve sen o vakitte bizden bir sığınan değilsin.

Ve Humeyd b. Sevr dedi ki:
  Su taşıyanlar, ümit kovalarına serper;
  bir saat ki ondan hiçbir **وجح** ona fayda vermez.

Ve **أوجاح** üzerine cem‘ edilir; dedi ki:
  Her bir keçi sürüsü içinde, **وجح** sahibi olmayan,
  ve her bir **دارة هجل** **أوجاح** sahibi; yani mağaralar sahibi.

Ve **أوجح** şey: göründü ve belirdi; **وجح** gibi. Denir: **وجح الطريق**: göründü ve açığa çıktı. Ve **أوجح**, kazmada **الوجاح**’a ulaştığında; fetha ile; yani pürüzsüz kaya. el-Efveh dedi ki:
  Ve ehlileştirilmiş atlar ve beyazlar;
  sanki onların alınları içinde **الوجاح** vardır.

Ve **أوجح البول زيدا**: ona daralttı. Ve Ömer’den (Allah ondan razı olsun) rivayet edildi: sabah namazını kıldı; selam verince dedi: “Sizden kim gücü yetiyorsa, **موجح** iken namaz kılmasın”; bir rivayette: “**موجحا** namaz kılınmasın.” Denildi: **الموجح** nedir? Dedi: dışkı yahut idrar sebebiyle bunalmış olan; yani üzerine daraltılmış olan. Şemmer dedi: Böylece **الجيم**’in kesresiyle rivayet edildi. Bazıları dedi: **موجح**; ve idrarı onu **أوجحه** etmiştir. Ve bir bedevîyi işittim; onu ona sordum; dedi ki: O, **المجح**’tır; onu hamileye götürdü. Ve **أوجحه إليه**: onu sığındırdı; ondan **الموجح**; o sığınaktır; ve geçmişti. Ve **أوجح البيت**: onu örttü; o da **موجح**: üzerine örtüyü saldı. Ve denir: Onunla, en yakın **وجاح** için karşılaştım; damme ile; görülen ilk şey için. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **أوجحت النار**: aydınlandı ve göründü. Ve **أوجحت**. Atın alnındaki akıtmayı **إيجاحا**: belirginleşti. Ve **وجح يوجح وجحا**: sığındığında; böylece Şemmer’in hattıyla okundu. Ve **الموجح**: şeyi gizleyen ve örten. Ve el-Ezherî, **جوح** maddesinde zikretti: **الوجاح** maldan ve başkasından şeyin kalıntısıdır. Ve **طريق موجح**: **معظم مهيع** gibi. Ve **الموجح**: şeyi **يوجح** eden, onu tutan ve onu men eden; **الوجح**’tan, o da sığınaktır. Ve havuzun dibindeki suya, onu örtecek miktarda olduğunda, **وجاح** denir; **اللسان**’da böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَجَحَ
1 وَجَحَ ذ , aor. يَوْجَحُ, inf. n. وَجْحٌ, He had recourse, or betook himself, to a thing or place, for protection or concealment. (L.) [As also وَحِجَ.] See 4.

2 وَجَّحَ see 4.

اوجحه اِلَيْهِ
4 اوجحه اِلَيْهِ ذ He compelled or constrained or necessitated him to have recourse to, or to betake himself to, him or it for protection or concealment or the like. (K.) ― -b2- اوجح البَيْتَ He curtained the house, or chamber, or tent; (K, TA;) hung a curtain upon it. (TA.) ― -b3- اوجح He held fast, and defended, a thing. (L.) -A2- اوجح, (L, K,) and ↓ وجّح, (K, TA,) or ↓ وَجَحَ, (as in the L and CK,) It (a thing) appeared; became apparent. (L, K.) ― -b2- اوجح لَنَا الطَّرِيقُ The road became apparent or conspicuous to us. (S.) ― -b3- اوجحتِ النَّارُ The fire became apparent or conspicuous. (S.) -A3- اوجح He reached, in digging, smooth rock, (S, K,) which is called وَجَاح. (K.) -A4- اوجحهُ البَوْلُ The urine oppressed him by his wanting to void it. (S, L, K.)

وَجَحٌ
وَجَحٌ ذ A place to which one has recourse for protection or concealment; a place of refuge; an asylum: (L:) [as also وَحَجٌ:] a place resembling a غار [or cave in a mountain]. (L, K.)

وَجَاحٌ
وَجَاحٌ ذ and وُجَاحٌ and وِجَاحٌ, (S, L, K,) of which three forms IAar prefers the first, (L,) and sometimes the و is changed into ا, and one says أَجَاحٌ and أُجَاحٌ and اِجَاحٌ, (S,) and in one dial. وجاحِ, indecl., with kesreh for its termination, (L,) and جاحٌ, (K, in art. جوح,) A thing by which a person or thing is veiled, concealed, or hidden; a veil; a covering; a curtain. (S, L, K.) ― -b2- جَآءَ فُلَانٌ وَمَا عَلَيْهِ وجاحٌ Such a one came having upon him nothing to veil, or conceal, him. (L.) ― -b3- لَيْسَ دُونَهُ وجاحٌ There is nothing that veils, or conceals, before, or in the way to, him, or it. (L.) ― -b4- لَيْسَ بَيْنِى وَبَيْنَهُ وجَاحٌ There is nothing that veils, or conceals, between me and him, or it. (L.) ― -b5- وَحَاحٌ Water in a tank or cistern sufficient to cover its bottom. (S.) ― -b6- وَجَاحٌ The remains of a thing, such as property, &c. (Az.) ― -b7- لَقِيتُهُ أَدْنَى وَجَاحٍ I met him, he being the first object that I saw. (S, K.) -A2- Smooth rock. (K.)

وُجَاحٌ
وُجَاحٌ ذ : see وَجَاحٌ.

وِجَاحٌ
وِجَاحٌ ذ : see وَجَاحٌ.

أَحَاحٌ
أَحَاحٌ ذ : see وَجَاحٌ.

أُجَاحٌ
أُجَاحٌ ذ : see وَجَاحٌ.

اِجَاحٌ
اِجَاحٌ ذ : see وَجَاحٌ.

وجاحِ
وجاحِ ذ : see وَجَاحٌ.

جَاحٌ
جَاحٌ ذ : see وَجَاحٌ.

وَجِيحٌ
وَجِيحٌ ذ : see مُوجَحٌ.

مُوجَحٌ
مُوجَحٌ ذ A garment closely woven, (S, K,) and firm: (S:) or of close texture, and thick: or strong: or narrow and firm: (TA:) as also ↓ وَجِيحٌ: (S, K, TA:) from أَوْجَحَهُ البَوْلُ. (S.) ― -b2- مُوجَحٌ A smooth skin. (K.) -A2- مُوجَحٌ Constrained, compelled, or necessitated, to have recourse to, or to betake himself to, a thing or place, for protection or concealment or the like; syn. مُلْجَأٌ. (L, K, TA [in the CK مَلْجَأٌ, which is the signification of وَجَحٌ]) Az says, that the word which he retains in his memory is مُلْحَجٌ, with the ح before the ج; and that the two words may be two dial. forms. -A3- مُوجَحٌ, or ↓ مُوجِحٌ, accord. to two different relations of a trad. in which it occurs, Oppressed by the want to void his urine. (L.)

مُوجِحٌ
مُوجِحٌ ذ One who veils, or conceals, or hides, a thing. (L.) -A2- See مُوجَحٌ.

بَابٌ مَوْجُوحٌ
بَابٌ مَوْجُوحٌ ذ A closed door: (S, K:) or a door before which is a curtain. (TA.)

طَرِيقٌ مُوَجَّحٌ
طَرِيقٌ مُوَجَّحٌ ذ A conspicuous, open, wide road. (L.)

##### Türkçe

**وَجَحَ**
1 **وَجَحَ** ذ, muzâri‘ **يَوْجَحُ**, mastar ismi **وَجْحٌ**, O, korunma veya gizlenme için bir şeye veya yere başvurdu yahut sığındı. (L.) [**وَحِجَ** de böyledir.] 4’e bak.

2 **وَجَّحَ**: 4’e bak.

**اوجحه اِلَيْهِ**
4 **اوجحه اِلَيْهِ** ذ O, onu, korunma veya gizlenme yahut benzeri için ona veya ona (o şeye) başvurmaya yahut sığınmaya mecbur etti veya zorladı yahut gerekli kıldı. (K.) ― -b2- **اوجح البَيْتَ** O, evi yahut odayı yahut çadırı perdeledi; (K, TA;) üzerine bir perde astı. (TA.) ― -b3- **اوجح** O, bir şeyi sıkıca tuttu ve savundu. (L.) -A2- **اوجح**, (L, K,) ve ↓ **وجّح**, (K, TA,) yahut ↓ **وَجَحَ**, (L ve CK’de olduğu üzere,) O (bir şey) göründü; açıkça ortaya çıktı. (L, K.) ― -b2- **اوجح لَنَا الطَّرِيقُ** Yol bize açıkça ortaya çıktı veya belirginleşti. (S.) ― -b3- **اوجحتِ النَّارُ** Ateş açıkça ortaya çıktı veya belirginleşti. (S.) -A3- **اوجح** O, kazmada, **وَجَاح** denilen düzgün kayaya ulaştı. (S, K.) -A4- **اوجحهُ البَوْلُ** İdrar, onu, onu boşaltma isteğinden dolayı sıkıştırdı. (S, L, K.)

**وَجَحٌ**
**وَجَحٌ** ذ Korunma veya gizlenme için başvurulan yer; sığınılacak yer; bir sığınak: (L:) [**وَحَجٌ** da böyledir:] **غار**a [yahut dağdaki bir mağaraya] benzeyen bir yer. (L, K.)

**وَجَاحٌ**
**وَجَاحٌ** ذ ve **وُجَاحٌ** ve **وِجَاحٌ**, (S, L, K,) bu üç şekilden IAar birincisini tercih eder, (L,) ve bazen **و** **ا**’ya çevrilir ve **أَجَاحٌ** ve **أُجَاحٌ** ve **اِجَاحٌ** denir, (S,) ve bir lehçede **وجاحِ**, gayr-i munsarif, sonu için kesre ile, (L,) ve **جاحٌ**, (K, “جوح” maddesinde,) Bir kişinin veya şeyin örtülüp gizlendiği yahut saklandığı şey; bir örtü; bir kaplama; bir perde. (S, L, K.) ― -b2- **جَآءَ فُلَانٌ وَمَا عَلَيْهِ وجاحٌ** Falan kimse geldi, üzerinde onu örtecek yahut gizleyecek hiçbir şey yokken. (L.) ― -b3- **لَيْسَ دُونَهُ وجاحٌ** Onun önünde, yahut ona (ona giden yolda), örten yahut gizleyen hiçbir şey yoktur. (L.) ― -b4- **لَيْسَ بَيْنِى وَبَيْنَهُ وجَاحٌ** Benimle onun arasında, örten yahut gizleyen hiçbir şey yoktur. (L.) ― -b5- **وَحَاحٌ** Bir havuzda yahut sarnıçta, tabanını örtecek kadar su. (S.) ― -b6- **وَجَاحٌ** Bir şeyin kalıntıları; mal vb. gibi. (Az.) ― -b7- **لَقِيتُهُ أَدْنَى وَجَاحٍ** Onunla karşılaştım; o, gördüğüm ilk nesne iken. (S, K.) -A2- Düzgün kaya. (K.)

**وُجَاحٌ**
**وُجَاحٌ** ذ: **وَجَاحٌ**’a bak.

**وِجَاحٌ**
**وِجَاحٌ** ذ: **وَجَاحٌ**’a bak.

**أَحَاحٌ**
**أَحَاحٌ** ذ: **وَجَاحٌ**’a bak.

**أُجَاحٌ**
**أُجَاحٌ** ذ: **وَجَاحٌ**’a bak.

**اِجَاحٌ**
**اِجَاحٌ** ذ: **وَجَاحٌ**’a bak.

**وجاحِ**
**وجاحِ** ذ: **وَجَاحٌ**’a bak.

**جَاحٌ**
**جَاحٌ** ذ: **وَجَاحٌ**’a bak.

**وَجِيحٌ**
**وَجِيحٌ** ذ: **مُوجَحٌ**’a bak.

**مُوجَحٌ**
**مُوجَحٌ** ذ Sık dokunmuş, (S, K,) ve sağlam bir giysi: (S:) yahut dokusu sık ve kalın: yahut güçlü: yahut dar ve sağlam: (TA:) ↓ **وَجِيحٌ** da böyledir: (S, K, TA:) **أَوْجَحَهُ البَوْلُ**’dan. (S.) ― -b2- **مُوجَحٌ** Düzgün bir deri. (K.) -A2- **مُوجَحٌ** Korunma veya gizlenme yahut benzeri için bir şeye veya yere başvurmaya yahut sığınmaya mecbur edilmiş, zorlanmış veya gerekli kılınmış; eş anlamlısı **مُلْجَأٌ**. (L, K, TA [CK’de **مَلْجَأٌ**, ki bu **وَجَحٌ**’un anlamıdır]) Az der ki, hafızasında tuttuğu kelime **مُلْحَجٌ**’dır, **ح**’nın **ج**’den önce olmasıyla; ve iki kelime iki lehçe şekli olabilir. -A3- **مُوجَحٌ**, yahut ↓ **مُوجِحٌ**, içinde geçtiği bir rivayetin iki farklı nakline göre, İdrarını boşaltma ihtiyacından dolayı sıkıştırılmış. (L.)

**مُوجِحٌ**
**مُوجِحٌ** ذ Bir şeyi örten yahut gizleyen yahut saklayan kimse. (L.) -A2- **مُوجَحٌ**’a bak.

**بَابٌ مَوْجُوحٌ**
**بَابٌ مَوْجُوحٌ** ذ Kapalı bir kapı: (S, K:) yahut önünde bir perde bulunan bir kapı. (TA.)

**طَرِيقٌ مُوَجَّحٌ**
**طَرِيقٌ مُوَجَّحٌ** ذ Belirgin, açık, geniş bir yol. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَجَحَ
وَجَحَ وَجَّحَ II ,
a.  Appeared; became evident.

أَوْجَحَ
أَوْجَحَ IV ,
a.  see II .

b.  Reached the rock ( in digging ).

c.  Lowered the curtain of ( a tent ).

d.  [ acc. &  Ila ], Obliged to flee to.

e.  Pained.

وَجَح
وَجَح 4 ,
a.  Refuge, asylum; cave.

وَجَاْح
وَجَاْح 22 ,
a.  Curtain; screen; veil.

b.  Smooth rock.

وِجَاْح
وِجَاْح 23 ,  وُجَاْح 24 ,
a.  see 22 (a) .

وَجِيْح
وَجِيْح 25 ,
a.  Close, thick ( cloth ).

وَجڤحَ
N. P. وَجڤحَ I ,
a.  Closed ( door ).

أَوْجَحَ
N. P. أَوْجَحَ IV ,
a.  see 4 &  25 .

##### Türkçe

**وَجَحَ**
**وَجَحَ** ve **وَجَّحَ** II,
a. Göründü; belirgin oldu.

**أَوْجَحَ**
**أَوْجَحَ** IV,
a. II’ye bak.

b. (Kazmada) kayaya ulaştı.

c. (Bir çadırın) perdesini indirdi.

d. [acc. & Ila], -e sığınmaya mecbur etti.

e. Acıttı.

**وَجَح**
**وَجَح** 4,
a. Sığınak, melce; mağara.

**وَجَاْح**
**وَجَاْح** 22,
a. Perde; paravan; örtü.

b. Düz kaya.

**وِجَاْح**
**وِجَاْح** 23, **وُجَاْح** 24,
a. 22 (a)’ya bak.

**وَجِيْح**
**وَجِيْح** 25,
a. Sıkı, kalın (kumaş).

**وَجڤحَ**
N. P. **وَجڤحَ** I,
a. Kapattı (kapıyı).

**أَوْجَحَ**
N. P. **أَوْجَحَ** IV,
a. 4 ve 25’e bak.
