# وجر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وجر

الوجور، بالفتح: الدواء يوجر في وسط الفم، قاله الجوهري. وقال غيره: ماء أو دواء في وسط حلق صبي. وقال ابن سيده: الوجور من الدواء في أي الفم كان. وقال ابن السكيت: الوجور في أي الفم كان، واللدود في أحد شقيه، ويضم. وجره وجرا وأوجره، وأوجره إياه: جعله في فيه. وأوجره الرمح، لا غير: طعنه به في فيه، وهو مجاز، وأصله من ذلك. وقال الليث: أوجرت فلانا بالرمح، إذا طعنته في صدره وأنشد:
  أوجرته الرمح شزرا ثم قلت له                      هذي المروءة لا لعب الزحاليق وقال أبو عبيدة: أوجرته الماء والرمح والغيظ، أفعلت في هذا كله. وتوجر الدواء: بلعه شيئا بعد شيء، توجر الماء: شربه كارها، عن أبي خيرة. والميجر والميجرة، كالمسعط يوجر به الدواء. واسم ذلك الدواء الوجور. ووجر منه وجرا، كوجل وجلا: أشفق وخاف، نقله ابن القطاع، فهو وجر وأوجر، ويقال: إني منه لأوجر، مثل لأوجل، وهي وجرة كفرحة، ووجراء، أي خائفة، نقله الصاغاني والزمخشري هكذا، ووهم الجوهري فقال: لا يقال وجراء، أي في المؤنث. لا يخفى أن الجوهري ثقة في نقله، فإذا نقل شيئا عن أئمة اللسان أنهم لم يقولوا وجراء فأي موجب لتوهيمه، وقد صرح غير واحد من الأئمة أن دعوى النفي غير مسموعة إذا ثبت غيرها، وأما مقابلة نفي بنفي بغير حجة فهو غير مسموع. فتأمل. والوجر: كالكهف يكون في الجبل، قال تأبط شرا:
  إذا وجر عظيم فـيه شـيخ                      من السودان يدعى الشرتين والوجار، بالكسر والفتح: جحر الضبع وغيرها، كالأسد والذئب والثعلب ونحو ذلك، كذا في المحكم، ج أوجرة ووجر، بضمتين، واستعاره بعضهم لموضع الكلب قال:
  كلاب وجار يعتلجن بـغـائط                      دموس الليالي لا رواء ولا لب قال ابن سيده: ولا أبعد أن تكون الرواية ضباع وجار، على أنه قد يجوز أن تسمى الضباع كلابا من حيث سموا أولادها جراء. وفي التهذيب: الوجار: سرب الضبع ونحوه إذا حفر فأمعن. وفي حديث الحسن لو كنت في وجار الضبع، ذكره للمبالغة لأنه إذا حفر أمعن. وفي حديث علي وانجحر انجحار الضبة في جحرها، والضبع في وجارها، هو جحرها الذي تأوي إليه. الوجار: الجرف الذي حفره السيل من الوادي، وهما الوجاران، عن أبي حنيفة. ووجرة، بالفتح: ع بين مكة والبصرة، قال الأصمعي. هي أربعون ميلا ما فيها منزل، فهي مرب للوحش، وقال السكري: وجرة دون مكة بثلاث ليال. وقال محمد بن موسى: وجرة على جادة البصرة إلى مكة بإزاء الغمر الذي على جادة الكوفة، منها يحرم أكثر الحجاج، وهي سرة نجد ستون ميلا لا تخلو من شجر ومرعى ومياه، والوحش فيها كثير. وقال السكوني: وجرة: منزل لأهل البصرة إلى مكة، بينها وبين مكة مرحلتان، ومنه إلى بستان ابن عامر ثم إلى مكة، وهو من تهامة، وقد أكثرت الشعراء ذكرها، قال الشاعر:
  تصد وتبدي عن أسيل وتتـقـي                      بناظرة من وحش وجرة مطفل

  ووجرته أجره وجرا: أسمعته ما يكره، وهو مجاز، والاسم منه الوجور، كقبول، والمعروف فيه أوجرته، كما قاله أبو عبيد. والأوجار: حفر تجعل للوحش فيها مناجل إذا مرت بها عرقبتها، قال العجاج:
  تعرضت ذا حدب جرجـارا                      أملس إلا الضفدع النـقـارا
  يركض في عرمضه الطرارا                      تخال فيه الكوكب الزهـارا
  لؤلؤة في الماء أو مسـمـارا                      وخافت الرامين والأوجـارا الواحدة وجرة، وتحرك. قال أبو زيد: وجرته الدواء وجرا: جعلته في فيه، واتجر، أي تداوى بالوجور، وأصله اوتجر. ووجر، بالفتح: جبل بين أجأ وسلمى، هكذا ذكره ياقوت في المعجم. وجر أيضا: ة بهجر، نقله ياقوت في المعجم. ووجرى، كسكرى: د، قرب أرمينية، شديدة البرد، نقله الصاغاني وياقوت. والميجار: شبه صولجان تضرب به الكرة، نقله الصاغاني هكذا، وقد تقدم في أ ج ر ، و: ن ج ر. ومما يستدرك عليه: وجره بالسيف وجرا: طعنه به. هكذا جاء في حديث عبد الله بن أنيس، قال ابن الأثير، والمعروف في الطعن أوجرته الرمح، قال: ولعله لغة فيه. قلت: ونقله ابن القطاع فقال: وجرته الرمح: طعنت به صدره، قال: وأبو عبيد لا يجيز في الرمح إلا أوجرته، وأوجرته الغيظ، عن أبي عبيد، وهو مجاز. ويقال: إن فلانا لذو وجرة، بالفتح، إذا كان عظيم الخلق، نقله الصاغاني. والأوجار: قرية لبني عامر بن الحارث بن أنمار بن عبد القيس.

### Türkçe

**الوجور**، fetih ile: ilâçtır; ağzın ortasına **يوجر** edilir; bunu el-Cevherî söyledi. Ve başkası dedi: bir çocuğun boğazının ortasında su veya ilâç. Ve İbn Sîde dedi: **الوجور** ilâçtan, ağzın hangi yerinde olursa olsun. Ve İbnü’s-Sikkît dedi: **الوجور** ağzın hangi yerinde olursa olsun; **اللدود** ise onun iki yanından birindedir; ve zamme ile de gelir. **وجره** onu **وجرا** ve **أوجره**; ve **أوجره إياه**: onu ağzına koydu. Ve **أوجره الرمح**—başka değil—: onu onunla ağzından mızrakladı; bu mecazdır; aslı da bundandır. Ve el-Leys dedi: **أوجرت فلانا بالرمح**; onu göğsünden mızrakladığın zaman. Ve şu beyti okudu:
  **أوجرته الرمح شزرا ثم قلت له                      هذي المروءة لا لعب الزحاليق**
Ve Ebû Ubeyde dedi: **أوجرته الماء والرمح والغيظ**; bunun hepsinde **أفعلت** yaptım. Ve **توجر الدواء**: onu parça parça yuttu; **توجر الماء**: onu istemeyerek içti; Ebû Hayra’dan. Ve **الميجر** ve **الميجرة**—**المسعط** gibi—onunla ilâç **يوجر** edilir. Ve o ilâcın adı **الوجور**dur. Ve ondan **وجرا** **وجر** etti—**وجل وجلا** gibi—: ürktü ve korktu; bunu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti; o hâlde o **وجر** ve **أوجر**dir. Ve denilir: “Ben ondan elbette **لأوجر**im”; **لأوجل** gibi. Ve o, **وجرة** ( **فرحة** vezninde) ve **وجراء**dır; yani korkmuş; bunu es-Sağânî ve ez-Zemahşerî böylece nakletti. El-Cevherî ise yanıldı da dedi ki: **وجراء** denilmez; yani müenneste. El-Cevherî’nin naklinde güvenilir olduğu gizli değildir; o hâlde lisan imamlarından onların **وجراء** demediklerini nakletmişse, onu yanılgıya nispet etmenin hangi gereği vardır? Hâlbuki imamların birden fazlası, başka bir şey sabit olunca nefy iddiasının işitilir olmadığını açıkça söylemiştir. Nefyi, hüccetsiz bir nefyle karşılaştırmaya gelince, o da işitilir değildir. Öyleyse düşün. Ve **الوجر**: dağda bulunan mağara gibi bir oyuktur. Teebbete Şerran dedi ki:
  **إذا وجر عظيم فـيه شـيخ                      من السودان يدعى الشرتين**
Ve **الوجار**—kesre ve fetih ile—: sırtlanın ve başkasının ini; aslan, kurt, tilki ve bunun benzeri gibi; **المحكم**’de böyle. Çoğulu: **أوجرة** ve **وجر** (iki zamme ile). Bazıları onu köpeğin yerine de ödünçledi; dedi ki:
  **كلاب وجار يعتلجن بـغـائط                      دموس الليالي لا رواء ولا لب**
İbn Sîde dedi: rivayetin **ضباع وجار** olması uzak değildir; şu da var ki, onların yavrularına **جراء** dedikleri cihetten, sırtlanlara **كلابا** denilmesi caiz olabilir. Ve **التهذيب**’de: **الوجار**; sırtlanın ve benzerinin, kazıp derinleştirdiği zaman, yeraltı geçididir. Ve Hasan’ın hadîsinde: “Eğer ben sırtlanın **وجار**ında olsaydım”; bunu mübalağa için zikretti; çünkü o kazdığı zaman derinleştirir. Ve Ali’nin hadîsinde: “kertenkele gibi inine, sırtlan gibi **وجار**ına girip saklandı”; o, onun sığındığı inidir. **الوجار**: vadiden selin kazdığı yar’dır; ikisi **الوجاران**dır; Ebû Hanîfe’den. Ve **وجرة**—fetih ile—: Mekke ile Basra arasında bir yer; el-Asma‘î söyledi. O, kırk mildir; içinde konak yeri yoktur; o hâlde vahşî hayvanlar için otlaktır. Ve es-Sukkerî dedi: **وجرة** Mekke’nin aşağısında üç gecelik mesafededir. Ve Muhammed b. Mûsâ dedi: **وجرة** Basra’dan Mekke’ye giden ana yol üzerindedir; Kûfe yolundaki **الغمر**in karşısındadır; hacıların çoğu oradan ihrama girer; o, Necd’in göbeğidir; altmış mildir; ağaç, otlak ve sulardan boş kalmaz; vahşî hayvan orada çoktur. Ve es-Sukûnî dedi: **وجرة**; Basra ehlinin Mekke’ye giderken konak yeridir; onunla Mekke arasında iki merhale vardır; oradan İbn Âmir’in bostanına, sonra Mekke’ye; o, Tihâme’dendir. Şairler onu çokça anmıştır; şair dedi ki:
  **تصد وتبدي عن أسيل وتتـقـي                      بناظرة من وحش وجرة مطفل**

Ve **وجرته** onu **أجره** **وجرا**: ona hoşlanmadığı şeyi işittirdi; bu mecazdır. Ondan isim **الوجور**dur; **قبول** gibi. Bunun bilinen şekli **أوجرته**dir; Ebû Ubeyd’in söylediği gibi. Ve **الأوجار**: vahşî hayvan için çukurlardır; içlerinde, yanlarından geçince bacağını kesen oraklar yapılır. el-Accecc dedi ki:
  **تعرضت ذا حدب جرجـارا                      أملس إلا الضفدع النـقـارا**
  **يركض في عرمضه الطرارا                      تخال فيه الكوكب الزهـارا**
  **لؤلؤة في الماء أو مسـمـارا                      وخافت الرامين والأوجـارا**
Tekili **وجرة**dir; ve harekelenir. Ebû Zeyd dedi: **وجرته الدواء وجرا**: ilâcı onun ağzına koydum. Ve **اتجر**: yani **الوجور** ile tedavi oldu; aslı **اوتجر**dir. Ve **وجر**—fetih ile—: **أجأ** ile **سلمى** arasında bir dağ; Yâkût bunu **المعجم**’de böyle zikretti. Ve **وجر** ayrıca: Hecer’de bir köy; Yâkût bunu **المعجم**’de nakletti. Ve **وجرى**—**سكرى** gibi—: bir belde; Ermeniye yakınında; çok şiddetli soğuktur; es-Sağânî ve Yâkût nakletti. Ve **الميجار**: topa vurulan, asa benzeri bir şey; es-Sağânî bunu böyle nakletti; ve daha önce **أ ج ر**’de ve **ن ج ر**’de geçti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **وجره بالسيف وجرا**: onu kılıçla mızrakladı. Bu, Abdullah b. Enîs hadîsinde böyle geldi; İbnü’l-Esîr dedi. Mızraklamada bilinen **أوجرته الرمح**tır; dedi ki: belki onda bir lehçedir. Dedim: İbnü’l-Kattâ‘ da onu nakletti de dedi: **وجرته الرمح**: onun göğsünü onunla mızrakladım. Dedi ki: Ebû Ubeyd mızrakta **أوجرته**den başkasını caiz görmez. Ve **أوجرته الغيظ**; Ebû Ubeyd’den; bu mecazdır. Ve denilir: “Şüphesiz falan kimse elbette **لذو وجرة**dir”—fetih ile—; yaratılışı büyük olduğu zaman; es-Sağânî nakletti. Ve **الأوجار**: Abdülkays oğlu Enmâr oğlu el-Hâris oğlu Âmir oğullarına ait bir köydür.
