# وجد (و-ج-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Su birikintisidir

- Harfler: و - ج - د
- Kur'an'da: 107 geçiş · 99 ayet · 40 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (40)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَجَدْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Bulduk | 13 | 12 | [5:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/5:104.md) |
| [تَجِدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8E.md) | تَفْعِلَ | Bulursun | 11 | 10 | [4:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:52.md) |
| [يَجِدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Bulurlar | 10 | 10 | [4:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:121.md) |
| [تَجِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعِلُوا | Bulursunuz | 7 | 7 | [2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/2:283.md) |
| [يَجِدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%92.md) | يَفْعِلْ | Bulur | 7 | 7 | [2:196](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/2:196.md) |
| [تَجِدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F.md) | تَفْعِلُ | Bulursun; Bulur | 6 | 6 | [3:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/3:30.md) |
| [يَجِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعِلُوا | Bulurlar | 5 | 5 | [4:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:65.md) |
| [أَجِدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F.md) | أَفْعِلُ | Bulurum | 3 | 3 | [6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/6:145.md) |
| [سَتَجِدُنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | سَتَفْعِلُنِي | Beni bulacaksın | 3 | 3 | [18:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:69.md) |
| [وَجَدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%8E.md) | فَعَلَ | Buldu | 3 | 3 | [3:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/3:37.md) |
| [وَوَجَدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%8E.md) | وَفَعَلَ | Ve buldu | 3 | 3 | [18:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:86.md) |
| [تَجِدُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | تَفْعِلُوهُ | Onu bulursunuz | 2 | 2 | [2:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/2:110.md) |
| [فَوَجَدَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَلَا | Hemen ikisi buldu | 2 | 2 | [18:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:65.md) |
| [لَوَجَدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لَفَعَلُوا | Öyleyse buldular | 2 | 2 | [4:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:64.md) |
| [وَجَدَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَهَا | Onu buldu | 2 | 2 | [18:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:86.md) |
| [وَجَدْتُمُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمُوهُمْ | Onları buldunuz | 2 | 2 | [4:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:89.md) |
| [وَجَدْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمْ | Buldunuz | 2 | 2 | [7:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/7:44.md) |
| [وَوَجَدَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | وَفَعَلَكَ | Ve seni buldu | 2 | 2 | [93:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/93:7.md) |
| [أَجِدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8E.md) | أَفْعِلَ | Bulurum | 1 | 1 | [72:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/72:22.md) |
| [سَتَجِدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | سَتَفْعِلُونَ | Bulacaksınız | 1 | 1 | [4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:91.md) |
| [فَوَجَدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%8E.md) | فَفَعَلَ | Hemen buldu | 1 | 1 | [28:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/28:15.md) |
| [فَوَجَدْنَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَلْنَاهَا | Hemen onu bulduk | 1 | 1 | [72:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/72:8.md) |
| [لَأَجِدَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَأَفْعِلَنَّ | Kesinlikle bulacağım | 1 | 1 | [18:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:36.md) |
| [لَأَجِدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F.md) | لَأَفْعِلُ | Bulurum | 1 | 1 | [12:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/12:94.md) |
| [لَتَجِدَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَتَفْعِلَنَّ | Kesinlikle bulacaksın | 1 | 1 | [5:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/5:82.md) |
| [نَجِدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%92.md) | نَفْعِلْ | Buluruz | 1 | 1 | [20:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/20:115.md) |
| [وَجَدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Buldular | 1 | 1 | [12:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/12:65.md) |
| [وَجَدْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | فَعَلْتُ | Buldum | 1 | 1 | [27:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/27:23.md) |
| [وَجَدْتُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْتُهَا | Onu buldum | 1 | 1 | [27:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/27:24.md) |
| [وَجَدْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلْنَاهُ | Onu bulduk | 1 | 1 | [38:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/38:44.md) |
| [وَلَتَجِدَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | وَلَتَفْعِلَنَّ | Ve kesinlikle bulacaksın | 1 | 1 | [5:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/5:82.md) |
| [وَلَتَجِدَنَّهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَلَتَفْعِلَنَّهُمْ | Ve kesinlikle onları bulacaksın | 1 | 1 | [2:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/2:96.md) |
| [وَلْيَجِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَلْيَفْعِلُوا | Ve bulsunlar | 1 | 1 | [9:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/9:123.md) |
| [وَوَجَدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعَلُوا | Buldular | 1 | 1 | [18:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:49.md) |
| [وُجِدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8E.md) | فُعِلَ | Bulundu | 1 | 1 | [12:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/12:75.md) |
| [وُجْدِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعْلِكُمْ | Varlığınız | 1 | 1 | [65:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/65:6.md) |
| [يَجِدُونَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعِلُونَهُ | Onu bulurlar | 1 | 1 | [7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/7:157.md) |
| [يَجِدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%90.md) | يَفْعِلْ | Bulur | 1 | 1 | [4:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:110.md) |
| [يَجِدْكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%92%D9%83%D9%8E.md) | يَفْعِلْكَ | Seni bulur | 1 | 1 | [93:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/93:6.md) |
| [يَجِدْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%90%D8%AF%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعِلْهُ | Onu bulur | 1 | 1 | [24:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/24:39.md) |

## Mücavir kökler — 179 mücavir (454 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 14 ortak ayet · G² 38 · Bab kapı demektir
2. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 23 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
3. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 12 ortak ayet · G² 22 · Dane, inek yavrusuna denir
4. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 19 · “Sume” damga demektir
5. [لمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 18 · Birbirinize dokundunuz
6. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 5 ortak ayet · G² 18 · “Bürde” gocuk demektir
7. [ركس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Riks devenin burnunu ayağa bağlayan ve ortası binicinin…
8. [غوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Çukur
9. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 49 ortak ayet · G² 16 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
10. [سنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 16 · “Sin” dişler demektir
11. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 16 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
12. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 15 · Hilal yeni ay demektir
13. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 11 ortak ayet · G² 13 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
14. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 12 · Veli arka demektir
15. [حرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
16. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · “Sufur” süpürgedir
17. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · “On” demektir
18. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 11 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
19. [غسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Su bitkisi
20. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 10 ortak ayet · G² 11 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
21. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Hayese sürülmüş tarla demektir
22. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 10 · Biribirini kesen yoldur
23. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Güneş demektir
24. [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Gök taşı demektir
25. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
26. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hisar kale duvarı demektir
27. [رصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü…
28. [لحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Siper, uzunca kazılmış çukur, sığınak demektir
29. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
30. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
31. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Bedr dolunay demektir
32. [قرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kırpıntı demektir
33. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Yiyecek demektir
34. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
35. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 12 ortak ayet · G² 8 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
36. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 12 ortak ayet · G² 8 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
37. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
38. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Koyar
39. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · İş ayakkabısı
40. [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bayır, yokuş yer demektir
41. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
42. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
43. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Büyük akarsu
44. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Sülle çokluk demektir
45. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Haliy : Boş arı kovanıdır
46. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Dahl: Kuytu yer demektir
47. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · El ve kol demektir
48. [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Harir, ipek demektir
49. [حصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Hasiy, Çakıl taşı demektir
50. [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ona yetişir
51. [شمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sol
52. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
53. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Mesih
54. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Yan demektir
55. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
56. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 6 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
57. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · İki yüzlüler
58. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Namaz
59. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Su
60. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 32 ortak ayet · G² 5 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وجد |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî mücerred) |
| Özel Durum | Misâl-i vâvî (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md), ألفى, [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md), [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md), [حاز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A7%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [فقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye rastlamak, ona denk gelip erişmek, kaybolan veya aranan şeyi ele geçirmek, su birikintisine ulaşıp suya kavuşmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kişinin aradığı veya ummadığı bir hakikat, hüküm, sığınak, durum ya da amel karşılığı ile doğrudan ve kesin biçimde yüzleşmesi; hakikatin zihinsel veya fiilî olarak idrak edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık (ontoloji), idrak (epistemoloji) ve vicdanî/hukukî sorumluluk (aksiyoloji) ekseninde; yokluktan ve belirsizlikten sıyrılarak somut bir duruma, imkâna veya bilince erişme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca felsefi düzeydeki soyut «var olmak» veya mekanik bir «nesne bulmak» manasına indirgeyip Kur'an'daki amelin karşılığını bulma, derunî bilinç (vicdan) ve imkân/güç yetirme boyutlarını göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وج | İçsel bir kıpırtı, yönelim, bir hedefe doğru atılma veya bir hissin/durumun içe çarpıp yer etmesi; [وجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A8.md) (düşüp yerleşmek, sabit olmak), [وجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3.md) (içe doğan gizli his), [وجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%81.md) (kalbin çarpması, sarsılmak), [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md) (iç titremesi, korku) ve [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) (bir yöne yönelmek) köklerinde olduğu gibi içsel veya dışsal bir harekete ve karşılaşmaya işaret eder. | د | د harfinin sağladığı durma, sabitlenme, kapanma ve sınırlanma karakteriyle; yönelen veya aranan şeyin tam hedefine ulaşıp orada karar kılması, arayışın sona erip nesnenin/durumun ele geçirilmesi ve kesin bir bulguya dönüşmesi manası pekişmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, raptetme, ekleme | Arayan ile aranan, özne ile nesne veya bilinç ile durum arasında bir bağın ve temas noktasının kurulması. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplanma | Nesneye doğru yönelme, mesafe katetme, bir arayış sürecini veya karşılaşma hareketini yürütme. |
| د | Kapı; giriş, sınır, geçiş, sabitlenme | Arayışın bir sınırda durması, bir kapıdan girer gibi hedefe nüfuz edilmesi ve elde edilen şeyin sabitlenip tutulması. |
| وجد | Bağı kurup mesafeyi aşarak hedefe vasıl olma ve durma | Bir arayış, yönelim veya süreç neticesinde nesne veya duruma denk gelip onunla birleşme, hedefe varıp onda karar kılma eyleminin bütünü. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl hayatında kaybolan deveyi veya yitiği arayıp bulmak (وجد الضالة); kayalık arazideki çukurlarda biriken yağmur suyuna (قَلْت) ulaşıp harareti dindirmek; bir şeye çarpıp ona fiilen erişmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Cerîr'e (veya Lebîd'e) nispet edilen beyitte kök, susuzluk çekenlerin su birikintisine ulaşıp hararetlerini giderememesi bağlamında şöyle geçer: لو شِئْت قد نَقَعَ الفُؤادُ بِشَرْبةٍ / تَدَعُ الصَّوادِيَ لا يَجُدْنَ غَلِيلا |
| Erken Arapça kullanım | Erken bedevî kullanımında hem aranan yitiğin bulunması (وجدان الضالة) hem de aşırı sevgi, keder ve öfkenin kalpte yer etmesi (الوَجْد والمَوْجِدَة) ile kişinin zenginleşip imkân sahibi olması (الوُجْد والجِدَة) manalarında yer almıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça وجد kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında özgün semantik bir genişleme gösterir. Klasik İbranice ve Aramicede bu kök doğrudan aynı biçim ve «bulmak» anlamıyla yaygın bir fiil olarak yer almaz; bu dillerde «bulmak» anlamı için daha ziyade مضا kökenli kelimeler (İbranice מָצָא - matsa) kullanılır. Bununla birlikte Süryanicede ve bazı Güney Sami lehçelerinde içsel duygu, hissetme ve varlığa erişme izleri mevcuttur. Arapçada kökün «fiziksel olarak bir nesneye rastlamak» (idrak-i hissî), «kalpte bir duyguyu derinlemesine hissetmek» (vecd, vicdan), «maddi imkâna kavuşmak» (cide, vücd) ve felsefi düzeyde «yokluğun karşıtı olarak var olmak» (vücud) katmanlarına ayrılması, kökün zengin bir iç Arapça semantik matris üzerinde geliştiğini gösterir. Kökün en ilksel Sami çekirdeğinde, bir engeli aşıp aranan hedefe veya suya vasıl olma fikrinin yattığı anlaşılmaktadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وجد kökünün fiziksel buluştan zihinsel ve kalbî idrake evrilmesi | Yitiğe denk gelme somut anlamından hareketle; hüzün/öfke duyma (vecd, mevcide), zenginleşme (vücd, cide) ve nihayet zihnen bilme/tümel varlık (vücud) anlamlarına doğru genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami dillerinde hissetme, vasıl olma ve temas izleri | Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan karşılıklar sınırlı olmakla birlikte, hedefe erişme ve içsel heyecan duyma kökleriyle anlamsal örtüşmeler mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesi genelinde temas ve edinme kökleri | Doğu ve Çad kollarında nesneyi ele geçirme ve hissetme bildiren bazı morfemlerle tipolojik benzerlikler kurulabilmektedir. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وجد | Anlamlı | Bulmak, hissetmek, imkân sahibi olmak | Hedef köktür; yitiğe rastlamak, kalbî duyuş, varlık ve güç yetirme. | Kur'an'da geçer. |
| [ودج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AC.md) | Anlamlı | Boyun damarı, can damarı | Boynun iki yanında yer alan, kesildiğinde hayatı sonlandıran ana damarlar (الأوداج); iki şeyi birbirine bitiştiren bağ. | Kur'an'da geçmez. |
| [جود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AF.md) | Anlamlı | İyi olmak, cömertlik, bol yağmur | Bir şeyin kemale ermesi, iyilik ve cömertlikle bolca ihsanda bulunmak; جودي özel adı bu köktendir. | Kur'an'da geçer. |
| [جدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%88.md) | Anlamlı | Fayda, kazanç, bağış isteme | Bir kimseden veya işten elde edilen menfaat, talep edilen ihsan ve karşılık (الجدوى). | Kur'an'da geçmez. |
| [دوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%AC.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir asıl kök anlamı kaydedilmemiştir; mühmel kabul edilir. | Kur'an'da geçmez. |
| [دجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%88.md) | Anlamlı | Karanlığın çökmesi, örtmek | Gecenin zifiri karanlıkla etrafı kaplaması, basması ve sakinleşmesi (الدجى). | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وجد | Merkez | Bulmak, idrak etmek, imkân bulmak | Arayarak veya umulmadık şekilde bir hakikat, nesne veya durumla doğrudan yüz yüze gelip onu kesinlikle kavramak. | Nesneyi, hissi ve imkânı aynı anda içeren kuşatıcı biliş ve erişim. |
| [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) | Komşu | Karşılaşmak, yüz yüze gelmek | İki tarafın karşılıklı olarak birbirine doğru hareket edip temas etmesi; وجد kökünde ise tek taraflı arayış veya bir duruma rastlama esastır. | Karşılaşma ve mülaki olma boyutu ön plandadır. |
| ألفى | Komşu | Hazır bulmak, rastgelmek | Bir şeyi önceden hazırlanmış, kurulu veya belirli bir vaziyette bulmak; çaba sarf etmeksizin mevcut duruma toslamak. | Arayıştan ziyade mevcut statükoya denk gelmeyi ifade eder. |
| [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Tanımak, ayırt etmek | Daha önceden bilinen veya alametleri bulunan bir şeyi diğerlerinden tefrik ederek kavramak. | İdrakin ayırt edici ve tanıdık yönünü gösterir. |
| [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) | Komşu | Bilmek, hakikatine ermek | Bir şeyin mahiyetini ve künhünü zihnen kesin olarak kavramak; nesneye rastlama şartı içermez. | Soyut ve tümel bilişi temsil eder. |
| [حاز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A7%D8%B2.md) | Komşu | Elde etmek, sahiplenmek | Bir nesneyi toplayıp kendi hâkimiyeti ve mülkiyeti altına almak; bulmaktan ziyade kabzetme vurguludur. | Mülkiyet ve fiilî tasarruf ağırlıklıdır. |
| [فقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%AF.md) | Zıt | Yitirmek, yokluğunu hissetmek | Mevcut olan bir şeyin elden çıkması, kaybolması, aranıp da ulaşılamaması durumu. | وجد eyleminin tam simetriği ve zıddıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وجد | Bulmak, idrak etmek, var olmak, imkân sahibi olmak | Hem dış dünyadaki nesneye rastlamayı hem içsel duygu ve bilinci hem de maddi kudreti kuşatan çok katmanlı yapı. | Kesin |
| Latince | invenire, reperire, sentire | Bulmak, keşfetmek, hissetmek | «Invenire» üzerine gelip rastlamayı ve icadı; «reperire» aranan şeyi tedarik edip bulmayı; «sentire» ise kökün vecd ve içsel duyuş boyutunu karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to find, to encounter, to perceive, to afford | Bulmak, karşılaşmak, algılamak, güç yetirmek | «To find» kökün nesneye rastlama yönünü verirken, içsel idrak ve Kur'an'daki «vücd» (maddi imkân) boyutunu ancak diğer yardımcı fiiller tamamlar. | Güçlü |
| Almanca | finden, antreffen, empfinden, vermögen | Bulmak, rastlamak, hissetmek, gücü yetmek | «Finden» arayış ve buluşu, «empfinden» derunî duygulanımı, «vermögen» ise kökün zenginlik ve güç yetirme katmanını temsil eder. | Güçlü |
| Fransızca | trouver, éprouver, subvenir | Bulmak, derinden hissetmek, karşılamak/yetmek | «Trouver» doğrudan bulmayı, «éprouver» içsel olarak tecrübe etmeyi ve duymayı, «subvenir» ise maddi kifayeti ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً / إِذَا لَمْ يَجِدْ | Yokluk ve fiilî imkânsızlık | İbadet ve ruhsat bağlamında gerekli vasıtaya (su, kurbanlık, köle azadı, nafaka) fiilen ulaşamama ve güç yetirememe hâli; Nisâ [4:43](https://lisan.digital/tr/ayet/4:43.md), Mâide [5:6](https://lisan.digital/tr/ayet/5:6.md), Bakara [2:196](https://lisan.digital/tr/ayet/2:196.md). |
| وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا / وَجَدَا عَبْدًا | Somut nesne veya şahısla karşılaşma | Bir mekânda hazır bulunan bir rızka, kişiye veya duruma doğrudan şahit olup rastlama bağlamı; Âl-i İmrân [3:37](https://lisan.digital/tr/ayet/3:37.md), Kehf [18:65](https://lisan.digital/tr/ayet/18:65.md), Kasas [28:23](https://lisan.digital/tr/ayet/28:23.md). |
| وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا / تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ | Amelin ve karşılığın tecelli etmesi | Ahirette dünyadaki amellerin, iyilik veya kötülüklerin somutlaşmış bir gerçeklik olarak kişinin karşısına çıkması; Kehf [18:49](https://lisan.digital/tr/ayet/18:49.md), Bakara [2:110](https://lisan.digital/tr/ayet/2:110.md), Müzzemmil [73:20](https://lisan.digital/tr/ayet/73:20.md). |
| وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا | Statükoyu ve geleneği hazır bulma | İnkârcıların atalarından devraldıkları inanç ve pratikleri sorgulamaksızın kurulu bir nizam olarak hazır bulmaları; A'râf [7:28](https://lisan.digital/tr/ayet/7:28.md), Yûnus [10:78](https://lisan.digital/tr/ayet/10:78.md), Şuarâ [26:74](https://lisan.digital/tr/ayet/26:74.md). |
| فَلَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا | Derunî duyuş, içsel kabulleniş ve vicdan | Verilen ilahî hükme karşı nefiste hiçbir darlık, sıkıntı ve itiraz hissetmeme durumu; Nisâ [4:65](https://lisan.digital/tr/ayet/4:65.md). |
| وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ | Kesin hakikatle ve hesapla yüzleşme | Serap peşinde koşan kâfirin, susuzluğunu gidereceğini umduğu yerde ilahî adalet ve hesapla ansızın burun buruna gelmesi; Nûr [24:39](https://lisan.digital/tr/ayet/24:39.md). |
| مِنْ وُجْدِكُمْ | Maddi imkân, iktidar ve refah payı | Boşanan kadınların barındırılmasında erkeğin sahip olduğu maddi güç ve hayat standardı nispeti; Talâk [65:6](https://lisan.digital/tr/ayet/65:6.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Varlık (vücud), yokluk (adem) ve ilahî sıfatlar | Allah'ın varlığının zatının gereği mi (vâcibü'l-vücûd) yoksa zihnî bir itibar mı olduğu; madûmun şey sayılıp sayılmayacağı tartışması. | Kök, felsefi ve kelamî düzlemde «dış dünyada bilfiil sabit ve mevcut olma» anlamına yoğunlaşmıştır. |
| Fıkıh | Mükellefiyet, ehliyet, ruhsat ve buluntu eşya (lukata) | Kişinin bir hükmün gereğini yerine getirecek maddi/fiziki imkânı bulamaması hâlinde bedele intikal etmesi; yitiği bulanın sorumluluğu. | Kök, «maddi imkân ve kudret yetirme» (vücd/cide) ile «yitiği fiilen ele geçirme» ekseninde daralmıştır. |
| Tefsir | Hissî ve aklî idrak ayrımı; hakikate rastlama | Ayetlerde geçen «bulma» ifadelerinin gözle görme mi, tecrübe etme mi yoksa kesin bilgi (ilim/yakîn) manasında mı olduğu analizi. | Kök, sadece fiziksel rastlaşma değil kalbî/aklî kesinlik bildiren «yakînî bilgi» düzeyinde ele alınmıştır. |
| Hadis | Yitik malın hükmü, derunî vecd ve imkân kısıtlılığı | Kaybolan hayvan veya eşyanın bulunması (dâlle), ibadette huşu ve vecd hâli ile sadaka verecek güç bulamama rivayetleri. | Kök, hem somut lukata fıkhında hem de zühd/tasavvuf geleneğindeki kalbî duyuş ve heyecan manasında yoğunlaşmıştır. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun hakikatle ve ameliyle karşılaşması | Hidayet ve tecelli | İnsanın sorumluluğunu ve amellerinin kaçınılmaz karşılığını somut bir bulgu olarak idrak etmesini sağlar. | Dinî hayatta inanç, soyut bir iddia değil kulun amelinin semeresini bilfiil bulduğu hakikattir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve deneysel araştırma | Keşif, bulgu ve yakin | Arayış içindeki zihnin nesnesiyle örtüşerek hipotezden kesin delile ve veriye ulaşmasını temin eder. | İlim, cehalet ve zandan sıyrılarak doğrulanabilir ve bulunabilir nesnel gerçekliğe ulaşma sürecidir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki meşruiyet ve toplumsal nizam | Statüko ve toplumsal mutabakat | Yönetilenlerin mevcut kuralları ve adalet mekanizmasını fiilen işler ve erişilebilir bulmasını sağlar. | Toplumun yönetimden beklediği adaleti sahada bulamaması siyasi çözülmeye yol açar. | Güçlü |
| İktisadi | Refah düzeyi, mali güç ve alım kudreti | Likidite, sermaye ve cide | Bireyin borçlarını ifa edebilme, nafaka temin etme ve harcama yapabilme kapasitesini belirler. | İktisadi mükellefiyetler bireyin elinde bulundurduğu fiilî imkân (vücd) oranında meşruiyet kazanır. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonun sıfır noktasını bulma, optimizasyon ve hedefe kilitlenme | Arama uzayında belirli parametreler ve kısıtlar altında hedeflenen çözüm kümesine veya optimum değere tam olarak rastlanıp fonksiyonun çözülmesi hâlidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Vicdan teşekkülü, bilişsel içselleştirme ve hukuki ehliyet | Dışsal kural ve normların bireyin iç dünyasında yankı bulup sarsılmaz bir ahlaki bilinç ve sorumluluk mekanizmasına dönüşmesi sürecidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak yolda bir nesneye tesadüf etmek veya salt felsefi anlamda nesnelerin uzay-zamandaki «varlığı» (ontik var oluş) ile sınırlandırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fiziksel bulmanın ötesinde, insanın amellerinin neticesiyle ahirette yüzleşmesini, hakikati aklıyla ve kalbiyle idrak etmesini (vicdan), içine düşülen derunî sıkıntıyı ve kişinin hukuki/iktisadi gücünü (vücd) kapsayan bütüncül bir idrak ve imkân zeminidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen «bulma» ifadeleri pasif bir tesadüf gibi anlaşıldığında; insanın kendi tercihlerinin sonucuyla yüzleşme zorunluluğu, dinî emirlerdeki güç yetirme (imkân) şartı ve vahyin vicdandaki karşılığı kaybolur; metin mekanikleşir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, bilgi ve ahlak anlayışının kesişim noktasını oluşturur; insanın aradığı hakikatin bir gün mutlaka karşısına çıkacağını ve amellerin asla zayi olmayıp bilfiil bulunacağını ilan eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ruhsat ve mükellefiyetin sınırlanması ayetlerinde (su veya kurban bulamama), ahiret sahnelerinde amellerin hazır bulunmasında ve inkârcıların atalar mirasını körü körüne hazır bulma iddialarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin göreceli veya ulaşılamaz olduğu vehmini çürütür; insanın arayışının nesnesiz kalmayacağını, amelin yok olup gitmeyeceğini ve sorumluluğun sadece güç yetirilen (bulunan) imkânla sınırlı olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Çölde su çukuruna denk gelmek, kaybolan yitiğe ulaşıp onu ele geçirmek, nesneyle fiilen yüz yüze gelip onu tutmak.
- Soyut anlam: Bir hakikatin zihnen ve kalben kesin olarak kavranması, amelin karşılığıyla yüzleşme, vicdani bilinç ve fiilî imkân/kudret sahibi olma.
- Sistematik karşılık: Epistemolojide yakin ve keşif, ontolojide somut tezahür ve vücud, aksiyolojide amelin tecessümü ve sorumluluğun imkân şartına bağlanması.
- LaTeX modeli: $$V = S \cap O \implies R$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ arayan veya yönelen özneyi (biliş/amel sahibi), $O$ aranan veya vazedilen nesnel hakikati/durumu, $\cap$ arayış ile nesnenin uzay-zamanda veya bilinçte örtüşüp kesişmesini, $V$ kesin bulgu ve varlık idrakini (وجد), $R$ ise bu kesişimden doğan ahlaki, hukuki ve ontolojik sorumluluk/amel karşılığını temsil eder. Model, bulma eyleminin özne ile nesnenin kaçınılmaz kesişiminden doğan zorunlu bir netice olduğunu gösterir.

## Geçtiği ayetler (99 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/2:96.md) — وَلَتَجِدَنَّهُمْ

وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذَابِ أَنْ يُعَمَّرَ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): And olsun ki; onları, insanlardan şirk koşanlardan daha çok hayata düşkün bulacaksın. Onlardan herbiri bin yıl ömür verilmesini ister. Halbuki çok yaşatılması onu azabtan uzaklaştıracak değildir. Allah onların ne yaptığını hakkıyla görendir.

### [Bakara 2:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/2:110.md) — تَجِدُوهُ

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Namazı kılın, zekatı verin, kendiniz için önceden ne yollarsanız, onu Allah katında bulursunuz. Şüphesiz ki Allah, yaptığınızı hakkıyla görendir.

### [Bakara 2:196](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/2:196.md) — يَجِدْ

وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Allah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.

### [Bakara 2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/2:283.md) — تَجِدُوا

وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer seferde olur da yazacak kimse bulamazsanız; alınan rehinler yeter. Şayet birbirinize güvenirseniz güvenilen kimse Rabbı olan Allah’tan korksun da borcunu ödesin. Bir de şehadeti gizlemeyin. Onu gizleyenin kalbi günahkardır. Allah yaptıklarınızı bilir.

### [Ali İmran 3:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/3:30.md) — تَجِدُ

يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): O gün ki; herkes ne hayır işledi ise karşısında onu hazırlanmış bulacak. Kötülükten de ne yapmışsa; kendisiyle onun arasında uzun bir mesafe olmasını ister. Allah bizzat korkutuyor. Ve Allah kullarına Rauf’dur.

### [Ali İmran 3:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/3:37.md) — وَجَدَ

فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَامَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Bunun üzerine Rabbı onu güzel bir kabul ile karşıladı. Onu güzel bir bitki gibi yetiştirdi. Zekeriyya’nın himayesine verdi. Zekeriyya mihraba her girişinde onun yanında bir yiyecek bulurdu. Ey Meryem, bu sana nereden? derdi. O da: Allah tarafından, derdi. Şüphe yok ki Allah, dilediğini hesapsız rızıklandırır.

### [Nisa 4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:43.md) — تَجِدُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا

Meal (IK): Ey iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.

### [Nisa 4:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:52.md) — تَجِدَ

أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا

Meal (IK): Allah’ın la’netlediği; işte onlardır. Allah’ın la’netlediği kişiye sen yardımcı bulamazsın.

### [Nisa 4:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:64.md) — لَوَجَدُوا

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا

Meal (IK): Biz, hiçbir peygamberi Allah’ın izniyle itaat edilmekten başka bir gaye ile göndermedik. Onlar kendilerine yazık ettikleri zaman, sana gelip Allah’tan mağfiret dileseler ve peygamberleri de onlara mağfiret dileseydi elbette Allah’ı Tevvab vd Rahim olarak bulacaklardı.

### [Nisa 4:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:65.md) — يَجِدُوا

فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا

Meal (IK): Hayır, Rabbına andolsun ki; aralarında çekiştikleri şeylerde seni hakem ta’yin edip sonra haklarında verdiği hükümden dolayı içlerinde bir sıkıntı duymadan kendilerini tamamen teslim etmedikçe iman etmiş olmazlar.

### [Nisa 4:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:82.md) — لَوَجَدُوا

أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا

Meal (IK): Onlar hala Ku’an’ı gereği gibi düşünmeyecekler mi? Eğer o, Allah’tan başkası tarafından gelseydi, muhakkak ki içinde birbirini tutmayan bir çok şeyler bulurlardı.

### [Nisa 4:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:88.md) — تَجِدَ

فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا أَتُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا

Meal (IK): Size ne oluyor ki; münafıklar hakkında iki fırkaya ayrıldınız? Allah, onları yaptıklarından dolayı başaşağı etmiştir. Allah’ın saptırdığını doğru yola getirmek mi istiyorsunuz? Allah’ın saptırdığı kimse için, asla yol bulamazsın.

### [Nisa 4:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:89.md) — وَجَدْتُمُوهُمْ

وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَمَا كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَوَاءً فَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ أَوْلِيَاءَ حَتَّى يُهَاجِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): Kendileri küfrettikleri gibi, sizin de küfretmenizi isterler. O halde onlar, Allah yolunda hicret edinceye kadar içlerinden dost edinmeyin. Eğer yüz çevirirlerse; bulduğunuz yerde onları öldürün ve onlardan ne bir dost, ne de bir yardımcı edinin.

### [Nisa 4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:91.md) — سَتَجِدُونَ

سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ كُلَّمَا رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيهَا فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Diğerlerinin de sizden ve kendi milletlerinden güvende olmayı istediklerini göreceksiniz. Fitneciliğe çağırıldıklarında ona can atarlar. Eğer sizden uzak durmazlar, barış teklif etmezler ve sizinle savaşmaktan geri durmazlarsa; onları tutun ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onların aleyhlerine, size apaçık ferman verdik.

### [Nisa 4:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:92.md) — يَجِدْ

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا فَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Bir mü’min’in diğer mü’mini hata dışında öldürmesi olur şey değildir. Bir mü’min’i yanlışlıkla öldürenin bir mü’min köleyi azad etmesi ve öldürülenin ailesi bağışlamadıkça ona teslim edilmiş bir diyet ödemesi gerekir. Öldürülen mü’min, düşmanınız olan bir topluluktan ise; mü’min bir köle azad etmek gerekir. Şayet sizin ile kendileri arasında andlaşma bulunan bir topluluktan ise; ailesine verilecek bir diyet ve mü’min bir köle azad etmek gerekir. Bunları bulamayan kimsenin Allah tarafından tevbesinin kabulü için iki ay ardarda oruç tutması gerekir. Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:100.md) — يَجِدْ

وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Her kim, Allah yolunda hicret ederse; yeryüzünde bereketli yer ve genişlik bulur. Allah’a ve Rasulüne hicret ederek evinden çıkan kimseye ölüm gelirse; onun ecrini vermek Allah’a düşer. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:110.md) — يَجِدِ

وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Kim, bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah’dan mağfiret dilerse; Allah’ın Gafur ve Rahim olduğunu görür.

### [Nisa 4:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:121.md) — يَجِدُونَ

أُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَلَا يَجِدُونَ عَنْهَا مَحِيصًا

Meal (IK): Onların varacağı yer, cehennemdir. Oradan kaçacak yer de bulamayacaklardır.

### [Nisa 4:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:123.md) — يَجِدْ

لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): Ne sizin kuruntunuzla, ne de kitab ehli olanların kuruntularıyladır. Kim, kötü iş yaparsa; cezasını görür. Ve kendisine Allah’tan başka ne bir dost bulabilir, ne de bir yardımcı.

### [Nisa 4:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:143.md) — تَجِدَ

مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَلِكَ لَا إِلَى هَؤُلَاءِ وَلَا إِلَى هَؤُلَاءِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا

Meal (IK): Ne onlarladırlar, ne de bunlarla. İkisi arasında bocalayıp dururlar. Allah’ ın saptırdığı kimseye yol bulamazsın.

### [Nisa 4:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:145.md) — تَجِدَ

إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا

Meal (IK): Doğrusu münafıklar; cehennemin en alt tabakasındadırlar. Onlara yardımcı bulamazsın.

### [Nisa 4:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/4:173.md) — يَجِدُونَ

فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): İman edip salih ameller işleyenlere gelince; onlara mükafatlarını ödeyecek ve daha fazlasını da ihsan edecektir. Kulluk etmekten çekinenleri ve büyüklük taslayanları elem verici bir azaba uğratacaktır. Onlar, kendilerine Allah’tan başka bir dost ve yardımcı bulamazlar.

### [Maide 5:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/5:6.md) — تَجِدُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

### [Maide 5:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/5:82.md) — لَتَجِدَنَّ · وَلَتَجِدَنَّ

لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, insanlardan, iman edenlere en şiddetli düşman olarak, yahudileri ve Allah’a şirk koşanları bulacaksın. Andolsun ki, onlardan iman edenlere sevgide en yakını da; Biz hristiyanlarız, diyenleri bulacaksın. Bunun sebebi: Onların içinde keşişler ve rahibler bulunmasından ve onların gerçekten büyüklük taslamamalarındandır.

### [Maide 5:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/5:89.md) — يَجِدْ

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Allah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.

### [Maide 5:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/5:104.md) — وَجَدْنَا

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ قَالُوا حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Onlara; Allah’ın indirdiğine ve peygambere gelin, denildiği zaman; atalarımızı üstünde bulunduğumuz şey bize yeter, dediler. Ya ataları, bir şey bilmiyor ve doğru yola gitmiyorlar idiyse?

### [En'am 6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/6:145.md) — أَجِدُ

قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): De ki: Bana vahyolunanlar arasında; haram dediklerinizi yiyecek kişiye murdar oldukları için; ölüden, dökülen kandan, domuz etinden -ki pistirve Allah’tan başkasının adına kesildişğinden dolayı fısk olandan başka haram olan bir şey bulamıyorum. İstememek ve haddi aşmamak üzere, kim de bunlardan yemeye mecbur kalırsa; muhakkak ki Rabbın, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Araf 7:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/7:17.md) — تَجِدُ

ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ

Meal (IK): Sonra andolsun ki; onların önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından geleceğim. Ve Sen, onların çoğunu şükreder bulmayacaksın.

### [Araf 7:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/7:28.md) — وَجَدْنَا

وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar; bir hayasızlık yaptıkları zaman: Biz atalarımızı da onun üzerinde bulduk. Allah da bize onu emretti, dediler. De ki: Allah; hiçbir zaman hayasızlığı emretmez. Siz, bilmediğiniz şeyi Allah’a karşı mı söylüyorsunuz?

### [Araf 7:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/7:44.md) — وَجَدْنَا · وَجَدْتُمْ

وَنَادَى أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قَالُوا نَعَمْ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Cennet ashabı, cehennem ashabına: Rabbımızın bize vaadettiğini hak bulduk. Siz de rabbınızın size vaadettiğini hak buldunuz mu? diye seslendiler.

### [Araf 7:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/7:102.md) — وَجَدْنَا

وَمَا وَجَدْنَا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَإِنْ وَجَدْنَا أَكْثَرَهُمْ لَفَاسِقِينَ

Meal (IK): Onların çoğunda Biz, ahde vefa görmedik. Onların çoğunu fasıklar olarak bulduk.

### [Araf 7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/7:157.md) — يَجِدُونَهُ

الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/9:5.md) — وَجَدْتُمُوهُمْ

فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Haram aylar çıkınca; artık müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün. Onları yakalayın ve hapsedin. Her gözetleme yerinde onları bekleyin. Eğer tevbe ederler; namaz kılar, zekat verirlerse; yollarını serbest bırakın. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/9:57.md) — يَجِدُونَ

لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ

Meal (IK): Eğer sığınılacak bir yer, yahut mağaralar veya bir delik bulsalardı; çabucak oraya yönelirlerdi.

### [Tevbe 9:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/9:79.md) — يَجِدُونَ

الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Sadaka vermekte gönülden davranan mü’minlere dil uzatan ve güçlerinin yetebildiğinden başkasını bulamayanlarla eğlenenleri Allah maskaraya çevirir. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Tevbe 9:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/9:91.md) — يَجِدُونَ

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Zayıflara, hastalara ve harcayacak şeyleri bulunmayanlara, Allah’a ve Rasulüne sadık kaldıkça bir sorumluluk yoktur. İhsan edenleri hesaba çekmeye de bir yol yoktur. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/9:92.md) — أَجِدُ · يَجِدُوا

وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوْا وَأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنْفِقُونَ

Meal (IK): Kendilerine binek vermen için sana geldiklerinde: Size bir binek bulamıyorum, dediğin zaman, infak edecek bir şey bulamadıkları için üzüntüden gözleri yaşararak geri dönenlere de bir sorumluluk yoktur.

### [Tevbe 9:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/9:123.md) — وَلْيَجِدُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ وَلْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; kafirlerden size yakın olanlarla savaşın. Ve onlar sizde sertlik görsünler. Ve bilin ki; Allah, muhakkak müttakilerle beraberdir.

### [Yunus 10:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/10:78.md) — وَجَدْنَا

قَالُوا أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا وَتَكُونَ لَكُمَا الْكِبْرِيَاءُ فِي الْأَرْضِ وَمَا نَحْنُ لَكُمَا بِمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Siz ikiniz; bizi, babalarımızı üzerinde bulduğumuz yoldan çevirmek ve yeryüzünün büyükleri olmak için mi geldiniz? Biz, size inanmıyoruz.

### [Yusuf 12:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/12:65.md) — وَجَدُوا

وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ

Meal (IK): Yüklerini açyıkları vakit; karşılık olarak götürdüklerinin kendilerine iade edilmiş olduğunu gördüler. Dediler ki: Ey babamız, daha ne isteriz, işte mallarımız da bize geri verilmiş, onunla ailemize yine zahire getiririz. Kardeşimizi koruruz ve bir deve yükü zahire artırırız. Esasen bu, az bir ölçektir.

### [Yusuf 12:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/12:75.md) — وُجِدَ

قَالُوا جَزَاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Bunun cezası, yükünde bulunan kimsenin kendisidir. İşte o kimse bunun cezasıdır. Biz zalimleri böyle cezalandırırız.

### [Yusuf 12:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/12:79.md) — وَجَدْنَا

قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ إِنَّا إِذًا لَظَالِمُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Eşyamızı yanında bulduğumuz kimseden başkasını yakalamaktan Allah’a sığınırız. Çünkü biz, o zaman zalimlerden oluruz.

### [Yusuf 12:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/12:94.md) — لَأَجِدُ

وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلَا أَنْ تُفَنِّدُونِ

Meal (IK): Kafile ayrılınca babaları dedi ki: Bana bunak demezseniz; inan olsun ki, Yusuf’un kokusunu duyuyorum.

### [İsra 17:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/17:68.md) — تَجِدُوا

أَفَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلًا

Meal (IK): Kara tarafında sizi yere batırmasından veya başınıza taş yağdırmasından emin mi oldunuz? Sonra kendiniz için bir vekil de bulamazsınız.

### [İsra 17:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/17:69.md) — تَجِدُوا

أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفًا مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا

Meal (IK): Yoksa sizi tekrar bir kere daha oraya döndürüp üzerinize ortalığı yıkan bir fırtına göndererek, küfretmiş olmanızdan dolayı sizi suda boğmasından mı emin oldunuz? Sonra, Bize karşı sizi takib edecek birini de bulamazsınız.

### [İsra 17:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/17:75.md) — تَجِدُ

إِذًا لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنَا نَصِيرًا

Meal (IK): Ve o zaman Biz; sana, hayatın da kat katını, ölümün de kat katını tattırdık. Sonra Bize karşı, sana bir yardımcı da bulamazdın.

### [İsra 17:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/17:77.md) — تَجِدُ

سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنَا وَلَا تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِيلًا

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz peygamberlerimizin kanunu. Sen, Bizim kanunumuzda değişiklik bulamazsın.

### [İsra 17:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/17:86.md) — تَجِدُ

وَلَئِنْ شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنَا وَكِيلًا

Meal (IK): Eğer Biz istemiş olsaydık; sana, vahyetmiş olduğumuzu götürürdük. Sonra onun için Bize karşı duracak bir vekil de bulamazdın.

### [İsra 17:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/17:97.md) — تَجِدَ

وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِهِ وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ عُمْيًا وَبُكْمًا وَصُمًّا مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا

Meal (IK): Allah kimi hidayete erdirirse; o, hidayete ermiştir. Kimi da dalalete düşürürse; O’ndan başka onlar için dostlar bulamazsın. Biz, onları kıyamet günü körler, dilsizler ve sağırlar olarak yüzüstü haşredeceğiz. Yurtları cehennemdir. O ne zaman sönmeye yüz tutsa; hemen alevini artırırız.

### [Kehf 18:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:17.md) — تَجِدَ

وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِدًا

Meal (IK): Güneşin doğduğu zaman; mağaralarının sağ tarafına yöneldiğini, battığı zaman da; sol tarafa gittiğini görürsün. Kendileri de mağaranın iç tarafında idiler. Bu, Allah’ın ayetlerindendir. Allah, kimi hidayete erdirirse; o, doğru yola ermiştir, kimi de şaşıracak olursa; artık onun için yol gösterici bir dost bulamazsın.

### [Kehf 18:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:27.md) — تَجِدَ

وَاتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتَابِ رَبِّكَ لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَلَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا

Meal (IK): Rabbının kitabından sana vahyolunanı oku. O’nun sözlerini değiştirebilecek yoktur. O’ndan başka bir sığınak da bulamazsın.

### [Kehf 18:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:36.md) — لَأَجِدَنَّ

وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِنْ رُدِدْتُ إِلَى رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْرًا مِنْهَا مُنْقَلَبًا

Meal (IK): Kıyametin kopacağını da tahmin etmiyorum. Eğer Rabbıma döndürülürsem, andolsun ki; bundan daha iyisini bulurum.

### [Kehf 18:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:49.md) — وَوَجَدُوا

وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَاوَيْلَتَنَا مَا لِهَذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا

Meal (IK): Kitab konulduğunda suçluların onda yazılı olandan korktuklarını görürsün Vah bize, eyvah bize, bu kitab nasıl olmuş da küçük büyük bir şey bırakmaksızın hepsini saymış, derler. Çünkü bütün işlediklerini hazır bulurlar. Ve Rabbın, kimseye asla zulmetmez.

### [Kehf 18:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:53.md) — يَجِدُوا

وَرَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُوَاقِعُوهَا وَلَمْ يَجِدُوا عَنْهَا مَصْرِفًا

Meal (IK): Suçlular ateşi görünce; ona düşeceklerini anlarlar, ama ondan kaçacak yer bulamazlar.

### [Kehf 18:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:58.md) — يَجِدُوا

وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُمْ بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَلْ لَهُمْ مَوْعِدٌ لَنْ يَجِدُوا مِنْ دُونِهِ مَوْئِلًا

Meal (IK): Bununla beraber Rabbın Gafur’dur, merhamet sahibidir. Eğer onları, yaptıklarından dolayı hemen yakalasaydı; elbette çabucak azaba uğratırdı. Fakat onların bir vadesi vardır ve ondan kaçıp sığınacak yer bulamazlar.

### [Kehf 18:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:65.md) — فَوَجَدَا

فَوَجَدَا عَبْدًا مِنْ عِبَادِنَا آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا

Meal (IK): Derken kullarımızdan bir kul buldular ki Biz, ona; katımızdan bir rahmet vermiş ve kendisine nezdimizden bir ilim öğretmiştik.

### [Kehf 18:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:69.md) — سَتَجِدُنِي

قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا

Meal (IK): O da: İnşallah sabrettiğimi göreceksin, sana hiç bir işte karşı gelmeyeceğim, dedi.

### [Kehf 18:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:77.md) — فَوَجَدَا

فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا

Meal (IK): Yine gittiler ve nihayet vardıkları kasaba halkından yiyecek istediler. Kasaba halkı bu ikisini misafir etmek istemedi. İkisi şehrin içinde yıkılmaya yüz tutan bir duvar gördüler. O, bunu doğrultuverdi. Musa: Dileseydin; buna karşı bir ücret alabilirdin, dedi.

### [Kehf 18:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:86.md) — وَجَدَهَا · وَوَجَدَ

حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِنْدَهَا قَوْمًا قُلْنَا يَاذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَإِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا

Meal (IK): En sonunda güneşin battığı yere vardığı zaman; onu kara bir suda batıyor buldu. Orada bir kavme rastladı. Zülkarneyn, onlara azab da edebilirsin, iyi muamelede de bulunabilirsin, dedik.

### [Kehf 18:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:90.md) — وَجَدَهَا

حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَى قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِهَا سِتْرًا

Meal (IK): Nihayet güneşin doğduğu yere ulaştığında; onun, güneşe karşı hiç bir siper yapmadığımız bir kavmin üzerine doğduğunu gördü.

### [Kehf 18:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/18:93.md) — وَجَدَ

حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَيْنَ السَّدَّيْنِ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمَا قَوْمًا لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا

Meal (IK): En sonunda iki dağın arasına varınca; orada hemen hemen hiç bir söz anlamayan bir kavme rastladı.

### [Taha 20:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/20:10.md) — أَجِدُ

إِذْ رَأَى نَارًا فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى

Meal (IK): Hani o; bir ateş görmüştü de ailesine: Durun, ben bir ateş gördüm. Size ya ondan bir kor getiririm veya ateşin yanında bir yol gösteren bulurum, demişti.

### [Taha 20:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/20:115.md) — نَجِدْ

وَلَقَدْ عَهِدْنَا إِلَى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْمًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, daha önce Adem’e de ahid vermiştik. Fakat o unuttu ve Biz onda bir azim bulmadık.

### [Enbiya 21:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/21:53.md) — وَجَدْنَا

قَالُوا وَجَدْنَا آبَاءَنَا لَهَا عَابِدِينَ

Meal (IK): Onlar da: Babalarımızı bunlara tapar bulduk, demişlerdi.

### [Nur 24:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/24:28.md) — تَجِدُوا

فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer orada kimseyi bulamazsanız; size izin verilinceye kadar içeri girmeyin. Şayet size; dönün, denilirse, dönün. Bu, sizin için daha temizdir. Ve Allah; yaptıklarınızı bilir.

### [Nur 24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/24:33.md) — يَجِدُونَ

وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Evlenemeyenler de; kendilerini Allah, lutfuyla zenginleştirinceye kadar iffetli davransınlar. Kölelerinizden hür olmak için bedel vermek isteyenlerin bedel vermelerini kabul edin. Şayet onlarda bir hayır görüyorsanız Ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatını elde etmek için iffetli olmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zorlarsa şüphesiz ki Allah, onların zorlamalarından sonra da Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nur 24:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/24:39.md) — يَجِدْهُ · وَوَجَدَ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Küfredenlere gelince; onların amelleri, engin çöllerde serap gibidir. Susayan kimse onu, su sanır. Fakat yanına vardığı zaman hiç bir şey bulamaz. Kendi yanında Allah’ı bulur ve O da hesabını tastamam görür. Allah hesabı çabucak görendir.

### [Şuara 26:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/26:74.md) — وَجَدْنَا

قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءَنَا كَذَلِكَ يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Demişlerdi ki: Hayır. Atalarımızı böyle yapar gördük.

### [Neml 27:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/27:23.md) — وَجَدْتُ

إِنِّي وَجَدْتُ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ وَأُوتِيَتْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ora halkına hükmeden, her şeyden kendisine bolca verilmiş olan ve büyük bir tahta sahip bir kadın buldum.

### [Neml 27:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/27:24.md) — وَجَدْتُهَا

وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Onun ve kavminin, Allah’ı bırakıp güneşe secde eder olduklarını gördüm. Şeytan onların yaptıklarını güzel göstermiş ve onları doğru yoldan alıkoymuştur. Bu yüzden onlar doğru yolu bulamazlar.

### [Kasas 28:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/28:15.md) — فَوَجَدَ

وَدَخَلَ الْمَدِينَةَ عَلَى حِينِ غَفْلَةٍ مِنْ أَهْلِهَا فَوَجَدَ فِيهَا رَجُلَيْنِ يَقْتَتِلَانِ هَذَا مِنْ شِيعَتِهِ وَهَذَا مِنْ عَدُوِّهِ فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ فَوَكَزَهُ مُوسَى فَقَضَى عَلَيْهِ قَالَ هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): O, halkının haberi olmadığı bir sırada şehre girdi ve birbiriyle dövüşen iki adam gördü. Şu, kendi adamlarından, bu da düşmanlarındandı. Kendi tarafından olan, düşmanına karşı ondan yardım istedi. Bunun üzerine Musa düşmanına bir yumruk indirdi ve ölümüne sebep oldu. Bu, şeytanın işidir. Zira o, apaçık saptıran bir düşmandır, dedi.

### [Kasas 28:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/28:23.md) — وَجَدَ · وَوَجَدَ

وَلَمَّا وَرَدَ مَاءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ وَوَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَيْنِ تَذُودَانِ قَالَ مَا خَطْبُكُمَا قَالَتَا لَا نَسْقِي حَتَّى يُصْدِرَ الرِّعَاءُ وَأَبُونَا شَيْخٌ كَبِيرٌ

Meal (IK): Medyen suyuna varınca; davarlarını sulayan bir insan topluluğu gördü. Ve onlardan başka sürülerini gözetleyen iki kadın buldu. Onlara: İşiniz nedir? dedi. Onlar da: Çobanlar ayrılana kadar biz sulamayız. Babamız çok yaşlıdır da ondan, dediler.

### [Kasas 28:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/28:27.md) — سَتَجِدُنِي

قَالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمَانِيَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًا فَمِنْ عِنْدِكَ وَمَا أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): O da dedi ki: Bana sekiz yıl çalışmana karşılık, bu iki kızımdan birini sana nıkahlamak istiyorum. Şayet on yıla tamamlarsan o, senden bir lutuf olur. Ama sana zorluk çektirmek istemem. İnşaallah beni salihlerden bulacaksın.

### [Lokman 31:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/31:21.md) — وَجَدْنَا

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Onlara: Allah’ın indirdiklerine uyun, denilince: Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz yola uyarız, derler. Ya şeytan, onları yalımlı azaba çağırıyor idiyse?

### [Ahzab 33:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/33:17.md) — يَجِدُونَ

قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُمْ مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءًا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ رَحْمَةً وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): De ki: Allah sizin için bir kötülük dilerse veya bir rahmet dilerse; sizi O’na karşı koruyabilecek kimdir? Onlar Allah’tan başka bir dost ve yardımcı da bulamazlar.

### [Ahzab 33:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/33:62.md) — تَجِدَ

سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا

Meal (IK): Allah’ın daha önceden geçenler hakkındaki sünnetidir. Sen, Allah’ın sünnetinde bir değişiklik bulamazsın.

### [Ahzab 33:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/33:65.md) — يَجِدُونَ

خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): Orada temelli kalırlar, ne bir dost ve ne de bir yardımcı bulamazlar.

### [Fatır 35:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/35:43.md) — تَجِدَ

اسْتِكْبَارًا فِي الْأَرْضِ وَمَكْرَ السَّيِّئِ وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّةَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَحْوِيلًا

Meal (IK): Yeryüzünde büyüklenerek ve kötü düzen kurarak. Halbuki kötü düzen ancak ehline zarar verir. Öncekilerin sünnetlerini görmezler mi? Sen, Allah’ın sünnetinde bir değişiklik bulamazsın. Sen, Allah’ın sünnetinde bir başkalaşma da bulamazsın.

### [Saffat 37:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/37:102.md) — سَتَجِدُنِي

فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَابُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَاأَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): O, kendisinin yanısıra yürümeye başlayınca dedi ki: Oğulcuğum; doğrusu ben, rüyada iken seni boğazladığımı görüyorum. Bir bak, ne dersin? O da dedi ki: Babacığım; sana emrolunanı yap. İnşallah beni sabredenlerden bulursun.

### [Sad 38:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/38:44.md) — وَجَدْنَاهُ

وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ

Meal (IK): Eline bir demet sap al da onunla vur ve yemini bozma. Biz, onu gerçekten sabırlı bulmuştuk. Ne iyi kuldu. Muhakkak ki o, Allah’a yönelirdi.

### [Zuhruf 43:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/43:22.md) — وَجَدْنَا

بَلْ قَالُوا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ

Meal (IK): Hayır, dediler ki: Doğrusu biz, atalarımızı bir ümmet üzerinde bulduk ve biz de onların izlerinden gitmekteyiz.

### [Zuhruf 43:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/43:23.md) — وَجَدْنَا

وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ

Meal (IK): Senden önce de hangi kasabaya bir uyarıcı gönderdiysek; o kasabanın varlıklıları sadece dediler ki: Doğrusu biz, babalarımızı bir ümmet üzerinde bulduk ve biz de onların izlerine uymaktayız.

### [Zuhruf 43:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/43:24.md) — وَجَدْتُمْ

قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكُمْ بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ آبَاءَكُمْ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ

Meal (IK): Şayet size atalarınızı üzerinde bulduğunuz şeyden daha doğrusunu getirmişsem; yine mi bana uymazsınız? deyince, dediler ki: Doğrusu sizin gönderildiğiniz şeyi, biz inkar ediyoruz.

### [Fetih 48:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/48:22.md) — يَجِدُونَ

وَلَوْ قَاتَلَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): O küfredenler, sizinle savaşa katılsalardı; mutlaka arkalarını dönerlerdi. Sonra bir veli ve yardımcı da bulamazlardı.

### [Fetih 48:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/48:23.md) — تَجِدَ

سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا

Meal (IK): Bu, önceden beri geçmiş olan Allah’ın sünnetidir. Ve sen; Allah’ın sünnetinde asla bir değişiklik bulamazsın.

### [Zariyat 51:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/51:36.md) — وَجَدْنَا

فَمَا وَجَدْنَا فِيهَا غَيْرَ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Zaten orada bir evden başka müslüman bulamadık.

### [Mücadele 58:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/58:4.md) — يَجِدْ

فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Kim de bulamazsa; temas etmezden önce birbiri peşinden iki ay oruç tutmalıdır. Buna da gücü yetmeyen altmış yoksulu doyurur. Bu; Allah’a ve peygamberine iman etmekte olduğunuz içindir. Bunlar, Allah’ın hudududur. Ve kafirler için elim bir azab vardır.

### [Mücadele 58:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/58:12.md) — تَجِدُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ذَلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَأَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamberle mahrem bir şey konuşacağınız vakit, bu konuşmanızdan önce sadaka verin. Bu; sizin için daha hayırlı ve daha temizdir. Eğer bir şey bulamazsanız, şüphesiz ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Mücadele 58:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/58:22.md) — تَجِدُ

لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kavmin; kendi babaları, oğulları, kardeşleri veya akrabaları da olsa Allah ve Peygamberine muhalefet eden kimselere sevgi beslediğini göremezsin. İşte onların kalbine Allah, iman yazmış ve katından bir ruh ile onları desteklemiştir. Onları altlarından ırmaklar akan cennetlere sokacaktır. Bunlar orada ebediyyen kalacaklardır. Allah; onlardan razı olmuştur, onlar da Allah’tan hoşnud olmuşlardır. İşte onlar; Allah’ın hizbidir. Dikkat edin; Allah’ın hizbi, felaha erenlerin kendileridir.

### [Haşr 59:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/59:9.md) — يَجِدُونَ

وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlardan önce o diyarı yurt edinmiş ve göğüslerine imanı yerleştirmiş olanlar; kendilerine hicret edip gelenleri severler. Ve onlara verilenlerden ötürü içlerinde bir çekememezlik duymazlar. Kendileri zaruret içinde bulunsalar bile onları, kendilerine tercih ederler. Her kim nefsinin tamahkarlığından korunabilmişse; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Talak 65:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/65:6.md) — وُجْدِكُمْ

أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى

Meal (IK): Onları, gücünüzün yettiği kadar ikamet ettiğiniz yerin bir kısmında oturtun. Onları, sıkıntıya sokmak için zarar vermeye kalkışmayın. Eğer hamile iseler, yüklerini koyuncaya kadar nafakalarını verin. Sizin için emzirirlerse; onlara, ücretlerini verin. Aranızda uygun bir şekilde anlaşın. Eğer güçlüğe uğrarsanız; çocuğu bir başka kadın emzirir.

### [Nuh 71:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/71:25.md) — يَجِدُوا

مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا فَلَمْ يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْصَارًا

Meal (IK): günahlarından dolayı bunlar suda boğuldular, ateşe sokuldular ve Allah’ tan başka yardımcı da bulamadılar.

### [Cin 72:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/72:8.md) — فَوَجَدْنَاهَا

وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا وَشُهُبًا

Meal (IK): Doğrusu biz; göğü yokladık da, onu sert bekçiler ve alevlerle doldurulmuş bulduk.

### [Cin 72:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/72:9.md) — يَجِدْ

وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهَابًا رَصَدًا

Meal (IK): Doğrusu biz; göğün dinlenebileceği bir yerinde oturmuştuk; ama şimdi kim onu dinleyecek olursa, kendisini gözetleyen bir alev buluyor.

### [Cin 72:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/72:22.md) — أَجِدَ

قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا

Meal (IK): De ki: Doğrusu kimse beni, Allah’a karşı savunamaz. Ve ben, O’ndan başka bir sığınak da bulamam.

### [Müzzemmil 73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/73:20.md) — تَجِدُوهُ

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Duha 93:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/93:6.md) — يَجِدْكَ

أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى

Meal (IK): O; seni öksüz bulup da barındırmadı mı?

### [Duha 93:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/93:7.md) — وَوَجَدَكَ

وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى

Meal (IK): Seni şaşırmış bulup da doğru yola eriştirmedi mi?

### [Duha 93:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/ayet/93:8.md) — وَوَجَدَكَ

وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى

Meal (IK): Seni fakir bulup da zenginleştirmedi mi?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Su birikintisidir. Bulunmak, ortaya çıkmak ve bulmak anlamlarına gelmektedir. İnsanın beyninde biriken inançlara vicdan denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والدّال و و ا ي ء معهما
أ ج د، ج د ي، ج ي د، ج د و، د ج أ، ج و د، و ج د، و د ج مستعملات
أجد:
الأَجدُ: اشتقاقه من الإجاد، والإجادُ كالطّاقِ القصير، يقال: عَقد مُؤجدٌ، أي: وثيقٌ مُحكم.
وناقة مُؤجَدةُ القَرى. ويقالُ: ناقة أجُدٌ، وهي التي فَقَارُ ظهرها متَّصل كأنّه عظمٌ واحد.
جدي:
الجَديُ: الذَّكرُ من أولاد المِعز، ويُجمع على: أجدٍ وجِداء.
والجَديُ: نجمٌ في السّماء. والجَدي أيضاً برجٌ غير هذا في السّماء.
والجَدايةُ: من أولادِ الظِّباء.
والجَدِيّةُ، فعيلة: لونُ الوجه. تقولُ: اصفرَّت جَديَّةُ وجهِهِ. والجَديّةُ: الطّريقة من الدّم. والجاديُّ: الزَّعفرانُ، قال:
تخالُ جَديّةَ الأبطالِ فيها		غداة الرَّوع جادياً مَدُوفا
والجَدية للسّرج، بالتّخفيف التي يُسمِّيها السَّراجون: الجَدية والجميع: الجَديات.
جيد:
الجيد: مُقدَّمُ العنق. وقلَّما يُنعتُ به الرَّجل إلا في الشِّعر، كقوله:
كأن الثُّريا عـلِّـقـت بـجَـبـينـه		وفي وجهه الشِّعرى وفي جِبدِهِ القمر
وامرأة جيدانة: حَسنةُ الجيد.
جدو:
الدُّجُوُّ: الظُّلمة. وليلةُ جاجِيةٌ مُدجِيةٌ.
والدُّجيةُ: فترة الصَّياد، وجمعها: الدُّجى، قال:
إذا اللَّيلُ أدجى واستقلَّت نُجُومُه		صاح من الأفراط هامٌ حوائم
وداجيتُ فلاناً: ماسحتُه على ما في قلبه وجاملتهُ. والمُداجاةُ: المُطاولةُ.
وإنه لفي عيش داجٍ دجيّ، كأنه يُرادُ به الخَفض. قال:
والعيش داجٍ كنفاً جِلبابُهُ
وتقول: إن خيره لدجاء على الناس. أي واسع.
جدو:
الجَدا: العطيّة. جدا علينا فلانٌ يَجدو، أي: أعطى. والجَدوى هي العطية.
والمجتدي: طالبٌ جدوى، قال:
ما بالُ ريّا لا نرى جدواها
وقوم جُداةٌ ومُجتدون. وما يُجدي عني جداء، أي: ما يُغني، والجَداءُ الغناءُ، ممدود.
والجُداء، ممدود: مبلغُ حِسابِ الضَّرب: ثلاثة في اثنين، جُداء ذلك: ستّة.
جود:
جاد الشّيء يَجُودُ جَودَةً فهو جيِّد. وجاد الفرس سَجُود جُودةً فهو جوادٌ وجاد الجواد من الناس يَجُودُ جُوداً. وقومٌ أجوادٌ.
وجَوَّدَ في عدوِه تجويداً، وعدا عدواً جواداً.
وهو يَجُودُ بنفسه. معناه يسوق نفسه، ومن قولهم: إن فلاناً ليُجادُ إلى فلانٍ، وإنه ليُجادُ إلى حتفه، أي: يُساقُ إليه.
وجد:
الوَجدُ: من الحُزن. والموجِدةُ من الغَضَب. والوجدانُ والجِدةُ من قولك: وجدتُ الشيء، أي: أصبتُهُ.
ودج:
الوَدَجُ: عرقٌ متصلٌ من الرأس إلى السَّحر. والجميعُ: الأوداجُ، وهي عروقٌ تكتنفُ الحُلقُوم فإذا قصد قيل: ودِّج.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **الدّال** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**أ ج د**، **ج د ي**، **ج ي د**، **ج د و**، **د ج أ**، **ج و د**، **و ج د**، **و د ج** kullanımdadır.

أجد:
**الأَجدُ**: türeyişi **الإجاد**’dandır; **الإجادُ** kısa **الطّاق** gibidir. Denir: **عَقد مُؤجدٌ**, yani: sağlam, sıkı.
Ve **ناقة مُؤجَدةُ القَرى**. Ve denir: **ناقة أجُدٌ**; o, sırtının omurları bitişik olan, sanki tek bir kemikmiş gibi olandır.

جدي:
**الجَديُ**: **المِعز** yavrularının erkeğidir; şu üzere çoğul yapılır: **أجدٍ** ve **جِداء**.
Ve **الجَديُ**: gökte bir yıldızdır. Ve **الجَدي** ayrıca gökte bunun dışında bir burçtur.
Ve **الجَدايةُ**: **الظِّباء** yavrularındandır.
Ve **الجَدِيّةُ**، **فعيلة**: yüzün rengidir. Dersin: **اصفرَّت جَديَّةُ وجهِهِ**. Ve **الجَديّةُ**: kandan bir yol/izdir. Ve **الجاديُّ**: safrandır; dedi ki:
تخالُ جَديّةَ الأبطالِ فيها		غداة الرَّوع جادياً مَدُوفا
Ve **الجَدية** eyer içindir; hafifletmeyle, eyer yapanların **الجَدية** diye adlandırdığıdır; ve hepsi: **الجَديات**.

جيد:
**الجيد**: boynun ön tarafıdır. Ve erkek onunla pek az nitelenir; ancak şiirde, şu sözü gibi:
كأن الثُّريا عـلِّـقـت بـجَـبـينـه		وفي وجهه الشِّعرى وفي جِبدِهِ القمر
Ve **امرأة جيدانة**: **الجيد**’i güzel olan (kadın).

جدو:
**الدُّجُوُّ**: karanlıktır. Ve **ليلةُ جاجِيةٌ مُدجِيةٌ**.
Ve **الدُّجيةُ**: avcının fasılasıdır; çoğulu: **الدُّجى**; dedi ki:
إذا اللَّيلُ أدجى واستقلَّت نُجُومُه		صاح من الأفراط هامٌ حوائم
Ve **وداجيتُ فلاناً**: onun kalbinde olana karşı onu okşadım ve onunla hoş geçindim. Ve **المُداجاةُ**: uzatmadır.
Ve o, **عيش داجٍ دجيّ** içindedir; sanki onunla alçaklık/rahatlık kastedilir. Dedi ki:
والعيش داجٍ كنفاً جِلبابُهُ
Ve dersin: Onun hayrı insanlara **لدجاء**’dır; yani geniştir.

جدو:
**الجَدا**: bağıştır. **جدا علينا فلانٌ يَجدو**; yani: verdi. Ve **الجَدوى** bağıştır.
Ve **المجتدي**: **جدوى** talep edendir; dedi ki:
ما بالُ ريّا لا نرى جدواها
Ve bir kavim **جُداةٌ** ve **مُجتدون**. Ve **ما يُجدي عني جداء**; yani: bana fayda vermez. Ve **الجَداءُ**: zenginliktir; medli.
Ve **الجُداء**, medli: çarpma hesabının tutarıdır: ikiyle üç; onun **جُداء**’sı: altıdır.

جود:
**جاد** şey **يَجُودُ** **جَودَةً**; o hâlde o **جيِّد**’dir. Ve at **جاد** **سَجُود جُودةً**; o hâlde o **جوادٌ**’dır. Ve insanlardan cömert olan **جاد**; **يَجُودُ** **جُوداً**. Ve bir kavim **أجوادٌ**.
Ve koşusunda **جَوَّدَ** **تجويداً**; ve iyi bir koşuşla koştu.
Ve o, canıyla **يَجُودُ**. Manası: kendini sevk eder. Ve onların sözünden: Şüphesiz falan, falana doğru **ليُجادُ**; ve şüphesiz o, ölümüne doğru **ليُجادُ**; yani: ona doğru sevk edilir.

وجد:
**الوَجدُ**: hüzündendir. Ve **الموجِدةُ** öfkedendir. Ve **الوجدانُ** ve **الجِدةُ** “**وجدتُ الشيء**” sözündendir; yani: onu buldum/elde ettim.

ودج:
**الوَدَجُ**: baştan **السَّحر**’a kadar bitişik bir damardır. Ve hepsi: **الأوداجُ**; ve onlar, **الحُلقُوم**’u kuşatan damarlardır; kastedildiğinde denir: **ودِّج**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

وَجَدَ مطلوبه يَجِدُهُ وُجوداً. ووَجَدَ ضالَّته وِجْداناً. وَوَجَدَ عليه في الغضب مَوْجِدَةً، ووِجْداناً أيضاً، حكاها بعضهم. وأنشد:
كِلانا رَدَّ صاحِبَهُ بغَـيْظٍعلى حَنَقٍ ووِجْدانٍ شَديدِ
ووَجَدَ في الحزن وَجْداً بالفتح، ووَجَدَ في المال وُجْداً ووِجْداً وجِدَةً، أي استغنى. وأوْجَدَه الله مطلوبهُ، أي أظفره به. وأوْجَدَهُ، أي أغناه. يقال: الحمد لله أوْجَدَني بعد فقرٍ، وآجَدَني بعد ضعفٍ، أي قوَّاني. ووُجِدَ الشيء عن عدمٍ فهو موجودٌ. وأوْجَدَهُ الله. وتَوَجَّدْتُ لفلانٍ: أي حزِنت له.

##### Türkçe

**وَجَدَ** aradığını **يَجِدُهُ**; **وُجوداً** (bulmak). Ve **وَجَدَ** kaybettiğini **وِجْداناً** (buldu). Ve öfkede ona karşı **وَجَدَ**; **مَوْجِدَةً** ve ayrıca **وِجْداناً** (duydu); bunu bazısı nakletti. Ve şu beyit okundu:
كِلانا رَدَّ صاحِبَهُ بغَـيْظٍعلى حَنَقٍ ووِجْدانٍ شَديدِ
Ve hüzünde **وَجَدَ**; fetha ile **وَجْداً** (duydu). Ve malda **وَجَدَ**; **وُجْداً** ve **وِجْداً** ve **جِدَةً** (buldu); yani zengin oldu. Ve Allah ona aradığını **أوْجَدَه**; yani onu ona eriştirdi. Ve onu **أوْجَدَهُ**; yani onu zengin etti. Denir: Allah’a hamd olsun, beni fakirlikten sonra **أوْجَدَني**, ve zayıflıktan sonra **آجَدَني**; yani beni kuvvetlendirdi. Ve şey yokluktan sonra **وُجِدَ**; o hâlde o **موجودٌ**dur. Ve Allah onu **أوْجَدَهُ**. Ve falan kimse için **تَوَجَّدْتُ**: yani onun için hüzünlendim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج د ( و ا ي ء )
جاد ، جدا ، ودج ، وجد ، دجا ، داج ، أجد .
جود جيد أجد : الحرانيّ ، عن ابن السّكّيت ، يقال : هذا شَيْءٌ جيد ، بَيِّنُ الجودَة من أَشْياء حَياد ، وهذا رَجلٌ جوادٌ من قَوْم أَجْوادٍ بيِّن الجَوْدَة ، وهذا فَرسٌ جَوادٌ من خيلِ جِيادٍ بَيِّنَةُ الجُودةِ ، والجَودةِ ، وهذا مَطرٌ جَوْدٌ ، بيِّن الْجَوْد ، وقد جِيدَت الأرْضُ ، ويقال : هاجَت بنا سماءٌ جَوْد ، وقد جادَ بنفْسهِ عندَ الموت يَجُودُ جؤوداً ، وقَدْ جِيدَ فلانٌ من العطش ، يُجادَ جُوَاداً وجَوْدَةً .
وقال ذو الرُّمة :
تُعاطِيه أَحْياناً إذا جِيدَ جَودةً
رُضاباً كطعم الزَّنجبيلِ المُعَسَّلِ
أي إذا عَطِشَ عَطْشَةً .
وقال الباهلي في الْجُواد :
ونَصْرُكَ خَاذِلٌ عَنِّي بَطيءٌ
كأَنَّ بكم إلى خَذْلِي جُوَاداً
أبو عبيد : الجُوَادُ الجوع .
وقال أبو فراس :
تكادُ يَداه تُسْلمان رِدَاءَه
من الجودِ لما اسْتَقَبَلَتْها الشَّمائل
يريد جمع الشمال .
قال : وقال الأصمعيّ : من الجود ، أي من السّخاء ويقال للذي غَلَبَهُ النَّوم مَجُود ، كأَنَّ النَّومَ جادَه ، أي مَطَره .
قال لَبِيد :
ومَجُودٍ من صُباباتِ الكَرى
عاطِفِ النُّمْرُقِ صَدْقِ المبْتَذَلْ
ويقال : جِيدَ فُلانٌ ، إذا أَشْرف على الهَلاك ، كأن الهلاك جادَة ؛ وأنشد :
وقِرْنٍ قد تَرَكْتُ لَدى مِكَرَ
إِذَا ما جادَهُ النَّزْفُ اسْتَدارا
ويقال : إنِّي لأُجَادُ إلى لقائك ، أي أُسَاقُ إليْك ، كأَنَّ هَواهُ جادَةُ الشَّوْقُ ، أَيْ مَطَرَه ، وإنَّه ليُجادُ إلى فلان ، وإلى كلِّ شيء يَهْواه .
وقال الليْث مثل ذلك ، وقال : هو يجُودُ بنَفْسِه ، ويَرِيقُ بنَفْسه ويَفُوق بها ، إذا كان في السّياق . وهو يَسُوق نفسه ، ويغيظُ نَفسه بلا باء . وقال : وهو يجُودُ بنَفسه ، معناه يَسوقُ نَفسَه ، من قولهم : إنَّ فلاناً ليُجادُ إلى فلان ، وإنه لَيُجاد إلى حَتْفِهِ ، أي يُساق إليه . وقول لبيد :
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرى
معناه سِيقُ إلى صُبَابات الكَرى .
وقال الأصمعيّ : معناه صُبَّت عليه صُبابات الكَرى صبًّا من جَوْد المطر وهو الكثير منه .
ويقال : أَجادَ فلانٌ في عِلمه ، وأَجْوَدَ وجَوَّدَ في عَدْوِه تجويداً . وعَدَا وعَدْواً جَوَاداً . وإنِّي لأجَادُ إلى القتال : أي لأساق إليه .
والجيدُ : مُقَدَّمُ العنقُ ، وجمعه أَجياد وامْرأَةٌ جيْدَاء ، إذا كانت طويلة العنقَ ، لا يُنْعَت به الرُّجل . وقال العجاج :
تسمعُ للحَلْيِ إِذا ما وَسْوسَا
وارتجَّ في أجيادِها وأَجْرَساً
جَمْعُ الجيد بما حَوْله . قال : وامرأةٌ جيْد أنه حَسَنةُ الجيد .
أبو عبيد : أَجادَ الرَّجُل ، إذا كانَ ذَا دابَّةٍ جَوَادٍ . وقال الأعشى :
فَمِثْلُكِ قَدْ لَهَوْتِ بها وأَرْضٍ
مَهَامَه لا يَقُودُ بها الْمُجِيدُ
ويُقال : أَجَاديه أَبَوَاه : إذا وَلَدَهُ جَوَاداً .
وقال الفرزدق :
قَومٌ أَبُوهُمْ أبو العاصي أَجاد بهم
قَرْمٌ نجيبٌ لجَدَّاتٍ مَنَاجِيب
اللِّحياني : سرنا عُقْبَةً جواداً ، وسِرْنا عُقْبَتَيْن جَوَادَيْن ، وسِرْنا عُقُباً أَجْواداً إذا كانَتْ بَعِيْدَةً .
ويقال : جَاوَرْتُ فُلاناً فجدتُه أَجُودُه إِذا غَلَبْتَهُ في الجود .
وقال أبو سعيد : سَمِعْتُ أعرابياً يقول : كنتُ أَجْلِسُ إلى القوم يَتجاوَبُون الحديث ، ويَتجاودُون ، فقلت له : ما يَتجاوَدون ؟
قال : يَنْظرون أَيُّهُمْ أَجْوَد حُجَّةً .
وأَرْضٌ مَجُودَةٌ : أَصَابها مَطَرٌ جَوْدٌ .
وجَاد عملُه يَجُود جَوْدَةً ، وَجَدْتُ له بالمالِ جُوداً ، وقَوْمٌ أَجْوَادٌ وجُودٌ ، ونِساءٌ جُودٌ .
قال الأَخْطَل :
وَهُنَّ بالبَذلِ لا بُخْلٌ ولا جُودُ
ابن هانىء عن أبي زيد : وَقَعَ النّاسُ في أَبي جادٍ أي في باطلٍ .
جدا : قال الأصمعيّ : الْجَداءُ الغَنَاءُ مَحدودٌ ، يقال : فلانٌ قليلُ الجدَاء عنك : أي قليلُ الغَنَاءِ ، ومنه يقال : قَلَّ مَا يُجْدِي فلانٌ عنك ، أي قلَّ ما يُعْنِي .
والجَدَى من العَطِيّة مقصورٌ ، يقال : فلانٌ قليلُ الجَدَى على قومه ، ويقال : ما أَصَبْتُ من فلانٍ جَدْوَى قطُّ أي عَطِيَّة ، ويقال : فلانٌ يَجْتَدِي فلاناً ، ويجْدُوه أي يسأَله ، والسُّؤَّال : الطالبون ، يقال لهم : الْمُجتَدُون .
ويقال : أَصَابَنا مطَرٌ جدًى ، أي مطرٌ عام .
وقال الليث : يقال : جَدَى علينا فلانٌ يجدو جَدْوَى ، وأجدى فلان أي أَعْطَى ، وقال : قومٌ جُداةٌ ومُجْتَدُون .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ وأبي عمرو ، يقال : هذه بصيرةٌ من دَمٍ ، وجَدِيَّةٌ من دمٍ . قال : وقال أبو زيد : الجِدِيَّةُ ما لَزِقَ بالجَسَد ، والبَصِيرَةُ ما كان على الأرض .
وقال الليث : الجَدِيَّة هي لونُ الوجه . يقال : اصْفَرّتْ جَدِيَّةُ وجهِه ، وأنشد :
تَخَالُ جَدِيَّةَ الأبطالِ فيها
غداةَ الرَّوْع جادِيّاً مَدُوفاً
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الجَادِيُّ الزَّعْفَرَانُ ، والجِسَادُ مثله .
جاديَّة : قرية بالشام ينبت بها الزعفران ؛ فلذلك قالوا جادِيّ .
وقال عباس بن مَرْداس :
سُيول الجَدِيّة جادتْ بها
مُراشاةُ كلِّ قتيلٍ قتيلا
سُلَيْمٌ ومن ذا الذي مثلهم
إذا ما ذَوُو الفضل عَدّوا الفضولا
أراد جَدِيَّة الدم .
أبو عُبيد عن الأصمعي : الجَدَاية من أولاد الظِّبَاءِ الذكر والأنثى منها . قال : والجَدْيُ الذّكر من أولاد المِعْزَى ، وإذا أَجذَعَ الجَدْي والعَنَاقُ سُمِّيَ عريضاً وعَتُوداً . ويقالُ للجدْي : إِمَّرٌ وإِمَّرَةٌ ، وهِلَّعٌ وهِلّعَةٌ ، قال : والعُطْعُطُ الجَدْي .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : من أداةِ الرَّحْلِ
الجَدْيَاتُ ، واحدتُها جَدْيَةٌ بتخفيف الياء ، وهي القِطَع من الأكْسِيَة المحشُوَّةِ ، تُشَدُّ تحت ظَلِفَات الرَّحْل . وقال أبو عمرو : في الجَدْية مثله .
وقال الليث : في جَدْيات القَتَبِ مثله . وقد جَدَّيْنَا قَتَبَنَا بجَديَةٍ .
وقال الليث : جَدْيةُ السَّرْج التي يُسَمُّونها الْحَدِيدة ، والجميع الجَدْياتُ .
ويقال : إنها لسماءٌ جَدًى ما لها خُلْفٌ ، أَي واسعٌ عامٌ .
ويقال للرجل : إنَّ خيْرَه لجَدًى على النّاس ، أَي واسعٌ .
ابن السكّيت : الجَدَي يُكتب بالألف وبالياء . ونجْمٌ في السَّماءِ ، يقال له : الجَدْي قريبٌ من القُطْب .
وأما الذي يُقال له الجَدْي ، فهو بِلِزْقِ الدَّلْوِ ، وهو غيرُ جَدْي القُطْب . والجُدَاءُ محدودُ : مبلغُ حسابِ الضَّرْبِ ، ثلاثةٌ في اثنين ، جُدَاء ذلك ستّة .
وجد : قال الأصمعيّ وغيره : وَجَدْتُ على فلان فأَنا أَجِدُ عليه مَوْجِدَةً وذلك في الغَضب ، ووجَدْتُ بفلان فأَنا أَجِدُ وَجْداً ، وذلك في الحُزْن ، وإنّه لَيَجِد بفلانة وجْداً شديداً إذا كان يَهْواها ، ووجدتُ في الغِنى واليَسَار وُجْداً ووِجداناً ، ومنه قوله : لَيُّ الواجِد يُحِلّ عِرْضَه وعقوبته .
قال أبو عبيد : اللَّيُّ المَطْلُ ، والواجِدُ : الذي يَجد ما يقضي به ديْنَه ، ومثله : مَطْلُ الغَنيّ ظُلْمٌ .
وقال الله جلّ وعزٌ : ( أَجْراً أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُم مِّن وُجْدِكُمْ وَلاَ تُضَآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُواْ عَلَيْهِنَّ وَإِن كُنَّ أُوْلَاتِ حَمْلٍ ) ( الطلاق : 6 ) . وقرِىء ( من وِجْدِكم ) .
يقال : وجدْتُ في المال وُجداً ووِجْداً وجِدَةً ، أي صِرْتُ ذا مال ، ووجدْت الضَّالَّةِ وِجداناً ، وقد يُسْتَعْملُ الوجدانُ في الوُجد ؛ ومنه قول العرب : وِجدانُ الرَّقِين يُغَطِّي أَفَنَ الأفِين .
وقال أبو سعيد : توجَّدَ فلانٌ أَمْرَ كذا أَي شكاه ، وهُمْ لا يتَوَجّدُون سهرَ لَيْلهِم ، ولا يَشْكون ما مَسّهم من مَشَقَّتِهِ .
ابن السّكّيت ، عن الأصمعيّ : الحمدُ لله الذي أَوْجَدَني بعدما أَفْقَرَني أَي أَغْنَاني . والواجِدُ : الغَنِيّ ، وأَنشد :
الحمدُ للَّهِ الغَنيِّ الواجِدِ
ويقال : الحمدُ لله الذي آجَدَنِي بعد ضعفٍ ، أَي قَوّاني .
وناقَةٌ أُجُدٌ ، أي قويَّةٌ مُوثَّقَةُ الخَلْق .
وقال الليث : الأَجْدُ اشتقَاقُه من الإجاد ، والإِجادُ كالطّاق القصير . يقال : عَقْدٌ مُوَجَّدٌ ، وبابٌ مُوَجَّدٌ . وناقَةٌ مُؤْجَدَة القَرَى ، وناقةٌ أُجُدٌ ، وهي التي فَقارُ ظَهْرِها مُتّصِلٌ كأَنَّه عَظمٌ واحد .
ابن السكيت : بناءٌ مُؤَجّدٌ وثيقٌ مُحْكم .
ودج : قال الليث : الوَدَجُ عِرْقٌ متصلٌ من
الرّأس إلى السَّحْر ، والجميع الأوداج ، وهي عروقٌ تكْتَنِفُ الْحُلْقُوم ، فإذا فُصِدَ قيل : وُدِّجَ .
وقال أبو الهيثم : الْوَدَجَان عِرْقَانِ غليظانِ عريضانِ عن يَمِينِ ثُغْرَةِ النَّحْر ويسارها ، والوريدَانِ بجنْبِ الْوَدَجَين . فالودَجَان : من الْجَداول التي تجري فيها الدِّماء ، والوريدان : للنّبْضِ والنَّفَس .
وقال غيره : يقال فلانٌ ودَجِي إليك : أي وسيلَتي وسبَبَي ، والتَّوْدِيجُ في الدّوابّ كالفَصْدِ في الناس .
أبو عُبَيد : ودَجْتُ بيْنَ القَوْمَ أَدِجُ ، وَدْجاً إذا أَصْلَحْتَ .
أبو مالك : يقال لْلأَخوين هُما وَدَجَان .
وقال زيد الخيل :
فقُبِّحْتُمَا من وافِدَيْنِ اصْطُفِيتُمَا
ومن وَدَجَيْ حَرْبٍ تَلَقَّحُ حائلِ
أراد بوَدَجَيْ حَرْبٍ أخَوَا حرْب .
ابن شُميل : المَوَادَجَةُ المسَالَمَةُ والمُلايَنَةُ ، وحُسْنُ الخُلق ، ولينُ الجانب .
دجا : قال الليث : الدُّجْوُ الظُّلْمَة ، ولَيْلَةُ داجِيَةٌ مُدْجِيَةٌ ، وقد دَجَتْ تَدْجُو ، وأَدْجَت تُدْجِي .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ دَجَا اللَّيْل يَدْجُو إِذَا ألْبَسَ كلَّ شَيْء ، قال : ولَيْسَ هو من الظُّلْمَةِ قال : وأَنْشَدني أَعْرَابي :
أَبَى مُذْدجَا الإسْلام لا يَتَحنَّفُ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : دَجَا الشَّيْءُ الشَّيْءَ ، إذَا سَتَرَه . قال : ومعنى البيت يقول : لَجَّ هَذَا الكافِرُ أَنْ يُسْلِمَ بعدما غَطَّى الإسْلامُ بِثَوْبِهِ كلَّ شَيْء .
الحرانيّ ، عن ابن السّكّيت ، يقال : ما كانَ ذَاكَ مُذْدَجَا الإسْلام ، أَي أَلْبَسَ كُلَّ شَيْء ، ويقال : دَجَا شَعْرُ الماعِزَةِ ، رَكِبَ بَعْضُهُ بَعْضاً .
وقال الليث : يقال إنَّهُ لَفِي عَيْشٍ دَاجٍ دجيِّ ، وأنشد :
والْعَيْشُ دَاجٍ كَنَفاً جِلْبَابُه
قال : ويقال دَاجَيْتُ فُلاناً إِذَا ماسَحْتَهُ على ما في قَلْبِهِ وجَامَلَته .
والْمُدَاجَاةُ : الْمُدَارَاةُ . والْمُداجاة : الْمُطَاوَلَة .
أبو عُبيد : دَاجَيْتُهُ وَوَالَيْتُه ، وصَادَيْتُهُ ، إِذَا دَارَيْتَه .
ثعلب ، عن ابن الأَعْرابيّ : الدُّجى : صِغَارُ النَّحْل ، وأنشد :
دَبِيبَ الدُّجَى وَسْطَ الضَّرِيب الْمُعَسَّلِ
والدُّجّيَةُ : قُتْرَةُ الصَّائِدِ ، وجمعها : الدُّجَى .
قال الشّمّاخ :
عَلَيْهَا الدُّجَى الْمُسْتَنْشآتُ كَأَنَّها
هَوَادِجُ مَشْدُودٌ عليها الْجَزَاجِزُ
والدجْيَةُ : الظُّلمَة ، وجَمْعها : الدُّجَى .
ابن الأعرابيّ : الْعَرب تُسَمِّي العِمامة التَّاج ، وقد تَوَّجَهُ إذا عَمَّمه ، ويَكون تَوَّجَه بمعنى سَوَّده ، والمْتَوَّج : المُسَوَّد ، وكذلك المُعَمَّم ، والعمائمُ : تِيجانُ الْعَرَب ، والأكاليل : تِيجانُ مُلوك الْعَجَم .
ويُقال للصَّلِيحَةِ من الفِضة تاجَة ، وأَصْله تازَةُ بالْفارِسِيَّة لِلدِّرْهَم المَضْروبِ حَديثاً . وقول هِمْيان :
تَنَصَّفَ النَّاسُ الهمامَ التائجا
أرادَ مَلِكاً ذا تاج ، وهذا كما يقال : رَجُلٌ دَارعٌ : ذُو دِرْعٍ .
وتَوَّجُ : اسم مَوْضِع ، وهو مَأْسَدَة ، ذَكره مُلَيْح الهُذَليّ :
ومِنْ دُونِهِ أَثْباجُ فَلْجَ وَتَوَّجُ
جوت : أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : يقال لِلْبعير إذا دَعَوْتَهُ إلى الماء ، جَوْتَ جَوْتَ ، وأَنْشَد :
كما رُعْتَ بالْجَوْتِ الظِّمَاءَ الصَّوادِيا
وقال أحمد بن يحيى : يُقال للبعير : جَوْتَ جَوْتَ ، فإذا أَدْخَلوا عليه الألف واللاَّم تركوه على حَاله قبل دُخُولهما .
وكانَ أَبُو عَمْرو يكسر التاء من قوله : ( كما رُعْتَ بالْجَوْتِ ) ؛ ويقول : إذا أُدْخِلَتْ عليه الألف واللام ذَهَبتْ منه الحِكَاية ، والأوّل قَوْلُ الفَرّاء والكسائي وكان أبو الهيثم يُنكر النَّصب ، ويقول : إذا دخل الألفُ أُعرب ، وينشده : كما رعتَ بالجَوْتِ .

##### Türkçe

ج د ( **و ا ي ء** )
**جاد** ، **جدا** ، **ودج** ، **وجد** ، **دجا** ، **داج** ، **أجد** .
**جود** **جيد** **أجد** : el-Ḥarrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten: denir ki: bu, **جيد** bir şeydir; **الجودَة**si (kalitesi) açık olan, **حَياد** şeylerdendir. Ve bu, **جوادٌ** bir adamdır; **أَجْوادٍ** bir kavimdendir; **الجَوْدَة**si açık. Ve bu, **جَوادٌ** bir attır; **جِيادٍ** atlardan; **الجُودةِ**si ve **الجَودةِ**si açık. Ve bu, **جَوْدٌ** bir yağmurdur; **الْجَوْد**u açık. Ve yer **جِيدَت** olmuştur. Ve denir ki: bize **جَوْد** bir gök coştu. Ve ölüm anında nefsiyle **جادَ** etti; **يَجُودُ** **جؤوداً**. Ve falan, susuzluktan **جِيدَ** olmuştur; **يُجادَ** **جُوَاداً** ve **جَوْدَةً**.

Ve Zû’r-Rumme dedi:
تُعاطِيه أَحْياناً إذا جِيدَ جَودةً
رُضاباً كطعم الزَّنجبيلِ المُعَسَّلِ
Yani: susadığında, bir susayışla.

Ve el-Bâhilî **الْجُواد** hakkında dedi:
ونَصْرُكَ خَاذِلٌ عَنِّي بَطيءٌ
كأَنَّ بكم إلى خَذْلِي جُوَاداً
Ebû Ubeyd: **الجُوَادُ** açlıktır.

Ve Ebû Firâs dedi:
تكادُ يَداه تُسْلمان رِدَاءَه
من الجودِ لما اسْتَقَبَلَتْها الشَّمائل
**الشمال**ın cem‘ini ister.

Dedi ki: ve el-Asma‘î dedi: **الجود**dan; yani cömertlikten. Ve uykunun galip geldiği kimseye **مَجُود** denir; sanki uyku ona **جادَه** etmiştir; yani onu yağmurlamıştır.

Lebîd dedi:
ومَجُودٍ من صُباباتِ الكَرى
عاطِفِ النُّمْرُقِ صَدْقِ المبْتَذَلْ

Ve denir ki: falan **جِيدَ** olmuştur; helâke yaklaştığında; sanki helâk bir **جادَة**dir. Ve şu beyit okunmuştur:
وقِرْنٍ قد تَرَكْتُ لَدى مِكَرَ
إِذَا ما جادَهُ النَّزْفُ اسْتَدارا

Ve denir ki: ben, seninle buluşmaya **لأُجَادُ** ederim; yani sana doğru sevk olunur(um); sanki onun hevası, şevkin **جادَة**sidir; yani onu yağmurlamıştır. Ve o, falana doğru **ليُجادُ** olunur; ve sevdiği her şeye doğru.

Ve el-Leys bunun benzerini söyledi; ve dedi: o, canıyla **يجُودُ** eder; ve canıyla döker, ve onunla **يَفُوق** eder; siyâk hâlinde olduğunda. Ve o, kendini sevk eder; ve kendini kızdırır; **باء**sız. Ve dedi: onun “canıyla **يجُودُ** eder” sözü; manası: kendini sevk eder; onların sözünden: “falan, falana doğru **ليُجادُ** olunur” ve “o, helâkine doğru **لَيُجادُ** olunur”; yani ona doğru sevk olunur. Lebîd’in sözü:
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرى
Manası: **صُبَابات الكَرى**ya sevk olunmuş.

Ve el-Asma‘î dedi: manası: **صُبابات الكَرى** ona, yağmurun **جَوْد**undan—yani onun çokluğundan—dökülmüştür.

Ve denir ki: falan, ilminde **أَجادَ** etti; ve koşusunda **أَجْوَدَ** ve **جَوَّدَ** etti, **تجويداً**. Ve koştu; ve **عَدْواً جَوَاداً** (iyi bir koşuşla). Ve ben, savaşa doğru **لأجَادُ** ederim: yani ona doğru sevk olunur(um).

Ve **الجيدُ**: boynun önü; cem‘i **أَجياد**. Ve **جيْدَاء** bir kadın: boynu uzun olduğunda; erkek onunla vasfedilmez. el-‘Accâc dedi:
تسمعُ للحَلْيِ إِذا ما وَسْوسَا
وارتجَّ في أجيادِها وأَجْرَساً
**الجيد**in, çevresindekilerle birlikte cem‘idir. Dedi ki: ve **جيْد** bir kadın: yani **الجيد**i güzel olan.

Ebû Ubeyd: adam **أَجادَ** etti; **جَوَادٍ** bir binek sahibi olduğunda. el-A‘şâ dedi:
فَمِثْلُكِ قَدْ لَهَوْتِ بها وأَرْضٍ
مَهَامَه لا يَقُودُ بها الْمُجِيدُ

Ve denir ki: onun iki ebeveyni onu **أَجَاديه** etti: onu **جَوَاداً** doğurduğunda.

Ve el-Ferazdak dedi:
قَومٌ أَبُوهُمْ أبو العاصي أَجاد بهم
قَرْمٌ نجيبٌ لجَدَّاتٍ مَنَاجِيب

el-Liḥyânî: bir **عُقْبَةً جواداً** yürüdük; ve iki **عُقْبَتَيْن جَوَادَيْن** yürüdük; ve **عُقُباً أَجْواداً** yürüdük; uzak olduğunda.

Ve denir ki: falanla komşu oldum da onu **فجدتُه أَجُودُه**: cömertlikte ona galip geldiğimde.

Ve Ebû Sa‘îd dedi: bir bedevîyi işittim, diyordu ki: kavme otururdum; onlar sözü karşılıklı cevaplarlar, ve **يَتجاودُون**; ona dedim: ne demek **يَتجاودون**?
Dedi: hangilerinin delilinin daha **أَجْوَد** olduğuna bakarlar.

Ve **مَجُودَةٌ** bir yer: ona **جَوْدٌ** bir yağmur isabet etmiştir.

Ve onun işi **جَاد** eder; **يَجُود** **جَوْدَةً**. Ve ona mal ile **جُوداً** **وَجَدْتُ**. Ve **أَجْوَادٌ** ve **جُودٌ** bir kavim; ve **جُودٌ** kadınlar.

el-Aḫṭal dedi:
وَهُنَّ بالبَذلِ لا بُخْلٌ ولا جُودُ

İbn Hânî’, Ebû Zeyd’den: insanlar **أَبي جادٍ**a düştüler; yani bâtıla.

**جدا**: el-Asma‘î dedi: **الْجَداءُ** sınırlı **الغَنَاءُ**dır; denir ki: falan, senden yana **الجدَاء**ı azdır: yani **الغَنَاءِ**ı azdır. Ve ondan: denir ki: falan, senden yana az **يُجْدِي** eder; yani az fayda verir.

Ve **الجَدَى** (atıyyeden) maksûrdur; denir ki: falan, kavmine karşı **الجَدَى**sı azdır. Ve denir ki: falandan hiç **جَدْوَى** elde etmedim; yani bir atıyye. Ve denir ki: falan, falanı **يَجْتَدِي** eder ve onu **يجْدُوه** eder; yani ondan ister. Ve **السُّؤَّال**: isteyenlerdir; onlara **الْمُجتَدُون** denir.

Ve denir ki: bize **جدًى** bir yağmur isabet etti; yani genel bir yağmur.

Ve el-Leys dedi: denir ki: falan bize **جَدَى** etti; **يجدو جَدْوَى**; ve falan **أجدى** etti; yani verdi. Ve dedi: **جُداةٌ** ve **مُجْتَدُون** bir kavim.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î ve Ebû ‘Amr’dan: denir ki: bu, kandan bir **بصيرةٌ**dır; ve kandan bir **جَدِيَّةٌ**dir. Dedi ki: ve Ebû Zeyd dedi: **الجِدِيَّةُ** bedene yapışan şeydir; **البَصِيرَةُ** ise yerde olan şeydir.

Ve el-Leys dedi: **الجَدِيَّة** yüzün rengidir. Denir ki: yüzünün **جَدِيَّةُ**si sarardı. Ve şu beyit okunmuştur:
تَخَالُ جَدِيَّةَ الأبطالِ فيها
غداةَ الرَّوْع جادِيّاً مَدُوفاً

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجَادِيُّ** safrandır; **الجِسَادُ** da onun gibidir.

**جاديَّة**: Şam’da bir köydür; orada safran biter; bu yüzden **جادِيّ** dediler.

Ve ‘Abbâs b. Mirdâs dedi:
سُيول الجَدِيّة جادتْ بها
مُراشاةُ كلِّ قتيلٍ قتيلا
سُلَيْمٌ ومن ذا الذي مثلهم
إذا ما ذَوُو الفضل عَدّوا الفضولا
Kan **جَدِيَّة**sini kastetti.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الجَدَاية** ceylan yavrularındandır; erkeği ve dişisi ondan. Dedi ki: ve **الجَدْيُ** keçi yavrularının erkeğidir. Ve **الجَدْي** ve **العَنَاقُ** **أَجذَعَ** olduğunda, **عريضاً** ve **عَتُوداً** diye adlandırılır. Ve **الجدْي**e: **إِمَّرٌ** ve **إِمَّرَةٌ**, ve **هِلَّعٌ** ve **هِلّعَةٌ** denir. Dedi ki: ve **العُطْعُطُ** **الجَدْي**dir.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الرَّحْلِ** aletlerindendir: **الجَدْيَاتُ**; tekili **جَدْيَةٌ** (yâ hafifletilerek). Ve onlar, doldurulmuş örtülerden parçalardır; **الرَّحْل**in **ظَلِفَات**ı altına bağlanır. Ve Ebû ‘Amr: **الجَدْية** hakkında bunun benzerini söyledi.

Ve el-Leys dedi: **جَدْيات القَتَبِ** hakkında bunun benzeri. Ve biz, semerimizi bir **جَديَةٍ** ile **جَدَّيْنَا** ettik.

Ve el-Leys dedi: **جَدْيةُ السَّرْج**; onların **الْحَدِيدة** diye adlandırdıklarıdır; hepsi **الجَدْياتُ**tır.

Ve denir ki: o, bir **جَدًى** göktür; onda geri dönüş yoktur; yani geniş, genel.

Ve erkeğe denir ki: onun hayrı insanlara karşı **لَجَدًى**dır; yani geniştir.

İbnü’s-Sikkît: **الجَدَي** elif ile de yâ ile de yazılır. Ve gökte bir yıldızdır; ona **الجَدْي** denir; **القُطْب**a yakındır.

Ama **الجَدْي** denilen (diğeri) ise, kovanın yapışığında (**بِلِزْقِ الدَّلْوِ**)dır; ve o, **جَدْي القُطْب** değildir. Ve **الجُدَاءُ** sınırlıdır: çarpma hesabının ulaştığı miktar; ikiyle üç; onun **جُدَاء**ı altıdır.

**وجد**: el-Asma‘î ve başkaları dedi: falana karşı **وَجَدْتُ**; ben ona karşı **أَجِدُ**; **مَوْجِدَةً**; bu öfkededir. Ve falanla **وجَدْتُ**; ben onda **أَجِدُ**; **وَجْداً**; bu hüzündedir. Ve o, falancaya karşı şiddetli **وجْداً** **لَيَجِد** eder; onu sevdiğinde. Ve zenginlikte ve bollukta **وُجْداً** ve **وِجداناً** içinde **وجدتُ**. Ve ondan şu söz: **لَيُّ الواجِد يُحِلّ عِرْضَه وعقوبته**.

Ebû Ubeyd dedi: **اللَّيُّ** ertelemedir; **الواجِدُ**: borcunu ödeyeceği şeyi bulan kimsedir. Ve onun benzeri: **مَطْلُ الغَنيّ ظُلْمٌ**.

Ve Allah—aziz ve celîl—dedi: ( أَجْراً أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُم مِّن وُجْدِكُمْ وَلاَ تُضَآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُواْ عَلَيْهِنَّ وَإِن كُنَّ أُوْلَاتِ حَمْلٍ ) ( الطلاق : 6 ) . Ve ( **من وِجْدِكم** ) diye okunmuştur.

Denir ki: malda **وُجداً** ve **وِجْداً** ve **جِدَةً** **وجدْتُ**; yani mal sahibi oldum. Ve kaybı **وِجداناً** **وجدْتُ**. Ve **الوجدانُ**, **الوُجد**de kullanılabilir; ondan Arapların sözü: **وِجدانُ الرَّقِين يُغَطِّي أَفَنَ الأفِين**.

Ve Ebû Sa‘îd dedi: falan, şöyle bir işi **توجَّدَ** etti; yani onu şikâyet etti. Ve onlar, gecelerinin uykusuzluğunu **لا يتَوَجّدُون**; ve ona isabet eden meşakkatinden şikâyet etmezler.

İbnü’s-Sikkît, el-Asma‘î’den: beni fakirleştirdikten sonra beni **أَوْجَدَ** eden Allah’a hamd olsun; yani beni zengin etti. Ve **الواجِدُ**: zengindir. Ve şu beyit okunmuştur:
الحمدُ للَّهِ الغَنيِّ الواجِدِ

Ve denir ki: zayıflıktan sonra beni **آجَدَنِي** eden Allah’a hamd olsun; yani beni kuvvetlendirdi.

Ve **أُجُدٌ** bir deve: yani güçlü, yaratılışı sağlamlaştırılmış.

Ve el-Leys dedi: **الأَجْدُ**ün türeyişi **الإجاد**dandır; ve **الإِجادُ** kısa kemer gibidir. Denir ki: **عَقْدٌ مُوَجَّدٌ** ve **بابٌ مُوَجَّدٌ**. Ve **مُؤْجَدَة القَرَى** bir deve; ve **أُجُدٌ** bir deve: sırt omurları bitişik olan; sanki tek bir kemiktir.

İbnü’s-Sikkît: **مُؤَجّدٌ** bir bina: sağlam, sıkılaştırılmış.

**ودج**: el-Leys dedi: **الوَدَجُ** baştan **السَّحْر**a kadar bitişik bir damardır; cem‘i **الأوداج**dır. Ve onlar, **الْحُلْقُوم**u kuşatan damarlardır; fasd edildiğinde: **وُدِّجَ** denir.

Ve Ebû’l-Heysem dedi: **الْوَدَجَان** boğaz çukurunun sağında ve solunda iki kalın, geniş damardır; **الوريدَانِ** ise **الْوَدَجَين**in yanında. O hâlde **الودَجَان**: kanların aktığı kanalcıklardandır; **الوريدان**: nabız ve nefes içindir.

Ve başkası dedi: denir ki: falan sana **ودَجِي**dir; yani benim vesilem ve sebebimdir. Ve **التَّوْدِيجُ** hayvanlarda, insanlarda fasd gibidir.

Ebû Ubeyd: kavim arasında **ودَجْتُ**; **أَدِجُ**; **وَدْجاً**: ıslah ettiğinde.

Ebû Mâlik: iki kardeşe **وَدَجَان** denir.

Ve Zeydü’l-Ḫayl dedi:
فقُبِّحْتُمَا من وافِدَيْنِ اصْطُفِيتُمَا
ومن وَدَجَيْ حَرْبٍ تَلَقَّحُ حائلِ
**وَدَجَيْ حَرْبٍ** ile Harb’in iki kardeşini kastetti.

İbn Şümeyl: **المَوَادَجَةُ** barışma ve yumuşak davranma, güzel ahlâk ve yumuşak yanlılıktır.

**دجا**: el-Leys dedi: **الدُّجْوُ** karanlıktır. Ve **داجِيَةٌ مُدْجِيَةٌ** bir gece. Ve **دَجَتْ**; **تَدْجُو**; ve **أَدْجَت**; **تُدْجِي**.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **دَجَا** gece **يَدْجُو** eder; her şeyi giydirdiğinde. Dedi ki: ve o, karanlıktan değildir. Dedi ki: bir bedevî bana şu beyiti okuttu:
أَبَى مُذْدجَا الإسْلام لا يَتَحنَّفُ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **دَجَا** şey, şeyi **دَجَا** etti; onu örttüğünde. Dedi ki: beyitin manası: bu kâfir, İslâm her şeyi elbisesiyle örttükten sonra Müslüman olmayı inatla reddetti, der.

el-Ḥarrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir ki: bu, **مُذْدَجَا الإسْلام** değildi; yani her şeyi giydirmedi. Ve denir ki: keçinin kılı **دَجَا** etti: bir kısmı bir kısmına bindi.

Ve el-Leys dedi: denir ki: o, **دَاجٍ دجيِّ** bir yaşayış içindedir. Ve şu beyit okunmuştur:
والْعَيْشُ دَاجٍ كَنَفاً جِلْبَابُه
Dedi ki: ve denir ki: falanla **دَاجَيْتُ** ettim; kalbinde olana rağmen ona yumuşak davrandığında ve onu idare ettiğinde.

Ve **الْمُدَاجَاةُ**: **الْمُدَارَاةُ**dır. Ve **الْمُداجاة**: **الْمُطَاوَلَة**dır.

Ebû Ubeyd: onu **دَاجَيْتُ** ettim, ve onu **وَوَالَيْتُ** ettim, ve onu **صَادَيْتُ** ettim: onu idare ettiğinde.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الدُّجى** küçük arılardır. Ve şu beyit okunmuştur:
دَبِيبَ الدُّجَى وَسْطَ الضَّرِيب الْمُعَسَّلِ

Ve **الدُّجّيَةُ**: avcının dumanıdır; cem‘i: **الدُّجَى**.

eş-Şemmâḫ dedi:
عَلَيْهَا الدُّجَى الْمُسْتَنْشآتُ كَأَنَّها
هَوَادِجُ مَشْدُودٌ عليها الْجَزَاجِزُ

Ve **الدجْيَةُ**: karanlıktır; cem‘i: **الدُّجَى**.

İbnü’l-A‘râbî: Araplar sarığa **التَّاج** adını verir; ve onu sarık sardığında onu **تَوَّجَهُ** eder. Ve **تَوَّجَه** “onu efendi kıldı” manasında olur. Ve **المْتَوَّج**: efendi kılınmış olandır; aynı şekilde **المُعَمَّم**. Ve sarıklar: Arapların taçlarıdır; ve **الأكاليل**: Acem krallarının taçlarıdır.

Ve gümüşten **الصَّلِيحَة**ye **تاجَة** denir. Aslı Farsçada yeni basılmış dirhem için **تازَةُ**dur. Ve Himyân’ın sözü:
تَنَصَّفَ النَّاسُ الهمامَ التائجا
Taç sahibi bir kralı kastetti. Bu, “**دَارعٌ** bir adam” denmesi gibidir: zırh sahibi.

Ve **تَوَّجُ**: bir yer adıdır; o bir aslanlıktır. Müleyḥ el-Hüzelî onu zikretti:
ومِنْ دُونِهِ أَثْباجُ فَلْجَ وَتَوَّجُ

**جوت**: Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: deveye suya çağırdığında: **جَوْتَ جَوْتَ** denir. Ve şu beyit okunmuştur:
كما رُعْتَ بالْجَوْتِ الظِّمَاءَ الصَّوادِيا

Ve Ahmed b. Yaḥyâ dedi: deveye: **جَوْتَ جَوْتَ** denir; ona elif ve lâmı soktuklarında, onu, onların girişinden önceki hâli üzere bırakırlar.

Ve Ebû ‘Amr, ( **كما رُعْتَ بالْجَوْتِ** ) sözündeki tâ’yı kesrelerdi; ve derdi ki: ona elif ve lâm sokulduğunda, ondan **الحِكَاية** gider. Ve birincisi, el-Ferrâ ve el-Kisâî’nin sözüdür. Ve Ebû’l-Heysem nasbı inkâr ederdi; ve derdi ki: elif girdiğinde i‘râb olunur. Ve onu şöyle rivayet eder: **كما رعتَ بالجَوْتِ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والجيم وما يثلثهما)
(وجح) الواو والجيم والحاء. كلمةٌ تدلُّ على سَتر شيءٍ لشيء. وكلُّ ما استَتَرتَ به وِجاح ووَجاح([1]). ويقال الوجاح: الشَّخص([2])، لأنَّ كلَّ شخصٍ يستُر ما وراءه. ومنه: حفَرتُ حتَّى أوْجَحْت، أي بلغت الصَّفا. والصَّفا يستُر ما تَحتَه ويمنعُه.
(وجد) الواو والجيم والدال، يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الشي يُلفيه. ووَجَدْتُ الضَّالَّة وِجْداناً. [وحكى بعضُهم: وجَدتُ في الغضَب وِجداناً([3])]. وأنشد:
كِلانا ردَّ صاحبَهُ بيأْسٍ *** على حَنَقٍ ووِجدانٍ شديدِ([4])
(وجذ) الواو والجيم والذال. كلمةٌ صحيحة، هي الوَجْذ، نُقرة في الصَّخرة([5])، والجمع وِجاذ([6]). وبلغنا أنَّه يقال، أوجَذَه على الأمر، أكْرَهَه.
(وجر) الواو والجيم* والراء كلمةٌ تدلُّ على جنسٍ من السَّقْي. ووَجَرْت الصَّبيَّ الدَّواء وأوجرتُه. ويستعيرونه فيقولون، أوْجَرْتُه الرُّمحَ، إذا طعنتَه في صَدرِه. والوِجار، سَرَبُ الضَّبُع، لأنَّها تَغِيب فيه كما يغيب المشروب في الحَلْق.
(وجز) الواو والجيم والزاء كلمةٌ واحدة. يقال كلامٌ وَجْزٌ ووجيز. وربَّما قالوا: توجَّزْتُ الشَّيءَ، مثل تنجَّزْت.
(وجس) الواو والجيم والسين: كلمةٌ تدلُّ على إحساسٍ بشيءٍ وتسمُّعٍ له. تَوَجَّس الشَّيءَ: أحَسَّ به فتسمَّعَ لـه. قال الله تعالى: ﴿فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى﴾[ طه 67]. ثمَّ قال ذو الرُّمَّة:
* إذا توجَّسَ([7]) *
ومما شذَّ عن هذا وهو من الكلام المُشكِل: قولهم: لا أفعَلُه سَجِيسَ الأوْجَسِ: الدَّهْر. وما ذُقْتُ عِنده أوجَسَ، أي شيئاً من الطَّعام.
 (وجع) الواو والجيم والعين: كلمةٌ واحدة، هي الوَجَع: اسمٌ يجمع المرض كلَّه. وهو ييجَع وياجَعُ([8])، وأنت تِيجع من كذا. وقال رائدٌ من الرُّوَّاد: "رأيتُ كَلأً تِيجَعُ لـه كَبِدُ المُصْرِم([9])". وهو وَجِعٌ وقومٌ وَجَاعَى. وأنا أوْجَعُ رأسي، ويُوجِعُني رأسي. وتوجّعت له: رَثَيت. ويقولون: إنَّ الوَجْعاء: السَّهُ([10]).
(وجم) الواو والجيم والميم: يدلُّ على سكوتٍ في اهتمام. ووَجَم من الأمرِ يَكرَهُه: أسْكَتَ لـه. وفي الحديث: "ما لي أراكَ واجماً". ويقولون: يومٌ وجيم: شديد الحَرّ، وفيه نظر. ومصدرهُ الوَجْمُ والوجوم([11]).
(وجن) الواو والجيم والنون يدلُّ على صلابةٍ في الشّيء. ومنه الوَجِين: العارض من الأرض يَنقاد، وهو صُلْبٌ، وبه سمِّيت الناقة وَجْناء. وقياس وَجْنَةِ الإنسان منه، لأنَّ فيها([12]) صلابةً وشِدّة، والجمع وَجَنات. وربَّما سمَّوْا شَطَّ الوادِي وَجِيناً. ووَجَن ثوبَه: ضَربَه بالمِيجَنَة، هي الخشَبةُ يُدَقُّ بها.
(وجه) الواو والجيم والهاء: أصلٌ واحد يدلُّ على مقابلةٍ لشيء. والوجه مستقبِلٌ لكلِّ شيء. يقال وَجْه الرّجلِ وغَيره. وربَّما عُبِّر عن الذات بالوَجْه. [و] تقول: وَجْهي إليك. قال:
أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ *** ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ([13])
وواجهتُ فلاناً: جعلتُ وجهي تِلقاءَ وجهه.
ومن الباب قولُهم: هو وجيهٌ بيِّنُ الجاه. والجاه مقلوبٌ. والوِجهة: كلُّ موضعٍ استقبلتَه. قال الله تعالى: ﴿وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ﴾ [البقرة 148]. ووجَّهت الشَّيءَ: جعلتُه على جهة([14]). وأصل جِهَتهِ وِجْهَته. والتَّوجيه: أن تَحفِر تحت القِثَّاءَة أو البِطِّيخة ثم تُضجِعَها. وتَوجَّهَ الشَّيْخُ: ولَّى وأدْبَر، كأنَّه أقْبَلَ بوجهه على الآخر. ويقال للمُهْر إذا خَرَجَتْ يداه من الرّحم: وَجِيهٌ.
(وجي) الواو والجيم والحرف المعتلّ: يقولون: تركتُه وما في قلبي منه أوْجَى، أي يَئِسْتُ منه. ويقولون: سألتُه فأوجَى عليَّ، أي بَخِلَ عَلَيَّ.
(وجب) الواو والجيم والباء: أصلٌ واحد، يدلُّ على سُقوط الشيء ووُقوعِه، ثم يتفرَّع. ووَجَب البيعُ وُجوباً: حَقَّ ووَقَع. ووَجَب الميِّت: سقَط، والقتِيلُ واجب. وفي الحديث: "فإذا وجَبَ([15]) فلا تَبكِيَنَّ باكية"، أي إذا ماتَ([16]). وقال الله في النَّسائك: ﴿فَإذَا وَجَبَتْ جُنُوبُها﴾ [الحج 26]. قال قيس:
أطاعتْ بنو عوفٍ أميراً نهاهُمُ *** عن السَّلْمِ حَتَّى كان أوَّلَ واجبِ([17])
وَجَب الحائطُ: سقَطَ، وجْبَةً. والوجيبة: أن تُوجِبَ البيعَ، في أن تأخذ منه بعضاً في كلِّ يوم، فإذا فَرَغَ قيل: اسْتَوْفَى وَجِيبتَه. ويقولون: الوَجْبُ: الجَبَان. قال:
* طلوبُ الأعادِي لا سَؤومٌ ولا وَجْبُ([18]) *
سمِّي به لأنَّه كالسَّاقط. ويقولون المُوَجِّب: النَّاقة لا تنبعث من كثرة لحمها.
ومن الباب المُوَجِّب من النُّوق: التي يَنعقِد اللِّبَأُ في ضَرعها.
وأمَّا وَجِيبُ القَلْب فمن الإبدال، والأصل الوجيف، وقد مَرَّ.
---------------------__
([1]) هو مثلث الواو كما في اللسان والقاموس.
([2]) في الأصل: "شخص".
([3]) التكلمة من المجمل.
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وجد)، وهو لصخر الغي، كما في اللسان وديوان الهذليين (2: 67). وكذا ورد إنشاده في المجمل. لكن في اللسان: "وتأنيب ووجدان شديد"، وفي الديوان: "وتأنيب ووجدان بعيد".
([5]) في المجمل واللسان: "نقرة في الجبل".
([6]) ووجذان أيضاً.
([7]) سبق في (أرض) والبيت بتمامه كما في الديوان 587 واللسان (وجس، أرض، موم):
إذا توجّس ركزا من سنابكها *** أو كان صاحب أرض أو به الموم
 ([8]) ويقال أيضاً: "يوجع" كيفرح.
([9]) انظر البيان والتبيين (2: 161) واللسان (صرم 231).
([10]) السه: الاست. وفي المجمل واللسان: "السافلة". وفي القاموس "الدبر".
([11]) في الأصل: "ومصدر الوجم الوجوم".
([12]) في الأصل: "فيه".
([13]) البيت من أبيات سيبويه الخمسين، التي لا يعرف قائلها. سيبويه (1: 17) والخزانة (1: 486).
([14]) في المجمل: "على جهة واحدة".
([15]) في الأصل: "وجبت". وانظر اللسان (وجب).
([16]) في الأصل: "ماتت".
([17]) ديوان قيس بن الخطيم 14 واللسان (وجب، غمس).
([18]) البيت للأخطل في ديوانه 21 واللسان (وجب). وكذا ورد ضبطه في المجمل والصحاح كما يفهم من اللسان. قال ابن بري: صواب إنشاده: ولا وجب، بالخفض. وقبله:
إليك أمير المؤمنين رحلتها *** على الطائر الميمون والمنزل الرحب
إلى مؤمن تجلو صفائح وجهه *** بلابل تغشى من هموم ومن كرب
          وصدره:           * عموس الدجى ينشق عن متضرم *

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الجيم** وما يثلثهما)
(**وجح**) **الواو** ve**الجيم** ve**الحاء**. Bir kelimedir; bir şeyin bir şey için örtülmesine delâlet eder. Ve senin onunla örtündüğün her şey **وِجاح** ve **وَجاح**’tır([1]). Ve denilir: **الوجاح**: **الشَّخص**([2]); çünkü her **شخص** arkasındakini örter. Ondandır: “Kazdım, tâ ki **أوْجَحْت**”; yani **الصَّفا**’ya ulaştım. Ve **الصَّفا** altındakini örter ve onu men eder.
(**وجد**) **الواو** ve**الجيم** ve**الدال**; tek bir asla delâlet eder; o da, senin onu bulduğun şeydir. Ve “Kaybı buldum” **وِجْداناً**. [Bazıları hikâye etti: “Öfkede buldum” **وِجداناً**([3]).] Ve inşâd etti:
Kılânâ redda sâhibehû bi-ye’sin *** alâ hanaqin ve**وِجدانٍ** şedîdِ([4])
(**وجذ**) **الواو** ve**الجيم** ve**الذال**. Sahih bir kelimedir; o **الوَجْذ**’dür: kayada bir oyuk([5]); çoğulu **وِجاذ**([6]). Ve bize ulaştı ki denilir: “Onu iş üzerine **أوجَذَه**”; onu zorladı.
(**وجر**) **الواو** ve**الجيم** ve**الراء**: bir kelime; sulamanın bir cinsine delâlet eder. Ve “Çocuğa ilacı verdim” **وَجَرْت** ve “ona verdim” **أوجرتُه**. Ve onu ödünç alırlar da derler: “Ona mızrağı verdim” **أوْجَرْتُه الرُّمحَ**; onu göğsünden mızrakladığın zaman. Ve **الوِجار**: sırtlanın ini; çünkü o, içilenin boğazda kaybolduğu gibi onda kaybolur.
(**وجز**) **الواو** ve**الجيم** ve**الزاء**: tek bir kelime. Denilir: **كلامٌ وَجْزٌ** ve **وجيز**. Ve belki derler: “Şeyi **توجَّزْتُ**”; **تنجَّزْت** gibi.
(**وجس**) **الواو** ve**الجيم** ve**السين**: bir kelime; bir şeyle bir hissedişe ve onu dinleyişe delâlet eder. “Şeyi **تَوَجَّس**”: onu hissetti de onu dinledi. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى﴾[ طه 67]. Sonra **ذو الرُّمَّة** dedi:
* إذا توجَّسَ([7]) *
Ve bundan şâz olan ve müşkil kelâmdan olan şeylerdendir: onların sözü: “Onu yapmam **سَجِيسَ الأوْجَسِ**”: **الدَّهْر**. Ve “Onun yanında **أوجَسَ** tatmadım”; yani yemekten bir şey.
 (**وجع**) **الواو** ve**الجيم** ve**العين**: tek bir kelime; o **الوَجَع**’dır: bütün hastalığı toplayan bir isim. Ve o **ييجَع** ve **ياجَعُ**([8]); ve sen “şundan **تِيجع**”sın. Ve **الرُّوَّاد**’dan bir **رائد** dedi: “Gördüm bir otlak ki ona **كَبِدُ المُصْرِم** **تِيجَعُ**([9]).” Ve o **وَجِعٌ**’dir; ve bir kavim **وَجَاعَى**. Ve “Başımı **أوْجَعُ**”; ve “Başım beni **يُوجِعُ**.” Ve “Ona **توجّعت**”: mersiye söyledim. Ve derler: **الوَجْعاء**: **السَّهُ**([10]).
(**وجم**) **الواو** ve**الجيم** ve**الميم**: bir ilgide sükûta delâlet eder. Ve “İşten **وَجَم**; onu kerih görür”: onun için sustu. Ve hadiste: “Bana ne oluyor da seni **واجماً** görüyorum.” Ve derler: **يومٌ وجيم**: şiddetli sıcak; ve onda nazar vardır. Ve onun masdarı **الوَجْمُ** ve **الوجوم**’dur([11]).
(**وجن**) **الواو** ve**الجيم** ve**النون**: şeyde bir katılığa delâlet eder. Ondandır **الوَجِين**: yerden bir arız; uzanır, ve o katıdır; ve onunla deve **وَجْناء** diye adlandırıldı. Ve insanın **وَجْنَة**’sinin kıyası ondandır; çünkü onda([12]) katılık ve şiddet vardır; çoğulu **وَجَنات**. Ve belki vadinin kıyısını **وَجِيناً** diye adlandırdılar. Ve “Elbisesini **وَجَن**”: onu **المِيجَنَة** ile dövdü; o, onunla dövülen tahta parçasıdır.
(**وجه**) **الواو** ve**الجيم** ve**الهاء**: tek bir asıl; bir şeye karşı duruşa delâlet eder. Ve **الوجه** her şeyin karşısındadır. Denilir: erkeğin **وَجْه**’i ve başkasının. Ve belki zât, **الوجه** ile ifade edilir. Ve dersin: “Benim **وَجْهي** sana.” Dedi:
Estağfiru’llâhe zenben lestu muhsîyehû *** rabbe’l-ibâdi ileyhi **الوَجْهُ** ve’l-amelُ([13])
Ve “Falancayla **واجهتُ**”: yüzümü onun yüzünün karşısına koydum.
Ve babdandır onların sözü: “O **وجيهٌ**; açık bir **الجاه** sahibidir.” Ve **الجاه** ters çevrilmiştir. Ve **الوِجهة**: yöneldiğin her yer. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ﴾ [البقرة 148]. Ve “Şeyi **وجَّهت**”: onu bir yöne([14]) koydum. Ve onun **جِهَتهِ**’nin aslı **وِجْهَته**’dir. Ve **التَّوجيه**: hıyarın yahut karpuzun altını kazıp sonra onu yatırmandır. Ve “İhtiyar **تَوجَّهَ**”: döndü ve arkasını döndü; sanki yüzüyle ötekine yönelmiş gibi. Ve tay için, rahimden iki eli çıktığında, **وَجِيهٌ** denilir.
(**وجي**) **الواو** ve**الجيم** ve illetli harf: derler: “Onu bıraktım; kalbimde ondan **أوْجَى** yok”; yani ondan ümidimi kestim. Ve derler: “Ondan istedim de bana karşı **أوجَى**”; yani bana karşı cimrilik etti.
(**وجب**) **الواو** ve**الجيم** ve**الباء**: tek bir asıl; şeyin düşmesine ve vukuuna delâlet eder; sonra dallanır. Ve “Satış **وَجَب**” **وُجوباً**: hak oldu ve vuku buldu. Ve “Ölü **وَجَب**”: düştü; ve öldürülen **واجب**’dir. Ve hadiste: “Ne zaman **وجَبَ**([15]) olursa, ağlayan bir kadın ağlamasın”; yani ne zaman öldüğünde([16]). Ve Allah Teâlâ kurbanlar hakkında dedi: ﴿فَإذَا وَجَبَتْ جُنُوبُها﴾ [الحج 26]. **قيس** dedi:
Atâ‘at benû ‘avfin emîran nehâhumُ *** ‘ani’s-selmi hattâ kâne evvela **واجبِ**([17])
Ve “Duvar **وَجَب**”: düştü; **وجْبَةً**. Ve **الوجيبة**: satışı **تُوجِبَ** etmendir; şu ki ondan her gün biraz alırsın; bitirdiğinde “**اسْتَوْفَى وَجِيبتَه**” denilir. Ve derler: **الوَجْبُ**: korkak. Dedi:
* طلوبُ الأعادِي لا سَؤومٌ ولا **وَجْبُ**([18]) *
Ona bu ad verildi; çünkü o, düşmüş gibi. Ve derler: **المُوَجِّب**: eti çokluğundan dolayı harekete geçmeyen dişi deve.
Ve babdandır: develerden **المُوَجِّب**: memesinde ağız sütünün pıhtılaştığı.
Ama **وَجِيبُ القَلْب** ise ibdâldendir; aslı **الوجيف**’tir; ve geçmişti.
---------------------__
([1]) **الواو**’nun üçlü okunuşudur; **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu gibi.
([2]) Asılda: “**شخص**”.
([3]) Zeyl, **المجمل**’dendir.
([4]) Onu **المجمل** ve **اللسان**’da (**وجد**) inşâd etti; ve o, **صخر الغي**’indir; **اللسان** ve **ديوان الهذليين** (2: 67)’de olduğu gibi. Ve inşâdı **المجمل**’de böyle vârid olmuştur. Lâkin **اللسان**’da: “وتأنيب ووجدان شديد”, ve **الديوان**’da: “وتأنيب ووجدان بعيد”.
([5]) **المجمل** ve **اللسان**’da: “dağda bir oyuk”.
([6]) Ve **وجذان** da.
([7]) Daha önce (**أرض**)’da geçti; ve beytin tamamı **الديوان** 587 ve **اللسان** (**وجس**، **أرض**، **موم**)’da olduğu gibi:
İzâ teveccese ركزاً min سنابكها *** ev kâne sâhibu **أرض** ev bihî’l-**موم**
 ([8]) Ayrıca denilir: “**يوجع**” **يفرح** gibi.
([9]) **البيان والتبيين** (2: 161) ve **اللسان** (**صرم** 231)’e bak.
([10]) **السَّه**: **الاست**. Ve **المجمل** ve **اللسان**’da: “**السافلة**”. Ve **القاموس**’ta “**الدبر**”.
([11]) Asılda: “Ve **الوجم**’in masdarı **الوجوم**”.
([12]) Asılda: “onda”.
([13]) Beyit, **سيبويه**’nin elli beytindendir; söyleyeni bilinmez. **سيبويه** (1: 17) ve **الخزانة** (1: 486).
([14]) **المجمل**’de: “tek bir yöne”.
([15]) Asılda: “**وجبت**”. Ve **اللسان** (**وجب**)’e bak.
([16]) Asılda: “öldü (dişil)”.
([17]) **ديوان قيس بن الخطيم** 14 ve **اللسان** (**وجب**، **غمس**).
([18]) Beyit, **الأخطل**’ındır; divanında 21 ve **اللسان** (**وجب**). Ve zabtı **المجمل** ve **الصحاح**’ta da, **اللسان**’dan anlaşıldığı üzere, böyle vârid olmuştur. **ابن بري** dedi: Onun inşâdının doğrusu: “ولا وجب”, cer ile. Ve ondan önce:
İleyke emîra’l-mu’minîne rahalthâ *** ‘alâ’t-tâ’iri’l-meymûni ve’l-menzili’r-rahb
İlâ mu’minin teclû safâ’iha vechihî *** belâbilu tağşâ min humûmin ve min kerb
          Ve sadrı:           * عموس الدجى ينشق عن متضرم *

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوجود أضرب: وجود بإحدى الحواس الخمس. نحو: وجدت زيدا، ووجدت طعمه. ووجدت صوته، ووجدت خشونته. ووجود بقوة الشهوة نحو: وجدت الشبع. ووجود بقوة الغضب كوجود الحزن والسخط. ووجود بالعقل، أو بواسطة العقل كمعرفة الله تعالى، ومعرفة النبوة، وما ينسب إلى الله تعالى من الوجود فبمعنى العلم المجرد؛ إذ كان الله منزها عن الوصف بالجوارح والآلات. نحو: ﴿وما وجدنا لأكثرهم من عهد وإن وجدنا أكثرهم لفاسقين﴾ [الأعراف/102]. وكذلك المعدوم يقال على هذه الأوجه. فأما وجود الله تعالى للأشياء فبوجه أعلى من كل هذا. ويعبر عن التمكن من الشيء بالوجود. نحو: ﴿فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم﴾ [التوبة/5]، أي: حيث رأيتموهم، وقوله تعالى: ﴿فوجد فيها رجلين﴾ [القصص/15] أي: تمكن منهما، وكانا يقتتلان، وقوله: ﴿وجدت امرأة﴾ إلى قوله: ﴿يسجدون للشمس﴾ [النمل/23 - 24] (الآيتان: ﴿إني وجدت امرأة تملكهم وأوتيت من كل شيء ولها عرش عظيم * وجدتها وقومها يسجدون للشمس من دون الله﴾ ) فوجود بالبصر والبصيرة، فقد كان منه مشاهدة بالبصر، واعتبار لحالها بالبصيرة، ولولا ذلك لم يكن له أن يحكم بقوله: ﴿وجدتها وقومها﴾ الآية، وقوله: ﴿فلم تجدوا ماء﴾ [النساء/43]، فمعناه: فلم تقدروا على الماء، وقوله: ﴿من وجدكم﴾ [الطلاق/6]، أي: تمكنكم وقدر غناكم وقد يعبر عن الغنى بالوجدان والجدة، وقد حكي فيه الوجد والوجد والوجد (انظر اللسان: وجد)، ويعبر عن الحزن والحب بالوجد، وعن الغضب بالموجدة، وعن الضالة بالوجود. وقال بعضهم: الموجودات ثلاثة أضرب: موجود لا مبدأ له ولا منتهى، وليس ذلك إلا الباري تعالى، وموجود له مبدأ ومنتهى كالناس في النشأة الأولى، وكالجواهر الدنيوية، وموجود له مبدأ، وليس له منتهى، كالناس في النشأة الآخرة.

##### Türkçe

- **الوجود** türlerdir: Beş duyudan birisiyle var bulma. Şu gibi: **وجدت زيدا**; ve **وجدت طعمه**. Ve **وجدت صوته**; ve **وجدت خشونته**. Ve şehvet kuvvetiyle var bulma; şu gibi: **وجدت الشبع**. Ve öfke kuvvetiyle var bulma; hüzün ve kızgınlığın var bulması gibi. Ve akılla, yahut akıl vasıtasıyla var bulma; Allah Teâlâ’yı bilmek, nübüvveti bilmek gibi. Ve Allah Teâlâ’ya nispet edilen **الوجود** ise, sırf ilim mânâsınadır; zira Allah, uzuvlar ve âletlerle vasıflanmaktan münezzehtir. Şu gibi: **﴿وما وجدنا لأكثرهم من عهد وإن وجدنا أكثرهم لفاسقين﴾** [الأعراف/102]. Ve **المعدوم** da bu vecihler üzere söylenir. Amma Allah Teâlâ’nın eşyaya **وجود**u, bütün bunlardan daha yüce bir vecih iledir. Ve şeyde temekkün (yerleşik kudret/elde ediş) **الوجود** ile ifade olunur. Şu gibi: **﴿فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم﴾** [التوبة/5] yani: onları gördüğünüz yerde; ve O’nun sözü, Teâlâ: **﴿فوجد فيها رجلين﴾** [القصص/15] yani: ikisine temekkün etti; ve onlar dövüşüyor idiler. Ve O’nun sözü: **﴿وجدت امرأة﴾**’den O’nun sözüne: **﴿يسجدون للشمس﴾** [النمل/23 - 24] (iki âyet: **﴿إني وجدت امرأة تملكهم وأوتيت من كل شيء ولها عرش عظيم * وجدتها وقومها يسجدون للشمس من دون الله﴾**) — bu, gözle ve basîretle **وجود**dur; zira ondan gözle bir müşahede, basîretle onun hâline bir itibar olmuştu; bu olmasaydı, **﴿وجدتها وقومها﴾** âyetiyle hükmetmesi ona olmazdı. Ve O’nun sözü: **﴿فلم تجدوا ماء﴾** [النساء/43]; mânâsı: suya güç yetiremediniz. Ve O’nun sözü: **﴿من وجدكم﴾** [الطلاق/6]; yani: sizin temekkününüz ve zenginliğinizin miktarı. Ve zenginlik, **الوجدان** ve **الجدة** ile de ifade olunur. Ve onda **الوجد** ve **الوجد** ve **الوجد** hikâye edilmiştir (bak: اللسان: وجد). Ve hüzün ve sevgi, **الوجد** ile; ve öfke, **الموجدة** ile; ve kayıp şey, **الوجود** ile ifade olunur. Ve bazısı dedi ki: **الموجودات** üç türdür: başlangıcı ve sonu olmayan mevcut; bu da ancak Bârî Teâlâ’dır. Ve başlangıcı ve sonu olan mevcut; ilk yaratılıştaki insanlar gibi ve dünyevî cevherler gibi. Ve başlangıcı olup sonu olmayan mevcut; âhiret yaratılışındaki insanlar gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ج د
وجد الشّيء وجوداً خلاف عدم ووجدت الضّالّة وأوجدنيه الله‏.‏
وهو واجدٌ بفلانة وعلى فلانة ومتوجّد ووجد بها وتوجذد وله بها وجدٌ وهو المحبّة‏.‏
وتواجد فلان‏:‏ أرى من نفسه الوجد‏.‏
ووجد عليه موجدةً‏:‏ غضب عليه وهو واجد على صاحبه‏.‏
وهو غنيٌّ واجد وقد وجد وجداً وجدةً وأوجده الله‏:‏ أغناه‏.‏
ووجدت زيداً ذا الحفاظ‏:‏ علمته‏.‏
قال‏:‏ إن الكريم وأبيك يعتمل إن لم يجد يوماً على من يتّكل إن لم يعلم على من يتّكل ‏"‏ ووجدك عائلاً فأغنى ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

و ج د
**وجد** şeyi **وجوداً** (olarak): yokluğun zıddı. Ve **وجدت الضّالّة**: kaybolanı buldum. Ve **أوجدنيه الله**: Allah onu bana buldurdu.

Ve o, falanca kadınla ilgili **واجدٌ** ve falanca kadına karşı **واجدٌ** ve **متوجّد**; ve onunla ilgili **وجد** ve **توجذد**; ve onunla ilgili onun bir **وجدٌ**’ü vardır; ve o, sevgidir.

Ve **تواجد** falan: kendi nefsinden **الوجد**’i gösterdi.

Ve ona karşı **وجد عليه موجدةً**: ona öfkelendi; ve o, arkadaşına karşı **واجد**’dir.

Ve o, zengin **واجدٌ**’dir; ve **وجد**: **وجداً** ve **وجدةً**; ve **أوجده الله**: onu zengin kıldı.

Ve **وجدت زيداً ذا الحفاظ**: onu bildim.

Dedi ki: “Şüphesiz kerim, baban hakkı için, çalışır; bir gün dayanacağı kimseyi **bulmazsa**, dayanacağı kimseyi **bilmezse**.” “Ve seni yoksul **buldu** da zengin kıldı.”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

وجَد مطلوبه والشيء يَجِدُه وُجُوداً ويَجُده أَيضاً، بالضم، لغة عامرية لا نظير لها في باب المثال؛ قال لبيد وهو عامريّ:
لو شِئْت قد نَقَعَ الفُؤادُ بِشَرْبةٍ،
تَدَعُ الصَّوادِيَ لا يَجُدْنَ غَلِيلا
بالعَذبِ في رَضَفِ القِلاتِ مَقِيلةً
قَِضَّ الأَباطِحِ، لا يَزالُ ظَلِيلا
قال ابن بريّ: الشعر لجرير وليس للبيد كما زعم. وقوله: نَقَعَ الفؤادُ أَي روِيَ. يقال نَقَعَ الماءُ العطشَ أَذْهبه نَقْعاً ونُقوعاً فيهما، والماء الناقعُ العَذْبُ المُرْوي. والصَّادِي: العطشان. والغليل: حَرُّ العطش. والرَّضَفُ: الحجارة المرضوفةُ. والقِلاتُ: جمع قَلْت، وهو نقرة في الجبل يُستَنْقَعُ فيها ماء السماء. وقوله: قَِضّ الأَباطِحِ، يريد أَنها أَرض حَصِبةٌ وذلك أَعذب للماء وأَصفى.
قال سيبويه: وقد قال ناس من العرب: وجَدَ يَجُدُ كأَنهم حذفوها من يَوْجُد؛ قال: وهذا لا يكادُ يوجَدُ في الكلام، والمصدر وَجْداً وجِدَةً ووُجْداً ووجُوداً ووِجْداناً وإِجْداناً؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:وآخَر مُلْتاث، تَجُرُّ كِساءَه،
نَفَى عنه إِجْدانُ الرِّقِين المَلاوِيا
قال: وهذا يدل على بَدَل الهمزة من الواو المكسورة كما قالوا إِلْدةٌ في وِلْدَة.
وأَوجَده إِياه: جَعَلَه يَجِدُه؛ عن اللحياني؛ ووَجَدْتَني فَعَلْتُ كذا وكذا، ووَجَدَ المالَ وغيرَه يَجِدُه وَجْداً ووُجْداً وجِدةً. التهذيب: يقال وجَدْتُ في المالِ وُجْداً ووَجْداً ووِجْداً ووِجْداناً وجِدَةً أَي صِرْتُ ذا مال؛ ووَجَدْت الضَّالَّة وِجْداناً. قال: وقد يستعمل الوِجْدانُ في الوُجْد؛ ومنه قول العرب: وِجْدانُ الرِّقِين يُغَطِّي أَفَنَ الأَفِين. وفي حديث اللقطة: أَيها الناشدُ، غيرُك الواجِدُ؛ مِن وَجَدَ الضَّالّة يَجِدُها. وأَوجده الله مطلوبَه أَي أَظفره به. والوُجْدُ والوَجْدُ والوِجْدُ: اليسار والسَّعةُ. وفي التنزيل العزيز: أَسكِنُوهُنَّ من حيثُ سكَنْتم من وَجْدِكم؛ وقد قرئ بالثلاث، أَي من سَعَتكم وما ملكتم، وقال بعضهم: من مساكنكم.
والواجِدُ: الغنِيُّ؛ قال الشاعر:
الحمدُ للَّه الغَنِيِّ الواجِد
وأَوجَده الله أَي أَغناه. وفي أَسماء الله عز وجل: الواجدُ، هو الغني الذي لا يفتقر. وقد وجَدَ تَجِدُ جِدة أَي استغنى غنًى لا فقر بعده. وفي الحديث: لَيُّ الواجِدِ يُحِلّ عُقُوبَتَه وعِرْضَه أَي القادرِ على قضاء دينه. وقال: الحمد لله الذي أَوْجَدَني بعد فقر أَي أَغناني، وآجَدَني بعد ضعف أَي قوّاني. وهذا من وَجْدِي أَي قُدْرتي. وتقول: وجَدْت في الغِنى واليسار وجْداً ووِجْداناً
(* قوله «وجداً ووجداناً» واو وجداً مثلثة،
أفاده القاموس.) وقال أَبو عبيد: الواجدُ الذي يَجِدُ ما يقضي به دينه. ووُجِدَ الشيءُ عن عدَم، فهو موجود، مثل حُمّ فهو محموم؛ وأَوجَدَه الله ولا يقال وجَدَه، كما لا يقال حَمّه.
ووَجَد عليه في الغَضب يَجُدُ ويَجِدُ وَجْداً وجِدَةً وموجَدةً ووِجْداناً: غضب. وفي حديث الإِيمان: إِني سائلك فلا تَجِدْ عليّ أَي لا تَغْضَبْ من سؤالي؛ ومنه الحديث: لم يَجِدِ الصائمُ على المُفْطر، وقد تكرَّرَ ذكره في الحديث اسماً وفعلاً ومصدراً وأَنشد اللحياني قول صخر الغيّ: كِلانا رَدَّ صاحِبَه بِيَأْسٍ
وتَأْنِيبٍ، ووِجْدانٍ شَديدِ
فهذا في الغضب لأَن صَخْرَ الغيّ أَيأَسَ الحَمامَة من ولدها فَغَضِبَتْ عليه، ولأَن الحمامة أَيْأَسته من ولده فغَضِبَ عليها. ووَجَدَ به وَجْداً: في الحُبِّ لا غير، وإِنه ليَجِدُ بفلانة وَجْداً شديداً إِذا كان يَهْواها ويُحِبُّها حُبّاً شديداً. وفي الحديث، حديث ابن عُمر وعُيينة بن حِصْن: والله ما بطنها بوالد ولا زوجها بواجد أَي أَنه لا يحبها؛ وقالت شاعرة من العرب وكان تزوجها رجل من غير بلدها فَعُنِّنَ عنها: مَنْ يُهْدِ لي مِن ماءٍ بَقْعاءَ شَرْبةً،
فإِنَّ له مِنْ ماءِ لِينةَ أَرْبعَا
لقد زادَني وَجْداً بِبَقْعاءَ أَنَّني
وَجَدْتُ مَطايانا بِلِينةَ ظُلَّعا
فَمَنْ مُبْلِغٌ تِرْبَيَّ بالرَّمْلِ أَنني
بَكَيْتُ، فلم أَترُكْ لِعَيْنَيَّ مَدْمَعا؟
تقول: من أَهدى لي شربة من ماءِ بَقْعاءَ على ما هو من مَرارة الطعم فإِن له من ماءِ لِينةَ على ما هو به من العُذوبةِ أَربعَ شربات، لأَن بقعاء حبيبة إِليَّ إِذ هي بلدي ومَوْلِدِي، ولِينةُ بَغِيضَةٌ إِليّ لأَن الذي تزوجني من أَهلها غير مأْمون عليّ؛ وإِنما تلك كناية عن تشكيها لهذا الرجل حين عُنِّنَ عنها؛ وقولها: لقد زادني حبّاً لبلدتي بقعاء هذه أَن هذا الرجل الذي تزوجني من أَهل لينة عنن عني فكان كالمطية الظالعة لا تحمل صاحبها؛ وقولها: فمن مبلغ تربيّ
(البيت) تقول: هل من رجل يبلغ صاحِبَتَيَّ بالرمل أَن بعلي ضعف عني وعنن، فأَوحشني ذلك إِلى أَن بكيت حتى قَرِحَتْ أَجفاني فزالت المدامع ولم يزل ذلك الجفن الدامع؛ قال ابن سيده: وهذه الأَبيات قرأْتها على أَبي العلاء صاعد بن الحسن في الكتاب الموسوم بالفصوص. ووجَد الرجلُ في الحزْن وَجْداً، بالفتح، ووَجِد؛ كلاهما عن اللحياني: حَزِنَ. وقد وَجَدْتُ فلاناً فأَنا أَجِدُ وَجْداً، وذلك في الحزن.
وتَوَجَّدْتُ لفلان أَي حَزِنْتُ له. أَبو سعيد: تَوَجَّد فلان أَمر كذا إِذا شكاه، وهم لا يَتَوَجَّدُون سهر ليلهم ولا يَشْكون ما مسهم من مشقته.

##### Türkçe

**وجَد** aradığını buldu; şey’i de **يَجِدُه** **وُجُوداً** olarak bulur; ve onu ayrıca **يَجُده** (ötre ile) olarak da bulur; bu, **عامرية** bir lehçedir; **باب المثال**’de onun bir benzeri yoktur; **لبيد**—o da **عامريّ** iken—şöyle dedi:

لو شِئْت قد نَقَعَ الفُؤادُ بِشَرْبةٍ،
تَدَعُ الصَّوادِيَ لا يَجُدْنَ غَلِيلا
بالعَذبِ في رَضَفِ القِلاتِ مَقِيلةً
قَِضَّ الأَباطِحِ، لا يَزالُ ظَلِيلا

**ابن بريّ** dedi: Şiir **جرير**’indir, **لبيد**’in değildir; onun zannettiği gibi. Ve onun sözü: **نَقَعَ الفؤادُ**; yani: kandı. Denir ki: **نَقَعَ الماءُ العطشَ**: onu giderdi; iki şekilde: **نَقْعاً** ve **نُقوعاً**. Ve **الماء الناقعُ**: kandıran tatlı sudur. Ve **الصَّادِي**: susamış. Ve **الغليل**: susuzluğun harareti. Ve **الرَّضَفُ**: kızdırılmış taşlar. Ve **القِلاتُ**: **قَلْت**’in çoğuludur; o da dağda bir oyuktur; onda gök suyu biriktirilir. Ve onun sözü: **قَِضّ الأَباطِحِ**; bununla, onun çakıllı bir yer olduğunu kasteder; bu da su için daha tatlı ve daha berraktır.

**سيبويه** dedi: Araplardan bazı kimseler şöyle demiştir: **وجَدَ يَجُدُ**; sanki onu **يَوْجُد**’dan hazfetmişlerdir. Dedi: Bu, sözde neredeyse bulunmaz. Masdar: **وَجْداً** ve **جِدَةً** ve **وُجْداً** ve **وجُوداً** ve **وِجْداناً** ve **إِجْداناً**’dır; sonuncusu **ابن الأَعرابي**’dendir. Ve şu beyti okudu:

وآخَر مُلْتاث، تَجُرُّ كِساءَه،
نَفَى عنه إِجْدانُ الرِّقِين المَلاوِيا

Dedi: Bu, hemzenin, kesreli vavdan bedel olduğuna delâlet eder; onların **وِلْدَة** hakkında **إِلْدةٌ** demeleri gibi.

Ve **أَوجَده إِياه**: onu, onu bulur hâle getirdi; **اللحياني**’den. Ve: **وَجَدْتَني فَعَلْتُ كذا وكذا**; ve **وَجَدَ المالَ** ve başkasını, onu **وَجْداً** ve **وُجْداً** ve **جِدةً** olarak bulur.

**التهذيب**: Denir ki: **وجَدْتُ في المالِ وُجْداً ووَجْداً ووِجْداً ووِجْداناً وجِدَةً**; yani: mal sahibi oldum. Ve **وَجَدْت الضَّالَّة وِجْداناً**. Dedi: **الوِجْدانُ**, **الوُجْد** mânasında da kullanılır; bundan, Arapların sözü: **وِجْدانُ الرِّقِين يُغَطِّي أَفَنَ الأَفِين**. Ve **اللقطة** hadîsinde: **أَيها الناشدُ، غيرُك الواجِدُ**; **وَجَدَ الضَّالّة يَجِدُها**’dan. Ve **أَوجده الله مطلوبَه**: yani onu ona eriştirdi.

Ve **الوُجْدُ** ve **الوَجْدُ** ve **الوِجْدُ**: zenginlik ve genişliktir. Ve aziz tenzilde: **أَسكِنُوهُنَّ من حيثُ سكَنْتم من وَجْدِكم**; üçüyle de okunmuştur; yani: genişliğinizden ve sahip olduklarınızdan. Bazıları dedi ki: meskenlerinizden.

Ve **الواجِدُ**: zengin. Şair dedi:

الحمدُ للَّه الغَنِيِّ الواجِد

Ve **أَوجَده الله**: yani onu zengin etti. Ve Allah عز وجل’in isimlerindendir: **الواجدُ**; o, fakirliğe düşmeyen zengindir. Ve: **وجَدَ تَجِدُ جِدة**; yani, ondan sonra fakirlik olmayan bir zenginlikle zengin oldu. Ve hadîste: **لَيُّ الواجِدِ يُحِلّ عُقُوبَتَه وعِرْضَه**; yani borcunu ödemeye gücü yeten kimsenin. Ve dedi: **الحمد لله الذي أَوْجَدَني بعد فقر**; yani beni zengin etti. Ve: **وآجَدَني بعد ضعف**; yani beni kuvvetlendirdi. Ve bu, **وَجْدِي**’dendir; yani kudretimden. Ve dersin ki: **وجَدْت في الغِنى واليسار وجْداً ووِجْداناً**.

(* Onun sözü: «**وجداً ووجداناً**»: **وجداً**’nın vavı üçlüdür; bunu **القاموس** bildirdi.) **أَبو عبيد** dedi: **الواجدُ**, borcunu ödeyeceği şeyi bulan kimsedir. Ve şey, yokluktan sonra **وُجِدَ**; o hâlde o **موجود**’dur; **حُمّ** (ateşlendi) o hâlde **محموم** (ateşli) olduğu gibi. Ve onu Allah **أَوجَدَه**; **وجَدَه** denmez; **حَمّه** denmediği gibi.

Ve öfke hâlinde ona karşı **وَجَد عليه**: **يَجُدُ** ve **يَجِدُ**; **وَجْداً** ve **جِدَةً** ve **موجَدةً** ve **وِجْداناً**: öfkelendi. Ve iman hadîsinde: **إِني سائلك فلا تَجِدْ عليّ**; yani sorumdan ötürü öfkelenme. Ve ondan hadîs: **لم يَجِدِ الصائمُ على المُفْطر**. Hadîste isim, fiil ve masdar olarak zikri tekrar etmiştir. Ve **اللحياني**, **صخر الغيّ**’in sözünü okudu:

كِلانا رَدَّ صاحِبَه بِيَأْسٍ
وتَأْنِيبٍ، ووِجْدانٍ شَديدِ

Bu, öfkededir; çünkü **صَخْرَ الغيّ**, güvercini yavrusundan ümitsiz kıldı da o ona öfkelendi; ve çünkü güvercin onu yavrusundan ümitsiz kıldı da o ona öfkelendi. Ve **وَجَدَ به وَجْداً**: yalnızca sevgide. Ve şüphesiz o, falanca kadın hakkında **وَجْداً** şiddetli bulur; eğer ona meyleder ve onu şiddetli bir sevgiyle severse. Ve hadîste—**ابن عُمر** ve **عُيينة بن حِصْن** hadîsi—: **والله ما بطنها بوالد ولا زوجها بواجد**; yani onu sevmez. Ve Araplardan bir şair kadın dedi; memleketinden olmayan bir adam onunla evlenmişti de ona karşı iktidarsız kalmıştı:

مَنْ يُهْدِ لي مِن ماءٍ بَقْعاءَ شَرْبةً،
فإِنَّ له مِنْ ماءِ لِينةَ أَرْبعَا
لقد زادَني وَجْداً بِبَقْعاءَ أَنَّني
وَجَدْتُ مَطايانا بِلِينةَ ظُلَّعا
فَمَنْ مُبْلِغٌ تِرْبَيَّ بالرَّمْلِ أَنني
بَكَيْتُ، فلم أَترُكْ لِعَيْنَيَّ مَدْمَعا؟

Der ki: Bana **بَقْعاءَ** suyundan—tadının acılığı üzere—bir yudum hediye eden kimseye, **لِينةَ** suyundan—onda bulunan tatlılık üzere—dört yudum vardır; çünkü **بقعاء** bana sevgilidir; zira o benim beldem ve doğum yerimdir. Ve **لِينةُ** bana nefret edilendir; çünkü benimle evlenen, onun ehlindendir; bana karşı güvenilir değildir. Bu ise, o adamın kendisine karşı iktidarsız kalmasından şikâyetini kinaye yoluyla anlatmadır. Ve onun sözü: **لقد زادني وَجْداً بِبَقْعاءَ**: yani bu, beldem **بقعاء**’a sevgimi artırdı; şu ki, **لِينة** ehlinden benimle evlenen bu adam bana karşı iktidarsız kaldı; böylece, sahibini taşımayan topal binek gibi oldu. Ve onun sözü: **فَمَنْ مُبْلِغٌ تِرْبَيَّ** (beyit): der ki: Kumlukta iki arkadaşımı, kocamın benden zayıf düştüğünü ve iktidarsız kaldığını haber verecek bir adam var mı? Bu beni öyle ıssız bıraktı ki, ağladım; nihayet göz kapaklarım yaralandı; gözyaşları kesildi; o yaşlı göz kapağı ise kesilmedi. **ابن سيده** dedi: Bu beyitleri, **الفصوص** diye adlandırılan kitapta, **أَبي العلاء صاعد بن الحسن**’e okudum. Ve adam, hüzünde **وَجَد** (fetha ile) **وَجْداً**; ve **وَجِد**; ikisi de **اللحياني**’dendir: üzüldü. Ve ben falancayı buldum; ben **أَجِدُ** **وَجْداً**; bu, hüzündedir.

Ve **تَوَجَّدْتُ لفلان**: yani onun için üzüldüm. **أَبو سعيد**: **تَوَجَّد** falanca, şu işi; eğer onu şikâyet ederse. Ve onlar, gecelerinin uykusuzluğunu **يَتَوَجَّدُون** (şikâyet etmezler) ve kendilerine dokunan meşakkatini şikâyet etmezler.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ج د * * وَجَدَ * مطلوبه يجِده بالكسر * وُجُودا * ويَجُد بالضم لغة عامرية لا نظير لها في باب المثال و * وَجَدَ * ضالته * وِجْدَاناً * و * وَجَدَ * عليه في الغضب * مَوْجِدَةً * بكسر الجيم و * وِجْدَانا * أيضا بكسر الواو و * وَجَدَ * في الحزن * وَجْدا * بالفتح و * وَجَد * في المال * ُوَجْدا * بضم الواو وفتحها وكسرها و * جِدَةً * أيضا بالكسر أي استغنى و * أوْجَدَهُ * الله مطلوبه أظفره به وأَوْجَده أَغناه

##### Türkçe

* و ج د * * **وَجَدَ** * aradığını buldu; onu kesre ile **يجِده** (şeklinde) bulur; **وُجُودا** (olarak). Ve damme ile **يَجُد** (şeklinde) (de gelir); bu, **باب المثال**’de benzeri olmayan Âmirî bir lehçedir. Ve * **وَجَدَ** * kaybettiğini; **وِجْدَاناً** (olarak). Ve * **وَجَدَ** * ona karşı öfkede; **مَوْجِدَةً** (olarak), **الجيم**’in kesresiyle; ve ayrıca **وِجْدَانا** (olarak), **الواو**’un kesresiyle. Ve * **وَجَدَ** * hüzünde; fetha ile **وَجْدا** (olarak). Ve * **وَجَد** * malda; **وَجْدا** (olarak), **الواو**’un dammesiyle, fethasıyla ve kesresiyle; ve ayrıca kesre ile **جِدَةً**; yani zengin oldu. Ve **أوْجَدَهُ** Allah ona aradığını: onu onunla muzaffer kıldı; ve **أَوْجَده**: onu zengin kıldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

وجد المطلوب والشيء كوعد وهذه هي اللغة المشهورة المتفق عليها وجده مثل ورم غير مشهورة، ولا تعرف في الدواوين، كذا قاله شيخنا، وقد وجدت المصنف ذكرها في البصائر فقال بعد أن ذكر المفتوح: ووجد، بالكسر، لغة، وأورده الصاغاني في التكملة فقال: وجد الشيء، بالكسر، لغة في وجده يجده، ويجده، بضم الجيم، قال شيخنا: ظاهره أنه مضارع في اللغتين السابقتين، مع أنه لا قائل به، بل هاتان اللغتان في مضارع وجد الضالة ونحوها، المفتوح، فالكسر فيه على القياس لغة لجميع العرب، والضم مع حذف الواو لغة لبني عامر بن صعصعة، ولا نظير لها في باب المثال، كذا في ديوان الأدب للفارابي، والمصباح، وزاد الفيومي: ووجه سقوط الواو على هذه اللغة وقوعها في الأصل بين ياء مفتوحة وكسرة، ثم ضمت الجيم بعد سقوط الواو من غير إعادتها، لعدم الاعتداد بالعارض، وجدا، بفتح فسكون، وجدة، كعدة، ووجدا، بالضم، ووجودا، كقعود، ووجدانا، وإجدانا بكسرهما، الأخيرة عن ابن الأعرابي: أدركه، وأنشد:
  وآخر ملتاث يجـر كـسـاءه                      نفى عنه إجدان الرقين الملاويا قال: وهذا يدل على بدل الهمزة من الواو المكسورة، كما قالوا إلدة في ولدة. واقتصر في الفصيح على الوجدان، بالكسر، كما قالوا في أنشد: نشدان، وفي كتاب الأبنية لابن القطاع: وجد مطلوبه يجده وجودا ويجده أيضا بالضم لغة عامرية لا نظير لها في باب المثال، قال لبيد وهو عامري:
  لم أر مثلـك يا أمـام خـلـيلا                      آبى بحاجتنا وأحـسـن قـيلا
  لو شئت قد نقع الفؤاد بـشـربة                      تدع الصوادي لا يجدن غلـيلا
  بالعذب من رضف القلات مقيلة                      قض الأباطح لا يزال ظلـيلا

  وقال ابن بري: الشعر لجرير وليس للبيد، كما زعم الجوهري. قلت: ومثله في البصائر للمصنف وقال ابن عديس: هذه لغة بني عامر، والبيت للبيد، وهو عامري، وصرح به الفراء، ونقله القزاز في الجامع عنه، وحكاها السيرافي أيضا في كتاب الإقناع، واللحياني في نوادره، وكلهم أنشدوا البيت، وقال الفراء: ولم نسمع لها بنظير، زاد السيرافي: ويروى: يجدن، بالكسر، وهو القياس، قال سيبويه: وقد قال ناس من العرب وجد يجد، كأنهم حذفوها من يوجد، قال: وهذا لا يكاد يوجد في الكلام. قلت: ويفهم من كلام سيبويه هذا أنها لغة في وجد بجميع معانيه، كما جزم به شراح الكتاب، ونقله ابن هشام اللخمي في شرح الفصيح، وهو ظاهر كلام الأكثر، ومقتضى كلام المصنف أنها مقصورة على معنى وجد المطلوب، ووجد عليه إذا غضب، كما سيأتي، ووافقه أبو جعفر اللبلي في شرح الفصيح، قال شيخنا: وجعلها عامة هو الصواب، ويدل له البيت الذي أنشدوه، فإن قوله لا يجدن غليلا ليس بشيء مما قيدوه به، بل هو من الوجدان، أو من معنى الإصابة، كما هو ظاهر، ومن الغريب ما نقله شيخنا في آخر المادة في التنبيهات ما نصه: الرابع، وقع في التسهيل للشيخ ابن مالك ما يقتضي أن لغة بني عامر عامة في اللسان مطلقا، وأنهم يضمون مضارعه مطلقا من غير قيد بوجد أو غيره، فيقولون وجد يجد ووعد يعد، وولد يلد، ونحوها، بضم المضارع، وهو عجيب منه رحمه الله، فإن المعروف بين أئمة الصرف وعلماء العربية أن هذه اللغة العامرية خاصة بهذا اللفظ الذي هو وجد بل بعضهم خص ببعض معانيه، كما هو صنيع أبي عبيد في المصنف، واقتضاه كلام المصنف،وذلك رد شراح التسهيل إطلاقه وتعقبوه، قال أبو حيان: بنو عامر إنما روي عنهم ضم عين مضارع وجد خاصة، فقالوا فيه يجد، بالضم، وأنشدوا:
  يدع الصوادي لا يجدن غليلا

  على خلاف في رواية البيت، فإن السيرافي قال في شرح الكتاب: ويروى بالكسر، وقد صرح الفارابي وغيره بقصر لغة بني عامر بن صعصعة على هذه اللفظة، قال: وكذا جرى عليه أبو الحسن بن عصفور فقال: وقد شذ عن فعل الذي فاؤه واو لفظة واحدة، فجاءت بالضم، وهي وجد يجد، قال وأصله يوجد فحذفت الواو، لكون الضمة هنا شاذة، والأصل الكسر. قلت: ومثل هذا التعليل صرح به أبو علي الفارسي قال: ويجد كان أصله يوجد، مثل يوطؤ، لكنه لما كان فعل يوجد فيه يفعل ويفعل كأنهم توهموا أنه يفعل، ولما كان فعل لا يوجد فيه إلا يفعل لم يصح فيه هذا. وجد المال وغيره يجده وجدا، مثلثة وجدة، كعدة: استغنى، هذه عبارة المحكم، وفي التهذيب يقال وجدت في المال وجدا ووجدا ووجدا ووجدانا وجدة، أي صرت ذا مال، قال: وقد يستعمل الوجدان في الوجد، ومنه قول العرب وجدان الرقين يغطي أفن الأفين. قلت: وجرى ثعلب في الفصيح بمثل عبارة التهذيب، وفي نوادر اللحياني: وجدت المال وكل شيء أجده وجدا ووجدا ووجدا ووجدا ووجدانا وجدة، أي صرت ذا مال، قال: وقد يستعمل الوجدان في الوجد، ومنه قول العرب وجدان الرقين يغطي أفن الأفين. قلت: وجرى ثعلب في الفصيح بمثل عبارة التهذيب، وفي نوادر اللحياني: وجدت المال وكل شيء أجده وجدا ووجدا ووجدا وجدة، قال أبو جعفر اللبلي: وزاد اليزيدي في نوادره ووجودا، قال: ويقال وجد بعد فقر، وافتقر بعد وجد. قلت: فكلام المصنف تبعا لابن سيده يقتضي أنه يتعدى بنفسه. وكلام الأزهري وثعلب أنه يتعدى بفي، قال شيخنا: ولا منافاة بينهما، لأن المقصود وجدت إذا كان مفعوله المال يكون تصريفه ومصدره على هذا الوضع، والله أعلم. فتأمل، انتهى. وأبو العباس اقتصر في الفصيح على قوله: وجدت المال وجدا، أي بالضم وجدة، قال شراحه: معناه: استغنيت وكسبت. قلت: وزاد غيره وجدانا، ففي اللسان: وتقول وجدت في الغنى واليسار وجدا ووجدانا. وجد عليه في الغضب يجد ويجد، بالوجهين، هكذا قاله ابن سيده، وفي التكملة: وجد عليه يجد لغة في يجد، واقتصر في الفصيح على الأول وجدا بفتح فسكون وجدة، كعدة، وموجدة، وعليه اقتصر ثعلب، وذكر الثلاثة صاحب الواعي، ووجدانا، ذكره اللحياني في النوادر وابن سيده في نص عبارته، والعجب من المصنف كيف أسقطه مع اقتفائه كلامه: غضب. وفي حديث الإيمان: إني سائلك فلا تجد علي، أي لا تغضب من سؤالي، ومنه الحديث لم يجد الصائم على المفطر وقد تكرر ذكره في الحديث اسما وفعلا ومصدرا، وأنشد اللحياني قول صخر الغي:
  كلانا رد صاحبه بيأس                      وتأنيب ووجدان شديد

  فهذا في الغضب، لأن صخر الغي أيأس الحمامة من ولدها فغضبت عليه، ولأن الحمامة أيأسته من ولده فغضب عليها، وقال شراح الفصيح: وجدت على الرجل موجدة، أي غضبت عليه، وأنا واجد عليه، أي غضبان، وحكى القزاز في الجامع وأبو غالب التياني في الموعب عن الفراء أنه قال: سمعت بعضهم يقول: قد وجد، بكسر الجيم، والأكثر فتحها، إذا غضب، وقال الزمخشري عن الفراء: سمعت فيه موجدة، بفتح الجيم، قال شيخنا: وهي غريبة، ولم يتعرض لها ابن مالك في الشواذ، على كثرة ما جمع، وزاد القزاز في الجامع وصاحب الموعب كلاهما عن الفراء وجودا، من وجد: غضب وفي الغريب المصنف لأبي عبيد أنه يقال: وجد يجد من الموجدة والوجدان جميعا. وحكى ذلك القزاز عن الفراء، وأنشد البيت، وعن السيرافي أنه رواه بالكسر، وقال: هو القياس، قال شيخنا: وإنما كان القياس لأنه إذا انضم الجيم وجب رد الواو، كقولهم وجه يوجه، من الوجاهة، ونحوه. وجد به وجدا، بفتح فسكون، في الحب فقط، وإنه ليجد بفلانة وجدا شديدا، إذا كان يهواها ويحبها حبا شديدا، وفي حديث وفد هوازن قول أبي صرد ما بطنها بوالد، ولا زوجها بواجد أي أنه لا يحبها، أورده أبو جعفر اللبلي، وهو في النهاية، وفي المحكم: وقالت شاعرة من العرب وكان تزوجها رجل من غير بلدها فعنن عنها.

  ومن يهد لي من ماء بقعاء شربةفإن له من ماء لينة أربعا
  لقد زادنا وجدا ببقعاء أننا                      وجـدنـا مـطـايانـا بـلــينة ظـــلـــعـــا
  فمن مبلغ تربي بالرمل أننيبكيت فلم أترك لعيني مدمعـا

  تقول: على ما هو به من مرارة الطعم فإن له من ماء لينة على ما هو به من العذوبة أربع شربات، لأن بقعاء حبيبة إلى إذ هي بلدي ومولدي، ولينة بغيضة إلي، لأن الذي تزوجني من أهلها غير مأمون علي. وإنما تلك كناية عن تشكيها لهذا الرجل حين عنن عنها. وقولها: لقد زادني تقول لقد زادني حبا لبلدتي بقعاء هذه أن هذا الرجل الذي تزوجني من أهل لينة عنن عني، فكان كالمطية الظالعة لا تحمل صاحبها، وقولها: فمن مبلغ تربي البيت، تقول: هل من رجل يبلغ صاحبتي بالرمل أن بعلي ضعف عني وعنن فأوحشني ذلك إلى أن بكيت حتى قرحت أجفاني فزالت المدامع، ولم يزل ذلك الجفن الدامع، قال ابن سيده، وهذه الأبيات قرأتها على أبي العلاء صاعد بن الحسن في الكتاب الموسوم بالفصوص. وكذا في الحزن ولكن بكسر ماضيه، مراده أن وجد في الحزن مثل وجد في الحب، أي ليس له إلا مصدر واحد، وهو الوجد، وإنما يخالفه في فعله، ففعل الحب مفتوح، وفعل الحزن مكسور، وهو المراد بقوله: ولكن بكسر قال شيخنا: والذي في النصيح وغيره من الأمهات القديمة كالصحاح والعين مختصر العين اقتصروا فيه على الفتح فقط، وكلام المصنف صريح في أنه إنما يقال بالكسر فقط، وهو غريب، فإن الذين حكوا فيه الكسر ذكروه مع الفتح الذي وقعت عليه كلمة الجماهير، نعم حكى اللحياني فيه الكسر والضم في كتابه النوادر، فظن ابن سيده أن الفتح الذي هو اللغة المشهورة غير مسموع فيه، واقتصر في المحكم على ذكرهما فقط، دون اللغة المشهورة في الدواوين، وهو وهم، انتهى. قلت: والذي في اللسان: ووجد الرجل في الحزن وجدا، بالفتح، ووجد، كلاهما عن اللحياني: حزن فهو مخالف لما نقله شيخنا عن اللحياني من الكسر والضم، فليتأمل، ثم قال شيخنا: وابن سيده خالف الجمهور فأسقط اللغة المشهورة، والمصنف خالف ابن سيده الذي هو مقتداه في هذه المادة فاقتصر على الكسر، كأنه مراعاة لرديفه الذي هو حزن، وعلى كل حال فهو قصور وإخلال، والكسر الذي ذكره قد حكاه الهجري وأنشد:
  فواكبدا مما وجدت من الأسـى                      لدى رمسه بين القطيل المشذب

  قال: وكأن كسر الجيم من لغته، فتحصل من مجموع كلامهم أن وجد بمعنى حزن فيه ثلاث لغات، الفتح الذي هو المشهور، وعليه الجمهور، والكسر الذي عليه اقتصر المصنف والهجري وغيرهما، والضم الذي حكاه اللحياني في نوادره، ونقلهما ابن سيده في المحكم مقتصرا عليهما. والوجد: الغنى، ويثلث، وفي المحكم، اليسار والسعة، وفي التنزيل العزيز  أسكنوهن من حيث سكنتم من وجدكم  وقد قرىء بالثلاث، أي في سعتكم وما ملكتم، وقال بعضهم: من مساكنكم. قلت: وفي البصائر: قرأ الأعرج ونافع ويحيى بن يعمر وسعيد بن جبير وطاووس وابن أبي عبلة وأبو حيوة: من وجدكم، بالفتح، وقرأ أبو الحسن روح بن عبد المؤمن: من وجدكم بالكسر، والباقون بالضم، انتهى، قال شيخنا: والضم أفصح، عن ابن خالويه، قال: ومعناه: من طاقتكم ووسعكم، وحكى هذا أيضا اللحياني في نوادره. الوجد، بالفتح: منقع الماء، عن الصاغاني، وإعجام الدال لغة فيه، كما سيأتي وجاد، بالكسر. وأوجده: أغناه. وقال اللحياني: أوجده إياه: جعله يجده. أوجد الله فلانا مطلوبه، أي أظفره به. أوجد على الأمر: أكرهه وألجأه، وإعجام الدال لغة فيه. أوجده بعد ضعف: قواه، كآجده والذي في اللسان: وقالوا: الحمد لله الذي أوجدني بعد فقر، أي أغناني، وآجدني بعد ضعف، أي قواني. عن أبي سعيد: توجد فلان السهر وغيره: شكاه، وهم لا يتوجدون سهر ليلهم ولا يشكون ما مسهم من مشقته. والوجيد: ما استوى من الأرض، وجدان، بالضم، وسيأتي في المعجمة. ووجد الشيء من العدم، وفي بعض الأمهات: عن عدم، ومثله في الصحاح كعني، فهو موجود: حم، فهو محموم، ولا يقال: وجده الله تعالى، كما لا يقال: حمه الله، وإنما يقال: أوجده الله تعالى وأحمه، قال الفيومي: الموجود خلاف المعدوم، وأوجد الله الشيء من العدم فوجد فهو موجود، من النوادر، مثل أجنه الله فجن فهو مجنون، قال شيخنا: وهذا الباب من النوادر يسميه أئمة الصرف والعربية باب أفعلته فهو مفعول، وقد عقد له أبو عبيد بابا مستقلا في كتابه الغريب المصنف وذكر فيه ألفاظا منها: أحبه فهو محبوب. قلت: وقد سبق البحث فيه في مواضع متعددة في ح ب ب. و س ع د، و ن ب ت، فراجعه، وسيأتي أيضا. ومما يستدرك عليه: الواجد: الغني قال الشاعر:
  الحمد لله الغني الواجد وفي أسماء الله تعالى: الواجد، هو الغني الذي لا يفتقر. وقد وجد يجد جدة، أي استغنى غنى لا فقر بعده، قاله ابن الأثير، وفي الحديث لي الواجد يحل عقوبته وعرضه أي القادر على قضاء دينه، وفي حديث آخر أيها الناشد، غيرك الواجد من وجد الضالة يجدها. وتوجدت لفلان: حزنت له. واستدرك شيخنا: الوجادة، بالكسر، وهي في اصطلاح المحدثين اسم لما أخذ من العلم من صحيفة من غير سماع ولا إجازة ولا مناولة، وهو مولد غير مسموع، كذا في التقريب للنووي. والوجد، بضمتين، جمع واجد، كما في التوشيح، وهو غريب، وفي الجامع للقزاز: يقولون: لم أجد من ذلك بدا، بسكون الجيم وكسر الدال، وأنشد:
  فوالله لولا بغضكم ما سببتكمولكنني لم أجد من سبكم بدا

  وفي المفردات للراغب: وجد الله: علم، حيثما وقع، يعني في القرآن، ووافقه على ذلك الزمخشري وغيره. وفي الأساس وجدت الضالة، وأوجدنيه الله، وهو واجد بفلانة، وعليها، ومتوجد. وتواجد فلان: أرى من نفسه الوجد. ووجدت زيدا ذا الحفاظ: علمت. والإيجاد: الإنشاء من غير سبق مثال. وفي كتاب الأفعال لابن القطاع: وأوجدت الناقة: أوثق خلقها تكميل وتذنيب: قال شيخنا نقلا عن شرح الفصيح لابن هشام اللخمي: وجد له خمسة معان، ذكر منها أربعة ولم يذكر الخامس، وهو: العلم والإصابة والغضب والإيسار وهو الاستغناء، والاهتمام وهو الحزن، قال: وهو في الأول متعد إلى مفعولين، كقوله تعالى  ووجدك ضالا فهدى ووجدك عائلا فأغنى  وفي الثاني متعد إلى واحد، كقوله تعالى  ولم يجدوا عنها مصرفا  . وفي الثالث متعد بحرف الجر، كقوله وجدت على الرجل، إذا غضبت عليه. وفي الوجهين الأخيرين لا يتعدى، كقولك: وجدت في المال، أي أيسرت، ووجدت في الحزن، أي اغتممت. قال شيخنا: وبقي عليه: وجد به، إذا أحبه وجدا، كما مر عن المصنف، وقد استدركه الفهري وغيره على أبي العباس في شرح الفصيح، ثم إن وجد بمعنى علم الذي قال اللخمي إنه بقي على صاحب الفصيح لم يذكر له مثالا، وكأنه قصد وجد التي هي أخت ظن، ولذلك قال يتعدى لمفعولين، فيبقى وجد بمعنى علم الذي يتعدى لمفعول واحد، ذكره جماعة، وقريب من ذلك كلام الحلال في همع الهوامع، وجد بمعنى علم يتعدى لمفعولين ومصدره وجدان، عن الأخفش، ووجود، عن السيرافي، وبمعنى أصاب يتعدى لواحد، ومصدره وجدان، وبمعنى استغنى أو حزن أو غضب لازمة، ومصدر الأول الوجد، مثلثة، والثاني الوجد، بالفتح، والثالث الموجدة. فقلت: وأحضر من هذا قول ابن القطاع في الأفعال: وجدت الشيء وجدانا بعد ذهابه وفي الغنى بعد الفقر جدة، وفي الغضب موجدة وفي الحزن وجدا حزن. وقال المصنف في البصائر نقلا عن أبي القاسم الأصبهاني. الوجود أضرب، وجود بإحدى الحواس الخمس، نحو وجدت زيدا ووجدت طعمه ورائحته وصوته وخشونته، ووجود بقوة الشهوة نحو وجدت الشبع ووجوده أيده الغضب كوجود الحرب والسخط، ووجود بالعقل أو بوساطة العقل، كمعرفة الله تعالى، ومعرفة النبوة. وما نسب إلى الله تعالى من الوجود فبمعنى العلم المجرد، إذ كان الله تعالى منزها عن الوصف بالجوارح، والآلات، نحو قوله تعالى  وما وجدنا لأكثرهم من عهد وإن وجدنا أكثرهم لفاسقين  وكذا المعدوم، يقال على ضد هذه الأوجه. ويعبر عن التمكن من الشيء بالوجود نحو  فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم  أي حيث رأيتموهم، وقوله تعالى  إني وجدت امرأة تملكهم  ، وقوله  وجدتها وقومها يسجدون للشمس  وقوله  ووجد الله عنده فوفاه حسابه  ووجود بالبصيرة، وكذا قوله  وجدنا ما وعدنا ربنا حقا  وقوله  فلم تجدوا ماء فتيمموا  أي إن لم تقدروا على الماء.

  وقال بعضهم: الموجودات ثلاثة أضرب: موجود لا مبدأ له ولا منتهى، وليس ذلك إلا البارىء تعالى، وموجود له مبدأ ومنتهى، كالجواهر الدنيوية، وموجود له مبدأ وليس له منتهى، كالناس في النشأة الآخرة، انتهى. قال شيخنا في آخر هذه المادة ما نصه: وهذا آخر الجزء الذي بخط المصنف، وفي أول الذي بعده: الواحد، وفي آخر هذا الجزء عقب قوله: وإنما يقال أوجده الله، بخط المصنف رحمه الله تعالى ما نصه: هذا آخر الجزء الأول من نسخة المصنف الثانية من كتاب القاموس المحيط والقابوس الوسيط في جمع لغات العرب التي ذهبت شماطيط، فرغ منه مؤلفه محمد بن يعقوب بن محمد الفيروزابادي في ذي الحجة سنة ثمان وستين وسبعمائة. انتهى من خطه، وانتهى كلام شيخنا. قلت: وهو آخر الجزء الثاني من الشرح وبه يكمل ربع الكتاب ما عدا الكلام على الخطبة، وعلى الله التيسير والتسهيل في تمامه وإكماله على الوجه الأتم، إنه بكل شيء قدير، وبكل فضل جدير، علقه بيده الفانية الفقير إلى مولاه عز شأنه محمد مرتضى الحسيني الزبيدي، عفي عنه، تحريرا في التاسع من ليلة الاثنين المبارك عاشر شهر ذي القعدة الحرام من شهور سنة 1181 ختمت بخير، وذلك بوكالة الصاغة بمصر. قال مؤلفه: بلغ عراضه على التكملة للصاغاني في مجالس آخرها يوم الاثنين حادي عشر جمادى سنة 1192، وكتبه مؤلفه محمد مرتضى، غفر له بمنه.

##### Türkçe

**وجد** isteneni ve şeyi, **وعد** gibi (buldu); işte bu, meşhur ve üzerinde ittifak edilmiş dildir. **وجده** (şeklinde), **ورم** gibi, meşhur değildir ve divanlarda bilinmez; şeyhimiz böyle dedi. Ben, musannifin **البصائر**’de onu zikrettiğini buldum; fethalıyı zikrettikten sonra şöyle dedi: ve **وجد** (kesre ile), bir dildir. **الصاغاني** onu **التكملة**’de getirdi ve şöyle dedi: **وجد** şeyi, kesre ile, **وجده يجده**’de bir dildir; ve **يجده**’yi de, **الجيم**’i damme ile (okuyarak) (getirdi). Şeyhimiz dedi: Zâhiri, onun önceki iki dilde muzâri‘ olduğudur; hâlbuki onunla söyleyen yoktur; bilakis bu iki dil, **وجد**’in muzâri‘inde, **الضالة** ve benzerleri (manasında olan), fethalı (olan) içindir; onda kesre, kıyasa göre bütün Arapların dili olarak (vardır); damme ise, **الواو**’nun hazfi ile, **بني عامر بن صعصعة**’nın dilidir; ve onun, **باب المثال**’de bir benzeri yoktur; **الفارابي**’nin **ديوان الأدب**’inde ve **المصباح**’da böyledir. **الفيومي** artırdı: Bu dil üzere **الواو**’nun düşmesinin vechi, aslında onun, fethalı bir **ياء** ile bir kesre arasında vâki olmasıdır; sonra **الواو** düştükten sonra, onu iade etmeksizin, **الجيم** damme edildi; ârız olana itibar edilmediğinden. **وجدا** (fetha sonra sükûn ile), ve **وجدة** ( **عدة** gibi), ve **وجدا** (damme ile), ve **وجودا** ( **قعود** gibi), ve **وجدانا** ve **إجدانا** (ikisinde de kesre ile); sonuncusu **ابن الأعرابي**’dendir: “ona erişti”; ve şu beyti okudu:

  وآخر ملتاث يجـر كـسـاءه                      نفى عنه إجدان الرقين الملاويا

Dedi: Bu, kesreli **الواو**’dan **الهمزة**’nin bedel olduğuna delâlet eder; nitekim **ولدة**’de **إلدة** dediler. **الفصيح**’te yalnız **الوجدان**’a, kesre ile, iktisar etti; nitekim **أنشد**’de **نشدان** dediler. **ابن القطاع**’ın **كتاب الأبنية**’sinde: **وجد** istenenini, **يجده**; **وجودا** (olarak); ve onu ayrıca damme ile de **يجده** (der), **عامرية** bir dil olarak; **باب المثال**’de onun bir benzeri yoktur. **لبيد**—o da **عامري**’dir—dedi:

  لم أر مثلـك يا أمـام خـلـيلا                      آبى بحاجتنا وأحـسـن قـيلا

  لو شئت قد نقع الفؤاد بـشـربة                      تدع الصوادي لا يجدن غلـيلا

  بالعذب من رضف القلات مقيلة                      قض الأباطح لا يزال ظلـيلا

**ابن بري** dedi: Şiir **جرير**’indir, **لبيد**’in değildir; **الجوهري**’nin zannettiği gibi. Dedim: Bunun benzeri, musannifin **البصائر**’inde de (vardır). **ابن عديس** dedi: Bu, **بني عامر**’in dilidir; beyit **لبيد**’indir; o da **عامري**’dir; **الفراء** bunu açıkça söyledi; **القزاز** onu **الجامع**’da ondan nakletti; **السيرافي** de **كتاب الإقناع**’da onu hikâye etti; **اللحياني** de **نوادر**’inde; hepsi beyiti okudular. **الفراء** dedi: Onun için bir benzer işitmedik. **السيرافي** artırdı: “**يجدن** (kesre ile) rivayet olunur; o kıyastır.” **سيبويه** dedi: Araplardan bazı kimseler **وجد يجد** dediler; sanki onu **يوجد**’den hazfetmişlerdir. Dedi: Bu, kelâmda neredeyse bulunmaz. Dedim: **سيبويه**’nin bu sözünden anlaşılır ki o, **وجد**’de bütün manalarıyla bir dildir; nitekim **الكتاب** şârihleri bununla kesin hüküm verdiler; **ابن هشام اللخمي** onu **شرح الفصيح**’te nakletti; bu, çoğunluğun sözünün zâhiridir. Musannifin sözünün gereği ise, onun, **وجد المطلوب** manasına ve “ona kızdı” mânasında **وجد عليه**’ye mahsus olmasıdır; ileride geleceği üzere. **أبو جعفر اللبلي** de **شرح الفصيح**’te ona muvafakat etti. Şeyhimiz dedi: Onu umumî kılmak doğru olandır; ve ona delil, okudukları beyittir; çünkü “**لا يجدن غليلا**” sözü, onların onunla kayıtladıkları şeylerden değildir; bilakis o, **الوجدان**’dandır yahut isabet manasındandır; zâhir olduğu üzere. Şeyhimizin, maddenin sonunda **التنبيهات**’te naklettiği garip şeylerdendir; lafzı şudur: “Dördüncü: Şeyh **ابن مالك**’in **التسهيل**’inde, **بني عامر** dilinin lisanda mutlak olarak umumî olduğunu ve onların muzâri‘ini, **وجد** veya başkasıyla kayıt olmaksızın mutlak olarak damme ettiklerini gerektiren şey vâki olmuştur; böylece **وجد يجد** ve **وعد يعد** ve **ولد يلد** ve benzerleri derler; muzâri‘i damme ile; bu, ondan—Allah ona rahmet etsin—acayiptir. Zira sarf imamları ve Arap dili âlimleri yanında mâruf olan, bu **عامرية** dilin, yalnız bu lafız olan **وجد**’e mahsus olmasıdır; hatta bazısı onu, manalarının bazısına tahsis etti; **أبو عبيد**’in **المصنف**’teki işi gibi; ve musannifin sözü de onu gerektirdi. Bu sebeple **التسهيل** şârihleri onun ıtlâkını reddettiler ve onu ta‘kib ettiler.” **أبو حيان** dedi: **بنو عامر**’den rivayet olunan, yalnız **وجد**’in muzâri‘inin aynını damme etmeleridir; böylece onda damme ile **يجد** dediler; ve şu beyti okudular:

  يدع الصوادي لا يجدن غليلا

Beytin rivayetinde ihtilâf olmakla beraber; zira **السيرافي** **شرح الكتاب**’ta dedi ki: “kesre ile rivayet olunur.” **الفارابي** ve başkaları, **بني عامر بن صعصعة** dilini bu lafza hasretmeyi açıkça söylediler. Dedi: **أبو الحسن بن عصفور** da bunun üzere yürüdü ve şöyle dedi: “Fâ’sı **واو** olan fiilden bir tek lafız şâz oldu; damme ile geldi; o da **وجد يجد**’dir.” Dedi: Aslı **يوجد**’dir; **الواو** hazfedildi; çünkü buradaki damme şâzdır; asıl olan kesredir. Dedim: Bunun gibi bir ta‘lîli **أبو علي الفارسي** açıkça söyledi; dedi: “**ويجد**’in aslı **يوجد** idi; **يوطؤ** gibi; fakat **يوجد** fiilinin, onda **يفعل** ve **يفعل** (iki vecih) bulunması sebebiyle, sanki onun **يفعل** olduğunu vehmettiler; ve fiilin, onda yalnız **يفعل** bulunması sebebiyle, onda bu sahih olmadı.” **وجد** malı ve başkasını, **يجده**; **وجدا** (üçlü), ve **وجدة** ( **عدة** gibi): “zengin oldu”; bu, **المحكم**’in ibaresidir. **التهذيب**’de: “Malda **وجدت**; **وجدا** ve **وجدا** ve **وجدا** ve **وجدانا** ve **وجدة** (dersin); yani mal sahibi oldun.” Dedi: **الوجدان** bazen **الوجد**’de kullanılır; ondan Arapların sözü: **وجدان الرقين يغطي أفن الأفين**. Dedim: **ثعلب** **الفصيح**’te, **التهذيب**’in ibaresinin benzeriyle yürüdü. **نوادر اللحياني**’de: “Malı ve her şeyi **وجدت**; onu **أجده**; **وجدا** ve **وجدا** ve **وجدا** ve **وجدا** ve **وجدانا** ve **وجدة** (dersin); yani mal sahibi oldun.” Dedi: **الوجدان** bazen **الوجد**’de kullanılır; ondan Arapların sözü: **وجدان الرقين يغطي أفن الأفين**. Dedim: **ثعلب** **الفصيح**’te, **التهذيب**’in ibaresinin benzeriyle yürüdü. **نوادر اللحياني**’de: “Malı ve her şeyi **وجدت**; onu **أجده**; **وجدا** ve **وجدا** ve **وجدا** ve **وجدة** (dersin).” **أبو جعفر اللبلي** dedi: **اليزيدي** **نوادر**’inde **وجودا**’yı da artırdı. Dedi: “Fakirlikten sonra **وجد** (zenginlik) olur; ve **وجد**’den sonra fakirlik olur.” Dedim: Musannifin sözü, **ابن سيده**’ye tâbi olarak, onun bizzat kendisiyle geçişli olmasını gerektirir. **الأزهري** ve **ثعلب**’in sözü ise, onun **في** ile geçişli olmasını (gerektirir). Şeyhimiz dedi: İkisi arasında çelişki yoktur; çünkü maksat, mef‘ûlü mal olduğunda **وجدت**’in, sarfının ve masdarının bu vaz‘ üzere olmasıdır; Allah daha iyi bilir. Öyleyse düşün; bitti. **أبو العباس** **الفصيح**’te yalnız şu söze iktisar etti: “Malı **وجدت**; **وجدا**; yani damme ile; ve **وجدة**.” Şârihleri dedi: Manası: “zengin oldum ve kazandım.” Dedim: Başkası **وجدانا**’yı artırdı; **اللسان**’da: “Ve dersin: Zenginlikte ve bollukta **وجدت**; **وجدا** ve **وجدانا**.” Ona kızgınlıkta **وجد عليه**; **يجد** ve **يجد** (iki vecihle); **ابن سيده** bunu böyle söyledi. **التكملة**’de: “Ona **وجد عليه**; **يجد**; **يجد**’de bir dildir.” **الفصيح**’te yalnız birincisine iktisar etti: **وجدا** (fetha sonra sükûn ile) ve **وجدة** ( **عدة** gibi) ve **موجدة**; ve bununla **ثعلب** iktisar etti. Üçünü **الواعي** sahibi zikretti. **وجدانا**’yı **اللحياني** **النوادر**’de ve **ابن سيده** ibaresinin nassında zikretti. Musannifin, onun sözünü takip ettiği halde, onu nasıl düşürdüğüne şaşılır: “kızdı.” İman hadîsinde: “Ben sana soracağım; bana karşı **تجد** etme”; yani sorumdan dolayı kızma. Ondan hadîs: “Oruçlu, yiyene karşı **لم يجد** etmedi”; hadîste onun zikri isim, fiil ve masdar olarak tekrar etmiştir. **اللحياني** **صخر الغي**’nin sözünü okudu:

  كلانا رد صاحبه بيأس                      وتأنيب ووجدان شديد

Bu, öfke hakkındadır; çünkü **صخر الغي** güvercini yavrusundan ümitsiz bıraktı da ona öfkelendi; ve çünkü güvercin onu yavrusundan ümitsiz bıraktı da ona öfkelendi. **الفصيح** şârihleri dedi ki: “**وجدت على الرجل موجدة**”, yani ona öfkelendim; “**وأنا واجد عليه**”, yani öfkeli. **القزاز** **الجامع**’da ve **أبو غالب التياني** **الموعب**’da **الفراء**’dan nakletti ki o şöyle dedi: “Bazılarını ‘**قد وجد**’ derken işittim; **الجيم**’i kesre ile; çoğu ise onu fetha ile (söyler); öfkelendiği zaman.” **الزمخشري** de **الفراء**’dan nakletti: “Onda ‘**موجدة**’ işittim; **الجيم**’i fetha ile.” Şeyhimiz dedi ki: Bu gariptir; **ابن مالك** onu **الشواذ**’da, topladığının çokluğuna rağmen, ele almadı. **القزاز** **الجامع**’da ve **الموعب** sahibi ikisi birden **الفراء**’dan “**وجودا**”yı da (nakletti): **وجد**’den; (yani) öfkelendi. **أبو عبيد**’in **الغريب المصنف**’inde: “**وجد يجد** denir; **الموجدة**’den ve **الوجدان**’dan ikisi birden.” diye geçer. Bunu **القزاز** **الفراء**’dan nakletti ve beyti inşad etti; **السيرافي**’den de onu kesre ile rivayet ettiğini (nakletti) ve dedi ki: “Bu kıyastır.” Şeyhimiz dedi ki: Kıyas ancak şundan dolayıydı: çünkü **الجيم** zamme aldığı zaman **الواو**’yu geri döndürmek gerekir; onların “**وجه يوجه**”, **الوجاهة**’den, ve benzeri demeleri gibi.

**وجد به وجدا**; fetha sonra sükûn ile; yalnız sevgide. Ve “O, falancaya karşı şiddetli bir **وجدا** buluyor” (denir); eğer ona meylediyor ve onu şiddetli bir sevgiyle seviyorsa. **وفد هوازن** hadîsinde **أبو صرد**’un sözü: “Onun karnı bir doğurucu ile (dolu) değildir; kocası da bir **بواجد** ile (değildir)”; yani onu sevmez. Bunu **أبو جعفر اللبلي** zikretti; ve o **النهاية**’dedir. **المحكم**’de: Araplardan bir şair kadın dedi; onu, memleketinden başka bir yerden bir adam nikâhlamıştı da ondan dolayı **عُنِّن** olmuştu:

  ومن يهد لي من ماء بقعاء شربةفإن له من ماء لينة أربعا
  لقد زادنا وجدا ببقعاء أننا                      وجـدنـا مـطـايانـا بـلــينة ظـــلـــعـــا
  فمن مبلغ تربي بالرمل أننيبكيت فلم أترك لعيني مدمعـا

Şöyle der: Tadının acılığından her ne ise de, onun için **ماء لينة**’den, tatlılığından her ne ise de, dört içiş vardır; çünkü **بقعاء** bana sevgilidir; zira o benim beldem ve doğduğum yerdir; **لينة** ise bana nefretlidir; çünkü beni onun ehlinden nikâhlayan kimse bana karşı emniyetli değildir. Bu ancak, onun bu adamdan şikâyetinin kinayesidir; o, ondan dolayı **عُنِّن** olunca. Ve onun “**لقد زادني**” sözü: der ki, “Bana, beldem **بقعاء**’yı sevme (duygusunu) artırdı; şu ki, beni **لينة** ehlinden nikâhlayan bu adam benden dolayı **عُنِّن** oldu; böylece, sahibini taşımayan topal binek gibi oldu.” Ve onun “**فمن مبلغ تربي**” beyti sözü: der ki, “Kumda olan arkadaşımı, kocamın benden zayıf düşüp **عُنِّن** olduğunu, bunun da beni ürküttüğünü, ben ağlayıp göz kapaklarım yara oluncaya ve gözyaşları gidinceye kadar (haber verecek) bir adam var mı?”; ve o yaşlı göz kapağı gitmedi. **ابن سيده** dedi ki: Bu beyitleri, **الفصوص** diye adlandırılan kitapta, **أبو العلاء صاعد بن الحسن**’e okudum.

Aynı şekilde hüzünde de; fakat mâzîsi kesre iledir. Maksadı: hüzünde **وجد**, sevgide **وجد** gibidir; yani onun ancak bir tek masdarı vardır; o da **الوجد**’dür; ancak fiilinde ondan ayrılır: sevginin fiili meftuhtur; hüznün fiili meksûrdur; onun “fakat kesre ile” sözüyle murad edilen budur. Şeyhimiz dedi ki: **النصيح** ve onun dışındaki eski ana kaynaklarda, **الصحاح** ve **العين** ve **مختصر العين** gibi, onda yalnız fetha ile yetindiler. Musannifin sözü, onun ancak kesre ile söylendiğinde sarihdir; bu ise gariptir; çünkü onda kesreyi nakledenler, onu, cemaatin kelimesinin üzerinde vâki olan fetha ile birlikte zikrettiler. Evet, **اللحياني** onda kesreyi ve zammeyi kitabı **النوادر**’de nakletti; böylece **ابن سيده**, meşhur lügat olan fethanın onda işitilmemiş olduğunu zannetti; ve **المحكم**’de yalnız ikisini zikretmekle yetindi; divanlarda meşhur olan lügatı (zikretmeden); bu ise vehimdir; bitti. Dedim ki: **اللسان**’da olan: “Adam hüzünde **وجدا** buldu; fetha ile; ve **وجد**”; ikisi de **اللحياني**’dandır: “hüzünlendi”; bu, şeyhimizin **اللحياني**’den kesre ve zamme diye naklettiğine muhaliftir; düşünülsün. Sonra şeyhimiz dedi ki: **ابن سيده** cumhura muhalefet etti de meşhur lügatı düşürdü; musannif de bu maddede kendisinin örnek aldığı **ابن سيده**’ye muhalefet etti de kesre ile yetindi; sanki, onun redîfi olan **حزن**’i gözeterek. Her hâlükârda bu, kusur ve ihlâldir. Zikrettiği kesreyi **الهجري** nakletmiştir ve inşad etmiştir:

  فواكبدا مما وجدت من الأسـى                      لدى رمسه بين القطيل المشذب

Dedi ki: Sanki **الجيم**’in kesresi onun lügatindendir. Böylece onların sözlerinin toplamından şu elde edildi: **وجد** “hüzünlendi” mânasında üç lügattir: meşhur olan fetha ve cumhur onun üzerindedir; musannifin ve **الهجري** ve başkalarının yetindiği kesre; ve **اللحياني**’nin **نوادر**’inde naklettiği zamme; **ابن سيده** de **المحكم**’de ikisini nakletmiş, yalnız onlarla yetinmiştir.

**الوجد**: zenginliktir; ve üçlenir. **المحكم**’de: bolluk ve genişlik. Aziz tenzilde: **أسكنوهن من حيث سكنتم من وجدكم**; üçüyle de okunmuştur; yani genişliğinizde ve sahip olduğunuz şeyde. Bazıları dedi ki: “meskenlerinizden.” Dedim ki: **البصائر**’de: **الأعرج** ve **نافع** ve **يحيى بن يعمر** ve **سعيد بن جبير** ve **طاووس** ve **ابن أبي عبلة** ve **أبو حيوة**: “**من وجدكم**” fetha ile okudu; **أبو الحسن روح بن عبد المؤمن**: “**من وجدكم**” kesre ile okudu; kalanlar zamme ile; bitti. Şeyhimiz dedi ki: Zamme daha fasîhtir; **ابن خالويه**’den. Dedi ki: Mânası: gücünüzden ve genişliğinizdendir. Bunu **اللحياني** de **نوادر**’inde nakletti.

**الوجد**; fetha ile: su birikintisinin çukuru; **الصاغاني**’den. Ve **الدال**’ın i‘câmı onda bir lügattir; geleceği üzere; ve **جاد**; kesre ile. **وأوجده**: onu zengin etti. **اللحياني** dedi ki: “**أوجده إياه**”: onu, onu bulur hâle getirdi. “Allah falana aradığını **أوجد** etti”; yani onu ona eriştirdi. “İş üzerine **أوجد** etti”: onu kerih gördü ve onu zorladı; **الدال**’ın i‘câmı onda bir lügattir. “Onu zayıflıktan sonra **أوجده**”: onu kuvvetlendirdi; **آجده** gibi. **اللسان**’da olan: “Dediler ki: ‘Hamd, beni fakirlikten sonra **أوجد** edene’; yani beni zengin edene; ve zayıflıktan sonra beni **آجد** edene; yani beni kuvvetlendirene.” **أبو سعيد**’den: “Falan, uykusuzluğu ve başkasını **توجد** etti”: onu şikâyet etti; onlar, gecelerinin uykusuzluğunu **يتوجدون** etmezler ve onun meşakkatinden kendilerine dokunanı şikâyet etmezler. **الوجيد**: yerden düzleşmiş olan. **وجدان**; zamme ile; ve mu‘ceme’de gelecektir.

Ve “şeyi yokluktan **وجد** etti”; bazı ana kaynaklarda: “yokluktan”; **الصحاح**’ta da **عني** gibi. O hâlde o **موجود**’dur; **حم** gibi; o hâlde o **محموم**’dur. Ve “Allah Teâlâ onu **وجده**” denmez; “Allah onu **حمه**” denmediği gibi; ancak “Allah Teâlâ onu **أوجده** etti” ve “onu **أحمه** etti” denir. **الفيومي** dedi ki: **الموجود**, **المعدوم**’un zıddıdır. Allah şeyi yokluktan **أوجد** etti; o da **وجد** etti; o hâlde o **موجود**’dur; **النوادر**’dendir; “Allah onu **أجنه** etti; o da **جن** etti; o hâlde o **مجنون**’dur” gibi. Şeyhimiz dedi ki: Bu bab, **النوادر**’dendir; sarf ve Arapça imamları ona “**باب أفعلته فهو مفعول**” adını verirler. **أبو عبيد** onun için kitabı **الغريب المصنف**’te müstakil bir bab akdetti ve onda lafızlar zikretti; onlardan: “Onu **أحبه** etti; o da **محبوب**’dur.” Dedim ki: Bunun araştırması, **ح ب ب** ve **س ع د** ve **ن ب ت**’de müteaddit yerlerde geçti; ona müracaat et; ve yine gelecektir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الواجد**: zengindir. Şair dedi ki:

  الحمد لله الغني الواجد

Ve Allah Teâlâ’nın isimlerindendir: **الواجد**; o, zengin olup muhtaç olmayan kimsedir. Ve “**وجد يجد جدة**”; yani ondan sonra fakirlik olmayan bir zenginlikle zengin oldu; bunu **ابن الأثير** söyledi. Hadîste: “**لي الواجد يحل عقوبته وعرضه**”; yani borcunu ödemeye gücü yeten. Başka bir hadîste: “Ey çağıran, senden başkası **الواجد**’dir; **وجد الضالة يجدها**’dan”; (yani) kaybolanı bulan onu bulur.

“**توجدت لفلان**”: ona üzüldüm. Şeyhimiz istidrâk etti: **الوجادة**; kesre ile; ve o, muhaddislerin ıstılahında, işitme, icâzet ve münâvele olmaksızın bir sahifeden alınan ilme verilen addır; o, işitilmiş olmayan müvelleddir; **النووي**’nin **التقريب**’inde böyle.

**الوجد**; iki zamme ile: **واجد**’in cem‘idir; **التوشيح**’te olduğu gibi; ve o gariptir. **القزاز**’ın **الجامع**’inde: “**لم أجد من ذلك بدا**” derler; **الجيم** sükûn ile ve **الدال** kesre ile. Ve inşad etti:

  فوالله لولا بغضكم ما سببتكمولكنني لم أجد من سبكم بدا

**الراغب**’in **المفردات**’inde: “**وجد الله**”: bildi; nerede vâki olursa; yani Kur’an’da. **الزمخشري** ve başkaları da ona muvafakat etti. **الأساس**’ta: “Kaybolanı **وجدت**; Allah onu bana **أوجدنيه** etti; o, falancaya karşı **واجد**’dir; ve ona karşı; ve **متوجد**.” Ve “Falan **تواجد** etti”: kendisinden **الوجد**’i gösterdi. Ve “Zeyd’i, hıfz sahibi olarak **وجدت**”: bildim. Ve **الإيجاد**: daha önce bir örnek olmaksızın inşâdır. **ابن القطاع**’ın **كتاب الأفعال**’inde: “Deveyi **أوجدت**”: onun yaratılışını sağlamlaştırdı; **تكميل** ve **تذنيب**.

Şeyhimiz, **ابن هشام اللخمي**’nin **شرح الفصيح**’inden naklen dedi ki: **وجد**’ün beş mânası vardır; onlardan dördünü zikretti, beşinciyi zikretmedi; o da: ilim ve isabet ve öfke ve **الإيسار** ki o zenginleşmedir; ve **الاهتمام** ki o hüzündür. Dedi ki: Birincide iki mef‘ûle müteaddîdir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **ووجدك ضالا فهدى ووجدك عائلا فأغنى**. İkincide birine müteaddîdir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **ولم يجدوا عنها مصرفا**. Üçüncüde cer harfiyle müteaddîdir; “**وجدت على الرجل**” sözün gibi; ona öfkelendiğin zaman. Son iki vecihte müteaddî olmaz; “Malda **وجدت**” sözün gibi; yani zengin oldum; ve “Hüzünde **وجدت**”; yani kederlendim. Şeyhimiz dedi ki: Üzerinde kalan: “**وجد به**”; onu **وجدا** ile sevdiği zaman; musanniften geçtiği üzere. Bunu **الفهري** ve başkaları, **أبو العباس**’a **شرح الفصيح**’te istidrâk ettiler. Sonra, **اللخمي**’nin **الفصيح** sahibinin üzerinde kaldığını söylediği “bildi” mânasındaki **وجد** için bir misal zikretmedi; sanki, **ظن**’ün kızkardeşi olan **وجد**’ü kastetti; bu yüzden “iki mef‘ûle müteaddî olur” dedi. Böylece, bir mef‘ûle müteaddî olan “bildi” mânasındaki **وجد** kalır; onu bir cemaat zikretti. Buna yakın olarak **الحلال**’ın **همع الهوامع**’deki sözü: “**وجد** ‘bildi’ mânasında iki mef‘ûle müteaddî olur; masdarı **وجدان**’dır; **الأخفش**’ten; ve **وجود**; **السيرافي**’den. Ve ‘isabet etti’ mânasında birine müteaddî olur; masdarı **وجدان**’dır. Ve ‘zengin oldu’ yahut ‘hüzünlendi’ yahut ‘öfkelen-di’ mânasında lâzımdır; birincinin masdarı **الوجد**’dür; üçlü; ikincinin **الوجد**’dür; fetha ile; üçüncünün **الموجدة**’dir.” Dedim ki: Bundan, **ابن القطاع**’ın **الأفعال**’deki sözü hazırdır: “Şeyi, gitmesinden sonra **وجدت**; **وجدانا**; ve fakirlikten sonra zenginlikte **جدة**; ve öfkede **موجدة**; ve hüzünde **وجدا**: hüzünlendi.”

Musannif **البصائر**’de **أبو القاسم الأصبهاني**’den naklen dedi ki: **الوجود** çeşitlerdir: Beş duyudan biriyle varlık/bulma; “Zeyd’i **وجدت**” ve tadını ve kokusunu ve sesini ve pürüzlülüğünü **وجدت** gibi. Ve şehvet kuvvetiyle varlık/bulma; “tokluğu **وجدت**” gibi. Ve onu öfke destekledi; savaşın ve kızgınlığın varlığı/bulması gibi. Ve akılla yahut aklın aracılığıyla varlık/bulma; Allah Teâlâ’yı bilmek ve nübüvveti bilmek gibi. Allah Teâlâ’ya nispet edilen **الوجود** ise, sırf ilim mânasınadır; çünkü Allah Teâlâ uzuvlarla ve âletlerle vasıflanmaktan münezzehtir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **وما وجدنا لأكثرهم من عهد وإن وجدنا أكثرهم لفاسقين**. Ve **المعدوم** da bu vecihlerin zıddı üzerine söylenir.

Şeye güç yetirmeyi **الوجود** ile ifade ederler; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم**; yani onları gördüğünüz yerde. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **إني وجدت امرأة تملكهم**; ve sözü: **وجدتها وقومها يسجدون للشمس**; ve sözü: **ووجد الله عنده فوفاه حسابه**. Ve basîretle varlık/bulma; ve Allah Teâlâ’nın sözü de böyledir: **وجدنا ما وعدنا ربنا حقا**. Ve sözü: **فلم تجدوا ماء فتيمموا**; yani suya güç yetiremezseniz.

Ve bazısı dedi ki: var olanlar üç kısımdır: başlangıcı da sonu da olmayan var olan; bu da ancak Yüce **البارىء**’dir; başlangıcı ve sonu olan var olan; dünya cevherleri gibi; başlangıcı olup sonu olmayan var olan; âhiret yaratılışında insanlar gibi. Bitti. Şeyhimiz bu maddenin sonunda, lafzı şu olanı söyledi: Bu, musannifin hattıyla olan kısmın sonudur; ondan sonrakinin başında: **الواحد**; ve bu kısmın sonunda, “Ve ancak ‘Allah onu var etti’ denir” sözünün ardından, musannifin—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—hattıyla, lafzı şu olan vardır: Bu, musannifin **القاموس المحيط** ve **القابوس الوسيط** kitabından, dağınık dağınık gitmiş Arapların dillerini toplamada, musannifin ikinci nüshasının birinci kısmının sonudur; onu, müellifi Muhammed b. Ya‘kūb b. Muhammed el-Fîrûzâbâdî, 768 senesi Zilhicce’sinde bitirdi. Hattından bitti; ve şeyhimizin sözü bitti. Dedim ki: Bu, şerhin ikinci kısmının sonudur; ve bununla, hutbe üzerine olan söz hariç, kitabın dörtte biri tamamlanır. Ve tamamlanması ve en tam veçhe üzere ikmali hususunda kolaylaştırma ve kolay kılma Allah’a aittir; şüphesiz O her şeye kadirdir ve her fazilete lâyıktır. Onu, fânî eliyle, Mevlâsına—azze şânuhu—muhtaç fakir Muhammed Murtazâ el-Hüseynî ez-Zebîdî, ondan affedildi, 1181 senesi aylarından haram Zilkade ayının, mübarek pazartesi gecesinin dokuzuncusunda, tahrîren, yazdı; hayırla mühürlendi; bu da Mısır’da kuyumcular vekâletinde idi. Müellifi dedi ki: Onun genişliğini, es-Sağânî’nin tekmilesi üzerine, sonuncusu 1192 senesi Cemâdâ’nın on birinci pazartesi günü olan meclislerde, ulaştırdı; ve onu, müellifi Muhammed Murtazâ yazdı; O’nun lütfuyla ona mağfiret olunsun.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَجَدَهُ
1 وَجَدَهُ ذ , aor. يَجِدُ and يَجُدُ, (S, L, Msb, K,) the latter of the dial. of the tribe of 'ءmir (S, L, Msb) Ibn-Saasa'ah, (MF,) and without a parallel (S, L, Msb, K) in verbs of this class, (S, L, Msb,) the و in it being dropped because it falls out in the original form of the aor., (Msb,) both of which forms are said by several authors to apply to the verb in all its significations, though F seems to restrict the latter to two significations, (TA,) inf. n. وُجُودٌ (S, L, Msb, K) and وِجْدَان (L, Msb, K,) and اِجْدَانٌ, (IAar, L, K,) in which the و is changed into ء, (L,) and وَجْدٌ and وُجْدٌ and جِدَةٌ; (L, K;) and وَجِدَهُ, aor. يَجِدُ; (K;) but this form of the verb is not found in the lexicons, [the K only accepted,] (MF,) in the sense here assigned to it; (TA;) He found it; lighted on it; attained it; obtained it by searching or seeking; discovered it; perceived it; saw it; experienced it, or became sensible of it; (F, in the K and in the Basلïr, on the authority of Abu-l-Kلsim El-Isbahلnee;) namely, a thing sought, sought for or after, or desired; (S, L, K;) and simply a thing. (L.) وُجُود is of several kinds. It is The finding, &c., by means of any one of the five senses: as when one says وَجَدْتُ زَيْدًا [I found, &c., Zeyd]: and وَجَدَتُ طَعْمَهُ, and رَائِحَتَهُ, and صَوْتَهُ, and خُشُونَتَهُ, [I found, or perceived, &c., its taste, and its odour, and its sound, and its roughness]. Also, The finding, &c., by means of the faculty of appetite, [or rather of sensation, which is the cause of appetite:] as when one says وَجَدْتُ الشِّبَعَ [I found, experienced, or became sensible of, satiety]. Also, The finding, &c., by the intellect, or by means of the intellect: of which kind is one's knowing God: and here it should be observed, that وجود attributed to God is simple knowledge: (Abu-l-Kلsim El-Isbahلnee, cited in the Basلïr:) وَجَدَ اللّٰهُ, wherever it occurs, means God knew. (Er-Rلghib, Z, &c.) i. e., in the Kur-لn. (TA.) ― -b2- وَجَدَ [He found, in the sense of] he knew [by experience]. (A, TA, &c.) [In this sense, it is a verb of the kind called أَفْعَالُ القُلُوبِ; having two objective complements; the first of which is called its noun, and the second its predicate.] Ex. وَجَدْتُ زَيْدًا ذَا الحِفَاظِ I [found, or] knew Zeyd to possess the quality of defending those things which should be sacred, or inviolable. (A.) Used in this sense, as doubly trans., its inf. n. is وَجْدَانٌ (Akh) and وُجُودٌ. (Seer.) It is also used as singly trans., as syn. with عَلِمَ. (TA.) ― -b3- When وَجَدَ signifies he found, or lighted on, a thing after it had gone away, its inf. n. is وِجْدَانٌ. (IKtt.) ― -b4- وَجَدَ الضَّالَّةَ, (S, A, Msb,) aor. يَجِد (Msb) and يَجُدُ, (MF,) inf. n. وَجْدَانٌ (S, Msb) and لَمْ أَجِدْ مِنْ ذٰلِكَ بُدًّا (Msb) [He found the stray beast]. ― -b5- لَمْ أَجِدْ مِنْ ذٰلِكَ بُدًّا, for which one also says لَمْ اجدِ, I found no means of avoiding, or escaping, that. (Kz, TA.) ― -b6- وَجَدَ, (L,) and وَجَدَ فِى المَالِ, (Fs, T, S, L, Msb,) and وَجَدَ المَالَ وَغَيَرَهُ, (Lh, M, K,) aor. يَجِدُ, (Lh, M, L, K,) inf. n. وُجْد and وِجد and وَجْدٌ- and جِدَهٌ (Lh, T, S, M, K) and وِجْدَانٌ (T, L) an[id وُجُودٌ, (Yz,) He became possessed of wealth, or property: (T:) or he was, or became, rich; possessed of competence, or sufficiency; in no need; without wants, or with few wants; (S, M, L, K;) so as not to be poor afterwards: (L:) and he gained, acquired, or earned wealth. (Exps. of the Fs.) Hence the saying of the Arabs, وِجْدَانُ الرَّقِينِ يُغَطِّى أَفَنَ الأَفِينِ [The possession of money hides the weakness of judgment of the weak in judgment]. (T, L.) -A2- وَجَدَ عَلَيْهِ, (S, L, K, &c.) aor. يَجِدُ (Fs, M, L, K) and يَجُدُ; (M, L, K;) and وَجِدَ, as heard by Fr from certain of the Arabs; (Kzz;) inf. n. مَوْجِدَةٌ, (Fs, S, A, L, Msb, K,) by some pronounced مَوْجَدَةٌ, (Fr,) and وَجْدٌ and جِدَةٌ (L, K) and وِجْدَانٌ (Lh, S, M, L) and وُجُودٌ (Fr, Kzz) He was angry with him: (Fs, S, A, L, Msb, K) or he was angry with him with the anger that proceeds from a friend. (TA, voce عَتْبٌ.) -A3- وَجَدَ بِهِ, (aor. يَجِدُ, L,) inf. n. وَجْدٌ, He loved him. (L, K.) وَجَدَ بِهَا, (A, L,) and ↓ توّجد, (A,) He loved her; (A, L;) he loved her passionately or fondly. (L.) لَهُ بِهَا وَجْدٌ He has a love [or passionate or fond love] for her. (A.) -A4- وَجَدَ, [aor. يَجِدُ,] ('Eyn, Fs, S, L, Msb, &c.,) and وَجِدَ, [aor. يَوْجَدُ,] (El-Hejeree, M, K,) the latter the only form mentioned in the K, but the former is the only form generally known, (MF, TA,) and وَجُدَ, (Lh, M, L,) inf. n. وَجْدٌ, (S, L, Msb, K, &c.,) He grieved; mourned; sorrowed. (S, L, Msb, K, &c.) You say, وَجَدْتُ بِهِ, (Msb,) and لَهُ ↓ توجّدت, (S, L,) I grieved, mourned, or sorrowed, for such a one. (S, L, Msb.) Ibn-Hishلm El-Lakhmee says, that in this sense وجد is not transitive: (MF:) [i. e., without a prep.]. -A5- وُجِدَ, (inf. n. وُجُودٌ, A, Msb,) It existed; it became existent (A, Msb) from a state of nonexistence. (S, L, K.)

اوجدهُ اِيَّاهُ
4 اوجدهُ اِيَّاهُ ذ He (God, S, A, L) made him to find, attain, or obtain, it; (Lh, S, A, L, K;) namely, the thing that he sought, sought for or after, or desired; (S, L, K;) or a stray beast. (A.) ― -b2- اوجدهُ He (God, S, &c.) enriched him; made him to be possessed of wealth or property; to be possessed of competence or sufficiency; to be in no need, or without wants, or with few wants. (S, A, L, K.) Ex. الحَمْدُ لِلّٰهِ الِّذِى أَوْجَدَنِى بَعْدَ فَقْرٍ وَآجَدَنِى بَعْدَ ضَعْفٍ Praise be to God who enriched me after poverty and strengthened me after weakness. (S, L.) ― -b3- He strengthened him after weakness; like آجَدَهُ. (K.) [But see what immediately precedes.] -A2- اوجدهُ, (inf. n. اِيجَادٌ, TA,) He (God) made it; meaning, created it; originated it; caused it to be or exist, or to come to pass; brought it into existence (S, L, Msb, K) from a state of nonexistence, (Msb,) not after the similitude of anything preëxisting. (TA.) وَجَدَهُ in this sense is not allowable. (S, L, K.)

توجّدهُ
5 توجّدهُ ذ He complained of it; namely, sleeplessness by night, (L, K,) &c., (K,) or a particular affair. (L.) -A2- See 1, in two places.

تواجد
6 تواجد ذ He feigned, or made a show of, love [or passionate love]. (A.)

وَِجْدٌ
وَِجْدٌ ذ and جِدَةٌ: see وُجْدٌ; and see 1.

وُجْدٌ
وُجْدٌ ذ and ↓ وِجْدٌ and ↓ وَجْدٌ [and ↓ جِدَةٌ &c., see 1,] (the first of which is the most chaste, IKh, MF) Richness, or competence, or sufficiency; state of being in no need, or of having no wants, or few wants: (M, L, K:) ability; capacity; power. (M, L.) ― -b2- هٰذَا مِنْ وُجْدِى This is a result of my power, or ability. (L.)

وَاجِدٌ
وَاجِدٌ ذ , act. part. n of 1, Finding; or a finder; &c. (L.) ― -b2- Rich; possessing competence, or sufficiency; in no need; without wants, or with few wants; (L;) solvent; one who finds that wherewith to pay what he owes. (A 'Obeyd, L.) Ex. لَىُّ الوَاجِدِ يُحِلُّ عُقُوبَتَهُ The solvent man's putting off the payment of his debt with promises repeated time after time makes his punishment allowable. (L, from a trad. See Mgh art. لوى.) الوَاجِدُ, as an epithet applied to God, He who has no wants. (IAth, L.) -A2- هُوَ وَاجِدٌ عَلَى صَاحِبِهِ He is angry with his companion. (A.) -A3- أَنَا وَاجِدٌ لِلشَّىْءِ I am able to do the thing. (Msb.) -A4- هُوَ وَاجِدٌ بِفُلَانَةَ, and عَلَيْهَا, and ↓ مُتَوَجِّدٌ, He is in love [or passionately in love] with such a female. (A.) ― -b2- وُجُدٌ is mentioned in the Towsheeh as a pl. of وَاجِدٌ; but this is strange. (TA.)

مَوْجُودٌ
مَوْجُودٌ ذ , part. n. of وُجِدَ, Being, or existing; come to pass: (S, L, K:) or, as an irreg. pass. part. n. of أَوْجَدَهُ, caused to be, or exist; or to come to pass; brought into existence: (MF:) pl. مَوْجُودَاتٌ: which is a term applied to three kinds of things: namely, that which exists and has neither beginning nor end; and such is only God: that which exists and has a beginning and an end; as the substances of the present world: and that which exists and has a beginning but no end; as men in the world to come. (TA.) ― -b2- [Present.] ― -b3- مَوْجُودٌ A thing within one's power; over which one has power. (Msb.)

مُتَوَجِّدٌ
مُتَوَجِّدٌ ذ : see وَاجِدٌ.

##### Türkçe

**وَجَدَهُ**
1 **وَجَدَهُ** ذ, muzâri‘ı **يَجِدُ** ve **يَجُدُ**, (S, L, Msb, K,) ikincisi ‘Âmir kabilesinin (S, L, Msb) İbn-Sa‘saa‘ah lehçesindendir, (MF,) ve bu sınıftaki fiillerde benzeri yoktur; (S, L, Msb, K) bunda **و**’nun düşürülmesi, muzâri‘ın aslî şeklinde düşmesi sebebiyledir; (Msb;) bu iki şeklin, birkaç müellife göre fiilin bütün mânalarında geçerli olduğu söylenir; her ne kadar F, ikincisini iki mânaya tahsis ediyor görünse de; (TA;) mastarı **وُجُودٌ** (S, L, Msb, K) ve **وِجْدَان** (L, Msb, K,) ve **اِجْدَانٌ**, (IAar, L, K,) bunda **و** **ء**’ye çevrilmiştir; (L;) ve **وَجْدٌ** ve **وُجْدٌ** ve **جِدَةٌ**; (L, K;) ve **وَجِدَهُ**, muzâri‘ı **يَجِدُ**; (K;) fakat fiilin bu şekli, burada ona verilen mânada, sözlüklerde bulunmaz; [yalnız K kabul etmiştir;] (MF,) (TA;) Onu buldu; ona rastladı; ona ulaştı; arayıp istemekle onu elde etti; onu keşfetti; onu idrak etti; onu gördü; onu tecrübe etti yahut onu duyumsadı; (F, K’da ve Basîr’de, Ebü’l-Kâsım el-İsfahânî rivayetiyle;) yani aranan, aranan/peşine düşülen yahut istenen bir şeyi; (S, L, K;) ve sırf bir şeyi. (L.) **وُجُود** birkaç kısımdır. O, beş duyudan herhangi biri vasıtasıyla bulma vb.’dir: bir kimsenin **وَجَدْتُ زَيْدًا** [Zeyd’i buldum vb.] demesi gibi: ve **وَجَدَتُ طَعْمَهُ** ve **رَائِحَتَهُ** ve **صَوْتَهُ** ve **خُشُونَتَهُ**, [onun tadını, kokusunu, sesini ve pürüzlülüğünü buldum yahut idrak ettim vb.]. Yine, iştihâ kuvvesi vasıtasıyla (daha doğrusu iştihânın sebebi olan duyum vasıtasıyla) bulma vb.’dir: bir kimsenin **وَجَدْتُ الشِّبَعَ** [tokluğu buldum, tecrübe ettim yahut onu duyumsadım] demesi gibi. Yine, akılla yahut akıl vasıtasıyla bulma vb.’dir: bunun türünden olan, kişinin Allah’ı bilmesidir: ve burada şuna dikkat edilmelidir ki Allah’a nispet edilen **وجود** sırf bilgidir: (Basîr’de nakledilen Ebü’l-Kâsım el-İsfahânî:) **وَجَدَ اللّٰهُ**, nerede vâki olursa, “Allah bildi” demektir. (er-Râgıb, Z, vb.) yani Kur’ân’da. (TA.)
― -b2- **وَجَدَ** [şu mânada: ] tecrübe ile bildi. (A, TA, vb.) [Bu mânada, iki mef‘ûl alan **أَفْعَالُ القُلُوبِ** türünden bir fiildir; bunların birincisine onun ismi, ikincisine onun haberi denir.] Ör. **وَجَدْتُ زَيْدًا ذَا الحِفَاظِ**: Zeyd’i, kutsal yahut dokunulmaz olması gereken şeyleri koruma vasfına sahip olarak [buldum yahut] bildim. (A.) Bu mânada iki mef‘ûlle kullanıldığında mastarı **وَجْدَانٌ** (Akh) ve **وُجُودٌ**’dur. (Seer.) Tek mef‘ûlle de, **عَلِمَ** ile eş anlamlı olarak kullanılır. (TA.)
― -b3- **وَجَدَ** “gitmiş olduktan sonra bir şeyi buldu yahut ona rastladı” mânasına geldiğinde mastarı **وِجْدَانٌ**’dır. (IKtt.)
― -b4- **وَجَدَ الضَّالَّةَ**, (S, A, Msb,) muzâri‘ı **يَجِد** (Msb) ve **يَجُدُ**, (MF,) mastarı **وَجْدَانٌ** (S, Msb) ve **لَمْ أَجِدْ مِنْ ذٰلِكَ بُدًّا** (Msb) [kaçmış hayvanı buldu].
― -b5- **لَمْ أَجِدْ مِنْ ذٰلِكَ بُدًّا**, bunun için **لَمْ اجدِ** de denir: bundan kaçınmanın yahut kurtulmanın bir yolunu bulmadım. (Kz, TA.)
― -b6- **وَجَدَ**, (L,) ve **وَجَدَ فِى المَالِ**, (Fs, T, S, L, Msb,) ve **وَجَدَ المَالَ وَغَيَرَهُ**, (Lh, M, K,) muzâri‘ı **يَجِدُ**, (Lh, M, L, K,) mastarı **وُجْد** ve **وِجد** ve **وَجْدٌ**- ve **جِدَهٌ** (Lh, T, S, M, K) ve **وِجْدَانٌ** (T, L) ve **وُجُودٌ**, (Yz,) Mala yahut mülke sahip oldu: (T:) yahut zengin oldu; yeterliliğe/sufficiency’ye sahip oldu; muhtaç olmadı; ihtiyaçsız yahut az ihtiyaçlı oldu; (S, M, L, K;) böylece artık fakir olmamak üzere: (L:) ve mal kazandı, edindi yahut elde etti. (Fs’nin açıklamaları.) Bundan Arapların şu sözü: **وِجْدَانُ الرَّقِينِ يُغَطِّى أَفَنَ الأَفِينِ** [paraya sahip oluş, hüküm vermede zayıf olanın hüküm zayıflığını örter]. (T, L.)

-A2- **وَجَدَ عَلَيْهِ**, (S, L, K, vb.) muzâri‘ı **يَجِدُ** (Fs, M, L, K) ve **يَجُدُ**; (M, L, K;) ve **وَجِدَ**, Fr’nin bazı Araplardan işittiği üzere; (Kzz;) mastarı **مَوْجِدَةٌ**, (Fs, S, A, L, Msb, K,) bazılarınca **مَوْجَدَةٌ** diye telaffuz edilir; (Fr,) ve **وَجْدٌ** ve **جِدَةٌ** (L, K) ve **وِجْدَانٌ** (Lh, S, M, L) ve **وُجُودٌ** (Fr, Kzz) Ona kızdı: (Fs, S, A, L, Msb, K) yahut dosttan kaynaklanan öfke ile ona kızdı. (TA, **عَتْبٌ** maddesinde.)

-A3- **وَجَدَ بِهِ**, (muzâri‘ı **يَجِدُ**, L,) mastarı **وَجْدٌ**, Onu sevdi. (L, K.) **وَجَدَ بِهَا**, (A, L,) ve ↓ **توّجد**, (A,) Onu sevdi; (A, L;) onu şiddetle yahut gönülden sevdi. (L.) **لَهُ بِهَا وَجْدٌ** Onun için onda bir sevgi [yahut şiddetli/gönülden sevgi] vardır. (A.)

-A4- **وَجَدَ**, [muzâri‘ı **يَجِدُ**,] (‘Eyn, Fs, S, L, Msb, vb.,) ve **وَجِدَ**, [muzâri‘ı **يَوْجَدُ**,] (el-Hejeree, M, K,) ikincisi K’da zikredilen tek şekildir; fakat birincisi genel olarak bilinen tek şekildir; (MF, TA,) ve **وَجُدَ**, (Lh, M, L,) mastarı **وَجْدٌ**, (S, L, Msb, K, vb.,) Üzüldü; matem tuttu; kederlendi. (S, L, Msb, K, vb.) Şöyle dersin: **وَجَدْتُ بِهِ**, (Msb,) ve **لَهُ** ↓ **توجّدت**, (S, L,) falanca için üzüldüm, matem tuttum yahut kederlendim. (S, L, Msb.) İbn-Hişâm el-Lahmî der ki bu mânada **وجد** geçişli değildir: (MF:) [yani bir harf-i cerr olmaksızın].

-A5- **وُجِدَ**, (mastarı **وُجُودٌ**, A, Msb,) Var oldu; (A, Msb) yokluk hâlinden varlık hâline geldi. (S, L, K.)

**اوجدهُ اِيَّاهُ**
4 **اوجدهُ اِيَّاهُ** ذ O (Allah, S, A, L) ona onu buldurdu, ona ulaştırdı yahut onu elde ettirdi; (Lh, S, A, L, K;) yani onun aradığı, aradığı/peşine düştüğü yahut istediği şeyi; (S, L, K;) yahut kaçmış hayvanı. (A.)
― -b2- **اوجدهُ** O (Allah, S, vb.) onu zengin etti; ona mal yahut mülk sahibi olmayı; yeterliliğe/sufficiency’ye sahip olmayı; muhtaç olmamayı, ihtiyaçsız yahut az ihtiyaçlı olmayı sağladı. (S, A, L, K.) Ör. **الحَمْدُ لِلّٰهِ الِّذِى أَوْجَدَنِى بَعْدَ فَقْرٍ وَآجَدَنِى بَعْدَ ضَعْفٍ** Hamd, beni fakirlikten sonra zengin eden ve beni zayıflıktan sonra güçlendiren Allah’a mahsustur. (S, L.)
― -b3- Onu zayıflıktan sonra güçlendirdi; **آجَدَهُ** gibi. (K.) [Fakat hemen önce gelene bak.]

-A2- **اوجدهُ**, (mastarı **اِيجَادٌ**, TA,) O (Allah) onu yaptı; yani onu yarattı; onu ibdâ etti; onun olmasını yahut var olmasını yahut vuku bulmasını sağladı; onu varlığa çıkardı (S, L, Msb, K) yokluk hâlinden; (Msb,) önceden var olan herhangi bir şeye benzeterek değil. (TA.) Bu mânada **وَجَدَهُ** câiz değildir. (S, L, K.)

**توجّدهُ**
5 **توجّدهُ** ذ Ondan şikâyet etti; yani gece uykusuzluğundan, (L, K,) vb.; (K,) yahut belirli bir işten. (L.)
-A2- 1’e, iki yerde, bak.

**تواجد**
6 **تواجد** ذ Sevgi [yahut şiddetli sevgi] gösterisi yaptı; öyleymiş gibi yaptı. (A.)

**وَِجْدٌ**
**وَِجْدٌ** ذ ve **جِدَةٌ**: **وُجْدٌ**’e bak; ve 1’e bak.

**وُجْدٌ**
**وُجْدٌ** ذ ve ↓ **وِجْدٌ** ve ↓ **وَجْدٌ** [ve ↓ **جِدَةٌ** vb., 1’e bak,] (bunların birincisi en fasih olandır, IKh, MF) Zenginlik; yeterlilik/sufficiency; muhtaç olmama hâli, ihtiyaçsız olma yahut az ihtiyaçlı olma: (M, L, K:) kudret; kapasite; güç. (M, L.)
― -b2- **هٰذَا مِنْ وُجْدِى** Bu, benim gücümün yahut kudretimin bir sonucudur. (L.)

**وَاجِدٌ**
**وَاجِدٌ** ذ, 1’in ism-i fâili, Bulan; yahut bulucu; vb. (L.)
― -b2- Zengin; yeterliliğe/sufficiency’ye sahip; muhtaç olmayan; ihtiyaçsız yahut az ihtiyaçlı; (L;) ödeme gücü olan; borçlu olduğu şeyi ödeyecek şeyi bulan kimse. (A ‘Obeyd, L.) Ör. **لَىُّ الوَاجِدِ يُحِلُّ عُقُوبَتَهُ** Ödeme gücü olanın borcunu, tekrar tekrar vaatlerle geciktirmesi, onun cezalandırılmasını helâl kılar. (L, bir hadis rivayetinden. Mgh’de **لوى** maddesine bak.) **الوَاجِدُ**, Allah’a sıfat olarak: İhtiyacı olmayan. (IAth, L.)
-A2- **هُوَ وَاجِدٌ عَلَى صَاحِبِهِ** O, arkadaşına kızgındır. (A.)
-A3- **أَنَا وَاجِدٌ لِلشَّىْءِ** Ben, o şeyi yapmaya gücü yetenim. (Msb.)
-A4- **هُوَ وَاجِدٌ بِفُلَانَةَ**, ve **عَلَيْهَا**, ve ↓ **مُتَوَجِّدٌ**, O, falanca kadınla âşıktır [yahut şiddetle âşıktır]. (A.)
― -b2- **وُجُدٌ**, Towsheeh’te **وَاجِدٌ**’in çoğulu olarak zikredilmiştir; fakat bu gariptir. (TA.)

**مَوْجُودٌ**
**مَوْجُودٌ** ذ, **وُجِدَ**’in ism-i mef‘ûlü, Var olan; mevcut; vuku bulmuş: (S, L, K:) yahut, **أَوْجَدَهُ**’nin düzensiz bir edilgen ism-i mef‘ûlü olarak, var kılınmış yahut mevcut kılınmış; yahut vuku buldurulmuş; varlığa çıkarılmış: (MF:) çoğulu **مَوْجُودَاتٌ**: bu, üç tür şeye uygulanan bir terimdir: yani başlangıcı ve sonu olmayan mevcut; bu yalnız Allah’tır: başlangıcı ve sonu olan mevcut; şimdiki dünyanın cevherleri gibi: ve başlangıcı olup sonu olmayan mevcut; âhiret dünyasındaki insanlar gibi. (TA.)
― -b2- [Mevcut.]
― -b3- **مَوْجُودٌ** Kişinin kudreti dâhilinde olan bir şey; üzerinde kudreti bulunduğu şey. (Msb.)

**مُتَوَجِّدٌ**
**مُتَوَجِّدٌ** ذ : **وَاجِدٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَجَدَ
وَجَدَ
a.  [ يَجِدُ ] ( n. ac. جِدَة [ 2t ] ,  وُجْد 3 ,  وُجُوْد 27 ,  وِجْدَاْن 34 ,  اِجْدَان [ وِجْدَاْن 34I ]), Found; met with, came upon; perceived.

b.  ( n. ac. وَجْد 1 ,  وِجْد 2 ,  وِجْدَة 2t ,  وُجْد 3 ), Had enough, plenty of.

c.  ( n. ac. وَجْد 1 ,  وِجْدَة 2t ,  مَوْجِدَة 18t ,  وِجْدَاْن 34 ) [ 'Ala ], Became angry with.

d.  ( n. ac. وَجْد 1 ) [ Bi ], Was in love with.

e.  ( n. ac. وُجُوْد 27 ) [ pass. ], Was found; was at hand; existed, was; was created.

f.  see infra.

وَجِدَ
وَجِدَ A ( n. ac. وَجَد 4 )
a.  [ Bi ], Grieved for.

أَوْجَدَ
أَوْجَدَ IV ,
a.  Brought into existence, created, made; produced.

b.  Made to find; procured for.

c.  Enriched.

d.  Strengthened, invigorated.

e.  [ acc. &  'Ala ], Compelled, drove to.

f.  [ coll. ], Invented, devised; imagined.

تَوَجَّدَ
تَوَجَّدَ V ,
a.  Complained of.

b.  [ La ],  see ( وَجِدَ ).

c.  see I (d) .

تَوَاْجَدَ
تَوَاْجَدَ VI ,
a.  Grieved.

اِنْوَجَدَ
اِنْوَجَدَ VII
a.  [ coll. ], Was found; met.

وَجْد
وَجْد 1 , ( pl. وُجُوْد 27 ),
a.  Emotion, feeling; passion; rapture, ecstasy.

b.  Riches.

c.  ( pl. وِجَاْد 23 ), Pond.

وِجْد
وِجْد 2 ,  وِجْدَة 2t ,  وُجْد 3 ,
a.  see 1 (b) .

وَجِيْد
وَجِيْد 25 , ( pl. وُجْدَاْن 35 ),
a.  Level ground.

وُجُوْد
وُجُوْد 27 ,
a.  Existence, being.

b.  Invention, discovery.

وُجُوْدِيَّة
وُجُوْدِيَّة 27yit ,
a.  Existence; individuality,   personality.

وِجْدَاْن
وِجْدَاْن 34 ,
a.  see 1 (a) .

وَجڤدَ
N. P. وَجڤدَ I ,
a.  Found.

b.  Existing, extant.

وِجْدَانِيَّات
وِجْدَانِيَّات
a.  Perceptions.

المَوْجُوْدَات
المَوْجُوْدَات
a.  Existing things.

غَابَ عَن الوُجُوْد
غَابَ عَن الوُجُوْد
a.  [ coll. ], He lost consciousness.

##### Türkçe

**وَجَدَ**
**وَجَدَ**
a. [ **يَجِدُ** ] (mastar: **جِدَة** [2t], **وُجْد** 3, **وُجُوْد** 27, **وِجْدَاْن** 34, **اِجْدَان** [**وِجْدَاْن** 34I]), Buldu; karşılaştı, rastladı; idrak etti.

b. (mastar: **وَجْد** 1, **وِجْد** 2, **وِجْدَة** 2t, **وُجْد** 3), Yeteri kadarına sahip oldu, bolluğa sahip oldu.

c. (mastar: **وَجْد** 1, **وِجْدَة** 2t, **مَوْجِدَة** 18t, **وِجْدَاْن** 34) [ **'Ala** ], -e karşı öfkelendi.

d. (mastar: **وَجْد** 1) [ **Bi** ], -e âşık oldu.

e. (mastar: **وُجُوْد** 27) [edilgen], Bulundu; hazır bulundu; var oldu; yaratıldı.

f. Aşağıya bak.

**وَجِدَ**
**وَجِدَ** A (mastar: **وَجَد** 4)
a. [ **Bi** ], -e yas tuttu.

**أَوْجَدَ**
**أَوْجَدَ** IV,
a. Var etti, yarattı, yaptı; meydana getirdi.

b. Bulmayı sağladı; onun için temin etti.

c. Zenginleştirdi.

d. Güçlendirdi, kuvvet verdi.

e. [mef‘ûl & **'Ala**], -e zorladı, sevk etti.

f. [toplu], İcat etti, tasarladı; hayal etti.

**تَوَجَّدَ**
**تَوَجَّدَ** V,
a. Şikâyet etti.

b. [ **La** ], (**وَجِدَ**)’e bak.

c. I (d)’ye bak.

**تَوَاْجَدَ**
**تَوَاْجَدَ** VI,
a. Yas tuttu.

**اِنْوَجَدَ**
**اِنْوَجَدَ** VII
a. [toplu], Bulundu; karşılaşıldı.

**وَجْد**
**وَجْد** 1, (çoğulu: **وُجُوْد** 27),
a. Duygu, his; tutku; vecd, kendinden geçme.

b. Zenginlik.

c. (çoğulu: **وِجَاْد** 23), Gölet.

**وِجْد**
**وِجْد** 2, **وِجْدَة** 2t, **وُجْد** 3,
a. 1 (b)’ye bak.

**وَجِيْد**
**وَجِيْد** 25, (çoğulu: **وُجْدَاْن** 35),
a. Düz arazi.

**وُجُوْد**
**وُجُوْد** 27,
a. Varlık, mevcudiyet.

b. İcat, keşif.

**وُجُوْدِيَّة**
**وُجُوْدِيَّة** 27yit,
a. Varlık; bireysellik, şahsiyet.

**وِجْدَاْن**
**وِجْدَاْن** 34,
a. 1 (a)’ya bak.

**وَجڤدَ**
Özel ad. **وَجڤدَ** I,
a. Buldu.

b. Var olan, mevcut.

**وِجْدَانِيَّات**
**وِجْدَانِيَّات**
a. İdrakler.

**المَوْجُوْدَات**
**المَوْجُوْدَات**
a. Var olan şeyler.

**غَابَ عَن الوُجُوْد**
**غَابَ عَن الوُجُوْد**
a. [toplu], Bilincini kaybetti.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وجد
وَجَدَ - يَجِدُ - وُجْد - وُجْدِكُمْ
وجَدَ - يَجِدُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: ضد " فقد - يفقد ": يهتدي إلى شيء يفقده ويحتاجه ثم يتعرف عليه ويتحقق منه: يبحث عن شيء يحتاجه ويتوقع أن يكون ذا مواصفات ومقدار معين طبقاً لتقديره، ثم يهتدي إليه ويتعرف عليه ويتبين حقيقته، فيكون إما مطابقاً أو مخالفاً لتوقعه
وَجَدَ - يَجِدُ + كائن + شيئاً + في شيء: يهتدي إلى ما يفقد، فيجده في داخل شيء أو مكان
وَجَدَ - يَجِدُ + كائن + عند كائن + شيئاً: يهتدي إلى ما يفقد، فيجده عند كائن: يجده في مكان يتبع الكائن أو يملكه ويسلط عليه الكائن
وَجَدَ - يَجِدُ + كائن + كائناً + على شيء: يهتدي إلى ما يفقد، فيجده على وضعية وحالة معينة
وَجَدَ - يَجِدُ + كائن + من دون كائن + شيئاً: يهتدي إلى ما يفقد، فيجده في موقع ومنزلة أقل وتحت الكائن الآخر
وَجَدَ - يَجِدُ + كائن + كائناً + خبر: يهتدي إلى ما يفقد، فيجده في حال يخبرنا عنه الخبر
وُجْد - وُجْدِكُمْ : اسم فعل بمعنى مفعول على وزن : فُعْل " من " وَجَدَ - يَجِدُ ": الموجود: ما تحدونه وتهتدون إليه بعد بحثكم ويوافق المطلوب قدر الإمكان: أحسن الموجود
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العثور والإيجاد والتلاقي بعد الفقد والضياع"، وهي:
عَثَرَ - يَعْثُرُ، وَجَدَ - يَجِدُ، ثَقِفَ - يَثْقَفُ، لَفَا - يَلْفُو، لَقِيَ - يَلْْقَى، كانَ - يَكُوْنُ
وجَدَ - يَجِدُ + كائن + شيئاً
بيت	﴿فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين(36)﴾ الذاريات
صدقة	ياأيها الذين آمنوا إذا ناجيتم الرسول فقدموا بين يدي نجواكم صدقة ذلك خير لكم وأطهر فإن لم تجدوا فإن الله غفور رحيم(12) } المجادلة
ما أحملكم عليه	﴿ولا على الذين إذا ما أتوك لتحملهم قلت لا أجد ما أحملكم عليه تولوا وأعينهم تفيض من الدمع حزنا ألا يجدوا ما ينفقون(92)﴾ التوبة
الدية       الكفارة	﴿وما كان لمؤمن أن يقتل مؤمنا إلا خطأ ومن قتل مؤمنا خطأ فتحرير رقبة مؤمنة ودية مسلمة إلى أهله إلا أن يصدقوا فإن كان من قوم عدو لكم وهو مؤمن فتحرير رقبة مؤمنة وإن كان من قوم بينكم وبينهم ميثاق فدية مسلمة إلى أهله وتحرير رقبة مؤمنة فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين توبة من الله وكان الله عليما حكيما(92)﴾ النساء ﴿فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين من قبل أن يتماسا فمن لم يستطع فإطعام ستين مسكينا ذلك لتؤمنوا بالله ورسوله وتلك حدود الله وللكافرين عذاب أليم(4)﴾ المجادلة { ياأيها الذين آمنوا إذا ناجيتم الرسول فقدموا بين يدي نجواكم صدقة ذلك خير لكم
ثمن الهدي       الكفارة	﴿وأتموا الحج والعمرة لله فإن أحصرتم فما استيسر من الهدي ولا تحلقوا رءوسكم حتى يبلغ الهدي محله فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك فإذا أمنتم فمن تمتع بالعمرة إلى الحج فما استيسر من الهديفمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام في الحج وسبعة إذا رجعتم تلك عشرة كاملة ذلك لمن لم يكن أهله حاضري المسجد الحرام واتقوا الله واعلموا أن الله شديد العقاب(196)﴾ البقرة ﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما عقدتم الأيمان فكفارته إطعام عشرة مساكين من أوسط ما تطعمون أهليكم أو كسوتهم أو تحرير رقبة فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام ذلك كفارة أيمانكم إذا حلفتم واحفظوا أيمانكم كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تشكرون(89)﴾ المائدة
النفقة       نكاحاً	﴿الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين في الصدقات والذين لا يجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم سخر الله منهم ولهم عذاب أليم(79)﴾ التوبة ﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرجإذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)﴾ التوبة ﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور
من خير	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله إن الله بما تعملون بصير(110)﴾ البقرة ﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم(20)﴾ المزمل
ما عملت	﴿يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا وما عملت من سوء تود لو أن بينها وبينه أمدا بعيدا ويحذركم الله نفسه والله رءوف بالعباد(30)﴾ آل عمران ﴿ووضع الكتاب فترى المجرمين مشفقين مما فيه ويقولون ياويلتنا مال هذا الكتاب لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها ووجدوا ما عملوا حاضرا ولا يظلم ربك أحدا(49)﴾ الكهف
المشركين	﴿ودوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء فلا تتخذوا منهم أولياء حتى يهاجروا في سبيل الله فإن تولوا فخذوهم واقتلوهم حيث وجدتموهم ولا تتخذوا منهم وليا ولا نصيرا(89)﴾ النساء ﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم (5)﴾ التوبة
ولياً	﴿خالدين فيها أبدا لا يجدون وليا ولا نصيرا(65)﴾ الأحزاب ﴿ولو قاتلكم الذين كفروا لولوا الأدبار ثم لا يجدون وليا ولا نصيرا(22)﴾ الفتح
كاتباً     أحداً	﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم(283)﴾ البقرة ﴿فإن لم تجدوا فيها أحدا فلا تدخلوها حتى يؤذن لكم وإن قيل لكم ارجعوا فارجعوا هو أزكى لكم والله بما تعملون عليم(28)﴾ النور
عبداً   رجلين	﴿فوجدا عبدا من عبادنا آتيناه رحمة من عندنا وعلمناه من لدنا علما(65)﴾ الكهف ﴿ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها فوجد فيها رجلين يقتتلان هذا من شيعته وهذا من عدوه فاستغاثه الذي من شيعته على الذي من عدوه فوكزه موسى فقضى عليه قال هذا من عمل الشيطان إنه عدو مضل مبين(15)﴾ القصص
رزق	﴿فتقبلها ربها بقبول حسن وأنبتها نباتا حسنا وكفلها زكريا كلما دخل عليها زكريا المحراب وجد عندها رزقا قال يامريم أنى لك هذا قالت هو من عند الله إن الله يرزق من يشاء بغير حساب(37)﴾ آل عمران
مراغماً     ملجأ	﴿ومن يهاجر في سبيل الله يجد في الأرض مراغما كثيرا وسعة ومن يخرج من بيته مهاجرا إلى الله ورسوله ثم يدركه الموت فقد وقع أجره على الله وكان الله غفورا رحيما(100)﴾ النساء ﴿لو يجدون ملجأ أو مغارات أو مدخلا لولوا إليه وهم يجمحون(57)﴾ التوبة
ناراً	﴿إذ رأى نارا فقال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بقبس أو أجد على النار هدى(10)﴾ طه
ماء	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ المائدة
ريح	﴿ولما فصلت العير قال أبوهم إني لأجد ريح يوسف لولا أن تفندوني(94)﴾ يوسف
 	﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم(5)﴾ التوبة ﴿ودوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء فلا تتخذوا منهم أولياء حتى يهاجروا في سبيل الله فإن تولوا فخذوهم واقتلوهم حيث وجدتموهم ولا تتخذوا منهم وليا ولا نصيرا (89)﴾ النساء
وجَدَ - يَجِدُ + كائن + شيئاً + في شيء
الصواع﴿قالوا جزاؤه من وجد في رحله فهو جزاؤه كذلك نجزي الظالمين(75)﴾ يوسف
وجَدَ - يَجِدُ + كائن + عند كائن + شيئاً
 ﴿حتى إذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب في عين حمئة ووجد عندها قوما قلنا ياذا القرنين إما أن تعذب وإما أن تتخذ فيهم حسنا(86)﴾ الكهف
متاع	﴿قال معاذ الله أن نأخذ إلا من وجدنا متاعنا عنده إنا إذا لظالمون(79)﴾ يوسف
الله	﴿والذين كفروا أعمالهم كسراب بقيعة يحسبه الظمآن ماء حتى إذا جاءه لم يجده شيئا ووجد الله عنده فوفاه حسابه والله سريع الحساب(39)﴾ النور
وجَدَ - يَجِدُ + كائن + كائناً + على شيء
عليه آبائنا﴿وإذا فعلوا فاحشة قالوا وجدنا عليها آباءنا والله أمرنا بها قل إن الله لا يأمر بالفحشاء أتقولون على الله ما لا تعلمون(28)﴾ الأعراف ﴿قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه آباءنا وتكون لكما الكبرياء في الأرض وما نحن لكما بمؤمنين(78)﴾ يونس ﴿قال أولو جئتكم بأهدى مما وجدتم عليه آباءكم قالوا إنا بما أرسلتم به كافرون(24)﴾ الزخرف
 	﴿وإذا قيل لهم تعالوا إلى ما أنزل الله وإلى الرسول قالوا حسبنا ما وجدنا عليه آباءنا أولو كان آباؤهم لا يعلمون شيئا ولا يهتدون(104)﴾ المائدة ﴿وإذا قيل لهم اتبعوا ما أنزل الله قالوا بل نتبع ما وجدنا عليه آباءنا أولو كان الشيطان يدعوهم إلى عذاب السعير(21)﴾ لقمان
آبائنا على أمة	﴿بل قالوا إنا وجدنا آباءنا على أمة وإنا على آثارهم مهتدون(22)﴾ الزخرف ﴿وكذلك ما أرسلنا من قبلك في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا وجدنا آباءنا على أمة وإنا على آثارهم مقتدون(23)﴾ الزخرف
وجَدَ - يَجِدُ + كائن + من دون + كائن + شيئاً
ملتحداً﴿قل إني لن يجيرني من الله أحد ولن أجد من دونه ملتحدا(22)﴾ الجن ﴿واتل ما أوحي إليك من كتاب ربك لا مبدل لكلماته ولن تجد من دونه ملتحدا(27)﴾ الكهف
ولي - نصير	﴿ليس بأمانيكم ولا أماني أهل الكتاب من يعمل سوءا يجز به ولا يجد له من دون الله وليا ولا نصيرا(123)﴾ النساء ﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيوفيهم أجورهم ويزيدهم من فضله وأما الذين استنكفوا واستكبروا فيعذبهم عذابا أليما ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا (173)﴾ النساء
موئلا	﴿وربك الغفور ذو الرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجل لهم العذاب بل لهم موعد لن يجدوا من دونه موئلا(58)﴾ الكهف
ولي - نصير	﴿مما خطيئاتهم أغرقوا فأدخلوا نارا فلم يجدوا لهم من دون الله أنصارا(25)﴾ نوح ﴿قل من ذا الذي يعصمكم من الله إن أراد بكم سوءا أو أراد بكم رحمة ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا(17)﴾ الأحزاب
وجد قوماَ	﴿حتى إذا بلغ بين السدين وجد من دونهما قوما لا يكادون يفقهون قولا(93)﴾ الكهف
أمة	﴿ولما ورد ماء مدين وجد عليه أمة من الناس يسقون ووجد من دونهم امرأتين تذودان قال ما خطبكما قالتا لا نسقي حتى يصدر الرعاء وأبونا شيخ كبير(23)﴾ القصص
وجَدَ - يَجِدُ + كائن + كائناً + خبر
 ﴿وخذ بيدك ضغثا فاضرب به ولا تحنث إنا وجدناه صابرا نعم العبد إنه أواب(44)﴾ ص
 	﴿ألم يجدك يتيما فآوى(6)﴾ الضحى ﴿ووجدك ضالا فهدى(7)﴾ الضحى ﴿ووجدك عائلا فأغنى(8)﴾ الضحى
 	﴿ثم لآتينهم من بين أيديهم ومن خلفهم وعن أيمانهم وعن شمائلهم ولا تجد أكثرهم شاكرين(17)﴾ الأعراف
	﴿وما أرسلنا من رسول إلا ليطاع بإذن الله ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاءوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما(64)﴾ النساء ﴿ومن يعمل سوءا أو يظلم نفسه ثم يستغفر الله يجد الله غفورا رحيما(110)﴾ النساء
	﴿والذين كفروا أعمالهم كسراب بقيعة يحسبه الظمآن ماء حتى إذا جاءه لم يجده شيئا ووجد الله عنده فوفاه حسابه والله سريع الحساب(39)﴾ النور
محرماً	﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم(145)﴾ الأنعام
تجدنهم	﴿ولتجدنهم أحرص الناس على حياة ومن الذين أشركوا يود أحدهم لو يعمر ألف سنة وما هو بمزحزحه من العذاب أن يعمر والله بصير بما يعملون(96)﴾ البقرة ﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء
 	﴿لتجدن أشد الناس عداوة للذين آمنوا اليهود والذين أشركوا ولتجدن أقربهم مودة للذين آمنوا الذين قالوا إنا نصارى ذلك بأن منهم قسيسين ورهبانا وأنهم لا يستكبرون (82)﴾ المائدة
 	﴿لا تجد قوما يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان وأيدهم بروح منه ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها رضي الله عنهم ورضوا عنه أولئك حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون(22)﴾ المجادلة
ستجدني	﴿قال ستجدني إن شاء الله صابرا ولا أعصي لك أمرا(69)﴾ الكهف ﴿قال إني أريد أن أنكحك إحدى ابنتي هاتين على أن تأجرني ثمانية حجج فإن أتممت عشرا فمن عندك وما أريد أن أشق عليك ستجدني إن شاء الله من الصالحين(27)﴾ القصص ﴿فلما بلغ معه السعي قال يابني إني أرى في المنام أني أذبحك فانظر ماذا ترى قال ياأبت افعل ما تؤمر ستجدني إن شاء الله من الصابرين(102)﴾ الصافات
يجدونه	﴿الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث ويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم فالذين آمنوا به وعزروه ونصروه واتبعوا النور الذي أنزل معه أولئك هم المفلحون(157)﴾ الأعراف
إمرأة	﴿إني وجدت امرأة تملكهم وأوتيت من كل شيء ولها عرش عظيم(23)﴾ النمل ﴿وجدتها وقومها يسجدون للشمس من دون الله وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل فهم لا يهتدون(24)﴾ النمل
آباءنا	﴿قالوا وجدنا آباءنا لها عابدين(53)﴾ الأنبياء ﴿قالوا بل وجدنا آباءنا كذلك يفعلون(74)﴾ الشعراء
مصرف محيص	﴿ورأى المجرمون النار فظنوا أنهم مواقعوها ولم يجدوا عنها مصرفا(53)﴾ الكهف ﴿أولئك مأواهم جهنم ولا يجدون عنها محيصا(121)﴾ النساء
منقلب	﴿وما أظن الساعة قائمة ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا(36)﴾ الكهف
حرس وشهب  	﴿وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا(8)﴾ الجن ﴿وأنا كنا نقعد منها مقاعد للسمع فمن يستمع الآن يجد له شهابا رصدا(9)﴾ الجن
غلظة	﴿ياأيها الذين آمنوا قاتلوا الذين يلونكم من الكفار وليجدوا فيكم غلظة واعلموا أن الله مع المتقين(123)﴾ التوبة
حرج   حاجة	﴿فلا وربك لا يؤمنون حتى يحكموك فيما شجر بينهم ثم لا يجدوا في أنفسهم حرجا مما قضيت ويسلموا تسليما(65)﴾ النساء ﴿والذين تبوءوا الدار والإيمان من قبلهم يحبون من هاجر إليهم ولا يجدون في صدورهم حاجة مما أوتوا ويؤثرون على أنفسهم ولو كان بهم خصاصة ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون(9)﴾ الحشر
بضاعة	﴿ولما فتحوا متاعهم وجدوا بضاعتهم ردت إليهم قالوا ياأبانا ما نبغي هذه بضاعتنا ردت إلينا ونمير أهلنا ونحفظ أخانا ونزداد كيل بعير ذلك كيل يسير(65)﴾ يوسف
جدار	﴿فانطلقا حتى إذا أتيا أهل قرية استطعما أهلها فأبوا أن يضيفوهما فوجدا فيها جدارا يريد أن ينقض فأقامه قال لو شئت لاتخذت عليه أجرا(77)﴾ الكهف
وجد الشمس	﴿حتى إذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب في عين حمئة ووجد عندها قوما قلنا ياذا القرنين إما أن تعذب وإما أن تتخذ فيهم حسنا(86)﴾ الكهف ﴿حتى إذا بلغ مطلع الشمس وجدها تطلع على قوم لم نجعل لهم من دونها سترا(90)﴾ الكهف
اختلاف	﴿أفلا يتدبرون القرآن ولو كان من عند غير الله لوجدوا فيه اختلافا كثيرا(82)﴾النساء
ما وعد ربكم	﴿ونادى أصحاب الجنة أصحاب النار أن قد وجدنا ما وعدنا ربنا حقا فهل وجدتم ما وعد ربكم حقا قالوا نعم فأذن مؤذن بينهم أن لعنة الله على الظالمين(44)﴾ الأعراف
وُجْدِكُمْ
 ﴿أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى(6)﴾ الطلاق

تصنيف موضوعي
الله يجد
له عزم صابراً﴿ولقد عهدنا إلى آدم من قبل فنسي ولم نجد له عزما(115)﴾ طه ﴿وما وجدنا لأكثرهم من عهد وإن وجدنا أكثرهم لفاسقين(102)﴾ الأعراف ﴿وخذ بيدك ضغثا فاضرب به ولا تحنث إنا وجدناه صابرا نعم العبد إنه أواب(44)﴾ ص ﴿فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين(36)﴾ الذاريات ﴿ثم لآتينهم من بين أيديهم ومن خلفهم وعن أيمانهم وعن شمائلهم ولا تجد أكثرهم شاكرين(17)﴾ الأعراف
 	﴿ألم يجدك يتيما فآوى(6)﴾ الضحى ﴿ووجدك ضالا فهدى(7)﴾ الضحى ﴿ووجدك عائلا فأغنى(8)﴾ الضحى
يجد الله
﴿وما أرسلنا من رسول إلا ليطاع بإذن الله ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاءوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما(64)﴾ النساء ﴿ومن يعمل سوءا أو يظلم نفسه ثم يستغفر الله يجد الله غفورا رحيما(110)﴾ النساء
	﴿والذين كفروا أعمالهم كسراب بقيعة يحسبه الظمآن ماء حتى إذا جاءه لم يجده شيئا ووجد الله عنده فوفاه حسابه والله سريع الحساب(39)﴾ النور
المؤمنون يجدون
محرماً﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم(145)﴾ الأنعام
صدقة	ياأيها الذين آمنوا إذا ناجيتم الرسول فقدموا بين يدي نجواكم صدقة ذلك خير لكم وأطهر فإن لم تجدوا فإن الله غفور رحيم(12) } المجادلة
ما أحملكم عليه	﴿ولا على الذين إذا ما أتوك لتحملهم قلت لا أجد ما أحملكم عليه تولوا وأعينهم تفيض من الدمع حزنا ألا يجدوا ما ينفقون(92)﴾ التوبة
الدية       الكفارة	﴿وما كان لمؤمن أن يقتل مؤمنا إلا خطأ ومن قتل مؤمنا خطأ فتحرير رقبة مؤمنة ودية مسلمة إلى أهله إلا أن يصدقوا فإن كان من قوم عدو لكم وهو مؤمن فتحرير رقبة مؤمنة وإن كان من قوم بينكم وبينهم ميثاق فدية مسلمة إلى أهله وتحرير رقبة مؤمنة فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين توبة من الله وكان الله عليما حكيما(92)﴾ النساء ﴿فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين من قبل أن يتماسا فمن لم يستطع فإطعام ستين مسكينا ذلك لتؤمنوا بالله ورسوله وتلك حدود الله وللكافرين عذاب أليم(4)﴾ المجادلة { ياأيها الذين آمنوا إذا ناجيتم الرسول فقدموا بين يدي نجواكم صدقة ذلك خير لكم
ثمن الهدي       الكفارة	﴿وأتموا الحج والعمرة لله فإن أحصرتم فما استيسر من الهدي ولا تحلقوا رءوسكم حتى يبلغ الهدي محله فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك فإذا أمنتم فمن تمتع بالعمرة إلى الحج فما استيسر من الهديفمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام في الحج وسبعة إذا رجعتم تلك عشرة كاملة ذلك لمن لم يكن أهله حاضري المسجد الحرام واتقوا الله واعلموا أن الله شديد العقاب(196)﴾ البقرة ﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما عقدتم الأيمان فكفارته إطعام عشرة مساكين من أوسط ما تطعمون أهليكم أو كسوتهم أو تحرير رقبة فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام ذلك كفارة أيمانكم إذا حلفتم واحفظوا أيمانكم كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تشكرون(89)﴾ المائدة
النفقة       نكاحاً	﴿الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين في الصدقات والذين لا يجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم سخر الله منهم ولهم عذاب أليم(79)﴾ التوبة ﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرجإذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)﴾ التوبة ﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور

من خير﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله إن الله بما تعملون بصير(110)﴾ البقرة ﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم(20)﴾ المزمل
ما عملت	﴿يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا وما عملت من سوء تود لو أن بينها وبينه أمدا بعيدا ويحذركم الله نفسه والله رءوف بالعباد(30)﴾ آل عمران ﴿ووضع الكتاب فترى المجرمين مشفقين مما فيه ويقولون ياويلتنا مال هذا الكتاب لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها ووجدوا ما عملوا حاضرا ولا يظلم ربك أحدا(49)﴾ الكهف
الرسول يجد
تحويل لسنة الله﴿سنة من قد أرسلنا قبلك من رسلنا ولا تجد لسنتنا تحويلا(77)﴾ الإسراء ﴿استكبارا في الأرض ومكر السيئ ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله فهل ينظرون إلا سنة الأولين فلن تجد لسنة الله تبديلا ولن تجد لسنة الله تحويلا(43)﴾ فاطر
تبديل لسنة الله	﴿سنة الله في الذين خلوا من قبل ولن تجد لسنة الله تبديلا(62)﴾ الأحزاب ﴿سنة الله التي قد خلت من قبل ولن تجد لسنة الله تبديلا(23)﴾ الفتح
سبيل	﴿فما لكم في المنافقين فئتين والله أركسهم بما كسبوا أتريدون أن تهدوا من أضل الله ومن يضلل الله فلن تجد له سبيلا(88)﴾ النساء ﴿مذبذبين بين ذلك لا إلى هؤلاء ولا إلى هؤلاء ومن يضلل الله فلن تجد له سبيلا(143)﴾ النساء
أولياء	﴿ومن يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد لهم أولياء من دونه ونحشرهم يوم القيامة على وجوههم عميا وبكما وصما مأواهم جهنم كلما خبت زدناهم سعيرا(97)﴾ الإسراء ﴿وترى الشمس إذا طلعت تتزاور عن كهفهم ذات اليمين وإذا غربت تقرضهم ذات الشمال وهم في فجوة منه ذلك من آيات الله من يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد له وليا مرشدا(17)﴾ الكهف
ملتحداً	﴿قل إني لن يجيرني من الله أحد ولن أجد من دونه ملتحدا(22)﴾ الجن ﴿واتل ما أوحي إليك من كتاب ربك لا مبدل لكلماته ولن تجد من دونه ملتحدا(27)﴾ الكهف
نصير وكيل	﴿إذا لأذقناك ضعف الحياة وضعف الممات ثم لا تجد لك علينا نصيرا(75)﴾ الإسراء ﴿ولئن شئنا لنذهبن بالذي أوحينا إليك ثم لا تجد لك به علينا وكيلا(86)﴾ الإسراء
نصير	﴿أولئك الذين لعنهم الله ومن يلعن الله فلن تجد له نصيرا(52)﴾ النساء ﴿إن المنافقين في الدرك الأسفل من النار ولن تجد لهم نصيرا(145)﴾ النساء
تجدنهم	﴿ولتجدنهم أحرص الناس على حياة ومن الذين أشركوا يود أحدهم لو يعمر ألف سنة وما هو بمزحزحه من العذاب أن يعمر والله بصير بما يعملون(96)﴾ البقرة ﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء
 	﴿لتجدن أشد الناس عداوة للذين آمنوا اليهود والذين أشركوا ولتجدن أقربهم مودة للذين آمنوا الذين قالوا إنا نصارى ذلك بأن منهم قسيسين ورهبانا وأنهم لا يستكبرون (82)﴾ المائدة
 	﴿لا تجد قوما يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان وأيدهم بروح منه ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها رضي الله عنهم ورضوا عنه أولئك حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون(22)﴾ المجادلة
 	﴿ودوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء فلا تتخذوا منهم أولياء حتى يهاجروا في سبيل الله فإن تولوا فخذوهم واقتلوهم حيث وجدتموهم ولا تتخذوا منهم وليا ولا نصيرا(89)﴾ النساء ﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم (5)﴾ التوبة
وكيل	﴿أفأمنتم أن يخسف بكم جانب البر أو يرسل عليكم حاصبا ثم لا تجدوا لكم وكيلا(68)﴾ الإسراء ﴿أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى فيرسل عليكم قاصفا من الريح فيغرقكم بما كفرتم ثم لا تجدوا لكم علينا به تبيعا(69)﴾ الإسراء
موئلا	﴿وربك الغفور ذو الرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجل لهم العذاب بل لهم موعد لن يجدوا من دونه موئلا(58)﴾ الكهف
ولي - نصير	﴿خالدين فيها أبدا لا يجدون وليا ولا نصيرا(65)﴾ الأحزاب ﴿مما خطيئاتهم أغرقوا فأدخلوا نارا فلم يجدوا لهم من دون الله أنصارا(25)﴾ نوح
ولي - نصير	﴿ليس بأمانيكم ولا أماني أهل الكتاب من يعمل سوءا يجز به ولا يجد له من دون الله وليا ولا نصيرا(123)﴾ النساء ﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيوفيهم أجورهم ويزيدهم من فضله وأما الذين استنكفوا واستكبروا فيعذبهم عذابا أليما ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا (173)﴾ النساء
ولي - نصير	﴿ولو قاتلكم الذين كفروا لولوا الأدبار ثم لا يجدون وليا ولا نصيرا(22)﴾ الفتح ﴿قل من ذا الذي يعصمكم من الله إن أراد بكم سوءا أو أراد بكم رحمة ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا(17)﴾ الأحزاب
كاتباً     أحداً	﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم(283)﴾ البقرة ﴿فإن لم تجدوا فيها أحدا فلا تدخلوها حتى يؤذن لكم وإن قيل لكم ارجعوا فارجعوا هو أزكى لكم والله بما تعملون عليم(28)﴾ النور
وجد قوماَ	﴿حتى إذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب في عين حمئة ووجد عندها قوما قلنا ياذا القرنين إما أن تعذب وإما أن تتخذ فيهم حسنا(86)﴾ الكهف ﴿حتى إذا بلغ بين السدين وجد من دونهما قوما لا يكادون يفقهون قولا(93)﴾ الكهف
أمة	﴿ولما ورد ماء مدين وجد عليه أمة من الناس يسقون ووجد من دونهم امرأتين تذودان قال ما خطبكما قالتا لا نسقي حتى يصدر الرعاء وأبونا شيخ كبير(23)﴾ القصص
عبداً   رجلين	﴿فوجدا عبدا من عبادنا آتيناه رحمة من عندنا وعلمناه من لدنا علما(65)﴾ الكهف ﴿ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها فوجد فيها رجلين يقتتلان هذا من شيعته وهذا من عدوه فاستغاثه الذي من شيعته على الذي من عدوه فوكزه موسى فقضى عليه قال هذا من عمل الشيطان إنه عدو مضل مبين(15)﴾ القصص
ستجدني	﴿قال ستجدني إن شاء الله صابرا ولا أعصي لك أمرا(69)﴾ الكهف ﴿قال إني أريد أن أنكحك إحدى ابنتي هاتين على أن تأجرني ثمانية حجج فإن أتممت عشرا فمن عندك وما أريد أن أشق عليك ستجدني إن شاء الله من الصالحين(27)﴾ القصص ﴿فلما بلغ معه السعي قال يابني إني أرى في المنام أني أذبحك فانظر ماذا ترى قال ياأبت افعل ما تؤمر ستجدني إن شاء الله من الصابرين(102)﴾ الصافات
يجدونه	﴿الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث ويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم فالذين آمنوا به وعزروه ونصروه واتبعوا النور الذي أنزل معه أولئك هم المفلحون(157)﴾ الأعراف
إمرأة	﴿إني وجدت امرأة تملكهم وأوتيت من كل شيء ولها عرش عظيم(23)﴾ النمل ﴿وجدتها وقومها يسجدون للشمس من دون الله وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل فهم لا يهتدون(24)﴾ النمل
آباءنا	﴿قالوا وجدنا آباءنا لها عابدين(53)﴾ الأنبياء ﴿قالوا بل وجدنا آباءنا كذلك يفعلون(74)﴾ الشعراء
عليه آبائنا	﴿وإذا فعلوا فاحشة قالوا وجدنا عليها آباءنا والله أمرنا بها قل إن الله لا يأمر بالفحشاء أتقولون على الله ما لا تعلمون(28)﴾ الأعراف ﴿قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه آباءنا وتكون لكما الكبرياء في الأرض وما نحن لكما بمؤمنين(78)﴾ يونس ﴿قال أولو جئتكم بأهدى مما وجدتم عليه آباءكم قالوا إنا بما أرسلتم به كافرون(24)﴾ الزخرف
 	﴿وإذا قيل لهم تعالوا إلى ما أنزل الله وإلى الرسول قالوا حسبنا ما وجدنا عليه آباءنا أولو كان آباؤهم لا يعلمون شيئا ولا يهتدون(104)﴾ المائدة ﴿وإذا قيل لهم اتبعوا ما أنزل الله قالوا بل نتبع ما وجدنا عليه آباءنا أولو كان الشيطان يدعوهم إلى عذاب السعير(21)﴾ لقمان
آبائنا على أمة	﴿بل قالوا إنا وجدنا آباءنا على أمة وإنا على آثارهم مهتدون(22)﴾ الزخرف ﴿وكذلك ما أرسلنا من قبلك في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا وجدنا آباءنا على أمة وإنا على آثارهم مقتدون(23)﴾ الزخرف

مراغماً     ملجأ﴿ومن يهاجر في سبيل الله يجد في الأرض مراغما كثيرا وسعة ومن يخرج من بيته مهاجرا إلى الله ورسوله ثم يدركه الموت فقد وقع أجره على الله وكان الله غفورا رحيما(100)﴾ النساء ﴿لو يجدون ملجأ أو مغارات أو مدخلا لولوا إليه وهم يجمحون(57)﴾ التوبة
مصرف محيص	﴿ورأى المجرمون النار فظنوا أنهم مواقعوها ولم يجدوا عنها مصرفا(53)﴾ الكهف ﴿أولئك مأواهم جهنم ولا يجدون عنها محيصا(121)﴾ النساء
منقلب	﴿وما أظن الساعة قائمة ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا(36)﴾ الكهف

حرس وشهب  ﴿وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا(8)﴾ الجن ﴿وأنا كنا نقعد منها مقاعد للسمع فمن يستمع الآن يجد له شهابا رصدا(9)﴾ الجن
رزق	﴿فتقبلها ربها بقبول حسن وأنبتها نباتا حسنا وكفلها زكريا كلما دخل عليها زكريا المحراب وجد عندها رزقا قال يامريم أنى لك هذا قالت هو من عند الله إن الله يرزق من يشاء بغير حساب(37)﴾ آل عمران
بضاعة	﴿ولما فتحوا متاعهم وجدوا بضاعتهم ردت إليهم قالوا ياأبانا ما نبغي هذه بضاعتنا ردت إلينا ونمير أهلنا ونحفظ أخانا ونزداد كيل بعير ذلك كيل يسير(65)﴾ يوسف
متاع	﴿قالوا جزاؤه من وجد في رحله فهو جزاؤه كذلك نجزي الظالمين(75)﴾ يوسف ﴿قال معاذ الله أن نأخذ إلا من وجدنا متاعنا عنده إنا إذا لظالمون(79)﴾ يوسف
جدار	﴿فانطلقا حتى إذا أتيا أهل قرية استطعما أهلها فأبوا أن يضيفوهما فوجدا فيها جدارا يريد أن ينقض فأقامه قال لو شئت لاتخذت عليه أجرا(77)﴾ الكهف
وجد الشمس	﴿حتى إذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب في عين حمئة ووجد عندها قوما قلنا ياذا القرنين إما أن تعذب وإما أن تتخذ فيهم حسنا(86)﴾ الكهف ﴿حتى إذا بلغ مطلع الشمس وجدها تطلع على قوم لم نجعل لهم من دونها سترا(90)﴾ الكهف
ناراً	﴿إذ رأى نارا فقال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بقبس أو أجد على النار هدى(10)﴾ طه
ماء	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ المائدة

ريح﴿ولما فصلت العير قال أبوهم إني لأجد ريح يوسف لولا أن تفندوني(94)﴾ يوسف

ما وعد ربكم﴿ونادى أصحاب الجنة أصحاب النار أن قد وجدنا ما وعدنا ربنا حقا فهل وجدتم ما وعد ربكم حقا قالوا نعم فأذن مؤذن بينهم أن لعنة الله على الظالمين(44)﴾ الأعراف

غلظة﴿ياأيها الذين آمنوا قاتلوا الذين يلونكم من الكفار وليجدوا فيكم غلظة واعلموا أن الله مع المتقين(123)﴾ التوبة
حرج   حاجة	﴿فلا وربك لا يؤمنون حتى يحكموك فيما شجر بينهم ثم لا يجدوا في أنفسهم حرجا مما قضيت ويسلموا تسليما(65)﴾ النساء ﴿والذين تبوءوا الدار والإيمان من قبلهم يحبون من هاجر إليهم ولا يجدون في صدورهم حاجة مما أوتوا ويؤثرون على أنفسهم ولو كان بهم خصاصة ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون(9)﴾ الحشر

اختلاف﴿أفلا يتدبرون القرآن ولو كان من عند غير الله لوجدوا فيه اختلافا كثيرا(82)﴾النساء
وُجْدِكُمْ
 ﴿أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى(6)﴾ الطلاق
مختار الصحاح
● [وجد] و ج د: وَجَدَ مطلوبه يجِده بالكسر وُجُودا ويَجُد بالضم لغة عامرية لا نظير لها في باب المثال و وَجَدَ ضالته وِجْدَاناً و وَجَدَ عليه في الغضب مَوْجِدَةً بكسر الجيم و وِجْدَانا أيضا بكسر الواو و وَجَدَ في الحزن وَجْدا بالفتح و وَجَد في المال ُوَجْدا بضم الواو وفتحها وكسرها و جِدَةً أيضا بالكسر أي استغنى و أوْجَدَهُ الله مطلوبه أظفره به وأَوْجَده أَغناه
الراغب
وجد
- الوجود أضرب: وجود بإحدى الحواس الخمس. نحو: وجدت زيدا، ووجدت طعمه. ووجدت صوته، ووجدت خشونته. ووجود بقوة الشهوة نحو: وجدت الشبع. ووجود بقوة الغضب كوجود الحزن والسخط. ووجود بالعقل، أو بواسطة العقل كمعرفة الله تعالى، ومعرفة النبوة، وما ينسب إلى الله تعالى من الوجود فبمعنى العلم المجرد؛ إذ كان الله منزها عن الوصف بالجوارح والآلات. نحو: }وما وجدنا لأكثرهم من عهد وإن وجدنا أكثرهم لفاسقين﴿[الأعراف/102]. وكذلك المعدوم يقال على هذه الأوجه. فأما وجود الله تعالى للأشياء فبوجه أعلى من كل هذا. ويعبر عن التمكن من الشيء بالوجود. نحو:﴾فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم﴿[التوبة/5]، أي: حيث رأيتموهم، وقوله تعالى:﴾فوجد فيها رجلين﴿[القصص/15] أي: تمكن منهما، وكانا يقتتلان، وقوله:﴾وجدت امرأة﴿إلى قوله:﴾يسجدون للشمس﴿[النمل/23 - 24] (الآيتان:﴾إني وجدت امرأة تملكهم وأوتيت من كل شيء ولها عرش عظيم * وجدتها وقومها يسجدون للشمس من دون الله﴿) فوجود بالبصر والبصيرة، فقد كان منه مشاهدة بالبصر، واعتبار لحالها بالبصيرة، ولولا ذلك لم يكن له أن يحكم بقوله:﴾وجدتها وقومها﴿الآية، وقوله:﴾فلم تجدوا ماء﴿[النساء/43]، فمعناه: فلم تقدروا على الماء، وقوله:﴾من وجدكم{ [الطلاق/6]، أي: تمكنكم وقدر غناكم وقد يعبر عن الغنى بالوجدان والجدة، وقد حكي فيه الوجد والوجد والوجد (انظر اللسان: وجد)، ويعبر عن الحزن والحب بالوجد، وعن الغضب بالموجدة، وعن الضالة بالوجود. وقال بعضهم: الموجودات ثلاثة أضرب: موجود لا مبدأ له ولا منتهى، وليس ذلك إلا الباري تعالى، وموجود له مبدأ ومنتهى كالناس في النشأة الأولى، وكالجواهر الدنيوية، وموجود له مبدأ، وليس له منتهى، كالناس في النشأة الآخرة.
ملخص اللسان
1.    وجَد مطلوبه والشيء يَجِدُه وُجُوداً ويَجُده أَيضاً،ووَجَدْت الضَّالَّة وِجْداناً.وَجَدَ  الضَّالّة يَجِدُها.وأَوجده الله مطلوبَه أَي أَظفره به.
2.  وجَدَ يَجُدُ كأَنهم حذفوها من  يَوْجُد؛قال: وهذا لا يكادُ يوجَدُ في الكلام،والمصدر وَجْداً وجِدَةً  ووُجْداً ووجُوداً ووِجْداناً وإِجْداناً؛ووُجِدَ الشيءُ عن عدَم، فهو موجود،مثل حُمّ فهو محموم؛ وأَوجَدَه الله  ولا يقال وجَدَه، كما لا يقال حَمّه.
3.     وأَوجَده إِياه: جَعَلَه يَجِدُه ؛ ووَجَدْتَني فَعَلْتُ  كذا وكذا،
4.  ووَجَدَ المالَ وغيرَه يَجِدُه وَجْداً ووُجْداً وجِدةً.التهذيب: يقال وجَدْتُ في المالِ وُجْداً ووَجْداً ووِجْداً ووِجْداناً وجِدَةً  أَي صِرْتُ ذا مال؛ والوُجْدُ والوَجْدُ والوِجْدُ:اليسار والسَّعةُ.وفي التنزيل العزيز: أَسكِنُوهُنَّ من حيثُ سكَنْتم من وَجْدِكم؛ وقد قرئ بالثلاث، أَي من  سَعَتكم وما ملكتم، وقال بعضهم: من مساكنكم.والواجِدُ: الغنِيُّ؛وقد وجَدَ تَجِدُ جِدة أَي استغنى غنًى لا فقر بعده.
5.     قال: وقد يستعمل  الوِجْدانُ في الوُجْد؛
6.  ووَجَد عليه في الغَضب يَجُدُ ويَجِدُ وَجْداً وجِدَةً وموجَدةً  ووِجْداناً: غضب. وفي حديث الإِيمان: إِني سائلك فلا تَجِدْ عليّ أَي لا  تَغْضَبْ من سؤالي؛
7.     ووَجَدَ به  وَجْداً: في الحُبِّ لا غير، وإِنه ليَجِدُ بفلانة وَجْداً شديداً إِذا كان  يَهْواها ويُحِبُّها حُبّاً شديداً.
8.     ووجَد الرجلُ في الحزْن وَجْداً، بالفتح، ووَجِد؛: حَزِنَ. وقد وَجَدْتُ فلاناً  فأَنا أَجِدُ وَجْداً، وذلك في الحزن.  وتَوَجَّدْتُ لفلان أَي حَزِنْتُ له.
9.    تَوَجَّد فلان أَمر كذا  إِذا شكاه،
لسان العرب
● - وجد: وجَد مطلوبه والشيء يَجِدُه وُجُوداً ويَجُده أَيضاً، بالضم، لغة  عامرية لا نظير لها في باب المثال؛ قال لبيد وهو عامريّ:  لو شِئْت قد نَقَعَ الفُؤادُ بِشَرْبةٍ،  تَدَعُ الصَّوادِيَ لا يَجُدْنَ غَلِيلا  بالعَذبِ في رَضَفِ القِلاتِ مَقِيلةً  قَِضَّ الأَباطِحِ، لا يَزالُ ظَلِيلا  قال ابن بريّ: الشعر لجرير وليس للبيد كما زعم. وقوله: نَقَعَ الفؤادُ  أَي روِيَ. يقال نَقَعَ الماءُ العطشَ أَذْهبه نَقْعاً ونُقوعاً فيهما،  والماء الناقعُ العَذْبُ المُرْوي. والصَّادِي: العطشان. والغليل: حَرُّ  العطش. والرَّضَفُ: الحجارة المرضوفةُ. والقِلاتُ: جمع قَلْت، وهو نقرة في  الجبل يُستَنْقَعُ فيها ماء السماء. وقوله: قَِضّ الأَباطِحِ، يريد أَنها  أَرض حَصِبةٌ وذلك أَعذب للماء وأَصفى.  قال سيبويه: وقد قال ناس من العرب: وجَدَ يَجُدُ كأَنهم حذفوها من  يَوْجُد؛ قال: وهذا لا يكادُ يوجَدُ في الكلام، والمصدر وَجْداً وجِدَةً  ووُجْداً ووجُوداً ووِجْداناً وإِجْداناً؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي،  وأَنشد:وآخَر مُلْتاث، تَجُرُّ كِساءَه،  نَفَى عنه إِجْدانُ الرِّقِين المَلاوِيا  قال: وهذا يدل على بَدَل الهمزة من الواو المكسورة كما قالوا إِلْدةٌ في  وِلْدَة.  وأَوجَده إِياه: جَعَلَه يَجِدُه؛ عن اللحياني؛ ووَجَدْتَني فَعَلْتُ  كذا وكذا، ووَجَدَ المالَ وغيرَه يَجِدُه وَجْداً ووُجْداً وجِدةً.  التهذيب: يقال وجَدْتُ في المالِ وُجْداً ووَجْداً ووِجْداً ووِجْداناً وجِدَةً  أَي صِرْتُ ذا مال؛ ووَجَدْت الضَّالَّة وِجْداناً. قال: وقد يستعمل  الوِجْدانُ في الوُجْد؛ ومنه قول العرب: وِجْدانُ الرِّقِين يُغَطِّي أَفَنَ  الأَفِين. وفي حديث اللقطة: أَيها الناشدُ، غيرُك الواجِدُ؛ مِن وَجَدَ  الضَّالّة يَجِدُها. وأَوجده الله مطلوبَه أَي أَظفره به.  والوُجْدُ والوَجْدُ والوِجْدُ: اليسار والسَّعةُ. وفي التنزيل العزيز:  أَسكِنُوهُنَّ من حيثُ سكَنْتم من وَجْدِكم؛ وقد قرئ بالثلاث، أَي من  سَعَتكم وما ملكتم، وقال بعضهم: من مساكنكم.  والواجِدُ: الغنِيُّ؛ قال الشاعر:  الحمدُ للَّه الغَنِيِّ الواجِد  وأَوجَده الله أَي أَغناه. وفي أَسماء الله عز وجل: الواجدُ، هو الغني  الذي لا يفتقر. وقد وجَدَ تَجِدُ جِدة أَي استغنى غنًى لا فقر بعده. وفي  الحديث: لَيُّ الواجِدِ يُحِلّ عُقُوبَتَه وعِرْضَه أَي القادرِ على قضاء  دينه. وقال: الحمد لله الذي أَوْجَدَني بعد فقر أَي أَغناني، وآجَدَني  بعد ضعف أَي قوّاني. وهذا من وَجْدِي أَي قُدْرتي. وتقول: وجَدْت في الغِنى  واليسار وجْداً ووِجْداناً  (* قوله «وجداً ووجداناً» واو وجداً مثلثة،  أفاده القاموس.) وقال أَبو عبيد: الواجدُ الذي يَجِدُ ما يقضي به دينه.  ووُجِدَ الشيءُ عن عدَم، فهو موجود، مثل حُمّ فهو محموم؛ وأَوجَدَه الله  ولا يقال وجَدَه، كما لا يقال حَمّه.  ووَجَد عليه في الغَضب يَجُدُ ويَجِدُ وَجْداً وجِدَةً وموجَدةً  ووِجْداناً: غضب. وفي حديث الإِيمان: إِني سائلك فلا تَجِدْ عليّ أَي لا  تَغْضَبْ من سؤالي؛ ومنه الحديث: لم يَجِدِ الصائمُ على المُفْطر، وقد تكرَّرَ  ذكره في الحديث اسماً وفعلاً ومصدراً وأَنشد اللحياني قول صخر الغيّ:  كِلانا رَدَّ صاحِبَه بِيَأْسٍ  وتَأْنِيبٍ، ووِجْدانٍ شَديدِ  فهذا في الغضب لأَن صَخْرَ الغيّ أَيأَسَ الحَمامَة من ولدها فَغَضِبَتْ  عليه، ولأَن الحمامة أَيْأَسته من ولده فغَضِبَ عليها. ووَجَدَ به  وَجْداً: في الحُبِّ لا غير، وإِنه ليَجِدُ بفلانة وَجْداً شديداً إِذا كان  يَهْواها ويُحِبُّها حُبّاً شديداً. وفي الحديث، حديث ابن عُمر وعُيينة بن  حِصْن: والله ما بطنها بوالد ولا زوجها بواجد أَي أَنه لا يحبها؛ وقالت  شاعرة من العرب وكان تزوجها رجل من غير بلدها فَعُنِّنَ عنها:  مَنْ يُهْدِ لي مِن ماءٍ بَقْعاءَ شَرْبةً،  فإِنَّ له مِنْ ماءِ لِينةَ أَرْبعَا  لقد زادَني وَجْداً بِبَقْعاءَ أَنَّني  وَجَدْتُ مَطايانا بِلِينةَ ظُلَّعا  فَمَنْ مُبْلِغٌ تِرْبَيَّ بالرَّمْلِ أَنني  بَكَيْتُ، فلم أَترُكْ لِعَيْنَيَّ مَدْمَعا؟  تقول: من أَهدى لي شربة من ماءِ بَقْعاءَ على ما هو من مَرارة الطعم  فإِن له من ماءِ لِينةَ على ما هو به من العُذوبةِ أَربعَ شربات، لأَن بقعاء  حبيبة إِليَّ إِذ هي بلدي ومَوْلِدِي، ولِينةُ بَغِيضَةٌ إِليّ لأَن  الذي تزوجني من أَهلها غير مأْمون عليّ؛ وإِنما تلك كناية عن تشكيها لهذا  الرجل حين عُنِّنَ عنها؛ وقولها: لقد زادني حبّاً لبلدتي بقعاء هذه أَن هذا  الرجل الذي تزوجني من أَهل لينة عنن عني فكان كالمطية الظالعة لا تحمل  صاحبها؛ وقولها: فمن مبلغ تربيّ  (البيت) تقول: هل من رجل يبلغ صاحِبَتَيَّ بالرمل أَن بعلي ضعف عني  وعنن، فأَوحشني ذلك إِلى أَن بكيت حتى قَرِحَتْ أَجفاني فزالت المدامع ولم  يزل ذلك الجفن الدامع؛ قال ابن سيده: وهذه الأَبيات قرأْتها على أَبي  العلاء صاعد بن الحسن في الكتاب الموسوم بالفصوص. ووجَد الرجلُ في الحزْن  وَجْداً، بالفتح، ووَجِد؛ كلاهما عن اللحياني: حَزِنَ. وقد وَجَدْتُ فلاناً  فأَنا أَجِدُ وَجْداً، وذلك في الحزن.  وتَوَجَّدْتُ لفلان أَي حَزِنْتُ له. أَبو سعيد: تَوَجَّد فلان أَمر كذا  إِذا شكاه، وهم لا يَتَوَجَّدُون سهر ليلهم ولا يَشْكون ما مسهم من  مشقته.
مقاييس اللغة:
(وجد) الواو والجيم والدال، يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الشي يُلفيه. ووَجَدْتُ الضَّالَّة وِجْداناً. [وحكى بعضُهم: وجَدتُ في الغضَب وِجداناً([3])]. وأنشد:
كِلانا ردَّ صاحبَهُ بيأْسٍ *** على حَنَقٍ ووِجدانٍ شديدِ([4])
القاموس المحيط:
وَجَدَ المَطْلوبَ، كوَعَدَ ووَرِمَ، يَجِدُهُ ويَجُدُهُ، بضمِّ الجِيمِ، ولا نَظيرَ لَها، وجْداً وجِدَةً ووُجْداً وَوُجوداً ووِجْداناً وإجْداناً، بكسرِهِما أدْرَكَهُ، والمالَ وغَيْرَهُ يَجِدُهُ وجْداً، مُثَلَّثَةً، وجِدَةً اسْتَغْنى، وعليه يَجِدُ ويَجُدُ وجْداً، وجِدَةً ومَوْجِدَةً غَضِبَ، وبه وَجْداً في الحُبِّ فقطْ، وكذا في الحُزْنِ، لكِنْ يكسرُ ماضِيهِ. والوَجْدُ الغِنَى، ويُثَلَّثُ، ومَنْقَعُ الماءِ، ج وِجادٌ. وأوْجَدَهُ أغْناهُ، وفُلاناً مَطْلوبَهُ أظْفَرَهُ به، وعلى الْأَمْرِ أكْرَهَهُ، وبَعْدَ ضُعْفٍ قَوَّاهُ، كآجَدَهُ. وتَوَجَّدَ السَّهَرَ وغَيْرَهُ شَكاهُ. والوَجيدُ ما اسْتَوى من الْأَرْضِ، ج وُجْدانٌ، بالضمِّ. ووُجدَ من العَدَمِ، كعُنِيَ، فهو مَوْجودٌ، ولا يقال وَجَدَهُ الله تعالى، وإنَّما يقالُ أوْجَدَهُ الله تعالى.
تاج العروس:
و ج د
وَجَدَ المَطلوبَ والشيْءَ كوَعَدَ وهذَه هي اللغة المشهورة المتّفق عليها وَجِدَه مثل وَرِمَ غير مشهورة ولا تُعرَف في الدواوين كذا قاله شيخُنَا وقد وَجَدْت المصنِّفَ ذكَرَها في البصائر فقال بعد أَن ذَكَر المفتوحَ : ووَجِدَ بالكسر لُغَةٌ وأَورده الصاغانيّ في التكملة فقال : وَجِد الشّيءَ بالكسر لغة في وَجَدَه يَجِدُه ويَجُدُهُ بضمّ الجيم قالَ شيخنا : ظاهره أَنه مُضارعٌ في اللغتينِ السابِقَتينِ مع أَنه لا قائلَ به بل هاتانِ اللغتانِ في مُضارِعِ وَجَدَ الضالَّة ونَحْوها المَفْتوح فالكسر فيه على القياس لُغَةٌ لجميعِ العَرَب والضمُّ مع حذفِ الواو لُغَة لبني عامرِ بن صَعْصَعَةَ ولا نَظِيرَ لَهَا في باب المِثَال كذا في ديوان الأَدب للفَارابيّ والمصباح وزاد الفيُّوميُّ : ووَجْه سُقُوطِ الواو على هذه اللغةِ وُقوعُها في الأَصل بين ياءٍ مفتوحةٍ وكسرةٍ ثم ضُمَّت الجيم بعد سُقوط الواوِ من غير إِعادتها لعدمِ الاعتداد بالعارِض وَجْداً بفتح فسكون وجِدَةً كعِدَة ووُجْداً بالضَّمّ ووُجُوداً كقُعُود ووِجْدَاناً وإجداناً بِكَسْرِهما الأَخيرة عن ابن الأَعْرابيّ : أَدْركَه وأَنشد :
وآخَر مُلْتَاث يجُرُّ كِساءَه ... نَفَى عَنْه إِجْدَانُ الرِّقِينَ المَلاَوِيَا قال : وهذا يَدُلّ على بَدَلِ الهمزة من الواوِ المكسورةِ كما قالوا إِلْدَة في وِلْدَة . واقتصر في الفَصيح على الوِجْدَان بالكسر كما قالوا في أَنَشَد : نِشْدَان وفي كتاب الأَبنيَة لابن القطّاع : وَجَدَ مَطْلوبَه يَجِدُه وُجُوداً ويَجُدُه أَيضاً بالضمّ لُغَة عامِريّة لا نظير لَهَا في باب المِثال قال لَبِيدٌ وهو عامِرِيٌّ :
لَمْ أَرَ مِثْلَكِ يَا أُمَامَ خَلِيلاَ ... آبَى بِحَاجَتِنَا وَأَحْسَنَ قِيلاَ
لَوْ شِئْتِ قَدْ نَقَعَ الفُؤَادُ بِشَرْبَةٍ ... تَدَعُ الصَّوادِيَ لاَ يَجُدْنَ غَلِيلاَ
بِالعَذْبِ مِنْ رَضَفِ القِلاَتِ مَقِيلةً ... قَضَّ الأَباطِحِ لاَ يزالُ ظَلِيلاَ
وقال ابْنُ بَرّيّ : الشِّعْرُ لِجَريرٍ وليس للبيدٍ كما زعم الجوهَرِيُّ . قلت : ومثله في البصائر للمُصَنِّف وقال ابن عُدَيْس : هذه لُغَة بني عامرٍ والبيتُ للبيد وهو عامرِيٌّ وصرّحَ به الفرَّاءُ ونقله القَزَّاز في الجامع عنه وحكاها السيرافيُّ أَيضاً في كتاب الإِقناع واللِّحْيَانيُّ في نوادِرِه وكُلُّهم أَنشدوا البَيْتَ وقال الفَرَّاءُ : ولم نسمع لها بنَظِيرٍ زاد السيرَافيّ : ويُروَى : يَجِدْن بالكسر وهو القياس قال سِيبويهِ : وقد قال ناسٌ من العرب وَجَد يَجُد كأَنهم حَذَفوها مِن يَوجُدُ قال : وهذا لا يكادُ يُوجد في الكلام . قلت : ويفهم من كلام سيبويه هذا أنها لُغَة في وَجَد بجميع معانِيه كما جَزَم به شُرَّاح الكتابِ ونقلَه ابنُ هِشَامٍ اللَّخميُّ في شَرْح الفَصِيح وهو ظاهرُ كلامِ الأَكثر ومقتضَى كلام المصنّف أَنها مقصورةٌ على مَعْنَى وَجَدَ المَطلوبَ ووَجَد عليه إِذا غَضِب كما سيأْتي ووافقَه أَبو جَعفر اللَّبْلِيّ في شَرْح الفصيحِ قال شيخُنَا : وجَعلُها عامَّةً هو الصواب ويدلُّ له البيتُ الذي أَنشدُوه فإن قوله لا يَجُدْن غَلِيلا ليس بشيْءٍ مما قَيَّدوه به بل هو من الوِجْدَانِ أَو من معنَى الإِصابة كما هو ظاهر ومن الغريب ما نَقَلَه شيخُنَا في آخرِ المادّة في التنبيهات ما نَصُّه : الرابِع وقَعَ في التسهيل للشيخ ابنِ مالكٍ ما يقتضي أَن لُغَة بني عامِرٍ عامَّة في اللسان مُطْلقاً وأَنَّهُم يَضُمُّون مُضَارِعَه مُطْلَقاً من غيرِ قَيْدٍ بِوَجَدَ أَو غيرِه فيقولون وَجَد يَجُد ووَعَدَ يَعُدُ ووَلَد يَلُدُ ونَحْوها بضمّ المضارِع وهو عجيبٌ منه رحمه الله فإِن المعروف بين أَئمّة الصَّرْف وعُلماءِ العَربيَّةِ أَن هذه اللغةَ العامريَّةَ خاصَّةٌ بهذا اللفظ الذي هو وَجَدَ بل بعضُهم خَصَّ ببعضِ مَعَانِيه كما هو صَنِيعُ أَبي عُبيدٍ في المُصَنَّف واقتضاه كلامُ المُصَنِّف وذلك رَدّ شُرَّاحُ التسهيل إِطلاقَه وتَعَقَّبُوه قال أَبو حَيَّان : بنو عامرٍ إِنما رُوِيَ عنهم ضَمَّ عَيْنِ مُضَارِعِ وَجَدَ خاصَّةً فقالوا فيه يَجُدُ بالضّمّ وأَنشدوا :
" يَدَعُ الصَّوَادِيَ لاَ يَجُدْنَ غَلِيلاً
على خلافٍ في رِوَايَةِ البيتِ فإِن السيرافيّ قال في شرح الكتاب : ويُرْوَى بالكسر وقد صرَّح الفارَابِيُّ وغيرُه بِقَصْرِ لُغَةِ بني عامرِ بن صَعْصَعَة على هذه اللفظةِ قال : وكذا جَرَى عليه أَبو الحسن بن عصفور فقال : وقد شَذَّ عن فَعَل الذي فاؤه واوٌ لفظةٌ واحدةٌ فجاءَت بالضمّ وهي وَجَد يَجُد قال وأَصْلُه يَوْجُد فحُذِفت الواو لكَون الضَّمَّة هنا شاذَّةً والأَصل الكسْر . قلت : ومثل هذا التعليل صَرَّحَ به أَبو عليٍّ الفارسيُّ قال : ويَجُد كانَ أَصلُه يَوْجُد مثل يَوْطُؤُ لكنه لما كان فِعْلٌ يُوْجَدُ فيه يَفْعِل ويَفْعُلُ كأَنَّهم توَهَّموا أَنه يَفْعُل ولما كان فِعْلٌ لا يُوجَد فيه إِلاَّ يَفْعِل لم يَصِحّ فيه هذا . وَجَدَ المالَ وغَيْرَه يَجِدُه وجْداً مثلَّثَةً وجِدَةً كعِدَةٍ : اسْتَغْنَى هذه عبارةُ المُحْكَم وفي التهذيب يقال وَجَدْتُ في المال وُجْداً ووَجْداً ووِجْداً ووِجْدَاناً وجِدَةً أَي صرْتُ ذا مالٍ قال : وقد يُستعمل الوِجْدَانُ في الوُجْدِ ومنه قولُ العَرَب وِجْدَانُ الرِّقِينَ يُغَطِّي أَفَنَ الأَفِينِ . قلت : وجرى ثعلبٌ في الفصيح بمثْلِ عبارةِ التهذيبِ وفي نوادِر اللِّحْيَانيِّ : وَجَدْتُ المالَ وكُلّ شيْءٍ أَجِدُه وَجْداً ووُجْداً ووِجْداً ووِجْداً ووِجْدَاناً وجِدَةً أَي صرْتُ ذا مالٍ قال : وقد يُستعمل الوِجْدَانُ في الوُجْدِ ومنه قولُ العَرَب وِجْدَانُ الرِّقِينَ يُغَطِّي أَفَنَ الأَفِينِ . قلت : وجرى ثعلبٌ في الفصيح بمثْلِ عبارةِ التهذيبِ وفي نوادِر اللِّحْيَانيِّ : وَجَدْتُ المالَ وكُلّ شيْءٍ أَجِدْه وَجْداً ووُجْداً ووِجْداً وجِدَةً قال أَبو جعفرٍ اللَّبْليُّ : وزاد اليزيديُّ في نوادِره ووُجُوداً قال : ويُقَال وَجَدَ بعد فَقْرٍ وافتقَرَ بَعْدَ وَجْدٍ . قلْت : فكلام المصنّفِ تَبَعاً لابنِ سيدَه يقتضِي أَنه يَتَعَدَّى بنفسِه . وكلام الأَزهريّ وثَعْلبٍ أَنه يتعدَّى بِفي قال شيخُنا : ولا منافاةَ بينهما لأَن المقصود وجَدْتُ إِذا كان مَفْعُولُه المالَ يكون تَصريفُه ومصَدرُه على هذا الوَضْعِ والله أَعلَم . فتأَمّل انتهى . وأَبو العباسِ اقتصرَ فِي الفصيح على قَوْلِه : وَجَدْت المالَ وُجْداً أَي بالضمّ وجِدَةً قال شُرَّاحُه : معناه : استَغْنَيْتُ وكَسَبْتُ . قلت : وزاد غيرُه وِجْدَاناً ففي اللسانِ : وتقول وَجَدْت في الغِنَى واليَسَارِ وُجْداً ووِجْدَاناً . وَجَدَ عَلَيْهِ في الغَضَب يَجِدُ ويَجُدُ بالوجهينِ هكذا قاله ابنُ سِيدَه وفي التكملة : وَجَدَ عليه يَجُدُ لُغَة في يَجِدُ واقتصر في الفصيحِ على الأَوَّل وَجْداً بفتح فسكون وجِدَةً كِعَدةٍ ومَوْجِدَةً وعليه اقتصر ثعلبٌ وذكر الثلاثةَ صاحبُ الواعِي ووِجْدَاناً ذكره اللحيانيُّ في النوادر وابنُ سِيدَه في نَصِّ عِبارته والعَجَب من المُصَنِّف كيف أَسْقَطَه مع اقتفائِه كلاَمه : غَضِبَ . وفي حديثِ الإِيمان : إِنِّي سائِلُكَ فلا تَجِدْ عَلَيَّ أَي لا تَغْضَبْ مِن سُؤَالي ومنه الحديث لم يَجِدِ الصائمُ على المُفْطِرِ وقد تَكَرَّر ذِكْرُه في الحديث اسْماً وفِعْلاً ومَصدَراً وأَنشدَ اللِّحيانيُّ قولَ صَخْرِ الغَيِّ :
كِلاَنَا رَدَّ صاَحِبَهُ بِيَأْسٍ ... وتَأْنِيبٍ وَوِجْدَانٍ شَدِيدِ
فهذا في الغَضَب لأَن صَخْرَ الغَيِّ أَيْأَسَ الحَمَامَةَ مِن وَلَدِهَا فَغَضِبَتْ عليه ولأَن الحمامةَ أَيأَسَتْه من وَلَدِه فغَضِبَ عليها وقال شُرَّاح الفصيحِ : وَجَدْتُ على الرَّجُلِ مَوْجِدَةً أَي غَضِبْتُ عليه وأَنا واجِدٌ عليه أَي غَضْبَانُ وحكَى القَزَّازُ في الجامِع وأَبو غالبٍ التَّيّانِيّ في المُوعب عن الفَرَّاءِ أَنه قال : سَمِعْت بعضَهم يقول : قد وَجِدَ بكسر الجيم والأَكثر فَتْحُهَا إِذا غَضِبَ وقال الزمخشريُّ عن الفراءِ : سَمِعْت فيه مَوْجَدَةً بفتح الجيم قال شيخُنَا : وهي غَرِيبَةٌ ولم يَتَعَرَّض لها ابنُ مالكٍ في الشَّواذِّ على كَثْرَةِ ما جَمَع وزادَ القَزَّازُ في الجامِع وصاحِبُ المُوعب كِلاهُمَا عن الفَرَّاءِ وُجُوداً من وَجَدَ : غَضِبَ وفي الغريب المُصَنَّف لأَبي عُبَيْد أَنه يقال : وَجَد يَجُد مِن المَوْجِدَة والوِجْدَانِ جَمِيعاً . وحكى ذلك القَزَّازُ عن الفَرَّاءِ وأَنشد البيتَ وعن السيرافيّ أَنه رَوَاه بالكَسْرِ وقال : هو القياسُ قال شيخُنَا : وإِنما كانَ القِيَاسَ لأَنه إِذا انضَمَّ الجيمُ وَجَبَ رَدُّ الواوِ كقولِهم وَجُه يَوْجُه مِن الوَجَاهة ونَحْوه . وَجَد به وَجْداً بفتح فسكون فِي الحُبِّ فَقَطْ وإِنه لَيَجِد بِفُلاَنَةَ وَجْداً شَدِيداً إِذا كانَ يَهْوَاها ويُحِبُّهَا حُبًّا شديداً وفي حديث وَفْد هَوَازِنَ قَوْلُ أَبي صُرَد ما بَطْنُها بِوَالِد ولا زَوْجُها بِوَاجِد أَي أَنه لا يُحِبُّهَا أَوردَه أَبو جَعْفَر اللبليّ وهو في النهاية وفي المحكم : وقالتْ شاعِرَةٌ مِن العرب وكَانَ تَزَوَّجَهَا رجُلٌ مِن غَيْرِ بَلَدِهَا فَعُنِّنَ عَنْهَا
" وَمَنْ يُهْدِ لِي مِنْ مَاءِ بَقْعَاءَ شَرْبَةًفَإِنَّ لَهُ مِنْ مَاءِ لِينَةَ أَرْبَعَا
لَقَدْ زَادَنَا وَجْداً بِبَقْعَاءَ أَنَّنَا ... وَجَدْنَا مَطَايَانَا بِلينَةَ ظُلَّعَا
" فَمَنْ مُبْلِغٌ تِرْبَيَّ بِالرَّمْلِ أَنَّنِيبَكَيْتُ فَلَمْ أَتْرُكْ لِعَيْنَيَّ مَدْمَعَا
تقول : على ما هُوَ به مِنْ مَرَارَةِ الطَّعْمِ فإِن له مِن ماءِ لِينَةَ على ما هُوَ به مِن العُذُوبَةِ أَرْبَعَ شَرَبَاتٍ لأَن بقْعَاءَ حَبِيبَةٌ إِلىَّ إِذْ هِي بَلَدي ومَوْلِدِي ولِينَةُ بَغِيضَةٌ إِليَّ لأَن الذي تَزوَّجَني مِن أَهْلِها غيرُ مَأْمُونٍ عَلَيَّ . وإِنما تلك كِنايةٌ عَنْ تَشَكِّيها لهذا الرَّجُلِ حين عُنِّن عَنْهَا . وقولُها : لقد زَادَني تقول لقد زادني حُبًّا لِبَلْدَتِي بَقْعَاءَ هذِهِ أَن هذا الرجُلَ الذي تَزَوَّجَني من أَهلِ لِينَةَ عُنِّنَ عَنِّي فكانَ كالمَطِيَّةِ الظَّالِعَةِ لا تَحْمِلُ صاحِبَها وقولها : فَمَنْ مُبْلِغٌ تِرْبَيَّ البيت تقول : هَلْ مِن رَجُلٍ يُبْلِغُ صاحِبَتَيَّ بالرَّمْلِ أَنَّ بَعْلِي ضَعُفَ عَنِّي وعُنِّنَ فأَوْحَشَني ذلك إِلى أَنْ بَكَيْتُ حَتَّى قَرِحَتْ أَجفانِي فزَالَتِ المَدَامِعُ ولم يَزُلْ ذلك الجَفْنُ الدَّامِعُ قال ابنُ سِيدَه وهذه الأَبياتُ قَرَأْتُها على أَبِي العَلاءِ صاعِدِ بنِ الحَسَن في الكِتَاب المَوْسُوم بالفُصُوصِ . وَكَذَا في الحُزْنِ ولكن بِكَسْرِ ماضِيه مُرَاده أَن وَجِدَ في الحُزْن مِثْل وَجَدَ في الحُبِّ أَي ليس له إِلاَّ مَصْدَرٌ واحِدٌ وهو الوَجْدُ وإِنما يخالفه في فِعْله ففعل الحُبِّ مفتوح وفِعْل الحُزن مَكسورٌ وهو المراد بقوله : ولكن بكسرِ قال شيخنا : والذي في النصيح وغيره من الأمهات القديمة كالصحاح والعين مُخْتَصر العينِ اقتَصَرُوا فيه على الفَتْح فقط وكلامُ المصنّف صَرِيحٌ في أَنه إِنما يُقال بالكَسْرِ فقطْ وهو غَرِيبٌ فإِن الذين حَكَوْا فيه الكَسْرَ ذَكَرُوه مع الفَتْح الذي وَقَعَتْ عليه كَلِمَةُ الجماهيرِ نَعمْ حَكَى اللِّحْيَانيُّ فيه الكسْرَ والضَّمَّ في كتابِه النوادِر فظَنَّ ابنُ سِيدَه أَن الفَتْحَ الذي هو اللغةُ المشهورةُ غير مَسمُوعٍ فيه واقتصر في المُحكمِ على ذِكْرِهما فقط دون اللغَةِ المشهورةِ في الدَّوَاوِين وهو وَهَمٌ انتهى . قلت : والذي في اللسانِ : ووَجَدَ الرَّجُلُ في الحُزْنِ وَجْداً بالفتح ووَجِدَ كِلاَهُمَا عن اللِّحيانيّ : حَزِنَ فهو مُخَالِفٌ لما نَقَلُه شَيْخُنَا عن اللِّحْيَانيِّ من الكَسْرِ والضّمِّ فليتأَمَّل ثم قال شيخُنَا : وابنُ سيده خالَفَ الجُمْهُورَ فأَسْقَطَ اللُّغَةَ المشهورَةَ والمُصَنِّف خالَف ابنَ سِيدَه الذي هو مُقْتَدَاه في هذه المادَّةِ فاقتَصَر على الكَسْرِ كأَنَّه مُرَاعاةً لِرَدِيفه الذي هو حَزِنَ وعلى كُلِّ حالٍ فهو قُصُورٌ وإِخلالٌ والكَسْر الذي ذَكَرَه قد حكاه الهَجَرِيُّ وأَنشَدَ :
فَوَاكَبِدَا مِمَّا وَجِدْتُ مِن الأَسَى ... لَدَى رَمْسِه بَيْنَ القَطِيلِ المُشَذَّب
قال : وكأَنَّ كَسْر الجِيمِ مِن لُغَتِه فتحَصَّل مِن مجموعِ كَلامِهم أَنَّ وَجَدَ بمعنى حَزِن فيه ثلاثُ لُغَاتِ الفْتح الذي هو المشهور وعليه الجمهور والكسْر الذي عليه اقتصر المُصَنِّف والهَجَرِيّ وغيرُهما والضمُّ الذي حكاه اللِّحيانيّ في نَوَادِرِه ونقلَهما ابنُ سِيده في المُحْكَم مقتَصِراً عليهما . والوِجْدُ : الغِنَى ويُثَلَّث وفي المحكم اليَسَار والسَّعَةُ وفي التنزيلِ العزيز " أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ " وقد قُرِىء بالثلاث أَي في سَعَتِكم وما مَلَكْتُم وقال بعضُهم : مِن مَسَاكِنِكُم . قلت : وفي البصائر : قَرَأَ الأَعْرَجُ ونافِعٌ ويَحْيَى بن يَعْمُر وسَعيد بن جُبَير وطَاوُوس وابنُ أَبي عَبْلَة وأَبو حَيْوَةَ : مِنْ وَجْدِكُم بالفتح وقرأَ أَبو الحَسن رَوْحُ بن عبد المُؤْمن : من وِجْدِكم بالكسر والباقُون بالضَّمّ انتهى قال شيخُنَا : والضمُّ أَفْصَح عن ابنِ خَالَوَيْه قال : ومعناه : من طَاقتِكُم ووُسْعِكُم وحكَى هذا أَيضاً اللّحيانيُّ في نَوَادِرِه . الوَجْدُ بالفتح : مَنْقَعُ الماءِ عن الصاغانيِّ وإِعجام الدال لغةٌ فيه كما سيأْتي وِجَادٌ بالكسر . وأَوْجَدَه : أَغْنَاهُ . وقال اللِّحيانيُّ : أَوْجَدَه إِيَّاه : جَعَلَه يَجِدُه . أَوْجَدَ اللهُ فُلاناً مطلُوبَهُ أَي أظْفَرَهُ به . أَوْجَدَ عَلى الأَمْرِ : أَكْرَهَهُ وأَلْجَأَه وإِعجام الدَّالِ لُغَةٌ فيه . أَوْجَدَه بَعْدَ ضُعْفٍ : قَوَّاهُ كآجَدَه والذي في اللسان : وقالُوا : الحَمْدُ لِله الذي أَوْجَدَني بَعْدَ فَقْر أَي أَغْنَاني وآجَدَنِي بَعْدَ ضَعْف أَي قَوَّانِي . عن أَبي سعيدٍ : تَوَجَّدَ فلانٌ السَّهَرَ وغَيْرَه : شَكَاهُ وهم لاَ يَتَوَجَّدُونَ سَهَرَ لَيْلِهم ولا يَشْكُونَ ما مَسَّهم مِنْ مَشَقَّتِه . والوَجِيدُ : ما اسْتَوَى من الأَرْضِ وُجْدَانٌ بالضَّمّ وسيأْتي في المُعْجَمَة . ووُجِدَ الشيْءُ مِن العَدَمِ وفي بعضِ الأُمّهات : عن عَدَمٍ ومثلُه في الصَّحاح كعُنِيَ فهو مَوجودٌ : حُمَّ فهو مَحْمُومٌ ولا يُقَال : وَجَدَه اللهُ تعالى كما لا يُقَال : حَمَّه اللهُ وإِنما يقال : أَوْجَدَه اللهُ تَعَالى وأَحَمَّه قال الفَيّومِيّ : الموجود خِلافُ المَعْدُومِ وأَوْجَد اللهُ الشيْءَ من العَدَمِ فوُجِدَ فهو مَوْجُود من النَّوادِر مثْل أَجَنَّه اللهُ فجُنَّ فهو مَجْنُونٌ قال شيخُنا : وهذا البابُ من النوادرِ يُسَمِّيه أَئمّةُ الصَّرْفِ والعَربيَّةِ بابَ أَفْعَلْتُه فهو مَفْعُولٌ وقد عَقَدَ له أَبو عُبَيْدٍ بَاباً مُستقِلاًّ في كتابِه الغَرِيب المُصَنَّف وذكر فيه أَلفاظاً منها : أَحَبَّه فهو مَحْبُوبٌ . قلت : وقد سبق البَحْثُ فيه في مواضِعَ مُتَعَدِّدةٍ في ح ب ب . و س ع د و ن ب ت فراجِعْه وسيأْتي أَيضاً . ومما يستدرك عليه : الواجِدُ : الغَنِيُّ قال الشاعِر :
" الحَمْدُ للهِ الغَنِيِّ الوَاجِدِ وفي أَسماءِ الله تعالى : الواجِدُ هو الغَنِيُّ الذي لا يَفْتَقِر . وقد وَجَدَ يَجِدُ جِدَةً أَي استَغْنَى غِنًى لا فَقْرَ بَعْدَه قاله ابنُ الأَثير وفي الحديث لَيُّ الوَاجِدِ يُحِلُّ عُقُوبَتَهُ وعِرْضَهُ أَي القادِر على قَضَاءِ دَيْنِه وفي حديثٍ آخَرَ أَيُّهَا النَّاشِدُ غَيْرُك الوَاجِدُ مِنْ وَجَدَ الضَّالَّةَ يَجِدُهَا . وتَوَجَّدْتُ لِفُلانٍ : حَزِنْتُ له . واستَدْرَك شيخُنَا : الوِجَادَة بالكسر وهي في اصْطِلاح المُحَدِّثين اسمٌ لما أُخِذ من العِلْمِ مِن صَحِيفَةٍ مِن غَيْرِ سَمَاعٍ ولا إِجَازَةٍ ولا مُنَاوَلَةٍ وهو مُوَلَّدٌ غيرُ مَسموعٍ كذا في التقريبِ للنووي . والوُجُدُ بضمتين جَمْعُ واجِد كما في التَّوشيحِ وهو غَرِيبٌ وفي الجامع للقَزَّاز : يقولون : لم أَجْدِ مِن ذلك بُدًّا بسكون الجيم وكسْرِ الدال وأَنشد :
" فَوَاللهِ لَوْلاَ بُغْضُكُمْ ما سَبَبْتُكُمْولكِنَّنِي لَمْ أَجْدِ مِنْ سَبِّكُمْ بُدَّا
وفي المُفْردات للراغب : وَجَدَ اللهُ : عَلِم حَيْثُمَا وقَعَ يعنِي في القُرآنِ ووافقَه على ذلك الزَّمَخْشَرِيُّ وغيرُه . وفي الأَساس وَجَدْت الضَّالَّةَ وأَوْجَدَنِيه اللهُ وهو واجِدٌ بِفُلانَةَ وعَلَيْهَا ومُتَوَجِّدٌ . وتَوَاجَدَ فُلانٌ : أَرَى مِن نَفْسِه الوَجْدَ . ووَجَدْتُ زَيْداً ذَا الحِفَاظِ : عَلِمْتُ . والإيجادُ : الإِنشاءُ من غير سَبقِ مِثَالٍ . وفي كِتَاب الأَفْعَال لابنِ القطَّاع : وأُوجِدَتِ النّاقَةُ : أُوثِقَ خَلْقُهَا تكميل وتذنيب : قال شيخنا نقلاً عن شَرْحِ الفصيح لابنِ هشامٍ اللَّخميِّ : وَجدَ له خَمْسَةُ مَعَانٍ ذَكرَ منها أَرْبَعَةً ولم يَذكر الخَامِس وهو :العِلْمُ والإِصابَةُ والغَضَب والإِيسارُ وهو الاستغْنَاءُ والاهتمام وهو الحُزْن قال : وهو في الأَوَّل مُتَعَدٍّ إِلى مفعولينِ كقوله تعالى " وَوَجَدَكَ ضَالاًّ فَهَدَى وَوَجَدَكَ عَائِلاً فأَغْنَى " وفي الثاني مُتَعدٍّ إِلى واحِدٍ كقولِه تعالى " وَلَمْ يَجِدُوا عَنْهَا مَصْرِفاً " . وفي الثالثِ متَعدٍّ بحرْف الجّرِّ كقولِه وَجَدْت على الرَّجُلِ إِذا غَضِبْتَ عليه . وفي الوجهين الأَخِيرَين لا يَتَعَدَّى كقولِك : وَجَدْت في المالِ أَي أَيْسَرْت ووَجَدْتُ في الحُزْن أَي اغْتَمَمْتُ . قال شيخُنَا : وبقيَ عليه : وَجَدَ به إِذَا أَحَبَّه وَجْداً كما مَرَّ عن المُصنِّف وقد استدرَكه الفِهْرِيُّ وغيرُه على أَبي العَبَّاسِ في شَرْحِ الفصيحِ ثم إِن وَجَدَ بمعنى عَلِمَ الذي قال اللّخميّ إِنه بَقِيَ على صاحبِ الفصيح لم يَذْكُر له مِثَالاً وكأَنّه قَصَدَ وَجَدَ التي هي أُخْتُ ظَنَّ ولذلك قال يَتَعَدَّى لِمَفْعُولينِ فيبقى وَجَدَ بمعنَى عَلِم الذي يتعدَّى لمفعولٍ واحِدٍ ذكرَه جمَاعَةٌ وقَرِيبٌ من ذلك كلامُ الحَلاَلِ في هَمْعِ الهَوَامِعِ وَجَدَ بمعنَى عَلِمَ يتعَدَّى لمفعولينِ ومَصْدَرُه وِجْدَانٌ عن الأَخْفَش ووُجُود عن السيرافيّ وبمعنى أَصَابَ يتعدَّى لواحِدٍ ومَصْدرُه وِجْدَانٌ وبمعنى اسْتَغْنَى أَو حَزِنَ أَو غَضِب لازِمَةٌ ومصدر الأَوَّل الوَجُدْ مثلّثة والثاني الوَجْدُ بالفتح والثالث المَوْجِدَة . فقلت : وأَحْضَرُ من هذا قولُ ابنِ القَطّاعِ في الأَفعال : وَجَدْتُ الشيْءَ وِجْدَاناً بعد ذَهَابِه وفي الغِنَى بَعْدَ الفَقْرِ جِدَةً وفي الغَضَب مَوْجِدَةً وفي الحُزْن وَجْداً حَزِنَ . وقال المُصَنّف في البصائرِ نقلاً عن أَبي القاسم الأَصبهانيّ . الوُجُودُ أَضْرُبٌ وُجُودٌ بِإِحْدى الحَوَاسِّ الخَمْسِ نحو وَجَدْتُ زَيْداً وَوَجَدْتُ طَعْمَه ورائحتَه وصَوتَه وخُشُونَتَه ووجُودٌ بِقُوَّةِ الشَّهْوَةِ نحو وَجَدْتُ الشبع ووجوده أيده الغضب كوجود الحَرْبِ والسَّخَطِ ووُجُودٌ بالعَقْل أَو بِوسَاطَة العَقْلِ كمَعْرِفَة الله تعالى ومَعْرِفَة النُّبُوَّةِ . وما نُسِب إِلى الله تعالى مِن الوُجُود فبمَعْنَى العِلْمِ المُجَرَّدِ إِذ كان اللهُ تعالَى مُنَزَّهاً عن الوَصْفِ بالجَوَارِحِ والآلاتِ نحو قولِه تَعالى " وَمَا وَجَدْنَا لأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وإِنْ وَجَدْنَا أَكْثَرَهُمْ لَفَاسِقِينَ " وكذا المعدوم يقال على ضِدّ هذه الأَوْجُهِ . ويَعبَّر عن التَمَكُّنِ من الشيءِ بالوُجُودِ نحو " فَاقْتُلُوا المُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ " أَي حَيْثُ رَأَيْتُمُوهُم وقوله تعالى " إِنِّي وَجَدْتُ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ " وقوله " وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ للشَّمْسِ " وقوله " وَوَجَدَ اللهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ " ووجود بالبصيرة وكذا قوله " وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا " وقوله " فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا " أَي إِن لم تَقْدِروا على الماءِ
وقال بعضهم : المَوْجُودَات ثلاثةُ أَضْرُبٍ : مَوْجُودٌ لا مَبْدَأَ له ولا مُنْتَهى وليس ذلك إِلاَّ البارِىَءَ تَعالَى ومَوْجُودٌ له مَبْدَأٌ ومُنْتَهَىً كالجَوَاهِرِ الدُّنْيَوِيَّة وموجودٌ له مَبْدَأٌ وليس له مُنْتَهَى كالنَّاسِ في النّشْأَةِ الآخِرةِ انتهى . قال شيْخنا في آخِر هذه المادة ما نصُّه : وهذا آخِرُ الجزءِ الذي بخطّ المُصَنّف وفي أَوّل الذي بَعْدَه : الواحد وفي آخر هذا الجزءِ عَقِبَ قَوله : وإِنما يقال أَوجَدَه اللهُ بخط المُصَنّف رَحمه الله تعالى ما نَصُّه : هذا آخِرُ الجُزءِ الأَوَّل من نُسْخَةِ المُصَنِّف الثانِيَة مِن كِتَابِ القَامُوسِ المُحِيط والقَابُوس الوَسِيط في جَمْعِ لُغَاتِ العَرب التي ذَهَبَتْ شَماطِيطَ فَرغَ منه مُؤَلِّفه مُحمد بن يَعْقُوب بن مُحمّد الفَيْرُوزاباديّ في ذِي الحِجَّة سنةَ ثمانٍ وسِتّينَ وسَبْعِمَائةٍ . انتهى من خطّه وانتهى كلام شَيْخِنَا . قلت : وهو آخِر الجزءِ الثاني من الشَّرْحِ وبه يَكْمُل رُبْعُ الكِتَابِ ما عدَا الكلامَ على الخُطْبَة وعلى الله التيسيرُ والتَّسْهِيل في تمامه وإِكماله على الوَجْهِ الأَتَمِّ إِنّه بكُلّ شيْءٍ قدير وبكُلِّ فَضْل جَدير عَلَّقَه بِيَدِه الفَانيَةِ الفَقيرُ إِلى مولاه عَزَّ شَأْنُه مُحمّد مُرْتَضَى الحُسَيني الزَّبيدِيُّ عُفِيَ عَنه تَحرِيراً في التاسع من ليلة الاثنين المبارك عاشِر شهرِ ذِي القِعْدَةِ الحَرَامِ من شهور سنة 1181 خُتِمَتْ بِخَيْرٍ وذلك بِوكالة الصَّاغَةِ بمصر . قال مُؤَلِّفه : بلَغ عِرَاضُهُ على التَّكْمِلَة للصاغانيّ في مَجالِسَ آخِرُها يوم الاثنين حادِي عَشَرَ جُمَادَى سنة 1192 ، وكتبه مُؤَلِّفه محمد مرتضى غَفَر له بمَنِّه

##### Türkçe

**حرس وشهب**  ﴿Ve biz göğe dokunduk da onu şiddetli bir **حرس** ve **شهب** ile doldurulmuş bulduk(8)﴾ Cin ﴿Ve biz ondan işitmek için oturma yerlerinde otururduk; şimdi kim dinlerse, kendisi için gözetleyen bir **شهابا** bulur(9)﴾ Cin
**رزق**	﴿Derken Rabbi onu güzel bir kabul ile kabul etti, onu güzel bir bitirişle bitirdi ve onu Zekeriya’ya kefil kıldı; Zekeriya her ne zaman onun yanına mihraba girse, onun yanında bir **رزقا** bulurdu; “Ey Meryem, bu sana nereden?” dedi; “O Allah katındandır; şüphesiz Allah dilediğine hesapsız rızık verir”(37)﴾ Âl-i İmrân
**بضاعة**	﴿Ne zaman eşyalarını açtılarsa, **بضاعتهم**’in kendilerine geri çevrilmiş olduğunu buldular; “Ey babamız, daha ne isteriz; işte bu **بضاعتنا** bize geri çevrilmiş; ailemize erzak getiririz, kardeşimizi koruruz ve bir deve yükü daha artırırız; bu, kolay bir ölçüdür”(65)﴾ Yûsuf
**متاع**	﴿Dediler: “Onun cezası, yükünde kim bulunursa, işte o onun cezasıdır; biz zalimleri böyle cezalandırırız”(75)﴾ Yûsuf ﴿Dedi: “Allah’a sığınırız; ancak yanında **متاعنا**’ı bulduğumuz kimseyi alırız; şüphesiz biz o takdirde zalimler oluruz”(79)﴾ Yûsuf
**جدار**	﴿Derken yürüdüler; nihayet bir köy halkına geldiklerinde, halkından yiyecek istediler; onlar da ikisini misafir etmekten kaçındılar; orada yıkılmak isteyen bir **جدارا** buldular; onu doğrulttu; dedi: “İsteseydin bunun üzerine bir ücret edinirdin”(77)﴾ Kehf
**وجد الشمس**	﴿Nihayet güneşin battığı yere vardığında, onu kara balçıklı bir gözede batıyor buldu ve onun yanında bir kavim buldu; dedik: “Ey Zülkarneyn, ya azap edersin ya da onlarda bir iyilik edinirsin”(86)﴾ Kehf ﴿Nihayet güneşin doğduğu yere vardığında, onu, kendileri için ona karşı bir örtü kılmadığımız bir kavim üzerine doğuyor buldu(90)﴾ Kehf
**ناراً**	﴿Hani bir ateş gördü de ailesine dedi: “Durun; ben bir **نارا** sezdim; umarım size ondan bir kor getiririm yahut ateş üzerinde bir hidayet bulurum”(10)﴾ Tâhâ
**ماء**	﴿Ey iman edenler, sarhoş iken ne söylediğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın; cünüp iken de—yolcu olanlar hariç—yıkanıncaya kadar (yaklaşmayın); eğer hasta iseniz yahut yolculukta iseniz yahut sizden biri ayak yolundan gelmişse yahut kadınlara dokunmuşsanız da **ماء** bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; yüzlerinizi ve ellerinizi onunla mesh edin; şüphesiz Allah affedici, bağışlayıcıdır(43)﴾ Nisâ ﴿Ey iman edenler, namaza kalktığınızda yüzlerinizi ve ellerinizi dirseklere kadar yıkayın; başlarınıza mesh edin ve ayaklarınızı topuklara kadar (yıkayın); eğer cünüp iseniz temizlenin; eğer hasta iseniz yahut yolculukta iseniz yahut sizden biri ayak yolundan gelmişse yahut kadınlara dokunmuşsanız da **ماء** bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; ondan yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin; Allah üzerinize bir sıkıntı kılmak istemez, fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister; umulur ki şükredersiniz(6)﴾ Mâide

**ريح**﴿Kervan ayrılınca babaları dedi: “Eğer beni bunamış saymayacak olsanız, ben Yusuf’un **ريح**’ini buluyorum”(94)﴾ Yûsuf

**ما وعد ربكم**﴿Cennet ehli ateş ehline seslendi: “Biz Rabbimizin bize vaat ettiğini hak olarak **وجدنا**; siz de Rabbinizin vaat ettiğini hak olarak **وجدتم** mi?” Dediler: “Evet.” Derken aralarında bir çağırıcı çağırdı: “Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir”(44)﴾ A‘râf

**غلظة**﴿Ey iman edenler, kâfirlerden size yakın olanlarla savaşın; sizde bir **غلظة** bulsunlar; ve bilin ki Allah muttakilerle beraberdir(123)﴾ Tevbe
**حرج   حاجة**	﴿Hayır; Rabbine andolsun, aralarında çekiştikleri şeyde seni hakem kılmadıkça iman etmiş olmazlar; sonra verdiğin hükümden dolayı içlerinde bir **حرجا** bulmazlar ve tam bir teslimiyetle teslim olurlar(65)﴾ Nisâ ﴿Ve onlardan önce yurdu ve imanı yurt edinmiş olanlar, kendilerine hicret edenleri severler; kendilerine verilen şeyden dolayı göğüslerinde bir **حاجة** bulmazlar; kendilerinde bir ihtiyaç olsa bile, nefislerine tercih ederler; kim nefsinin cimriliğinden korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerdir(9)﴾ Haşr

**اختلاف**﴿Kur’an’ı düşünmüyorlar mı? Eğer Allah’tan başkası katından olsaydı, onda çokça bir **اختلافا** bulurlardı(82)﴾ Nisâ
**وُجْدِكُمْ**
 ﴿Onları, oturduğunuz yerden, **وُجْدِكُمْ**’den oturtun; onları sıkıştırmak için onlara zarar vermeyin; eğer hamile iseler, yüklerini bırakıncaya kadar onlara harcayın; eğer sizin için emzirirlerse, ücretlerini onlara verin; aranızda örfe uygun olarak danışın; eğer güçlük çıkarırsanız, o halde onun için başka bir kadın emzirecektir(6)﴾ Talâk
مختار الصحاح
● **[وجد]** **و ج د**: **وَجَدَ** aradığını **يجِده** (kesre ile) **وُجُودا** olarak buldu; ve **يَجُد** (damme ile) da, Âmirî dili olup misâl bâbında benzeri yoktur. Ve **وَجَدَ** kaybettiğini **وِجْدَاناً** (buldu). Ve **وَجَدَ** ona öfkede **مَوْجِدَةً** ile—**الجيم**’in kesresiyle—ve **وِجْدَانا** da—**الواو**’nun kesresiyle—(öfkelenmek). Ve **وَجَدَ** hüzünde **وَجْدا** (fetha ile). Ve **وَجَد** malda **ُوَجْدا**—**الواو**’nun dammesiyle, fethasıyla ve kesresiyle—ve **جِدَةً** de—kesre ile—yani zenginleşti. Ve Allah onu aradığına **أوْجَدَهُ**: onu ona eriştirdi. Ve **أَوْجَده**: onu zengin kıldı.
الراغب
**وجد**
- **الوجود** çeşitlerdir: Beş duyudan biriyle varlık/bulma. Mesela: **وجدت زيدا** ve **وجدت طعمه**. Ve **وجدت صوته** ve **وجدت خشونته**. Ve şehvet gücüyle varlık/bulma; mesela: **وجدت الشبع**. Ve öfke gücüyle varlık/bulma; hüzün ve kızgınlığın varlığı/bulması gibi. Ve akılla, yahut akıl vasıtasıyla varlık/bulma; Allah Teâlâ’yı bilmek, nübüvveti bilmek gibi. Allah Teâlâ’ya nispet edilen varlık/bulma ise, sırf ilim manasınadır; çünkü Allah, organlar ve aletlerle vasıflanmaktan münezzehtir. Mesela: ﴿Ve onların çoğu için bir ahit **وجدنا**; ve onların çoğunu elbette fasıklar olarak **وجدنا**﴾ [A‘râf/102]. Ve yok olan da bu vecihler üzere söylenir. Allah Teâlâ’nın eşyaya varlığı/bulması ise, bütün bunlardan daha yüce bir vecih iledir. Ve bir şeye güç yetirmeyi **الوجود** ile ifade eder. Mesela: ﴿Müşrikleri nerede **وجدتموهم** ise öldürün﴾ [Tevbe/5], yani: nerede gördüyseniz. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿Orada iki adam **فوجد**﴾ [Kasas/15], yani: onlara güç yetirdi; hâlbuki ikisi dövüşüyorlardı. Ve sözü: ﴿Bir kadın **وجدت**﴾ … ﴿güneşe secde ediyorlar﴾ [Neml/23-24] (iki âyet: ﴿Şüphesiz ben, onları yöneten bir kadın **وجدت**; ve ona her şeyden verilmiş; ve onun büyük bir tahtı var * Onu ve kavmini, Allah’tan başka güneşe secde ederler halde **وجدتها**﴾): bu, gözle ve basiretle varlık/bulmadır; ondan gözle bir müşahede ve basiretle hâlinin bir değerlendirilmesi olmuştur; yoksa ﴿**وجدتها وقومها**﴾ âyetindeki hükmü vermesi olmazdı. Ve sözü: ﴿**فلم تجدوا ماء**﴾ [Nisâ/43]; manası: suya güç yetiremediniz. Ve sözü: ﴿**من وجدكم**﴾ [Talâk/6], yani: sizin imkânınız ve zenginliğinizin ölçüsü. Ve zenginlik, **الوجدان** ve **الجدة** ile de ifade edilir; onda **الوجد** ve **الوجد** ve **الوجد** (Lisan’a bak: **وجد**) rivayet edilmiştir. Ve hüzün ve sevgi, **الوجد** ile; öfke, **الموجدة** ile; kayıp, **الوجود** ile ifade edilir. Bazıları dedi ki: var olanlar üç kısımdır: başlangıcı ve sonu olmayan mevcut; bu ancak Bârî Teâlâ’dır. Başlangıcı ve sonu olan mevcut; ilk yaratılıştaki insanlar gibi ve dünya cevherleri gibi. Başlangıcı olup sonu olmayan mevcut; âhiret yaratılışındaki insanlar gibi.
ملخص اللسان
1. **وجَد** aradığını ve şeyi **يَجِدُه** **وُجُوداً** olarak ve **يَجُده** de (bulur); ve kaybı **وِجْداناً** olarak buldum. **وَجَدَ** kaybı **يَجِدُها**. Ve Allah ona aradığını **أَوجده**; yani onu ona eriştirdi.
2. **وجَدَ يَجُدُ**: sanki onu **يَوْجُد**’dan düşürmüşler; dedi: bu, sözde neredeyse bulunmaz. Masdar: **وَجْداً** ve **جِدَةً** ve **وُجْداً** ve **وجُوداً** ve **وِجْداناً** ve **إِجْداناً**. Ve şey yokluktan **وُجِدَ**; o halde o **موجود**dur; tıpkı “**حُمّ**” (ateşlendi) o halde “**محموم**” (ateşli) gibi. Ve Allah onu **أَوجَدَه**; **وجَدَه** denmez; tıpkı **حَمّه** denmediği gibi.
3. Ve onu ona **أَوجَده**: onu onu bulur kıldı. Ve “beni şöyle şöyle yaptın diye **وَجَدْتَني**”.
4. Ve malı ve başkasını **وَجَدَ**: **وَجْداً** ve **وُجْداً** ve **جِدةً** olarak bulur. **التهذيب**: “malda **وُجْداً** ve **وَجْداً** ve **وِجْداً** ve **وِجْداناً** ve **جِدَةً** buldum” denir; yani mal sahibi oldum. Ve **الوُجْدُ** ve **الوَجْدُ** ve **الوِجْدُ**: bolluk ve genişliktir. Aziz tenzilde: “Onları, oturduğunuz yerden, **وَجْدِكم**’den oturtun”; üçüyle de okunmuştur; yani genişliğinizden ve sahip olduklarınızdan. Bazıları dedi ki: meskenlerinizden. Ve **الواجِدُ**: zengindir. Ve **وجَدَ تَجِدُ جِدة**: yani, artık fakirlikten sonra fakirlik olmayan bir zenginlikle zenginleşti.
5. Dedi: **الوِجْدان** bazen **الوُجْد** manasında kullanılır.
6. Ve öfkede ona karşı **وَجَد**: **يَجُدُ** ve **يَجِدُ**; **وَجْداً** ve **جِدَةً** ve **موجَدةً** ve **وِجْداناً**: öfkelendi. İman hadîsinde: “Sana soru soracağım; bana karşı **تَجِدْ** etme”; yani sorumdan ötürü öfkelenme.
7. Ve ona karşı **وَجَدَ**: yalnız sevgide **وَجْداً**; “Şüphesiz o, falancaya karşı şiddetli bir **وَجْداً** bulur” denir; eğer ona meylediyor ve onu şiddetli bir sevgiyle seviyorsa.
8. Ve adam hüzünde **وَجْداً** (fetha ile) buldu; ve **وَجِد**: hüzünlendi. Ve ben falancayı buldum; ben **أَجِدُ وَجْداً**; bu, hüzündedir. Ve falanca için **تَوَجَّدْتُ**: yani onun için hüzünlendim.
9. Falanca, şöyle şöyle bir işi **تَوَجَّد** ettiğinde: onu şikâyet etti.
لسان العرب
● - **وجد**: **وجَد** aradığını ve şeyi **يَجِدُه** **وُجُوداً** olarak ve **يَجُده** de—damme ile—bulur; Âmirî dili olup misâl bâbında benzeri yoktur; Lebîd dedi—o Âmirîdir:
لو شِئْت قد نَقَعَ الفُؤادُ بِشَرْبةٍ،
تَدَعُ الصَّوادِيَ لا يَجُدْنَ غَلِيلا
بالعَذبِ في رَضَفِ القِلاتِ مَقِيلةً
قَِضَّ الأَباطِحِ، لا يَزالُ ظَلِيلا
İbn Berrî dedi: Şiir Cerîr’indir, Cevherî’nin zannettiği gibi Lebîd’in değildir. Ve onun sözü: **نَقَعَ الفؤادُ**: yani kandı. “Su susuzluğu **نَقَعَ** etti” denir: onu giderdi; **نَقْعاً** ve **نُقوعاً** olarak ikisinde de. Ve **الماء الناقعُ**: kandıran tatlı sudur. Ve **الصَّادِي**: susuz. Ve **الغليل**: susuzluğun harareti. Ve **الرَّضَفُ**: kızdırılmış taşlar. Ve **القِلاتُ**: **قَلْت**’in çoğuludur; o, dağda bir oyuktur; gök suyunun içinde biriktiği yer. Ve onun sözü: **قَِضّ الأَباطِحِ**: onun çakıllı bir yer olduğunu ister; bu, su için daha tatlı ve daha berraktır.
Sîbeveyh dedi: Araplardan bazıları “**وجَدَ يَجُدُ**” dedi; sanki onu **يَوْجُد**’dan düşürmüşler; dedi: bu, sözde neredeyse bulunmaz. Masdar: **وَجْداً** ve **جِدَةً** ve **وُجْداً** ve **وجُوداً** ve **وِجْداناً** ve **إِجْداناً**; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve şu beyti okudu:
وآخَر مُلْتاث، تَجُرُّ كِساءَه،
نَفَى عنه إِجْدانُ الرِّقِين المَلاوِيا
Dedi: Bu, kırık **الواو**’dan hemzenin bedel olduğuna delâlet eder; “**إِلْدةٌ**”yi “**وِلْدَة**”de söyledikleri gibi.
Ve onu ona **أَوجَده**: onu onu bulur kıldı; Lihyânî’den. Ve “beni şöyle şöyle yaptın diye **وَجَدْتَني**”. Ve malı ve başkasını **وَجَدَ**: **وَجْداً** ve **وُجْداً** ve **جِدةً** olarak bulur. **التهذيب**: “malda **وُجْداً** ve **وَجْداً** ve **وِجْداً** ve **وِجْداناً** ve **جِدَةً** buldum” denir; yani mal sahibi oldum. Ve kaybı **وِجْداناً** olarak buldum. Dedi: **الوِجْدان** bazen **الوُجْد** manasında kullanılır; Arapların sözü bundandır: “**وِجْدانُ الرِّقِين يُغَطِّي أَفَنَ الأَفِين**”. Ve **اللقطة** hadîsinde: “Ey ilan eden, senden başkası **الواجِدُ**dur”; **وَجَدَ الضَّالّة**’den: onu bulur. Ve Allah ona aradığını **أَوجده**: yani onu ona eriştirdi. Ve **الوُجْدُ** ve **الوَجْدُ** ve **الوِجْدُ**: bolluk ve genişliktir. Aziz tenzilde: “Onları, oturduğunuz yerden, **وَجْدِكم**’den oturtun”; üçüyle de okunmuştur; yani genişliğinizden ve sahip olduklarınızdan. Bazıları dedi ki: meskenlerinizden. Ve **الواجِدُ**: zengindir; şair dedi:
الحمدُ للَّه الغَنِيِّ الواجِد
Ve Allah onu **أَوجده**: yani onu zengin kıldı. Allah عز وجل’nin isimlerindendir: **الواجدُ**; o, muhtaç olmayan zengindir. Ve **وجَدَ تَجِدُ جِدة**: yani, artık fakirlikten sonra fakirlik olmayan bir zenginlikle zenginleşti. Hadîste: “**لَيُّ الواجِدِ** onun cezasını ve ırzını helâl kılar”; yani borcunu ödemeye gücü yeten. Ve dedi: “Beni fakirlikten sonra **أَوْجَدَ** eden Allah’a hamdolsun”; yani beni zengin kıldı. Ve zayıflıktan sonra beni **آجَدَ** etti; yani beni kuvvetlendirdi. Ve bu, benim **وَجْدِي**’mdendir; yani kudretimdendir. Ve “zenginlikte ve bollukta **وجْداً** ve **وِجْداناً** buldum” dersin.
Ve şey yokluktan **وُجِدَ**; o halde o **موجود**dur; tıpkı “**حُمّ**” o halde “**محموم**” gibi. Ve Allah onu **أَوجَدَه**; **وجَدَه** denmez; tıpkı **حَمّه** denmediği gibi.
Ve öfkede ona karşı **وَجَد**: **يَجُدُ** ve **يَجِدُ**; **وَجْداً** ve **جِدَةً** ve **موجَدةً** ve **وِجْداناً**: öfkelendi. İman hadîsinde: “Sana soru soracağım; bana karşı **تَجِدْ** etme”; yani sorumdan ötürü öfkelenme. Ve ondan hadîs: “Oruçlu, iftar edene karşı **يَجِدِ** etmedi”; ve hadîste onun zikri isim, fiil ve masdar olarak tekrar etmiştir. Ve Lihyânî, Sahr el-Gayy’ın sözünü okudu:
كِلانا رَدَّ صاحِبَه بِيَأْسٍ
وتَأْنِيبٍ، ووِجْدانٍ شَديدِ
Bu, öfkededir; çünkü Sahr el-Gayy, güvercini yavrusundan ümitsiz kıldı da o ona öfkelendi; ve güvercin de onu yavrusundan ümitsiz kıldı da o ona öfkelendi. Ve ona karşı **وَجَدَ**: yalnız sevgide **وَجْداً**; ve “Şüphesiz o, falancaya karşı şiddetli bir **وَجْداً** bulur” denir; eğer ona meylediyor ve onu şiddetli bir sevgiyle seviyorsa. Hadîste—İbn Ömer ve Uyeyne b. Hısn hadîsi: “Vallahi onun karnı doğurucu ile değil, kocası da **بواجد** ile değildir”; yani onu sevmez. Ve Araplardan bir şaire dedi—onu, beldesinden başka bir adamla evlendirmişlerdi de ona karşı iktidarsız kalmıştı:
مَنْ يُهْدِ لي مِن ماءٍ بَقْعاءَ شَرْبةً،
فإِنَّ له مِنْ ماءِ لِينةَ أَرْبعَا
لقد زادَني وَجْداً بِبَقْعاءَ أَنَّني
وَجَدْتُ مَطايانا بِلِينةَ ظُلَّعا
فَمَنْ مُبْلِغٌ تِرْبَيَّ بالرَّمْلِ أَنني
بَكَيْتُ، فلم أَترُكْ لِعَيْنَيَّ مَدْمَعا؟
Der ki: tadının acılığına rağmen **بَقْعاء** suyundan bir yudum bana hediye eden kimseye, tatlılığına rağmen **لِينة** suyundan dört yudum vardır; çünkü **بَقْعاء** bana sevgilidir; zira o benim beldem ve doğum yerimdir; **لِينة** ise bana nefretlidir; çünkü beni onun ehlinden alan kimse bana karşı güvenilir değildir. Bu, onun bu adamdan şikâyetine kinayedir; ona karşı iktidarsız kalınca. Ve onun sözü: “Bana artırdı”: yani bu, beldem **بَقْعاء**’a sevgimi artırdı; çünkü beni **لِينة** ehlinden alan bu adam bana karşı iktidarsız kaldı; böylece, sahibini taşımayan topal binek gibi oldu. Ve onun sözü: “Kim ulaştırır…” (beyit): der ki: kumdaki iki arkadaşımı, kocamın bana karşı zayıf ve iktidarsız olduğunu, bunun beni ürkütüp ağlatıncaya kadar götürdüğünü; nihayet göz kapaklarım yaralandı da gözyaşları kesildi; fakat o ağlayan göz kapağı kesilmedi. İbn Sîde dedi: Bu beyitleri, “**الفصوص**” diye adlandırılan kitapta Ebü’l-Alâ Sâid b. el-Hasen’e okudum.
Ve adam hüzünde **وَجْداً** (fetha ile) buldu; ve **وَجِد**; ikisi de Lihyânî’den: hüzünlendi. Ve ben falancayı buldum; ben **أَجِدُ وَجْداً**; bu, hüzündedir. Ve falanca için **تَوَجَّدْتُ**: yani onun için hüzünlendim. Ebû Saîd: Falanca, şöyle şöyle bir işi **تَوَجَّد** ettiğinde: onu şikâyet etti; onlar gecelerinin uykusuzluğunu **يَتَوَجَّدُون** etmezler ve kendilerine isabet eden meşakkatini şikâyet etmezler.
مقاييس اللغة:
(**وجد**) **الواو** ve **الجيم** ve **الدال**, tek bir asla delâlet eder; o da: bir şeyi bulup karşılamandır. Ve kaybı **وِجْداناً** olarak buldum. [Bazıları hikâye etti: öfkede **وِجداناً** buldum]. Ve şu beyti okudu:
كِلانا ردَّ صاحبَهُ بيأْسٍ *** على حَنَقٍ ووِجدانٍ شديدِ
القاموس المحيط:
**وَجَدَ** arananı—**وَعَدَ** ve **وَرِمَ** gibi—**يَجِدُهُ** ve **يَجُدُهُ**—**الجِيم**’in dammesiyle—ve onun benzeri yoktur; **وجْداً** ve **وجِدَةً** ve **وُجْداً** ve **وُجوداً** ve **وِجْداناً** ve **إجْداناً**—ikisinin kesresiyle—onu idrak etti. Ve malı ve başkasını **يَجِدُهُ** **وجْداً** olarak—üçlü (fetha, kesre, damme ile)—**وجِدَةً**: zenginleşti. Ve ona karşı **يَجِدُ** ve **يَجُدُ**: **وجْداً** ve **وجِدَةً** ve **مَوْجِدَةً**: öfkelendi. Ve ona karşı **وجْداً**: yalnız sevgide; ve aynı şekilde hüzünde; lâkin mâzîsi kesrelenir. Ve **الوَجْدُ**: zenginliktir; üçlüdür. Ve suyun birikinti yeri; çoğulu **وِجادٌ**. Ve onu **أوْجَدَهُ**: onu zengin kıldı. Ve falancayı aradığına **أظْفَرَهُ**: onu ona eriştirdi. Ve iş üzerine onu **أكْرَهَهُ**: onu zorladı. Ve zayıflıktan sonra onu **قَوَّاهُ**: **آجَدَهُ** gibi. Ve **تَوَجَّدَ** uykusuzluğu ve başkasını: onu şikâyet etti. Ve **الوَجيدُ**: yerden düz olan şey; çoğulu **وُجْدانٌ**—damme ile. Ve şey yokluktan **وُجدَ**—**عُنِيَ** gibi—o halde o **مَوْجودٌ**dur; “Allah Teâlâ onu **وَجَدَهُ**” denmez; ancak “Allah Teâlâ onu **أوْجَدَهُ**” denir.
تاج العروس:
و ج د
**وَجَدَ** arananı ve şeyi—**وَعَدَ** gibi—bu, meşhur ve üzerinde ittifak edilmiş dildir. **وَجِدَه**—**وَرِمَ** gibi—meşhur değildir ve divanlarda bilinmez; şeyhimiz böyle dedi. Ve ben, müellifin onu **البصائر**’de zikrettiğini buldum; fethalıyı zikrettikten sonra dedi ki: “**وَوَجِدَ** kesre ile bir dildir.” Ve Sâğânî onu **التكملة**’de getirdi; dedi ki: “**وَجِد** şeyi kesre ile, **وَجَدَه**’de bir dildir; **يَجِدُه** ve **يَجُدُه**—**الجيم**’in dammesiyle.” Şeyhimiz dedi: Zâhiri, önceki iki dilde de muzâri‘ olduğudur; hâlbuki bunu söyleyen yoktur; bilakis bu iki dil, **وَجَدَ الضالَّة** ve benzerinin muzâri‘inde fethalıdır; onda kesre kıyasa göredir bütün Araplar için bir dildir; ve damme, **الواو**’nun hazfiyle, Benî Âmir b. Sa‘saa‘a’nın dilidir; misâl bâbında onun benzeri yoktur; **ديوان الأدب**’de Fârâbî ve **المصباح**’ta böyledir. Feyyûmî artırdı: Bu dilde **الواو**’nun düşmesinin vechi, aslında onun açık bir **ياء** ile bir kesre arasında vâki olmasıdır; sonra **الواو** düştükten sonra, arızaya itibar edilmediği için onu iade etmeksizin **الجيم** dammelendi. **وَجْداً** (fetha sonra sükûn) ve **وجِدَةً**—**عِدَة** gibi—ve **وُجْداً** (damme ile) ve **وُجُوداً**—**قُعُود** gibi—ve **وِجْداناً** ve **إجداناً**—ikisinin kesresiyle—onu idrak etti. Sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’dendir; ve şu beyti okudu:
وآخَر مُلْتَاث يجُرُّ كِساءَه ... نَفَى عَنْه إِجْدَانُ الرِّقِينَ المَلاَوِيَا
Dedi: Bu, kırık **الواو**’dan hemzenin bedel olduğuna delâlet eder; “**إِلْدَة**”yi “**وِلْدَة**”de söyledikleri gibi. Ve **الفصيح**’te yalnız kesreli **الوِجْدان** ile yetindi; “**نِشْدَان**”ı “**أَنَشَد**”de söyledikleri gibi. Ve İbnü’l-Kattâ‘ın **كتاب الأَبنية**’sinde: “**وَجَدَ** aradığını **يَجِدُه** **وُجُوداً** olarak ve **يَجُدُه** de—damme ile—bulur; Âmirî dili olup misâl bâbında benzeri yoktur.” Lebîd dedi—o Âmirîdir:
لَمْ أَرَ مِثْلَكِ يَا أُمَامَ خَلِيلاَ ... آبَى بِحَاجَتِنَا وَأَحْسَنَ قِيلاَ
لَوْ شِئْتِ قَدْ نَقَعَ الفُؤَادُ بِشَرْبَةٍ ... تَدَعُ الصَّوادِيَ لاَ يَجُدْنَ غَلِيلاَ
بِالعَذْبِ مِنْ رَضَفِ القِلاَتِ مَقِيلةً ... قَضَّ الأَباطِحِ لاَ يزالُ ظَلِيلاَ
İbn Berrî dedi: Şiir Cerîr’indir, Cevherî’nin zannettiği gibi Lebîd’in değildir. Dedim: Bunun benzeri, müellifin **البصائر**’inde de vardır. İbn ‘Udîs dedi: Bu, Benî Âmir’in dilidir; beyit Lebîd’indir ve o Âmirîdir; Ferrâ bunu açıkça söyledi ve Kazzâz onu ondan **الجامع**’da nakletti; Sîrâfî de onu **الإِقناع** kitabında hikâye etti; Lihyânî de **نوادر**’inde; hepsi beyiti okudular. Ferrâ dedi: Onun benzerini işitmedik. Sîrâfî artırdı: “Kesre ile **يَجِدْن** diye rivayet edilir; o kıyastır.” Sîbeveyh dedi: Araplardan bazıları “**وَجَد يَجُد**” dedi; sanki onu **يَوجُد**’dan düşürmüşler; dedi: bu, sözde neredeyse bulunmaz. Dedim: Sîbeveyh’in bu sözünden, bunun **وَجَد**’in bütün manalarında bir dil olduğu anlaşılır; kitabın şârihleri bununla kesin hüküm verdiler; İbn Hişâm el-Lahmî onu **شرح الفصيح**’te nakletti; bu, çoğunluğun sözünün zâhiridir. Müellifin sözü ise, bunun yalnız “arananı bulmak” ve “öfkede ona karşı bulmak” manasına mahsus olduğunu gerektirir; Ebû Ca‘fer el-Leblî de **شرح الفصيح**’te ona muvafakat etti. Şeyhimiz dedi: Onu umumî kılmak doğru olandır; beyit buna delâlet eder; çünkü “**لا يَجُدْن غَلِيلا**” onların kayıtladıkları şeylerden değildir; bilakis bu, **الوِجْدان**dan yahut isabet manasındandır; zâhir olan budur. ... (metin burada devam ettiği üzere)
