# وجس (و-ج-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kabın dibinde kalan az yiyecek ve içecek demektir

- Harfler: و - ج - س
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَأَوْجَسَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%B3%D9%8E.md) | فَأَفْعَلَ | Hissi oluştu | 2 | 2 | [20:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/ayet/20:67.md) |
| [وَأَوْجَسَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%B3%D9%8E.md) | وَأَفْعَلَ | Ve hissi oluştu | 1 | 1 | [11:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/ayet/11:70.md) |

## Mücavir kökler — 14 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 24 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
2. [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Birleştirirler
3. [غلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğulam, Genç, delikanlı demektir
4. [لوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Liyat” sıva harcı demektir
5. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tanınmayan
6. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · El ve kol demektir
7. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
8. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Musa
9. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
10. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
11. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
12. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Saçak demektir
13. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
14. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وجس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md), [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md), [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md), [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kulağa veya kalbe ilk anda çarpan, henüz dışarı yansımamış gizli ve fısıltılı ses ya da anî ürperti |
| Çekirdek Özet 2 | Beklenmedik bir durum karşısında zihne ve nefse aniden düşen, dışa vurulmayan ilk ürperti ve içsel çekinme |
| Çekirdek Özet 3 | Tehlike veya bilinmezlik sinyalinin bilince ulaştığı ilk algı eşiği; iradeye dönüşmeden önceki duyusal reaksiyon |
| Kritik Hata Riski | Kökün ifade ettiği içsel ve anî hissin, yerleşik ve iradî bir yılgınlık veya inanç zaafı sayılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وج | Anî vuruş, içe doğru sertçe çarpma, düşme veya sarsılma hissi ([وجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A8.md), [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md), [وجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%81.md), [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md)) | س | Eklenen harfin fısıltı, gizlilik ve sürtünme niteliğiyle, anî vuruş eylemi dışa kapalı, fısıltı düzeyinde işitilen gizli bir sese ve kalbe aniden düşen gizli ürpertiye daralmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Dışarıdaki bir uyarıcının iç dünyaya ilişilmesi, duyusal temas ve bağlanma |
| ج | Devenin ayak basması, taşıma | Yükün içe doğru adım atması, duygunun zihne ağırlık yaparak girmesi |
| س | Diken, destek | İçe batan sivri bir temas, uyarılma, dikkati çeken ince bir ürperti |
| وجس | Dıştan gelen ince bir etkinin içe takılıp anî bir ürpertiyle saplanması | Dış dünyadan gelen belirsiz bir işaretin iç dünyada oluşturduğu ilk ince ve gizli algı sarsıntısı |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Avcının duyduğu çok hafif çıtırtı veya fısıltı; kulağa gelen gizli ses yahut insanın içinde hissettiği ilk hafif korku |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rimme avcı tasvirinde bu kökü gizli ayak sesini dinleme anlamında kullanmıştır: إِذا تَوَجَّس رِكزاً من سَنابِكِها، / أَو كان صاحِبَ أرْضٍ أَوْ بِهِ المُومُ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik rivayetlerde başkalarının duymayacağı şekilde gizlice çıkarılan ses veya içe düşen ilk düşünce için kullanılmıştır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesi içinde kök, genellikle fısıltı, gizli fısıldama, içten içe konuşma ve gizli temas semantiğiyle temas halindedir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde fısıldamak, fısıltıyla büyü veya dua okumak manasındaki köklerle fonetik ve semantik akrabalıklar tartışılmıştır. Arapçada kök, işitme organının algıladığı en düşük desibeldeki gizli sesi (es-savtu'l-hafiyy) ve bu sesin kalpte meydana getirdiği ilk ürpermeyi ifade edecek biçimde özelleşmiştir. Excel notunda geçen kabın dibindeki az yiyecek manası sözlüklerde şaz bir kullanım olarak kaydedilmekle birlikte, kökün ana omurgasını içe aniden düşen gizli algı oluşturur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Gizli ses ve kalbe düşen ilk ürperti | Dıştan gelen belirsiz bir etkinin nefiste oluşturduğu ilk uyarılma eşiği | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Fısıltı ve içe dönük ses | Kuzeybatı Sami dillerindeki fısıldama ve gizli duygu kökleriyle semantik örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve ilgili Sami dil sözlükleri.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وجس | Anlamlı | Gizli his ve içe doğan ilk korku | Kulağa gelen fısıltı veya kalbe düşen gizli ürperti | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [وسج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%AC.md) | Anlamlı | Hızlı ve düzenli yürüyüş | Devenin adımlarını seri ve sürekli atarak yol alması | Kur'an'da geçmez; ritmik hareket benzerliği |
| [جوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B3.md) | Anlamlı | Arayıp tarama ve içeri dalma | Bir yerin içine girip en ince noktasına kadar dolaşmak | Kur'an'da geçer; derinlemesine nüfuz ilişkisi |
| [جسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%88.md) | Anlamlı | Katılaşma ve sertleşme | Bir nesnenin veya eklemin kuruyup sertlik kazanması | Kur'an'da geçmez; zıt karakterde bir donukluk |
| [سوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AC.md) | Anlamlı | Çitle çevirme ve koruma altına alma | Bahçenin veya mülkün etrafına engel koyma | Kur'an'da geçmez; dışarıya kapatma bağı |
| [سجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%8A.md) | Anlamlı | Durgunlaşma ve sükûnet bulma | Gecenin veya denizin dalgasız ve sakin hale gelmesi | Kur'an'da geçer; hareketin dinmesi anlamında karşıtlık |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وجس | Merkez | İçe düşen ilk gizli ürperti | Henüz dışa taşmamış, zihinde aniden beliren başlangıç korkusu | Algının ilk basamağındaki gizli uyarılma |
| [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) | Komşu | Genel korku ve kaygı hali | İhtimale veya bilgiye dayalı, bilince yerleşmiş genel çekinme | Sebebi bilinen veya sezilen yaygın korku |
| [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md) | Komşu | Kalbin sarsılması ve titremesi | Saygı veya heybet karşısında kalpte beliren fiziksel çarpıntı | İman ve tazimle beraber yürüyen iç titreşimi |
| [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Sürekli ve tedbirli çekinme | Saygıyla karışık, kişiyi teyakkuza sevk eden devamlı sakınma | Sakınma davranışına yol açan derin kaygı |
| [فزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) | Komşu | Anî panik ve irkilme | Beklenmedik bir tehlikeyle karşılaşınca yaşanan şiddetli şaşkınlık | Kontrolsüz ve dışa vuran dehşet hali |
| [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) | Zıt | Güven, emniyet ve iç huzuru | Zihinde ve kalpte hiçbir tehdit ve ürperti hissetmeme hali | Bütün korku ve teeddütlerin son bulması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وجس | Gizli his ve ilk ürperti | İçe doğan fısıltı düzeyindeki ilk çekinme reaksiyonu | Kesin |
| Latince | Praesentire, subtimere | Önceden hissetmek, içten içe korkmak | Kötü bir durumu önceden sezme ve hafifçe korkma hissini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Apprehension, misgiving, twinge of fear | İçe doğan endişe, anî ürperti | Zihinde beliren ilk kuşkulu korkuyu verir; gizli ses boyutunu içermez | Güçlü |
| Almanca | Beklemmung, leise Ahnung, Bangen | İç daralması, belli belirsiz korku | Duygunun içe kapanık ve sessiz doğasını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Appréhension, pressentiment, frémissement | İçe doğan kaygı, hafif ürperme | Belirsizlik karşısındaki ilk içsel titreşimi karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve ilgili karşılaştırmalı sözlükler.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَفْعَلَ (أَوْجَسَ) | Görünüş karşısında kalbe aniden düşen gizli korku | Sihirbazların ipleri karşısında Musa'nın içinde beliren ilk çekinme (Tâhâ [20:67](https://lisan.digital/tr/ayet/20:67.md)) |
| أَفْعَلَ (أَوْجَسَ) | Beklenmedik davranıştan doğan içsel ürperti ve kaygı | Misafirlerin yemeğe el uzatmaması üzerine İbrahim'in içine düşen tedirginlik (Hûd [11:70](https://lisan.digital/tr/ayet/11:70.md)) |
| أَفْعَلَ (أَوْجَسَ) | Meleklerin gelişiyle beliren içsel teeddüt | Müjde öncesinde İbrahim'in içinde hissettiği ilk gizli ürperti (Zâriyât [51:28](https://lisan.digital/tr/ayet/51:28.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin masumiyeti ve insani halleri | Peygamberlerin içlerinde hissettikleri anî korkunun risalet makamına ve tevekküle halel getirip getirmeyeceği | Beşerî tabiatın tabii bir refleksi; iradî ve yerleşik bir inanç zaafı olmaması |
| Fıkıh | İçten geçen düşünceler ve mükellefiyet | İradeye dönüşmeyen ilk duygu ve vesveselerin hukuki sorumluluk doğurup doğurmayacağı | Hâtır ve hâcis derecesindeki geçici iç kıpırtılarının muaheze dışı tutulması |
| Tefsir | İçe doğan düşünce mertebeleri (Havâtır) | Hâcis, hâtır, hadîsü'n-nefs, hemm ve azm sıralamasında bu hissin başlangıç basamağı oluşu | Kalbe dışsal bir etkiyle düşen ve iradeye dönüşmemiş en ham algı eşiği |
| Hadis | Gizlilik ve fısıltılı konuşma | Başkalarının duymayacağı biçimde gizlice çıkarılan seslerin mekruhluğu | Açık ve berrak olmayan, gizli tutulan fısıltı ve fısıldaşmalar |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun beşerî algısı | Anî fıtrî ürperti | Tevekkül öncesi bilinç uyarısı | Peygamber dahi olsa insanın dış uyarıcılara karşı gösterdiği ilk doğal beşerî tepki | Kesin |
| İlmi | Bilişsel psikoloji ve algı | Eşik altı sinyal algısı | Tehdit tespit mekanizması | Zihnin tehlike emarelerini bilinç düzeyine çıkarmadan önce bedende ürettiği ilk refleks | Güçlü |
| Siyasi | Kriz ve diplomatik temas | Erken tehdit sezgisi | Güvenlik açığını fark etme | Muhatabın olağan dışı tutumundan doğan ve stratejik tedbiri tetikleyen ilk iç kuşku | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve risk yönetimi | Zımnî risk algısı | İhtiyat mekanizmasını devreye sokma | Verilerin henüz netleşmediği ilk anda beliren gizli piyasa tedirginliği | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü eşiğinde zayıf sinyal algısı (Threshold signal detection) | Bir sensörün veya alıcının, arka plan gürültüsü içinde henüz tam ayırt edilemeyen zayıf bir dalgayı ilk tespit ettiği an | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fıtrî kaygı refleksi (Micro-affect / somatic marker) | Bilinçli bir değerlendirme yapılmadan önce organizmanın tehlike karşısında ürettiği içsel ve örtük bedensel duyum | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca genel bir korku ve panik hali olarak çevrilmesi ve içsel, gizli ve anî doğasının göz ardı edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir tehlike veya sıra dışı durum karşısında nefsin ürettiği, dışa vurulmayan, henüz eyleme veya iradeye dönüşmemiş ilk ham duyusal tepki |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Musa veya Hz. İbrahim'in bu hissi yaşamış olmasını bir iman zaafı, davadan geri adım atma veya teslimiyetsizlik şeklinde yorumlama yanılgısı |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Peygamberlerin melek değil, insani duyguları olan birer beşer olduklarını ve ilk algı aşamasında fıtrî reaksiyonlar gösterdiklerini apaçık ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa'nın sihirbazlar karşısındaki psikolojisini ve Hz. İbrahim'in melek misafirleri ağırlarken yaşadığı anî tedirginliği anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Korku hissetmenin bizzat kendisinin bir günah veya inanç eksikliği olduğu şeklindeki mekanik dindarlık algısını tashih eder; duygunun gelişini değil, duyguya verilen iradî cevabı merkeze alır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kulağa çok hafifçe çarpan çıtırtı veya fısıltı; avcının hissettiği gizli ses.
- Soyut anlam: Bir dış uyarıcının zihne ve nefse aniden düşürdüğü, henüz dışarı yansımamış başlangıç ürpertisi.
- Sistematik karşılık: İrade ve eyleme dönüşmeden önce varlığı koruma refleksiyle devreye giren duyusal eşik uyarısı.
- LaTeX modeli: $$S \to \epsilon \implies \delta(t_0) > 0 \quad \text{iken} \quad \Delta_{\text{ext}} = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ dış kaynaktan gelen uyarıcıyı, $\epsilon$ bu uyarının fısıltı düzeyindeki zayıf şiddetini temsil eder. İlk temas anında ($t_0$) iç dünyada beliren ürperti büyüklüğü $\delta(t_0) > 0$ ile ifade edilirken; dışa vuran davranış ve iradî tepkinin henüz sıfır olduğu $\Delta_{\text{ext}} = 0$ eşitliğiyle gösterilmiştir. Bu model, kökün yalnızca içsel algı eşiğinde meydana gelen başlangıç titreşimini simgeler.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/ayet/11:70.md) — وَأَوْجَسَ

فَلَمَّا رَأَى أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُوا لَا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمِ لُوطٍ

Meal (IK): Ellerinin ona uzanmadığını görünce, durumlarını beğenmedi ve içine korku düştü. Korkma, biz Lut kavmine gönderildik, dediler.

### [Taha 20:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/ayet/20:67.md) — فَأَوْجَسَ

فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى

Meal (IK): Bu sebeple Musa, içinde bir korku hissetti.

### [Zariyat 51:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/ayet/51:28.md) — فَأَوْجَسَ

فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُوا لَا تَخَفْ وَبَشَّرُوهُ بِغُلَامٍ عَلِيمٍ

Meal (IK): Derken onlardan endişeye düşmüştü. Korkma; demişler ve onu bilgin bir oğulla müjdelemişlerdi.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kabın dibinde kalan az yiyecek ve içecek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسين و و ا ي ء معهما
س و ج، ج و س، و ج س، ج س أ، س ج و مستعملات
سوج:
سُوجُ: موضع وسُواجُ: اسم جَبَلٍ والسّاجُ: ضربٌ من الخشب، سُودٌ منه صنعت سفينةُ نُوحٍ عليه السلام، الواحدة: ساجةٌ.
والسّاجُ: الطَّيلسانُ الضَّخم الغليظ، والجميع: السِّيجانُ.
والسّاجة: الخشبة الواحدة المُشرجَعَةُ المُربَّعة كما جُلِبت من الهِند، وجمعها: السّاجُ.
جوس:
الجَوَسانُ: التردَّد خِلال الدُّؤورِ والبيوتِ في الغارةِ ونحوها، قال الله جلَّ وعَلا: "فجاسُوا جِلالَ الدِّيارِ".
وجيسانٌ اسم.
وجس:
الوَجسُ: فزعةُ القلبِ، يقال أوجسَ القلبُ فَزَعاً.
وتوجستِ الأذن إذا سمعت فزعاً.
والوَجسُ: الفزع يقع في القلب، أو في السَّمعِ من صوتٍ وغيره.
والوَجسُ: الصَّوتُ الخفيُّ.
والأوجسُ: الدهرُ، قال الكميتُ:
آخرُ الأوجسِ ما جاوزَ السِّمكُ السِّماكا
جسأ:
جسأ الشيءُ يجسأ جُسوءاً، وهو جاسِيءُ، إذا كانت فيه صلابةٌ وخُشُونةٌ، وجَبلٌ جاسىءٌ، وأرضٌ جاسِئةٌ، ودابَّةً جاسِئةُ القوائم: جافيةٌ خشِنَةٌ.
سجو:
السُّجُوُّ: السُّكون.
وعينٌ ساجِيةٌ، أي فاترةُ النَّظر يعترى الحُسنَ في النساء.
وليلةٌ ساجيةٌ: ساكنةُ الرِّيحِ غيرُ مُظلمةٍ، قال:
يا حبَّذا القمراءُ والليلُ السّاج
وطُرُقٌ مِثلُ مُلاءِ النَّسّاج
ويقال: سجا البحرُ أي سكنت أمواجه، قال:
مالك البحر إذا البحر سجا
وتسجِيَةُ الميِّتِ: تغطِيتُه بثوبٍ.
وأنشد في صِفةِ أعقبها صباها وقال الله جلَّ وعزَّ: "والليل إذا سَجَا" أي إذا أظلم وركد في طولِه، كما يقال: بحرٌ ساجٍ، وليلٌ ساجٍ، إذا ركد وأظلم، ومعنى ركد سكن.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **السين** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**س و ج**، **ج و س**، **و ج س**، **ج س أ**، **س ج و** ve kullanılmışlar

**سوج**:
**سُوجُ**: bir yer; ve **سُواجُ**: bir dağın adı; ve **السّاجُ**: ağaçtan bir tür; ondan siyah olanından Nûh’un gemisi (ona selâm) yapılmıştır; bir tanesi: **ساجةٌ**.
Ve **السّاجُ**: büyük kalın **الطَّيلسانُ**; hepsi: **السِّيجانُ**.
Ve **السّاجة**: Hind’den getirildiği gibi kareleştirilmiş, dört köşe tek tahta; onun çoğulu: **السّاجُ**.

**جوس**:
**الجَوَسانُ**: baskında ve benzerinde, avluların ve evlerin arasında gidip gelme; Allah (azze ve celle) dedi: “**فجاسُوا جِلالَ الدِّيارِ**”.
Ve **وجيسانٌ** bir addır.

**وجس**:
**الوَجسُ**: kalbin ürpermesi; “kalp ürperdi” denir: **أوجسَ** kalp, korku ile.
Ve kulak, bir korku işittiği zaman **توجستِ**.
Ve **الوَجسُ**: kalpte vuku bulan korku; yahut bir sesten ve başkasından işitmede (vuku bulan).
Ve **الوَجسُ**: gizli sestir.
Ve **الأوجسُ**: zamandır; **الكميتُ** dedi:
آخرُ **الأوجسِ** ما جاوزَ السِّمكُ السِّماكا

**جسأ**:
**جسأ** şey, **يجسأ** **جُسوءاً**; ve o **جاسِيءُ**’dir; onda sertlik ve pürüzlülük olduğu zaman; ve **جاسىءٌ** dağ; ve **جاسِئةٌ** yer; ve ayakları **جاسِئةُ** bir binek: kaba, pürüzlü.

**سجو**:
**السُّجُوُّ**: sükûndur.
Ve **ساجِيةٌ** göz; yani bakışı gevşek, kadınlarda güzelliğe arız olan.
Ve **ساجيةٌ** gece: rüzgârı sakin, karanlık olmayan; dedi ki:
يا حبَّذا القمراءُ والليلُ **السّاج**
وطُرُقٌ مِثلُ مُلاءِ النَّسّاج
Ve denir: **سجا** deniz; yani dalgaları sakinleşti; dedi ki:
مالك البحر إذا البحر **سجا**
Ve ölünün **تسجِيَةُ**’si: onu bir elbiseyle örtmektir.
Ve onun gençliğini peşinden getiren bir sıfat hakkında inşad etti; ve Allah (azze ve celle) dedi: “**والليل إذا سَجَا**” yani karardığı ve uzunluğunda durgunlaştığı zaman; denildiği gibi: **ساجٍ** deniz ve **ساجٍ** gece; durgunlaştığı ve karardığı zaman; ve “durgunlaştı”nın manası: sakinleşti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَجْسُ: الصوتُ الخفِيُّ. والوَجْسُ أيضاً: فزعةُ القلب. والواجِسُ: الهاجسُ. وأوْجَسَ في نفسه خيفةً، أي أضمر، وكذلك التَوَجُّسُ. والتَوجُّسُ أيضاً: التسمُّع إلى الصوت الخفيّ. قال ذو الرمة يصف صائداً:
إذا تَوَجَّسَ رِكْزاً من سَنابِـكِـهـاأو كان صاحِبَ أرضٍ أو به المومُ
والأوْجَسُ: الدهر. ويقال: لا أفعله سَجيسَ الأوْجَسِ، والأوْجُسِ أيضاً، بضم الجيم عن يعقوب، أي أبداً.
قال الأموي: يقال: ما ذقت عنده أوْجَسَ، أي شيئاً من الطعام.

##### Türkçe

**الوَجْسُ**: gizli sestir. **الوَجْسُ** ayrıca: kalbin ürpermesidir. **الواجِسُ**: **الهاجسُ**tir. Ve “**أوْجَسَ** kendi nefsinde bir korku”, yani gizledi; bunun gibi **التَوَجُّسُ** de (böyledir). Ve **التَوجُّسُ** ayrıca: gizli sese kulak kabartmadır. ذو الرمة bir avcıyı vasfederek dedi ki:
إذا تَوَجَّسَ رِكْزاً من سَنابِـكِـهـا
أو كان صاحِبَ أرضٍ أو به المومُ
Ve **الأوْجَسُ**: zamandır. Ve denilir: “Onu **سَجيسَ الأوْجَسِ** yapmam”, ve **الأوْجُسِ** de (denilir); يعقوب’dan, جيم’in ötrelenmesiyle; yani ebediyen.
الأموي dedi: denilir: “Onun yanında **أوْجَسَ** tatmadım”; yani yemekten bir şey.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ( و ا ي ء )
جسأ ، جاس ، وجس ، سجا ، ساج ، وسج : ( مستعملة ) .
جسأ : قال الليث : جَسَأَ الشَّىءُ يَجْسَأُ جُسُوءاً وهو جَاسِيء ، إذا كانت فيه صَلابة ، وخُشُونة وجَبل جاسِيءٌ ، وأَرض جاسِئَةٌ ودابَّة جاسِئَةُ القوائم . قلت : وتَرْكُ الهمز في جميع ذلك جائز .
وقال أبو زيد ، يقال : جَسَأَتْ يدُ الرجل
جُسُوءاً ، إذا يَبِسَتْ ، وكذلك النَّبتُ إذا يَبِسَ ، فهو جاسِىء .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : جاسَى فلانٌ فلاتاً ، إذا عاداه ، وسَاجاه ، إذا رَفَقَ به .
الكِسَائيّ : جُسِئت الأرض فهي مَجْسُوءَةٌ من الجَسْءِ ، وهو الجِلْدُ الخشن الذي يُشْبه الحَصى الصِّغار .
جوس : قال الله جلّ وعزّ : ( فَجَاسُواْ خِلَالَ الدِّيَارِ ) ( الإسراء : 5 ) .
سَلَمة ، عن الفراء ، يقول : قَتلوكُم بين بُيُوتكم . قال : وجاسُوا بمعنى واحدٍ يذهبون ويَجيثُون .
وقال الزّجاج : ( فَجَاسُواْ خِلَالَ الدِّيَارِ ( ، أي فَطافُوا في خِلال الدِّيار ينظرون هل بَقِيَ أَحَدٌ لم يَقتلوه ؟
قال : والجَوْسُ طلَبُ الشَّيء باستِقْصاء .
المنذريّ عن الحرَّاني ، عن ابن السِّكّيت عن الأصمعيّ قال تركتُ فلاناً يُحوسُ بَني فُلان ويجوسهم ، أي يَدُوسهم ، ويَطْلُبُ فيهم ؛ وأنشد أبو عُبيد :
نَجُوسُ عِمَارَةً وَنَكُفُّ أُخْرى
لنا حتّى يجاوِزَها دَليلُ
قال : نَجوّس . نَتَخَلَّل .
وقال أبو عُبيد : كلُّ موضع خالَطْته وَوَطِئْتَه ، فقد جُسْتَه وحُسْتَه .
وقال الليث : الجوسانُ التَّرَدُّدُ خلال البيوت في الغارة ، قال : وجَيْسان اسم .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ ، قال : الجُوس الجوع ، وهو الجودُ . يقال جُوساً له وجُوداً له وجُوعاً بمعنى واحد .
وجس : قال الله تعالى : ( تَأْكُلُونَ فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُواْ لاَ ) ( الذاريات : 28 ) .
قال أبو إسحاق معناه : فأَضْمَرَ منهم خَوْفاً ، وقال في موضع آخر : معنى أَوْجَس وقع في نفسه الخوف .
وسُئِلَ الحسنُ عن الرّجُلِ يُجامِع المرأة والأخرى تَسمع ، فقال : كانوا يَكرهون الوَجْس .
قال أبو عُبيد : الوَجْس هو الصَّوْتُ الخَفِيّ .
وقال الليث : الوَجْس فَزْعَةُ القَلب ، يقال : أَوْجَسَ القَلب فَزَعاً ، وتَوَجَّسَت الأُذن إذا سَمِعَتْ فَزَعاً ، قال : والوَجْس الفَزَعُ يَقَع في القَلب ، أو في السَّمع من صَوْتٍ أو غير ذلك .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، يقال : لا أَفعل ذلك سَجِيسَ الأوْجَس ، أي لا أَفْعله طُولَ الدَّهر .
أبو عُبيد ، عن الأحمر ، مثله ، قال : وقال الأُمَوِيّ : ما ذُقت عنده أَوْجَسَ يعني الطَّعام .
وقال شَمِر : لم أَسمعه لغيره ، قلت : وهو حرفٌ صحيح . يقال : تَوَجَّسْتُ الطعامَ
والشّرابَ ، إذا تَذَوَّقتَه قليلاً قليلاً .
وهو مأخوذٌ من الأَوْجَسِ ، وتوجَّستُ الصوتَ ، إذا سمعتَه وأنت خائف منه ، ومنه قوله :
فَغَدَا صبيحة صَوْتها مُتَوجِّساً
سجا : قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَالضُّحَى وَالَّيْلِ ) ( الضحى : 2 ) .
قال الليث : إذا أَظْلَمَ ورَكَدَ في طوله ، كما يقال : بَحْرٌ ساجٍ ، ولَيْلٌ ساجٍ ، إذا رَكَدَ وأَظلم ، ومعنى رَكَدَ سَكَن .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : سجا : سكن ، وسجا : امتدّ بظلامه ، وسجا : أظلم . حمزة ، عن عبد الرزاق ، عن مَعْمَر ، عن قتادة : ( وَالضُّحَى وَالَّيْلِ ( قال : إذا سكن بالناس . قال حمزة : وحدثنا عبد الرزاق عن معمر عن الحسن في قوله : ( وَالضُّحَى وَالَّيْلِ ( قال : إذا ألبس الناسَ إذا جاء .
وقال الزجاج ، معناه : إذا سكن ، وأنشد :
يا حَبَّذا القَمْراءُ والليل السَّاجْ
وطُرُقٌ مِثْل مُلاءِ النّسَّاج
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، يقال : سَجا يَسْجو سَجْواً وسَجَّى يُسَجِّي ، وأَسْجى يُسْجي ، كلُّه إذا غَطَّى شيئاً ما .
وقال الليث : عينٌ ساجِيةٌ ، فاتِرَة النَّظَر يَعْتَرِي الحُسْنَ في النساءِ ، وليلةٌ ساجِيَةٌ ، إذا كانت ساكِنَةَ الرِّيح غير مُظلمة ، وسجا البحر ، إذا سَكَنت أمواجُه ، والتّسْجيةُ : أن يُسَجَّى الميتُ بثَوب ، أي يُغَطَّى به ، وأنشد في صِفَةِ الرّيح :
وإِنْ سَجَتْ أَعْقَبَها صَباها
أي سكنت .
أبو زيد : أَتانا بطعام فما ساجَيْناه ، أي ما مَسَسْناه .
وقال أبو مالك ، يقال : هل نُسَاجِي ضيْعةً ، أي هل نُعالجها .
قال ابن بُزرج ، قال الأصمعيّ : سُجُوّ الليل : تغطيته النهار مثل ما يُسَجَّى الرجل بالنوب ، وسجا البحرُ وأسْجى إذا سكن . ناقة سَجْواء ، إذا حُلِبت سكنت . وكذلك السَّجو في النظر والطرف ، امرأة سجواء الطرف وساجية الطرف ، أي فاتِرة الطرف ساكنته ، ابن بزرج : ما كانت البئر سَجُوّاً ولقد أسْجتْ ، وكذلك الناقةُ أسْجت في الغَزارة في اللبن ، قال : وسجا الليل سُجُوّاً ، إذا سكن ، وما كانت البئر عَضُوضاً ولقد أَعَضَّتْ .
سوج سيج : قال الليث : السِّيجانُ : الطّيالِسَة السُّود ، واحدها ساجٌ .
وقال الليث : هو الطَّيْلَسان الضَّخْم الغَليظ .
وقال ابن الأعرابيّ : ساجَ يَسوج سَوْجاً وسُواجاً وسَوجَاناً ، إذا سارَ سَيْراً رُوَيْداً ، وأنشد :
غَرَّاءُ لَيْسَتْ بالسَّؤوجِ الجِلْبح
وقال أبو عمرو : السَّوَجان الذَّهابُ والمجيء .
ابن كيسان : السِّيجان في الطيالسة السُّود كما قال ابن الأعرابيّ ، الواحد ساجٌ . يقال : حَظّرَ فلانٌ جداره ، بالسياج وهو أن يُسَيِّجَ حائطه بالشّوْكِ لئلاّ يُتَسَوَّر .
الليث : الساجةُ ، الخَشَبة الوَاحدة المشَرْجَعَةُ المُرَبّعة كما جُلِبت من الهِنْد ، وجَمْعها السَّاج .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال للسَّاجَة التي يُشَقُّ منها الباب : السَّلِيجَة .
وقال الليث : السُّوج مَوْضِع ، وسُوَاجٌ اسم جَبَل .
ويقال : حَظَّرَ فُلانٌ كَرْمَه بالسِّياجِ ، وهو أَنْ يُسَوِّجَ حائِطَهُ بالشَّوك يُتَسَوَّر .
وسج : أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الوَسْجُ والعَسْجُ ضربان من سَيْرِ الإبل ، وقد وَسَجَ البعيرُ يَسِج وسْجاً ووَسِيجاً .
وقال النَّضْر : أَوّلُ السَّيْرِ الدَّبِيبُ ، ثم العَنَقُ ، ثم التَّزَيُّد ، ثم الذَّمِيلُ ، ثم العَسْج والوَسْج ، ثم الرَّنْك ونحو ذلك .
قال الأصمعيّ ، وقال الليث : وسَجَبَ النَّاقَةُ تَسِج وَسِيجاً ، وهيَ وَسُوجٌ : وهو مَشْيٌ سَريع .

##### Türkçe

ج س ( **و ا ي ء** )
**جسأ** ، **جاس** ، **وجس** ، **سجا** ، **ساج** ، **وسج** : (kullanılan) .
**جسأ** : Leys dedi: **جَسَأَ** şey **يَجْسَأُ** **جُسُوءاً** ve o **جَاسِيء**’dir; onda sertlik ve pürüzlülük bulunduğu zaman. Ve **جَبل** (dağ) **جاسِيء**’dir, ve **أَرض** (yer) **جاسِئَة**’dir, ve bacakları **جاسِئَة** olan bir binek hayvanı. Dedim: bütün bunlarda hemzeyi terk etmek câizdir.
Ve Ebû Zeyd dedi, denilir: adamın eli **جَسَأَتْ**
**جُسُوءاً**; kuruduğu zaman; ve aynı şekilde bitki kuruduğu zaman; o da **جاسِىء**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: falan kimse falana **جاسَى** etti; ona düşmanlık ettiği zaman; ve ona **سَاجاه** etti; ona yumuşak davrandığı zaman.
Kisâî: yer **جُسِئت** oldu; o da **مَجْسُوءَةٌ**’dir; **الجَسْءِ**’den; o da küçük çakıllara benzeyen pürüzlü deridir.
**جوس** : Allah (azze ve celle) dedi: ( **فَجَاسُواْ خِلَالَ الدِّيَارِ** ) (İsrâ: 5).
Seleme, Ferrâ’dan: “Sizi evlerinizin arasında öldürdüler” der. Dedi: **وجاسُوا** tek bir mânâdadır; giderler ve **يَجيثُون**.
Ve Zeccâc dedi: ( **فَجَاسُواْ خِلَالَ الدِّيَارِ** ) yani: evlerin aralarında dolaştılar; bakıyorlar: öldürmedikleri bir kimse kaldı mı?
Dedi: ve **الجَوْسُ** bir şeyi tam araştırma ile talep etmektir.
Münzirî, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten, Asma‘î’den: falanı, falanın oğullarını **يُحوسُ** eder ve onları **يجوسهم** eder hâlde bıraktım; yani onları çiğner ve onların içinde arar; ve Ebû ‘Ubeyd inşâd etti:
نَجُوسُ عِمَارَةً وَنَكُفُّ أُخْرى
لنا حتّى يجاوِزَها دَليلُ
Dedi: **نَجوّس**; aralarına gireriz.
Ve Ebû ‘Ubeyd dedi: karıştığın ve ayak bastığın her yer; onu **جُسْتَه** ve **حُسْتَه** etmişsindir.
Ve Leys dedi: **الجوسانُ** baskında evlerin arasında gidip gelmektir. Dedi: ve **جَيْسان** bir isimdir.
Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **الجُوس** açlıktır; o da **الجودُ**’dur. Denilir: ona **جُوساً** ve ona **جُوداً** ve ona **جُوعاً**; tek bir mânâdadır.
**وجس** : Allah تعالى dedi: ( **تَأْكُلُونَ فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُواْ لاَ** ) (Zâriyât: 28).
Ebû İshâk dedi: mânâsı: onlardan bir korkuyu gizledi. Ve başka bir yerde dedi: **أَوْجَس**’ın mânâsı: korku onun nefsinde vâki oldu.
Hasan’a, bir adamın kadınla cima edip ötekinin işitmesi hakkında soruldu; dedi: **الوَجْس**’i kerih görürlerdi.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الوَجْس** gizli sestir.
Ve Leys dedi: **الوَجْس** kalbin ürpermesidir; denilir: kalp **أَوْجَسَ** korku ile ürperdi; ve kulak **تَوَجَّسَت**; korku ile işittiği zaman. Dedi: ve **الوَجْس** kalpte vâki olan korkudur; yahut işitmede, bir sesten veya başka şeyden.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, denilir: bunu **سَجِيسَ الأوْجَس** yapmam; yani onu ömür boyunca yapmam.
Ebû ‘Ubeyd, Ahmer’den: onun gibidir. Dedi: ve Ümevî dedi: onun yanında **أَوْجَسَ** tatmadım; yani yemeği.
Ve Şemmir dedi: onu ondan başkası için işitmedim. Dedim: ve o sahih bir harftir. Denilir: yemeği
ve içeceği **تَوَجَّسْتُ**; onu azar azar tattığın zaman.
Ve o **الأَوْجَسِ**’ten alınmıştır. Ve sesi **توجَّستُ**; ondan korkar iken onu işittiğin zaman. Ve ondandır onun sözü:
فَغَدَا صبيحة صَوْتها مُتَوجِّساً
**سجا** : Allah (azze ve celle) dedi: ( **وَالضُّحَى وَالَّيْلِ** ) (Duhâ: 2).
Leys dedi: karardığı ve uzunluğunda durgunlaştığı zaman; nitekim denilir: **بَحْرٌ ساجٍ** ve **لَيْلٌ ساجٍ**; durgunlaştığı ve karardığı zaman. Ve **رَكَدَ**’ın mânâsı: sakin oldu.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **سجا**: sakin oldu; ve **سجا**: karanlığıyla uzadı; ve **سجا**: karardı. Hamza, Abdürrezzâk’tan, Ma‘mer’den, Katâde’den: ( **وَالضُّحَى وَالَّيْلِ** ) dedi: insanlara sakin olduğu zaman. Hamza dedi: ve bize Abdürrezzâk, Ma‘mer’den, Hasan’dan, onun sözü hakkında: ( **وَالضُّحَى وَالَّيْلِ** ) dedi: geldiği zaman insanları giydirdiği zaman.
Ve Zeccâc dedi: mânâsı: sakin olduğu zaman. Ve inşâd etti:
يا حَبَّذا القَمْراءُ والليل السَّاجْ
وطُرُقٌ مِثْل مُلاءِ النّسَّاج
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, denilir: **سَجا** **يَسْجو** **سَجْواً** ve **سَجَّى** **يُسَجِّي** ve **أَسْجى** **يُسْجي**; hepsi, bir şeyi örttüğü zaman.
Ve Leys dedi: **عينٌ ساجِيةٌ**; bakışı gevşek; kadınlarda güzelliğin arız olduğu. Ve **ليلةٌ ساجِيَةٌ**; rüzgârı sakin, karanlık olmayan olduğu zaman. Ve deniz **سجا**; dalgaları sakin olduğu zaman. Ve **التّسْجيةُ**: ölünün bir elbise ile **يُسَجَّى** edilmesi; yani onunla örtülmesi. Ve rüzgârın sıfatında inşâd etti:
وإِنْ سَجَتْ أَعْقَبَها صَباها
yani: sakin oldu.
Ebû Zeyd: bize bir yemek getirdi; onu **ساجَيْناه** etmedik; yani ona dokunmadık.
Ve Ebû Mâlik dedi, denilir: bir çiftliği **نُسَاجِي** eder miyiz; yani onu işler miyiz.
İbn Büzerc dedi, Asma‘î dedi: gecenin **سُجُوّ**’u: gündüzü örtmesidir; tıpkı adamın elbise ile **يُسَجَّى** edilmesi gibi. Ve deniz **سجا** ve **أسْجى**; sakin olduğu zaman. **ناقة سَجْواء**; sağıldığı zaman sakin olduğu. Ve aynı şekilde bakışta ve göz kapağında **السَّجو**: **امرأة سجواء الطرف** ve **ساجية الطرف**; yani göz kapağı gevşek, onun sakin olanı. İbn Büzerc: kuyu **سَجُوّاً** olmadı; hâlbuki **أسْجتْ** etti. Ve aynı şekilde deve, sütte bollukta **أسْجت** etti. Dedi: ve gece **سجا** **سُجُوّاً**; sakin olduğu zaman. Ve kuyu **عَضُوضاً** olmadı; hâlbuki **أَعَضَّتْ** etti.
**سوج سيج** : Leys dedi: **السِّيجانُ**: siyah taylasanlardır; onun teki **ساجٌ**’dır.
Ve Leys dedi: o, büyük kalın kaba taylasandır.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **ساجَ** **يَسوج** **سَوْجاً** ve **سُواجاً** ve **سَوجَاناً**; yavaş bir yürüyüşle yürüdüğü zaman. Ve inşâd etti:
غَرَّاءُ لَيْسَتْ بالسَّؤوجِ الجِلْبح
Ve Ebû ‘Amr dedi: **السَّوَجان** gidip gelmedir.
İbn Keysân: **السِّيجان** siyah taylasanlarda, İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibidir; tek olanı **ساجٌ**’dır. Denilir: falan kimse duvarını **حَظّرَ** etti; **بالسياج** ile; o da, duvarını dikenle çitlemesidir ki üzerine tırmanılmasın.
Leys: **الساجةُ**; Hind’den getirildiği gibi kare biçimli, tek bir ağaç tahtadır; onun çoğulu **السَّاج**’dır.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: kapının ondan yarıldığı **السَّاجَة**’ye **السَّلِيجَة** denilir.
Ve Leys dedi: **السُّوج** bir yerdir; ve **سُوَاجٌ** bir dağın ismidir.
Ve denilir: falan kimse bağını **بالسِّياجِ** ile çitledi; o da, duvarını dikenle çitlemesidir; üzerine tırmanılır.
**وسج** : Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **الوَسْجُ** ve **العَسْجُ** develerin yürüyüşünden iki türdür. Ve deve **وَسَجَ** eder; **يَسِج** **وسْجاً** ve **وَسِيجاً**.
Ve Nadr dedi: yürüyüşün evveli **الدَّبِيبُ**’dir; sonra **العَنَقُ**; sonra **التَّزَيُّد**; sonra **الذَّمِيلُ**; sonra **العَسْج** ve **الوَسْج**; sonra **الرَّنْك** ve bunun benzeri.
Asma‘î dedi, ve Leys dedi: dişi deve **وسَجَبَ** eder; **تَسِج** **وَسِيجاً**; ve o **وَسُوجٌ**’dur: o, hızlı yürüyüştür.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والجيم وما يثلثهما)
(وجح) الواو والجيم والحاء. كلمةٌ تدلُّ على سَتر شيءٍ لشيء. وكلُّ ما استَتَرتَ به وِجاح ووَجاح([1]). ويقال الوجاح: الشَّخص([2])، لأنَّ كلَّ شخصٍ يستُر ما وراءه. ومنه: حفَرتُ حتَّى أوْجَحْت، أي بلغت الصَّفا. والصَّفا يستُر ما تَحتَه ويمنعُه.
(وجد) الواو والجيم والدال، يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الشي يُلفيه. ووَجَدْتُ الضَّالَّة وِجْداناً. [وحكى بعضُهم: وجَدتُ في الغضَب وِجداناً([3])]. وأنشد:
كِلانا ردَّ صاحبَهُ بيأْسٍ *** على حَنَقٍ ووِجدانٍ شديدِ([4])
(وجذ) الواو والجيم والذال. كلمةٌ صحيحة، هي الوَجْذ، نُقرة في الصَّخرة([5])، والجمع وِجاذ([6]). وبلغنا أنَّه يقال، أوجَذَه على الأمر، أكْرَهَه.
(وجر) الواو والجيم* والراء كلمةٌ تدلُّ على جنسٍ من السَّقْي. ووَجَرْت الصَّبيَّ الدَّواء وأوجرتُه. ويستعيرونه فيقولون، أوْجَرْتُه الرُّمحَ، إذا طعنتَه في صَدرِه. والوِجار، سَرَبُ الضَّبُع، لأنَّها تَغِيب فيه كما يغيب المشروب في الحَلْق.
(وجز) الواو والجيم والزاء كلمةٌ واحدة. يقال كلامٌ وَجْزٌ ووجيز. وربَّما قالوا: توجَّزْتُ الشَّيءَ، مثل تنجَّزْت.
(وجس) الواو والجيم والسين: كلمةٌ تدلُّ على إحساسٍ بشيءٍ وتسمُّعٍ له. تَوَجَّس الشَّيءَ: أحَسَّ به فتسمَّعَ لـه. قال الله تعالى: ﴿فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى﴾[ طه 67]. ثمَّ قال ذو الرُّمَّة:
* إذا توجَّسَ([7]) *
ومما شذَّ عن هذا وهو من الكلام المُشكِل: قولهم: لا أفعَلُه سَجِيسَ الأوْجَسِ: الدَّهْر. وما ذُقْتُ عِنده أوجَسَ، أي شيئاً من الطَّعام.
 (وجع) الواو والجيم والعين: كلمةٌ واحدة، هي الوَجَع: اسمٌ يجمع المرض كلَّه. وهو ييجَع وياجَعُ([8])، وأنت تِيجع من كذا. وقال رائدٌ من الرُّوَّاد: "رأيتُ كَلأً تِيجَعُ لـه كَبِدُ المُصْرِم([9])". وهو وَجِعٌ وقومٌ وَجَاعَى. وأنا أوْجَعُ رأسي، ويُوجِعُني رأسي. وتوجّعت له: رَثَيت. ويقولون: إنَّ الوَجْعاء: السَّهُ([10]).
(وجم) الواو والجيم والميم: يدلُّ على سكوتٍ في اهتمام. ووَجَم من الأمرِ يَكرَهُه: أسْكَتَ لـه. وفي الحديث: "ما لي أراكَ واجماً". ويقولون: يومٌ وجيم: شديد الحَرّ، وفيه نظر. ومصدرهُ الوَجْمُ والوجوم([11]).
(وجن) الواو والجيم والنون يدلُّ على صلابةٍ في الشّيء. ومنه الوَجِين: العارض من الأرض يَنقاد، وهو صُلْبٌ، وبه سمِّيت الناقة وَجْناء. وقياس وَجْنَةِ الإنسان منه، لأنَّ فيها([12]) صلابةً وشِدّة، والجمع وَجَنات. وربَّما سمَّوْا شَطَّ الوادِي وَجِيناً. ووَجَن ثوبَه: ضَربَه بالمِيجَنَة، هي الخشَبةُ يُدَقُّ بها.
(وجه) الواو والجيم والهاء: أصلٌ واحد يدلُّ على مقابلةٍ لشيء. والوجه مستقبِلٌ لكلِّ شيء. يقال وَجْه الرّجلِ وغَيره. وربَّما عُبِّر عن الذات بالوَجْه. [و] تقول: وَجْهي إليك. قال:
أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ *** ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ([13])
وواجهتُ فلاناً: جعلتُ وجهي تِلقاءَ وجهه.
ومن الباب قولُهم: هو وجيهٌ بيِّنُ الجاه. والجاه مقلوبٌ. والوِجهة: كلُّ موضعٍ استقبلتَه. قال الله تعالى: ﴿وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ﴾ [البقرة 148]. ووجَّهت الشَّيءَ: جعلتُه على جهة([14]). وأصل جِهَتهِ وِجْهَته. والتَّوجيه: أن تَحفِر تحت القِثَّاءَة أو البِطِّيخة ثم تُضجِعَها. وتَوجَّهَ الشَّيْخُ: ولَّى وأدْبَر، كأنَّه أقْبَلَ بوجهه على الآخر. ويقال للمُهْر إذا خَرَجَتْ يداه من الرّحم: وَجِيهٌ.
(وجي) الواو والجيم والحرف المعتلّ: يقولون: تركتُه وما في قلبي منه أوْجَى، أي يَئِسْتُ منه. ويقولون: سألتُه فأوجَى عليَّ، أي بَخِلَ عَلَيَّ.
(وجب) الواو والجيم والباء: أصلٌ واحد، يدلُّ على سُقوط الشيء ووُقوعِه، ثم يتفرَّع. ووَجَب البيعُ وُجوباً: حَقَّ ووَقَع. ووَجَب الميِّت: سقَط، والقتِيلُ واجب. وفي الحديث: "فإذا وجَبَ([15]) فلا تَبكِيَنَّ باكية"، أي إذا ماتَ([16]). وقال الله في النَّسائك: ﴿فَإذَا وَجَبَتْ جُنُوبُها﴾ [الحج 26]. قال قيس:
أطاعتْ بنو عوفٍ أميراً نهاهُمُ *** عن السَّلْمِ حَتَّى كان أوَّلَ واجبِ([17])
وَجَب الحائطُ: سقَطَ، وجْبَةً. والوجيبة: أن تُوجِبَ البيعَ، في أن تأخذ منه بعضاً في كلِّ يوم، فإذا فَرَغَ قيل: اسْتَوْفَى وَجِيبتَه. ويقولون: الوَجْبُ: الجَبَان. قال:
* طلوبُ الأعادِي لا سَؤومٌ ولا وَجْبُ([18]) *
سمِّي به لأنَّه كالسَّاقط. ويقولون المُوَجِّب: النَّاقة لا تنبعث من كثرة لحمها.
ومن الباب المُوَجِّب من النُّوق: التي يَنعقِد اللِّبَأُ في ضَرعها.
وأمَّا وَجِيبُ القَلْب فمن الإبدال، والأصل الوجيف، وقد مَرَّ.
---------------------__
([1]) هو مثلث الواو كما في اللسان والقاموس.
([2]) في الأصل: "شخص".
([3]) التكلمة من المجمل.
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وجد)، وهو لصخر الغي، كما في اللسان وديوان الهذليين (2: 67). وكذا ورد إنشاده في المجمل. لكن في اللسان: "وتأنيب ووجدان شديد"، وفي الديوان: "وتأنيب ووجدان بعيد".
([5]) في المجمل واللسان: "نقرة في الجبل".
([6]) ووجذان أيضاً.
([7]) سبق في (أرض) والبيت بتمامه كما في الديوان 587 واللسان (وجس، أرض، موم):
إذا توجّس ركزا من سنابكها *** أو كان صاحب أرض أو به الموم
 ([8]) ويقال أيضاً: "يوجع" كيفرح.
([9]) انظر البيان والتبيين (2: 161) واللسان (صرم 231).
([10]) السه: الاست. وفي المجمل واللسان: "السافلة". وفي القاموس "الدبر".
([11]) في الأصل: "ومصدر الوجم الوجوم".
([12]) في الأصل: "فيه".
([13]) البيت من أبيات سيبويه الخمسين، التي لا يعرف قائلها. سيبويه (1: 17) والخزانة (1: 486).
([14]) في المجمل: "على جهة واحدة".
([15]) في الأصل: "وجبت". وانظر اللسان (وجب).
([16]) في الأصل: "ماتت".
([17]) ديوان قيس بن الخطيم 14 واللسان (وجب، غمس).
([18]) البيت للأخطل في ديوانه 21 واللسان (وجب). وكذا ورد ضبطه في المجمل والصحاح كما يفهم من اللسان. قال ابن بري: صواب إنشاده: ولا وجب، بالخفض. وقبله:
إليك أمير المؤمنين رحلتها *** على الطائر الميمون والمنزل الرحب
إلى مؤمن تجلو صفائح وجهه *** بلابل تغشى من هموم ومن كرب
          وصدره:           * عموس الدجى ينشق عن متضرم *

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الجيم** وما يثلثهما)

(**وجح**) **الواو** ve**الجيم** ve**الحاء**. Bir kelime; bir şeyin, bir şey için örtülmesine delâlet eder. Ve senin onunla örtündüğün her şey **وِجاح** ve **وَجاح**([1])’tır. Ve denir ki **الوجاح**: **الشَّخص**([2]); çünkü her **شخص** arkasındakini örter. Ondandır: “Kazdım, tâ ki **أوْجَحْت**”; yani **الصَّفا**’ya ulaştım. Ve **الصَّفا** altındakini örter ve onu engeller.

(**وجد**) **الواو** ve**الجيم** ve**الدال**; tek bir asla delâlet eder; o da, senin onu bulduğun şeydir. Ve “**وَجَدْتُ** **الضَّالَّة** **وِجْداناً**.” [Ve bazısı hikâye etti: “Öfkede **وجَدتُ** **وِجداناً**([3]).”]. Ve inşâd etti:
كِلانا ردَّ صاحبَهُ بيأْسٍ *** على حَنَقٍ ووِجدانٍ شديدِ([4])

(**وجذ**) **الواو** ve**الجيم** ve**الذال**. Sahih bir kelime; o **الوَجْذ**’dir: kayada bir oyuk([5]); cem‘i **وِجاذ**([6]). Ve bize ulaştı ki denir: “Onu iş üzerine **أوجَذَه**”; onu zorladı.

(**وجر**) **الواو** ve**الجيم** ve**الراء**; bir kelime, sulamanın bir cinsine delâlet eder. Ve “Çocuğa ilacı **وَجَرْتُ** ve onu **أوجرتُه**.” Ve onu ödünç alırlar da derler: “Ona mızrağı **أوْجَرْتُه**”; onu göğsünden mızrakladığın zaman. Ve **الوِجار**: sırtlanın inidir; çünkü o, içeceğin boğazda kaybolduğu gibi onda kaybolur.

(**وجز**) **الواو** ve**الجيم** ve**الزاء**; tek bir kelime. Denir: **كلامٌ وَجْزٌ** ve **وجيز**. Ve bazen derler: “Şeyi **توجَّزْتُ**”; **تنجَّزْت** gibi.

(**وجس**) **الواو** ve**الجيم** ve**السين**: bir kelime; bir şeyle bir hissedişe ve onu dinlemeye delâlet eder. “Şeyi **تَوَجَّس**”: onu hissetti, sonra onu dinledi. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى﴾ [طه 67]. Sonra **ذو الرُّمَّة** dedi:
* إذا توجَّسَ([7]) *

Bundan şâz olan ve müşkil sözden olan şeylerdendir: onların sözü: “Onu yapmam, **سَجِيسَ الأوْجَسِ**”: **الدَّهْر**. Ve “Onun yanında **أوجَسَ** tatmadım”; yani yemekten bir şey.

(**وجع**) **الواو** ve**الجيم** ve**العين**: tek bir kelime; o **الوَجَع**’dır: bütün hastalığı toplayan bir isim. Ve o **ييجَع** ve **ياجَعُ**([8]) olur; ve sen “şundan **تِيجع**” olursun. Ve **الرُّوَّاد**’dan bir **رائد** dedi: “**المُصْرِم**’in ciğeri, onun için **تِيجَعُ** olan bir ot gördüm([9]).” Ve o **وَجِعٌ**’dir; ve bir kavim **وَجَاعَى**. Ve “Başımı **أوْجَعُ**”; ve “Başım beni **يُوجِعُني**.” Ve “Ona **توجّعت**”: mersiye söyledim. Ve derler: **الوَجْعاء**: **السَّهُ**([10]).

(**وجم**) **الواو** ve**الجيم** ve**الميم**: bir kaygı içinde susmaya delâlet eder. “İşten **وَجَم**; onu kerih görür”: onun için sustu. Ve hadiste: “Bana ne oluyor da seni **واجماً** görüyorum.” Ve derler: “**يومٌ وجيم**”: şiddetli sıcak; ve bunda nazar vardır. Ve masdarı **الوَجْمُ** ve **الوجوم**([11])’dur.

(**وجن**) **الواو** ve**الجيم** ve**النون**; şeyde bir katılığa delâlet eder. Ondandır **الوَجِين**: yerden bir arız; uzanır, ve o katıdır; ve onunla dişi deveye **وَجْناء** adı verilmiştir. Ve insanın **وَجْنَة**’sinin kıyası da ondandır; çünkü onda([12]) katılık ve şiddet vardır; cem‘i **وَجَنات**. Ve bazen vâdinin kıyısını **وَجِيناً** diye adlandırdılar. Ve “Elbisesini **وَجَن**”: onu **المِيجَنَة** ile dövdü; o, onunla dövülen tahtadır.

(**وجه**) **الواو** ve**الجيم** ve**الهاء**: tek bir asıl; bir şeye karşı gelmeye delâlet eder. Ve **الوجه** her şeyin karşısına dönüktür. Denir: erkeğin **وَجْه**’i ve başkasının. Ve bazen zât, **الوجه** ile ifade edilir. Ve dersin: “**وَجْهي** sana.” Dedi:
أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ *** ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ([13])
Ve “Falancayla **واجهتُ**”: yüzümü onun yüzünün karşısına koydum.

Babtandır onların sözü: “O **وجيهٌ**; açık bir **الجاه** sahibidir.” Ve **الجاه** ters çevrilmiştir. Ve **الوِجهة**: yöneldiğin her yer. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ﴾ [البقرة 148]. Ve “Şeyi **وجَّهت**”: onu bir yöne([14]) koydum. Ve onun **جِهَتهِ**’sinin aslı **وِجْهَته**’dir. Ve **التَّوجيه**: hıyarın yahut karpuzun altını kazman, sonra onu yatırmandır. Ve “İhtiyar **تَوجَّهَ**”: döndü ve arkasını döndü; sanki yüzüyle ötekine yönelmiş gibi. Ve tay için, rahimden iki eli çıktığı zaman, **وَجِيهٌ** denir.

(**وجي**) **الواو** ve**الجيم** ve **الحرف المعتلّ**: derler: “Onu bıraktım; kalbimde ondan **أوْجَى** yok”; yani ondan ümit kestim. Ve derler: “Ona sordum da bana karşı **أوجَى**”; yani bana karşı cimrilik etti.

(**وجب**) **الواو** ve**الجيم** ve**الباء**: tek bir asıl; şeyin düşmesine ve vukuuna delâlet eder; sonra dallanır. Ve “Satış **وَجَب**; **وُجوباً**”: hak oldu ve vuku buldu. Ve “Ölü **وَجَب**”: düştü; ve öldürülen **واجب**’dir. Ve hadiste: “**وجَبَ**([15]) olduğu zaman, ağlayan hiçbir kadın ağlamasın”; yani öldüğü zaman([16]). Ve Allah, kurbanlar hakkında dedi: ﴿فَإذَا وَجَبَتْ جُنُوبُها﴾ [الحج 26]. **قيس** dedi:
أطاعتْ بنو عوفٍ أميراً نهاهُمُ *** عن السَّلْمِ حَتَّى كان أوَّلَ واجبِ([17])
Ve “Duvar **وَجَب**”: düştü; **وجْبَةً**. Ve **الوجيبة**: satışı **تُوجِبَ** etmen; şu ki ondan her gün biraz alırsın; bitirdiği zaman “**اسْتَوْفَى وَجِيبتَه**” denir. Ve derler: **الوَجْبُ**: korkak. Dedi:
* طلوبُ الأعادِي لا سَؤومٌ ولا وَجْبُ([18]) *
Onunla adlandırıldı; çünkü o, düşmüş gibi olur. Ve derler: **المُوَجِّب**: eti çokluğundan dolayı harekete geçmeyen dişi deve.

Ve babtandır: develerden **المُوَجِّب**: memesinde ağız sütünün pıhtılaştığı.

Ama **وَجِيبُ القَلْب** ise ibdâldendir; aslı **الوجيف**’tir; ve geçti.

---------------------__
([1]) **الواو**’nun üçlü (harekeli) olanıdır; **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu gibi.
([2]) Asılda: “**شخص**”.
([3]) **المجمل**’den tekmile.
([4]) Onu **المجمل** ve **اللسان** (**وجد**)’de inşâd etti; ve o, **صخر الغي**’indir; **اللسان** ve **ديوان الهذليين** (2: 67)’de olduğu gibi. Ve **المجمل**’de inşâdı da böyle vârid olmuştur. Lâkin **اللسان**’da: “وتأنيب ووجدان شديد”; ve **الديوان**’da: “وتأنيب ووجدان بعيد”.
([5]) **المجمل** ve **اللسان**’da: “dağda bir oyuk”.
([6]) Ve **وجذان** da.
([7]) (**أرض**)’da geçti; ve beytin tamamı, **الديوان** 587 ve **اللسان** (**وجس**، **أرض**، **موم**)’da olduğu gibi:
إذا توجّس ركزا من سنابكها *** أو كان صاحب أرض أو به الموم
([8]) Ayrıca denir: “**يوجع**” (sevinir gibi).
([9]) **البيان والتبيين** (2: 161) ve **اللسان** (**صرم** 231)’e bak.
([10]) **السَّه**: **الاست**. Ve **المجمل** ve **اللسان**’da: “**السافلة**”. Ve **القاموس**’ta “**الدبر**”.
([11]) Asılda: “Ve **الوجم**’in masdarı **الوجوم**.”
([12]) Asılda: “onda”.
([13]) Beyit, **سيبويه**’nin elli beytindendir; söyleyeni bilinmez. **سيبويه** (1: 17) ve **الخزانة** (1: 486).
([14]) **المجمل**’de: “tek bir yöne”.
([15]) Asılda: “**وجبت**”. Ve **اللسان** (**وجب**)’e bak.
([16]) Asılda: “öldü (dişil)”.
([17]) **ديوان قيس بن الخطيم** 14 ve **اللسان** (**وجب**، **غمس**).
([18]) Beyit, **الأخطل**’ındır; divanında 21 ve **اللسان** (**وجب**). Ve ضبطu da **المجمل** ve **الصحاح**’ta, **اللسان**’dan anlaşıldığı üzere, böyle vârid olmuştur. **ابن بري** dedi: İnşâdının doğrusu: “ولا وجب” cer ile. Ve ondan önce:
إليك أمير المؤمنين رحلتها *** على الطائر الميمون والمنزل الرحب
إلى مؤمن تجلو صفائح وجهه *** بلابل تغشى من هموم ومن كرب
          وصدره:           * عموس الدجى ينشق عن متضرم *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوجس: الصوت الخفي، والتوجس: التسمع، والإيجاس: وجود ذلك في النفس. قال تعالى: ﴿فأوجس منهم خيفة﴾ [الذاريات/28] فالوجس قالوا: هو حالة تحصل من النفس بعد الهاجس؛ لأن الهاجس مبتدأ التفكير (مبادئ التفكير والقصد خمس، جمعها بعضهم فقال:
مراتب القصد خمس: هاجس ذكروا * فخاطر فحديث النفس فاستمعا
يليه هم فعزم، كلها رفعت * سوى الأخير، ففيه الأخذ قد وقعا
فالخاطر هو الهاجس، والمراتب الأربعة الأولى لا يؤاخذ بها الإنسان، فقد وقع في العزم استحق الثواب أو العقاب)، ثم يكون الواجس الخاطر.

##### Türkçe

- **الوجس**: gizli ses; **التوجس**: dinlemeye çalışma; **الإيجاس**: bunun nefiste bulunması. Yüce Allah dedi ki: ﴿فأوجس منهم خيفة﴾ [الذاريات/28]; böylece **الوجس** hakkında dediler ki: o, **الهاجس**’ten sonra nefisten hâsıl olan bir hâldir; çünkü **الهاجس** düşünmenin başlangıcıdır (düşünmenin ve kastın başlangıçları beştir; bazıları onları toplayıp şöyle dedi:
Kastın mertebeleri beştir: **هاجس** dediler * sonra **خاطر** sonra **حديث النفس**; dinle
Onu **هم** sonra **عزم** izler; hepsi kaldırılmıştır * sonuncusu hariç; onda tutma vuku bulmuştur
Böylece **الخاطر** **الهاجس**’tir; ilk dört mertebe ile insan muaheze edilmez; artık **العزم**’de sevap veya azabı hak etmiş olur), sonra **الواجس** **الخاطر** olur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ج س
توجّس الصّوت‏:‏ تسمّعه‏.‏
وأوجس كذا‏:‏ أضمره‏.‏

##### Türkçe

و ج س
**توجّس الصّوت**: onu dinleyip işitmeye çalıştı.
Ve **أوجس** şöyle-şöyle: onu içinde gizledi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَوْجَسَ القلبُ فَزَعاً: أَحَسَّ به. وفي التنزيل العزيز: فأَوْجَسَ منهم خيفة؛ قال أَبو إِسحق: معناه فأَضْمَر منهم خَوْفاً، وكذلك التوَجُّس، وقال في موضع آخر: معنى أَوْجَسَ وقع في نفسه الخوفُ. الليث: الوَجْس فَزْعة القلب. والوَجْس: الفَزَع يقع في القلب أَو في السمع من صوت أَو غير ذلك. والتوَجُّس: التَّسَمُّع إِلى الصوت الخفي؛ قال ذو الرمة يصف صائداً:
إِذا تَوَجَّس رِكزاً من سَنابِكِها،
أَو كان صاحِبَ أرْضٍ أَوْ بِهِ المُومُ
وأَوْجَسَت الأُذنُ وتَوجَّسَت: سمعت حسّاً؛ وقول أَبي ذؤيب: حتَّى أُتِيح لهُ، يَوْماً بِمُحْدَلَةٍ،
ذُو مِرَّةٍ بِدِوارِ الصَّيْد وَجَّاسُ
قال ابن سيده: هو عندي أَنه على النسب إِذ لا نعرف له فِعلاً. والوَجْسُ: الصوت الخفي. وفي الحديث: أَنه نهى عن الوَجْس؛ هو أَن يجامع الرجل امرأَته أَو جاريته والأُخرى تسمع حسهما. وسئل الحسن عن الرجل يجامع المرأَة والأُخرى تسمع، فقال: كانوا يكرهون الوَجْس؛ قال أَبو عبيد: هو الصوت الخفي. وفي الحديث: دخلت الجنة فسمعت في جانبها وَجْساً، فقيل: هذا بلال؛ الوَجْس الصوت الخفي. وتَوَجَّسَ بالشيء: أَحَسَّ به فَتَسَمَّع له. وتوَجَّسْت الشيءَ والصوتَ إِذا سمعته وأَنت خائف؛ ومنه قوله: فَغَدَا صَبِيحَةَ صَوْتِها مُتَوَجّسَا
والواجِسُ: الهَاجِسُ، والأَوْجَس والأَوْجُس: الدهر، وفتح الجيم هو الأَفصح. يقال: لا أَفعل ذلك سَجِيسَ الأَوْجَس والأَوْجُس، وسَجِيسَ عُجَيس الأَوْجس؛ حكاه الفارسي، أَي لا أَفعله طول الدهر. وما ذقت عنده أَوْجَسَ أَي طعاماً، لا يستعمل إِلا في النفي. ويقال: تَوَجَّسْت الطعام والشراب إِذا تَذَوَّقته قليلاً، وهو مأْخوذ من الأَوْجس.

##### Türkçe

**أَوْجَسَ** kalp korku olarak: onu hissetti. Aziz tenzilde:
“Onlardan bir korku **فأَوْجَسَ**”; Ebû İshak dedi ki: manası “onlardan bir korku gizledi”dir; yine böyledir
**التوَجُّس**; başka bir yerde dedi ki: **أَوْجَسَ**’ın manası, korkunun nefsinde vuku bulmasıdır. Leys:
**الوَجْس** kalbin ürpermesidir. Ve **الوَجْس**: kalpte yahut işitmede bir sesten
yahut başka bir şeyden vuku bulan korkudur. Ve **التوَجُّس**: gizli sese kulak kabartmadır; Zû’r-Rumme, tasvir ederek dedi
bir avcıyı:
إِذا تَوَجَّس رِكزاً من سَنابِكِها،
أَو كان صاحِبَ أرْضٍ أَوْ بِهِ المُومُ
Ve kulak **أَوْجَسَت** ve **تَوجَّسَت**: bir hışırtı işitti; Ebû Züeyb’in sözü:
حتَّى أُتِيح لهُ، يَوْماً بِمُحْدَلَةٍ،
ذُو مِرَّةٍ بِدِوارِ الصَّيْد وَجَّاسُ
İbn Sîde dedi ki: o, benim yanımda, nisbet üzerinedir; zira onun için bir fiil tanımıyoruz.
Ve **الوَجْسُ**: gizli sestir. Hadiste: onun **الوَجْس**’ten nehyettiği (gelmiştir); o, erkeğin
karısıyla yahut câriyesiyle cima etmesi ve ötekinin onların hışırtısını işitmesidir. Hasan’a, erkeğin kadınla cima etmesi hakkında soruldu
ve öteki işitir; dedi ki: **الوَجْس**’i kerih görürlerdi; Ebû Ubeyd dedi ki: o, gizli
sestir. Hadiste: “Cennete girdim de onun bir yanında bir **وَجْساً** işittim; denildi ki: bu Bilâl’dir”;
**الوَجْس** gizli sestir. Ve **تَوَجَّسَ** bir şey ile: onu hissetti, sonra ona kulak kabarttı.
Ve **توَجَّسْت** şeyi ve sesi, onu işittiğin zaman ve sen korkmuş iken; ondandır onun sözü:
فَغَدَا صَبِيحَةَ صَوْتِها مُتَوَجّسَا
Ve **الواجِسُ**: **الهَاجِسُ**’tir. Ve **الأَوْجَس** ve **الأَوْجُس**: zamandır; cîmin fethi
daha fasih olandır. Denir: “Bunu yapmam **سَجِيسَ الأَوْجَس** ve **الأَوْجُس** (müddetince)”, ve “**سَجِيسَ عُجَيس** **الأَوْجس** (müddetince)”; Fârisî onu rivayet etti; yani onu yapmam, zamanın uzunluğu boyunca. Ve onun yanında
**أَوْجَسَ** tatmadım; yani bir yiyecek; ancak nefiyde kullanılır. Ve denir: **تَوَجَّسْت** yiyeceği
ve içeceği, onu azıcık tattığın zaman; ve o, **الأَوْجس**’ten alınmıştır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ج س * * الوَجْسُ * بوزن الفلْسُ الصوت الخفي وهو في حديث الحسن و * الوَاجِسُ * الهاجس و * أَوْجَسَ * في نفسه خيفة أضمر و * تَوَجَّسَ * أيضا

##### Türkçe

* و ج س * * **الوَجْسُ** * (vezin olarak) **الفلْسُ** vezninde: gizli ses; ve bu, Hasan’ın hadisindedir. Ve * **الوَاجِسُ** *: **الهاجس**. Ve * **أَوْجَسَ** *: kendi nefsinde bir korku gizledi. Ve * **تَوَجَّسَ** *: ayrıca.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الوجس، كالوعد: الفزع يقع في القلب، أو في السمع من صوت، أو غيره، قاله الليث، كالوجسان، محركة. وقال أبو عبيد: الوجس: الصوت الخفي، ومنه الحديث: دخلت الجنة فسمعت في جانبها. وجسا، فقيل: هذا بلال. ومنه أيضا ما جاء في الحديث أنه نهى عن الوجس، هو: أن يكون مع جاريته أو امرأته والأخرى تسمع حسه. الأولى حسهما وقد سئل عنه الحسن فقال: كانوا يكرهون الوجس. والأوجس، كأحمد: الدهر، وقد تضم الجيم، عن يعقوب، نقله الجوهري، والفتح أفصح، ومنه قولهم الآتي: لا أفعله سجيس الأوجس، وقد روي بالوجهين. والأوجس: القليل من الطعام والشراب، يقولون: ما ذقت عنده أوجس، أي: طعاما، عن الأموي، وما في سقائه أوجس، أي قطرة، هكذا ذكروه، ولم يذكروا الشراب، قالوا: ولا يستعمل إلا في النفي. والواجس: الهاجس، وهو الخاطر، كما سيأتي. وميجاس، كمحراب: علم، نقله الصاغاني. وقوله تعالى: فأوجس منهم خيفة وكذا قوله تعالى: فأوجس في نفسه خيفة. أي أحس وأضمر، وقال أبو إسحاق: معناه فأضمر منهم خوفا، وقال في موضع آخر: معنى أوجس: وقع في نفسه الخوف. وتوجس الرجل: تسمع إلى الوجس، هو الصوت الخفي، قال ذو الرمة، يصف صائدا:
  إذا توجس ركزا من سنابـكـهـا                      أو كان صاحب أرض أو به الموم

  وقيل: إذا أحس به فسمعه، وهو خائف، ومنه قوله: فغدا صبيحة صوتها متوجسا. وتوجس الطعام والشراب، إذا تذوقه قليلا قليلا. وقولهم: لا أفعله سجيس الأوجس، يروى بفتح الجيم وضمها، أي أبدا، عن ابن السكيت، وحكى الفارسي: سجيس عجيس الأوجس، أي لا أفعله طول الدهر. قال الصاغاني: والتركيب يدل على إحساس بشيء وتسمع له. ومما شذ عن هذا التركيب: لا أفعله سجيس الأوجس، وما ذقت عندك أوجس. ومما يستدرك عليه: الوجس: إضمار الخوف. وأوجست الأذن، وتوجست: سمعت حسا. والوجاس في قول أبي ذؤيب:
  حتى أتيح له يوما بمـحـدلة                      ذو مرة بدوار الصيد وجاس قال ابن سيده: إنه عندي علي النسب؛ إذ لا نعرف له فعلا، وقال السكري: وجاس، أي يتوجس. وقال ابن القطاع: وجس الشيء وجسا، أي خفى. وقال الصاغاني: ما في سقائه أوجس، أي قطرة ماء. وميجاس، كمحراب: موضع بالأهواز، وكان به وقعة للخوارج، وأميرهم أبو بلال مرداس، قال عمران بن حطان:
  والله ما تركوا من متبع لهـدى                      ولا رضوا بالهويني يوم ميجاس

##### Türkçe

**الوجس**، **كالوعد**: kalpte vuku bulan ürperti; yahut bir sesten veya başkasından kulakta (vuku bulan ürperti); bunu Leys söylemiştir; **كالوجسان** gibi, harekeli.

Ebû Ubeyd dedi: **الوجس**: gizli sestir; ondan (olarak) hadis: “Cennete girdim de onun bir yanında **وجسا** işittim”; denildi ki: “Bu Bilâl’dir.”

Ondan ayrıca hadiste gelen: **الوجس**’ten nehyettiği; o: câriyesi veya karısıyla iken öteki onun hışırtısını işitmesidir. Birincisi: ikisinin hışırtısı. Hasan’a ondan sorulmuştu da dedi: **الوجس**’i kerih görürlerdi.

**الأوجس**، **كأحمد**: zamandır; cîm harfi zamme de alabilir; Ya‘kūb’dan (rivayetle); Cevherî onu nakletti; fetha daha fasîhtir. Ondan, aşağıda gelen sözleri: “Onu yapmam **سجيس الأوجس**”; iki vecihle rivayet edilmiştir.

**الأوجس**: yiyecek ve içeceğin azı. Derler: “Onun yanında **أوجس** tatmadım”; yani: yiyecek. Emevî’den. “Onun kırbasında **أوجس** yoktur”; yani bir damla. Onu böyle zikrettiler; içeceği zikretmediler. Dediler: ancak nefiyde kullanılır.

**الواجس**: **الهاجس**tir; o da hatıradır; ileride geleceği üzere.

**ميجاس**، **كمحراب**: bir özel addır; Sâgānî onu nakletti.

Yüce Allah’ın sözü: **فأوجس منهم خيفة** ve yine Yüce Allah’ın sözü: **فأوجس في نفسه خيفة**; yani hissetti ve gizledi. Ebû İshâk dedi: mânâsı: onlardan bir korkuyu gizledi. Başka bir yerde dedi: **أوجس**’in mânâsı: korku onun nefsinde vuku buldu.

**توجس** adam: **الوجس**’e kulak verdi; o gizli sestir. Zü’r-Rumme dedi, bir avcıyı vasfeder:

  إذا توجس ركزا من سنابـكـهـا                      أو كان صاحب أرض أو به الموم

Ve denildi: onu hissetti de işitti; o ise korkmuş iken. Ondan onun sözü: “Onun sesinin sabahına **متوجسا** olarak erkenden çıktı.”

**توجس** yiyecek ve içeceği: onu azar azar tattığı zaman.

Onların sözü: “Onu yapmam **سجيس الأوجس**”; cîmin fethasıyla ve zammıyla rivayet olunur; yani ebediyen; İbnü’s-Sikkît’ten. Fârisî hikâye etti: **سجيس عجيس الأوجس**; yani onu zamanın uzunluğu boyunca yapmam. Sâgānî dedi: terkîb, bir şeyle duyumsamaya ve ona kulak vermeye delâlet eder.

Bu terkîbden şâz olanlardan: “Onu yapmam **سجيس الأوجس**” ve “Senin yanında **أوجس** tatmadım.”

Ona istidrâk olunanlardan: **الوجس**: korkuyu gizlemektir.

**أوجست** kulak ve **توجست**: bir hışırtı işittim.

Ebû Züeyb’in sözünde **الوجاس**:

  حتى أتيح له يوما بمـحـدلة                      ذو مرة بدوار الصيد وجاس

İbn Sîde dedi: o, bence nisbet üzerinedir; zira onun için bir fiil bilmiyoruz. Sükkerî dedi: **وجاس**; yani **يتوجس**. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **وجس** şey **وجسا**; yani gizlendi. Sâgānî dedi: “Onun kırbasında **أوجس** yoktur”; yani bir damla su.

**ميجاس**، **كمحراب**: Ahvâz’da bir yerdir; Hâricîler için orada bir vuku‘a vardı; emirleri Ebû Bilâl Mirdâs idi. İmrân b. Hittân dedi:

  والله ما تركوا من متبع لهـدى                      ولا رضوا بالهويني يوم ميجاس

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَجَسَ
1 وَجَسَ ذ , aor. يَجِسُ, inf. n. وَجْسٌ and وَجَسَانٌ, He was frightened at some sound, or other thing, that fell into his mind, or ear. (TK.) [See also وَجْسٌ, below; and see 4, and 5.] This combination of letters generally denotes the perception of a thing of which one bears not any sound. (Sgh.) ― -b2- وِجَسَ الشَّىْءُ, [aor. app. as above,] inf. n. وجْسٌ, i. q. خَفِىَ [app. meaning The thing was unperceived, or hardly perceived, by the eye, or ear, or mind; was hidden, or concealed; was low, faint, gentle, or soft, to the ear; or was obscure to the mind]. (IKtt.)

2 وَجَّسَ see 5, last signification but one.

اوجس
4 اوجس ذ He conceived a thing in his mind; syn. أَضْمَرَ. (A.) So in the Kur, [xx. 70,] فَأَوْجَسَ فِى نَفْسِهِ خِيفَةً And he conceived in his mind a fear: (Aboo-Is-hلk, S:) and ↓ تَوَجَّسَ signifies the same: (S:) or the above words of the Kur. signify he perceived, or felt, and conceived, in his mind a fear; (K;) and in like manner in the same book, [xi. 73, and] li. 28: or, as Aboo-Is-hلk says, in one place, اوجس signifies fear fell into his mind. (TA.) See also 1, and 5.

توجّس
5 توجّس ذ He listened to (S, A, K) a sound, (A,) or a low, faint, gentle, or soft, sound. (S, K.) Ex. توّجس رِكْزًا [He listened to a low, sound], occurring in a poem of Dhu-r-Rummeh: or, as some say, it means he perceived a low sound, and listened to it, being in fear. (TA.) [See also 4, where another signification of the same verb is mentioned; and see 1.] And آذَانُهَا ↓ اِسْتَوْجَسَتْ Their ears (referring to camels) listened, or endeavoured to hear. (IB, [in a marg. note in my copy of the TA, art. أنس.]) ― -b2- [Hence,] توجّس عَنِ الأَخْبَارِ He sought to learn the news, or tidings, without others knowing of him. (AZ, in TA, voce تَحَدَّسَ.) ― -b3- Also, توجّست الأَذُنُ The ear heard a low, faint, gentle, or soft sound; as also ↓ وَجَّسَت. (TA.) ― -b4- Also, توجّس He tasted food, and beverage, time after time, little and little at a time. (K.)

10 اِسْتَوْجَسَ see 5.

وَجْسٌ
وَجْسٌ ذ A fright of the heart: (S:) or fright that falls into the heart, or into the ear, from a sound or some other thing; (Lth, A, K;) as also ↓ وَجَسَانٌ. (K.) [See 1, of which each is an inf. n.] ― -b2- A low, faint, gentle, or soft, sound. (A 'Obeyd, S, K.) [And particularly The sound denoted in the words here following, and explained in a former art., voce فَهَرَ.] It is said in a trad., نَهَى عَنِ الوَجْسِ, meaning, He forbade a man's being with his slave-girl, or his wife, when another female would hear their low sound. (K, * TA.) And in another it is said, respecting the same case, that they used to dislike [what is termed] الوَجْس. (S.) -A2- See also أَوْجَسُ.

وَجَسَانٌ
وَجَسَانٌ ذ : see 1, and وَجْسٌ.

وَجَّاسٌ
وَجَّاسٌ ذ is syn. with عَالِمٌ [Knowing, &c.]; and therefore made trans. by means of بِ in the saying of Aboo-Dhu-eyb,
ذُو مِرَّةٍ بِدِوَارِ الصَّيْدِ وَجَّاسُ
[An intelligent person, acquainted with the circumvention of game: see دَاوَرَهُ]: (M, art. دور:) (ISd holds it to be a possessive epithet, since it has no known verb [of a suitable meaning that is unaugmented]: or [the meaning of these words is, a person possessing skill in circumventing game, a listener, or attentive, to their sounds and motions; for], accord. to Es-Sukkaree, رجّاس means يَتَوَجَّسُ. (TA.)

وَاجِسٌ
وَاجِسٌ ذ An opinion, idea, or object of thought, bestirring itself, or occurring, in the mind; syn. هَاجِسٌ, (S, K,) i. e., خَاطِرٌ. (TA.)

أَوْجَسُ
أَوْجَسُ ذ A little of food, and of beverage. (K.) One says, مَا دُقْتُ عِنْدَهُ أَوْجَسُ I tasted not, at his abode, any food; (El-Umawee, S;) and [in like manner] ↓ وَجْسًا. (TA.) And مَافِى سِقَائِهِ أَوْجَسُ There is not in his skin a drop: thus the phrase is given, without the mention of beverage: or a drop of water. (TA.) It is said that the word is not used except in negative phrases. (TA.) ― -b2- Also, الأَوْجَسُ and الأَوْجُسُ (S, K) the latter on the authority of Yaakoob, (S, TA,) but the former is the more chaste, (TA,) Time; syn. الدِّهْرَ. (S, K.) Hence the saying, (TA,) لَاأَفْعَلُهُ سَجِيسَ الأَوْجَسِ, (S, K,) and الأَوْجُسِ, (S,) I will not do it ever. (ISk, S, K.) And أَفْعَلُهُ سَجِيسَ عُجَِيْسَ الأَوْجَسٍ I will not do it while time lasts. (El-Fلrisee.)

##### Türkçe

وَجَسَ
1 **وَجَسَ** ذ , muzâri‘ **يَجِسُ**, mastar ismi **وَجْسٌ** ve **وَجَسَانٌ**, O, zihnine yahut kulağına düşen bir sesten veya başka bir şeyden ürktü. (TK.) [Aşağıda **وَجْسٌ**’e de bak; ve 4’e ve 5’e bak.] Bu harflerin birleşimi genellikle, kendisinden herhangi bir ses taşınmayan bir şeyin idrakini gösterir. (Sgh.) ― -b2- **وِجَسَ الشَّىْءُ**, [muzâri‘ görünüşe göre yukarıdaki gibi,] mastar ismi **وجْسٌ**, **خَفِىَ** ile aynı (yani: şey gözle veya kulakla veya zihinle fark edilmedi, yahut güç fark edildi; gizli oldu, yahut saklı oldu; kulağa alçak, zayıf, hafif, yahut yumuşak oldu; yahut zihne kapalı oldu). (IKtt.)

2 **وَجَّسَ** 5’e bak, sondan bir önceki anlam.

اوجس
4 **اوجس** ذ O, zihninde bir şeyi tasarladı; eş anlamlısı **أَضْمَرَ**. (A.) Kur’ân’da da böyledir, [xx. 70,] **فَأَوْجَسَ فِى نَفْسِهِ خِيفَةً** “Böylece o, kendi nefsinde bir korku tasarladı”: (Aboo-Is-hلk, S:) ve ↓ **تَوَجَّسَ** de aynı anlama gelir: (S:) yahut Kur’ân’daki yukarıdaki sözler, onun bir korkuyu idrak ettiğini yahut hissettiğini ve zihninde tasarladığını ifade eder; (K;) ve aynı şekilde aynı kitapta, [xi. 73, ve] li. 28: yahut, Aboo-Is-hلk’in dediği gibi, bir yerde, **اوجس** “korku onun zihnine düştü” demektir. (TA.) 1’e de bak, ve 5’e.

توجّس
5 **توجّس** ذ O, (S, A, K) bir sesi dinledi, (A,) yahut alçak, zayıf, hafif, yahut yumuşak bir sesi. (S, K.) Ör. **توّجس رِكْزًا** [O, alçak bir sesi dinledi], Zû’r-Rumme’nin bir şiirinde geçer: yahut bazılarına göre, “alçak bir sesi fark etti ve korku içinde onu dinledi” demektir. (TA.) [Aynı fiilin başka bir anlamının zikredildiği 4’e de bak; ve 1’e bak.] Ve **آذَانُهَا** ↓ **اِسْتَوْجَسَتْ** Onların kulakları (develere dair) dinledi, yahut işitmeye çalıştı. (IB, [TA nüshamda, **أنس** maddesinde bir kenar notunda.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] **توجّس عَنِ الأَخْبَارِ** O, başkaları kendisini bilmeden haberi yahut haberleri öğrenmeye çalıştı. (AZ, TA’da, **تَحَدَّسَ** maddesinde.) ― -b3- Ayrıca, **توجّست الأَذُنُ** Kulak alçak, zayıf, hafif, yahut yumuşak bir sesi işitti; ↓ **وَجَّسَت** de böyledir. (TA.) ― -b4- Ayrıca, **توجّس** O, yiyeceği ve içeceği, zaman zaman, azar azar tattı. (K.)

10 **اِسْتَوْجَسَ** 5’e bak.

**وَجْسٌ**
**وَجْسٌ** ذ Kalbin ürpermesi: (S:) yahut bir sesten veya başka bir şeyden kalbe yahut kulağa düşen ürperti; (Lth, A, K;) ↓ **وَجَسَانٌ** da böyledir. (K.) [1’deki her biri mastar ismidir.] ― -b2- Alçak, zayıf, hafif, yahut yumuşak bir ses. (A 'Obeyd, S, K.) [Ve özellikle, aşağıdaki sözlerde kastedilen ve önceki bir maddede, **فَهَرَ** maddesinde açıklanan ses.] Bir hadiste şöyle denmiştir: **نَهَى عَنِ الوَجْسِ**, yani: O, bir erkeğin cariyesiyle yahut karısıyla, başka bir kadının onların alçak sesini işiteceği halde bulunmasını yasakladı. (K, * TA.) Ve bir diğerinde, aynı durum hakkında, onların [**الوَجْس** diye adlandırılan şeyi] hoş görmedikleri söylenmiştir. (S.) -A2- **أَوْجَسُ**’a da bak.

**وَجَسَانٌ**
**وَجَسَانٌ** ذ : 1’e bak, ve **وَجْسٌ**.

**وَجَّاسٌ**
**وَجَّاسٌ** ذ **عَالِمٌ** ile eş anlamlıdır [bilen, vb.]; bu sebeple, Aboo-Dhu-eyb’in şu sözünde **بِ** vasıtasıyla geçişli kılınmıştır,
ذُو مِرَّةٍ بِدِوَارِ الصَّيْدِ وَجَّاسُ
[Avın dolaştırılması/çevrilmesi hususunda zeki bir kimse: **دَاوَرَهُ**’ye bak]: (M, **دور** maddesi:) (ISd, onu, bilinen bir fiili olmadığı için [uygun anlamda, artırımsız] bir sahiplik sıfatı sayar: yahut [bu sözlerin anlamı şudur: avı dolaştırmada/çevirmede maharet sahibi bir kimse, onların seslerine ve hareketlerine kulak veren, yahut dikkat kesilen; zira], Es-Sukkaree’ye göre, **رجّاس** demek **يَتَوَجَّسُ** demektir. (TA.)

**وَاجِسٌ**
**وَاجِسٌ** ذ Zihinde kıpırdanan yahut zihne gelen bir kanaat, fikir, yahut düşünce nesnesi; eş anlamlısı **هَاجِسٌ**, (S, K,) yani **خَاطِرٌ**. (TA.)

**أَوْجَسُ**
**أَوْجَسُ** ذ Yiyecekten ve içecekten az bir miktar. (K.) Şöyle denir: **مَا دُقْتُ عِنْدَهُ أَوْجَسُ** Onun yanında hiçbir yiyecek tatmadım; (El-Umawee, S;) ve [aynı şekilde] ↓ **وَجْسًا**. (TA.) Ve **مَافِى سِقَائِهِ أَوْجَسُ** Onun kırbasında bir damla yoktur: böylece ibare, içeceğin zikri olmaksızın verilmiştir: yahut bir damla su. (TA.) Denilmiştir ki, kelime ancak olumsuz ibarelerde kullanılır. (TA.) ― -b2- Ayrıca, **الأَوْجَسُ** ve **الأَوْجُسُ** (S, K) ikincisi Yaakoob’un rivayetine göre, (S, TA,) fakat birincisi daha fasih olandır, (TA,) Zaman; eş anlamlısı **الدِّهْرَ**. (S, K.) Bundan dolayı şu söz (TA): **لَاأَفْعَلُهُ سَجِيسَ الأَوْجَسِ**, (S, K,) ve **الأَوْجُسِ**, (S,) “Onu asla yapmayacağım.” (ISk, S, K.) Ve **أَفْعَلُهُ سَجِيسَ عُجَِيْسَ الأَوْجَسٍ** “Zaman sürdükçe onu yapmayacağım.” (El-Fلrisee.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَجَسَ
وَجَسَ
a.  [ يَجِسُ ] ( n. ac. وَجْس 1 ,  وَجَسَاْن 36 ), Took fright.

أَوْجَسَ
أَوْجَسَ IV
a.  [ Fī ], Fancied ( to himself ).

تَوَجَّسَ
تَوَجَّسَ V ,
a.  see IV .

b.  [ acc. or La ], Heard, listened to.

c.  Tasted.

وَجْس
وَجْس 1 ,
a.  Fright, alarm.

b.  Faint sound.

أَوْجَسُ
أَوْجَسُ 14 ,
a.  Trifle.

b.  Time.

أَوْجُس
أَوْجُس 16 ,
a.  see 14 (b) .

وَاْجِس
وَاْجِس 21 ,
a.  Idea, fancy.

وَجَّاْس
وَجَّاْس 28 ,
a.  Attentive.

وَجَسَاْن
وَجَسَاْن 36 ,
a.  see 1 (a) .

##### Türkçe

**وَجَسَ**
**وَجَسَ**
a. [ **يَجِسُ** ] ( n. ac. **وَجْس** 1 , **وَجَسَاْن** 36 ), Korkuya kapıldı.

**أَوْجَسَ**
**أَوْجَسَ** IV
a. [ Fī ], (kendi kendine) kurdu, vehmetti.

**تَوَجَّسَ**
**تَوَجَّسَ** V ,
a. IV’e bak.

b. [ acc. or La ], İşitti, dinledi.

c. Tadına baktı.

**وَجْس**
**وَجْس** 1 ,
a. Korku, alarm.

b. Hafif ses.

**أَوْجَسُ**
**أَوْجَسُ** 14 ,
a. Ufak şey.

b. Vakit.

**أَوْجُس**
**أَوْجُس** 16 ,
a. 14 (b)’ye bak.

**وَاْجِس**
**وَاْجِس** 21 ,
a. Fikir, kuruntu.

**وَجَّاْس**
**وَجَّاْس** 28 ,
a. Dikkatli.

**وَجَسَاْن**
**وَجَسَاْن** 36 ,
a. 1 (a)’ya bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وجس
وَجَسَ - يَجِسُ - أَوْجَسَ - يُوْجِسُ
وَجَسَ - يَجِسُ + الشيء أو الشعور أو الصوت: يخفى ويخفت بشدة فهو بالكاد يظهر للآخرين
أَوْجَسَ - يُوْجِسُ + كائن + شيئاً + في نفسه: على وزن " أفعَلَ " وَجَسَ - يَجِسُ ": يجعله " يَجِسُ ": أضمره: يجعل شعوره أو صوته " يَجِسُ " أي يخفى حتى بالكاد لا يبين: يكتم ويُخفي شعوره أو صوته
﴿فأوجس في نفسه خيفة﴾: أخفى في نفسه الخوف (الخيفة) فهي بالكاد لا تظهر للآخرين
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " كتم أو إخفاء أو إنقاص شدة الصوت في الكلام المنطوق" وهي:
نَصَتَ - يَنْصِتُ، خَفَتَ - يَخْفِتُ، هَمَسَ - يَهْمِسُ، صَمَتَ - يَصْمُتُ، وَجَسَ - يَجِسُ، كَتَمَ - يَكْتُمُ
أوجس
 	﴿فلما رأى أيديهم لا تصل إليه نكرهم وأوجس منهم خيفة قالوا لا تخف إنا أرسلنا إلى قوم لوط(70)﴾ هود ﴿فأوجس منهم خيفة قالوا لا تخف وبشروه بغلام عليم(28)﴾ الذاريات
 	﴿فأوجس في نفسه خيفة موسى(67)﴾ طه
جاء في التفسير: أوجس: أضمر وأحس - أخفى
مختار الصحاح
● [وجس] و ج س: الوَجْسُ بوزن الفلْسُ الصوت الخفي وهو في حديث الحسن و الوَاجِسُ الهاجس و أَوْجَسَ في نفسه خيفة أضمر و تَوَجَّسَ أيضا
الراغب
وجس
- الوجس: الصوت الخفي، والتوجس: التسمع، والإيجاس: وجود ذلك في النفس. قال تعالى: }فأوجس منهم خيفة{ [الذاريات/28] فالوجس قالوا: هو حالة تحصل من النفس بعد الهاجس؛ لأن الهاجس مبتدأ التفكير (مبادئ التفكير والقصد خمس، جمعها بعضهم فقال:
مراتب القصد خمس: هاجس ذكروا * فخاطر فحديث النفس فاستمعا
يليه هم فعزم، كلها رفعت * سوى الأخير، ففيه الأخذ قد وقعا
فالخاطر هو الهاجس، والمراتب الأربعة الأولى لا يؤاخذ بها الإنسان، فقد وقع في العزم استحق الثواب أو العقاب)، ثم يكون الواجس الخاطر.
ملخص اللسان
1.     أَوْجَسَ القلبُ فَزَعاً: أَحَسَّ به. وفي التنزيل العزيز:  فأَوْجَسَ منهم خيفة؛: معناه فأَضْمَر منهم خَوْفاً، وكذلك  التوَجُّس،
2.     معنى أَوْجَسَ وقع في نفسه الخوفُ.
3.     الوَجْس فَزْعة القلب. والوَجْس: الفَزَع يقع في القلب أَو في السمع من صوت  أَو غير ذلك.
4.     التوَجُّس: التَّسَمُّع إِلى الصوت الخفي؛ أَنه نهى عن الوَجْس؛ هو أَن يجامع الرجل  امرأَته أَو جاريته والأُخرى تسمع حسهما.
5.     وأَوْجَسَت الأُذنُ وتَوجَّسَت: سمعت حسّاً؛
6.     وتَوَجَّسَ بالشيء: أَحَسَّ به فَتَسَمَّع له.
7.     وتوَجَّسْت الشيءَ والصوتَ إِذا سمعته وأَنت خائف؛
8.     والواجِسُ: الهَاجِسُ، والأَوْجَس والأَوْجُس: الدهر، يقال: لا أَفعل ذلك سَجِيسَ الأَوْجَس والأَوْجُس ، أَي لا أَفعله طول الدهر.
9.     تَوَجَّسْت الطعام  والشراب إِذا تَذَوَّقته قليلاً، وهو مأْخوذ من الأَوْجس.
لسان العرب
● - وجس: أَوْجَسَ القلبُ فَزَعاً: أَحَسَّ به. وفي التنزيل العزيز:  فأَوْجَسَ منهم خيفة؛ قال أَبو إِسحق: معناه فأَضْمَر منهم خَوْفاً، وكذلك  التوَجُّس، وقال في موضع آخر: معنى أَوْجَسَ وقع في نفسه الخوفُ. الليث:  الوَجْس فَزْعة القلب. والوَجْس: الفَزَع يقع في القلب أَو في السمع من صوت  أَو غير ذلك. والتوَجُّس: التَّسَمُّع إِلى الصوت الخفي؛ قال ذو الرمة يصف  صائداً:  إِذا تَوَجَّس رِكزاً من سَنابِكِها،  أَو كان صاحِبَ أرْضٍ أَوْ بِهِ المُومُ  وأَوْجَسَت الأُذنُ وتَوجَّسَت: سمعت حسّاً؛ وقول أَبي ذؤيب:  حتَّى أُتِيح لهُ، يَوْماً بِمُحْدَلَةٍ،  ذُو مِرَّةٍ بِدِوارِ الصَّيْد وَجَّاسُ  قال ابن سيده: هو عندي أَنه على النسب إِذ لا نعرف له فِعلاً.  والوَجْسُ: الصوت الخفي. وفي الحديث: أَنه نهى عن الوَجْس؛ هو أَن يجامع الرجل  امرأَته أَو جاريته والأُخرى تسمع حسهما. وسئل الحسن عن الرجل يجامع المرأَة  والأُخرى تسمع، فقال: كانوا يكرهون الوَجْس؛ قال أَبو عبيد: هو الصوت  الخفي. وفي الحديث: دخلت الجنة فسمعت في جانبها وَجْساً، فقيل: هذا بلال؛  الوَجْس الصوت الخفي. وتَوَجَّسَ بالشيء: أَحَسَّ به فَتَسَمَّع له.  وتوَجَّسْت الشيءَ والصوتَ إِذا سمعته وأَنت خائف؛ ومنه قوله:  فَغَدَا صَبِيحَةَ صَوْتِها مُتَوَجّسَا  والواجِسُ: الهَاجِسُ، والأَوْجَس والأَوْجُس: الدهر، وفتح الجيم هو  الأَفصح. يقال: لا أَفعل ذلك سَجِيسَ الأَوْجَس والأَوْجُس، وسَجِيسَ عُجَيس  الأَوْجس؛ حكاه الفارسي، أَي لا أَفعله طول الدهر. وما ذقت عنده  أَوْجَسَ أَي طعاماً، لا يستعمل إِلا في النفي. ويقال: تَوَجَّسْت الطعام  والشراب إِذا تَذَوَّقته قليلاً، وهو مأْخوذ من الأَوْجس.
مقاييس اللغة:
(وجس) الواو والجيم والسين: كلمةٌ تدلُّ على إحساسٍ بشيءٍ وتسمُّعٍ له. تَوَجَّس الشَّيءَ: أحَسَّ به فتسمَّعَ لـه. قال الله تعالى: ﴿فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى﴾[ طه 67]. ثمَّ قال ذو الرُّمَّة:
* إذا توجَّسَ([7]) *
ومما شذَّ عن هذا وهو من الكلام المُشكِل: قولهم: لا أفعَلُه سَجِيسَ الأوْجَسِ: الدَّهْر. وما ذُقْتُ عِنده أوجَسَ، أي شيئاً من الطَّعام.
القاموس المحيط:
الوَجْسُ، كالوَعْدِ الفَزَعُ يَقَعُ في القَلْبِ أو السَّمْعِ من صَوْتٍ أو غيرِه، كالوَجَسانِ، والصَّوْتُ الخَفِيُّ، وأن يكونَ مع جاريتِه والأُخْرَى تَسْمَعُ حِسَّهُ. والأوجَسُ الدَّهْرُ، وقد تُضَمُّ الجيمُ، والقليلُ من الطعامِ والشَّرابِ. والوَاجِسُ الهاجِسُ. وميجاسٌ عَلَمٌ. وقولُه تعالى " فَأَوْجَسَ في نفْسِه " ، أي أحَسَّ، وأضْمَرَ. وتَوَجَّسَ تَسَمَّعَ إلى الصَّوْتِ الخَفِيِّ، الطَّعامَ أو الشَّرابَ تَذَوَّقَهُ قليلاً قليلاً. ولا أفْعَلُهُ سَجِيسَ الأوجَسِ أبداً.
تاج العروس:
و - ج - س
الوَجْسُ كالوَعْدِ : الفَزَعُ يَقَعُ في القَلْبِ أَو في السَّمْعِ من صَوْتٍ أو غَيْرِه قالَهُ اللَّيْثُ كالوَجَسَانِ مُحَرَّكَةً . وقالَ أَبو عُبَيْدٍ : الوَجْسُ : الصَّوْتُ الخَفِيُّ ومنه الحَدِيثُ : دَخَلْتُ الجَنَّةَ فسَمِعْتُ في جَانِبِهَا . وَجْساً فَقِيلَ : هذا بِلالٌ . ومنه أَيْضاً ما جاءَ في الحَدِيثِ أَنَّه نَهَى عن الوَجْسِ هُوَ : أَنْ يَكُونَ مع جارِيَتهِ أَو امْرَأَتِه والأُخْرَى تَسْمَعُ حِسَّهُ . الأَوْلَى حِسَّهُما وقد سُئِلَ عنه الحَسَنُ فقالَ : كَانُوا يَكْرَهُونَ الوَجْسَ . والأَوْجَسُ كأَحْمَدَ : الدَّهْرُ وقد تُضَمُّ الجِيمُ عن يَعْقُوبَ نقله الجَوْهَريُّ والفَتْحُ أَفْصَحُ ومنه قولُهم الآتي : لا أَفْعَلُه سَجِيسَ الأَوْجَسِ وقد رُوِيَ بالوَجْهَيْنِ . والأَوْجَسُ : القَلِيلُ من الطَّعَام والشَّرَابِ يَقُولُون : ما ذُقْتُ عِنْدَه أَوْجَسَ أَي : طَعَاماً عن الأُمَويّ وما فِي سِقَائِه أَوْجَسُ أَيْ قَطْرَةٌ هكذا ذَكَرُوه ولم يَذْكُرُوا الشَّرَابَ قالوا : ولا يُسْتَعْمَلُ إلاّ في النَّفْي . والوَاجِسُ : الهَاجِسُ وهو الخَاطِرُ كما سَيَأْتِي . ومِيجَاسٌ كمِحْرَاب : عَلَمٌ نَقَلَه الصّاغَانِيُّ . وقَوْلُهَ تَعالَى : فأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً وكذا قَوْلُه تَعالَى : فأَوْجَسَ في نَفْسِه خِيفَةً . أيْ أَحَسَّ وأَضْمَرَ وقال أبَو إِسْحَاقَ : مَعْنَاهُ فأَضْمَرَ منهم خَوْفاً وقالَ في مَوْضِعٍ آخَرَ : معنَى أَوْجَسَ : وَقَعَ في نَفْسِه الخَوْفُ . وتَوَجَّسَ الرَّجُلُ : تَسَمَّعَ إلى الوَجْسِ هو الصَّوْت الخَفِيّ قال ذُو الرُّمَّة يَصِفُ صائِداً :
إذا تَوَجَّسَ رِكْزاً من سَنَابِكِهَا ... أَوْ كَانَ صاحِبَ أَرْضٍ أَو بِهِ المُومُ
وقيلَ : إذا أحَسَّ بهِ فسَمِعَهُ وهو خائِفٌ ومنه قَوْلُه : فغَدَا صبيحَةَ صَوْتِهَا مُتَوَجِّساً . وتَوَجَّسَ الطَّعَامَ والشَّرَابَ إذا تَذَوَّقَه قلِيلاً قَلِيلاً . وقَوْلُهُم : لا أَفْعَلُه سَجِيسَ الأَوْجَسِ يُرْوَى بفَتْحِ الجِيمِ وضَمِّها أي أَبَداً عن ابنِ السِّكِّيتِ وحَكَى الفارِسِيُّ : سَجِيسَ عُجَيْسِ الأَوْجَسِ أَي لا أَفْعَلُه طُولَ الدَّهْرِ . قالَ الصّاغَانِيُّ : والتَّرْكِيبُ يَدُلّ على إِحْسَاسٍ بشَيْءٍ وتَسَمُّع له . ومِمّا شَذَّ عن هذا التَّرْكِيبِ : لا أَفْعَلُه سَجِيسَ الأَوْجَسِ وما ذُقْتُ عِنْدَكَ أَوْجَسَ . ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عليه : الوَجْسُ : إضْمارُ الخَوْفِ . وأَوْجَسَتِ الأُذُنُ وتَوَجَّسَت : سَمِعَتْ حِسًّا . والوَجّاسُ في قَوْلِ أَبِي ذُؤَيْبٍ :
حَتّى أُتِيحَ له يَوْماً بمُحْدَلَةٍ ... ذُو مِرَّةٍ بدِوارِ الصَّيْدِ وَجّاسُ قالَ ابنُ سِيدَه : إنّه عِنْدِي عليِ النَّسَبِ ؛ إذْ لا نَعْرِفُ له فِعْلاً وقالَ السُّكَّرِيُّ : وَجّاسٌ أَي يَتَوَجَّسُ . وقالَ ابنُ القَطّاعِ : وَجَسَ الشيْءُ وَجْساً أَي خَفِىَ . وقالَ الصّاغَانِيُّ : ما فِي سِقَائِهِ أَوْجَسُ أَي قَطْرَةُ ماءٍ . ومِيجاسٌ كمِحْرَابٍ : مَوْضِعٌ بالأَهْوَازِ وكانَ بهِ وَقْعَةٌ للخَوَارِجِ وأَمِيرُهُم أبو بِلالٍ مِرْداسٌ قالَ عِمْرَانُ بنُ حِطّانَ :
واللهِ ما تَرَكُوا مِن مَتْبَعٍ لِهُدىً ... ولا رَضُوا بالهُوَيْنَي يَوْمَ مِيجَاسِِ

##### Türkçe

**وجس**
**وَجَسَ - يَجِسُ - أَوْجَسَ - يُوْجِسُ**
**وَجَسَ - يَجِسُ** + şey veya duygu veya ses: şiddetle gizlenir ve kısılır; böylece başkalarına ancak güçlükle görünür.
**أَوْجَسَ - يُوْجِسُ** + bir varlık + bir şeyi + kendi içinde: “**أفعَلَ**” vezninde (**وَجَسَ - يَجِسُ**): onu “**يَجِسُ**” kılar: onu gizler; duygusunu veya sesini “**يَجِسُ**” kılar; yani gizlenir, öyle ki neredeyse belli olmaz: duygusunu veya sesini saklar ve gizler.
﴿**فأوجس في نفسه خيفة**﴾: korkuyu (**الخيفة**) kendi içinde gizledi; böylece başkalarına neredeyse görünmez.
Ve lafız, “konuşulan sözde sesi saklama veya gizleme yahut ses şiddetini azaltma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَصَتَ - يَنْصِتُ**، **خَفَتَ - يَخْفِتُ**، **هَمَسَ - يَهْمِسُ**، **صَمَتَ - يَصْمُتُ**، **وَجَسَ - يَجِسُ**، **كَتَمَ - يَكْتُمُ**

**أوجس**
 	﴿Ellerinin ona ulaşmadığını görünce onları yadırgadı ve onlardan bir korkuyu kendi içinde gizledi; dediler ki: Korkma, biz Lût kavmine gönderildik(70)﴾ Hûd ﴿Onlardan bir korkuyu kendi içinde gizledi; dediler ki: Korkma; ve onu bilgili bir oğlanla müjdelediler(28)﴾ Zâriyât
 	﴿Mûsâ kendi içinde bir korkuyu gizledi(67)﴾ Tâhâ

Tefsirde geldi: **أوجس**: gizledi ve hissetti - gizledi.

Muhtârü’s-sıhâh
● [**وجس**] و ج س: **الوَجْسُ** “**الفلْسُ**” vezninde: gizli sestir; ve bu, Hasan’ın hadisindedir. Ve **الوَاجِسُ**: **الهاجس**. Ve **أَوْجَسَ في نفسه خيفة**: gizledi. Ve **تَوَجَّسَ** da (böyledir).

Râgıb
**وجس**
- **الوجس**: gizli ses; **التوجس**: dinleyip kulak kabartma; **الإيجاس**: bunun nefiste bulunmasıdır. Yüce Allah dedi ki: }**فأوجس منهم خيفة**{ [Zâriyât/28]. **الوجس** hakkında dediler ki: o, **الهاجس**’ten sonra nefisten hâsıl olan bir hâldir; çünkü **الهاجس** düşünmenin başlangıcıdır (düşünme ve kastın mertebeleri beştir; bazıları onları toplayıp şöyle dedi:
Kastın mertebeleri beştir: **هاجس** dediler * sonra **خاطر** sonra nefsin konuşması, dinle
Onu **هم** sonra **عزم** izler; hepsi kaldırılmıştır * sonuncusu hariç; onda tutma vuku bulmuştur
Öyleyse **الخاطر** **الهاجس**’tir; ilk dört mertebeyle insan sorumlu tutulmaz; **العزم**’de ise sevap veya ceza hak eder), sonra **الواجس** **الخاطر** olur.

Lisân’ın özeti
1. **أَوْجَسَ** kalp korku: onu hissetti. Aziz tenzilde: **فأَوْجَسَ منهم خيفة**; yani: onlardan bir korkuyu gizledi; ve aynı şekilde **التوَجُّس**.
2. **أَوْجَسَ**’ın manası: korku onun nefsine düştü.
3. **الوَجْس**: kalbin ürpermesidir. Ve **الوَجْس**: kalpte yahut işitmede bir sesten veya başka bir şeyden meydana gelen korkudur.
4. **التوَجُّس**: gizli sese kulak kabartmadır; “**الوَجْس**”ten nehyettiği: erkeğin karısıyla yahut câriyesiyle birleşmesi ve ötekinin onların hışırtısını işitmesidir.
5. Ve **أَوْجَسَت** kulak ve **تَوجَّسَت**: bir hışırtı işitti;
6. Ve **تَوَجَّسَ** bir şeyle: onu hissetti; böylece ona kulak kabarttı.
7. Ve **توَجَّسْت** şeyi ve sesi, onu işittiğin ve sen korkmuş olduğun zaman (denir);
8. Ve **الواجِسُ**: **الهَاجِسُ**; ve **الأَوْجَس** ve **الأَوْجُس**: dehrdir; “**سَجِيسَ الأَوْجَس والأَوْجُس**” boyunca bunu yapmam denir; yani dehrin uzunluğu boyunca onu yapmam.
9. **تَوَجَّسْت** yiyeceği ve içeceği: onu azıcık tattığın zaman; ve o, **الأَوْجس**’ten alınmıştır.

Lisânü’l-ʿArab
● - **وجس**: **أَوْجَسَ** kalp korku: onu hissetti. Aziz tenzilde: **فأَوْجَسَ منهم خيفة**; Ebû İshâk dedi ki: manası, onlardan bir korkuyu gizledi; ve aynı şekilde **التوَجُّس**. Başka bir yerde dedi ki: **أَوْجَسَ**’ın manası: korku onun nefsine düştü. Leys: **الوَجْس** kalbin ürpermesidir. Ve **الوَجْس**: kalpte yahut işitmede bir sesten veya başka bir şeyden meydana gelen korkudur. Ve **التوَجُّس**: gizli sese kulak kabartmadır; Zû’r-Rumme bir avcıyı vasfederek dedi:
إِذا **تَوَجَّس** رِكزاً من سَنابِكِها،
أَو كان صاحِبَ أرْضٍ أَوْ بِهِ المُومُ
Ve **أَوْجَسَت** kulak ve **تَوجَّسَت**: bir hışırtı işitti; Ebû Züeyb’in sözü:
حتَّى أُتِيح لهُ، يَوْماً بِمُحْدَلَةٍ،
ذُو مِرَّةٍ بِدِوارِ الصَّيْد **وَجَّاسُ**
İbn Sîde dedi ki: bence o, nisbet üzerinedir; zira onun için bir fiil bilmiyoruz. Ve **الوَجْسُ**: gizli sestir. Hadiste: **الوَجْس**’ten nehyetti; o: erkeğin karısıyla yahut câriyesiyle birleşmesi ve ötekinin onların hışırtısını işitmesidir. Hasan’a, erkeğin kadınla birleşmesi ve ötekinin işitmesi hakkında soruldu; dedi ki: **الوَجْس**’i kerih görürlerdi. Ebû Ubeyd dedi ki: o, gizli sestir. Hadiste: Cennete girdim de onun bir yanında bir **وَجْساً** işittim; denildi ki: bu Bilâl’dir; **الوَجْس** gizli sestir. Ve **تَوَجَّسَ** bir şeyle: onu hissetti; böylece ona kulak kabarttı. Ve **توَجَّسْت** şeyi ve sesi, onu işittiğin ve sen korkmuş olduğun zaman (denir); bundan onun sözü:
فَغَدَا صَبِيحَةَ صَوْتِها مُتَوَجّسَا
Ve **الواجِسُ**: **الهَاجِسُ**; ve **الأَوْجَس** ve **الأَوْجُس**: dehrdir; cîmin fethi daha fasîhtir. “**سَجِيسَ الأَوْجَس والأَوْجُس**” boyunca bunu yapmam denir; ve “**سَجِيسَ عُجَيس الأَوْجس**”; bunu Fârisî nakletti; yani dehrin uzunluğu boyunca onu yapmam. Ve onun yanında **أَوْجَسَ** tatmadım; yani bir yiyecek; ancak nefyde kullanılır. Ve denir ki: **تَوَجَّسْت** yiyeceği ve içeceği: onu azıcık tattığın zaman; ve o, **الأَوْجس**’ten alınmıştır.

Maqâyîsü’l-luğa:
(**وجس**) **الواو** ve **الجيم** ve **السين**: bir şeyle duyumsamaya ve ona kulak kabartmaya delâlet eden bir kelimedir. **تَوَجَّس** şeyi: onu duyumsadı; böylece ona kulak kabarttı. Allah تعالى dedi ki: ﴿**فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى**﴾[Tâhâ 67]. Sonra Zû’r-Rumme dedi:
* **إذا توجَّسَ**([7]) *
Ve bundan şâz olan ve müşkil sözden olan: onların “**سَجِيسَ الأوْجَسِ**” (dehr) boyunca onu yapmam sözüdür. Ve “senin yanında **أوجَسَ** tatmadım”; yani yiyecekten bir şey.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**الوَجْسُ**, “**الوَعْدِ**” gibi: kalpte yahut işitmede bir sesten veya başka bir şeyden meydana gelen korkudur; **الوَجَسانِ** gibi; ve gizli sestir; ve câriyesiyle olup ötekinin onun hışırtısını işitmesidir. Ve **الأوجَسُ**: dehrdir; cîm bazen dammelenir; ve yiyecek ve içeceğin azı. Ve **الوَاجِسُ**: **الهاجِسُ**. Ve **ميجاسٌ** bir özel addır. Ve Yüce’nin sözü “**فَأَوْجَسَ في نفْسِه**”: yani hissetti ve gizledi. Ve **تَوَجَّسَ**: gizli sese kulak kabarttı; yiyeceği veya içeceği: onu azar azar tattı. Ve “**سَجِيسَ الأوجَسِ**” boyunca onu yapmam: asla.

Tâcü’l-ʿarûs:
و - ج - س
**الوَجْسُ** “**الوَعْدِ**” gibi: kalpte yahut işitmede bir sesten veya başka bir şeyden meydana gelen korkudur; bunu Leys söyledi; **الوَجَسَانِ** gibi, harekeli. Ebû Ubeyd dedi ki: **الوَجْسُ**: gizli sestir; bundan hadis: Cennete girdim de onun bir yanında bir **وَجْساً** işittim; denildi ki: bu Bilâl’dir. Bundan ayrıca hadiste gelen: onun **الوَجْس**’ten nehyetmesi; o: câriyesiyle yahut karısıyla olup ötekinin onun hışırtısını işitmesidir; birincisi: ikisinin hışırtısı. Hasan’a bunun hakkında soruldu; dedi ki: **الوَجْس**’i kerih görürlerdi. Ve **الأَوْجَسُ** “**أَحْمَدَ**” gibi: dehrdir; Ya‘kûb’dan cîmin dammelenmesi de vardır; Cevherî onu nakletti; fetih daha fasîhtir. Bundan onların gelecek sözü: “**سَجِيسَ الأَوْجَسِ**” boyunca onu yapmam; iki vecihle rivayet edilmiştir. Ve **الأَوْجَسُ**: yiyecek ve içeceğin azıdır; derler ki: onun yanında **أَوْجَسَ** tatmadım; yani yiyecek; Ümevî’den. Ve onun kırbasında **أَوْجَسُ** yoktur; yani bir damla; böyle zikrettiler; içeceği zikretmediler. Dediler ki: ancak nefyde kullanılır. Ve **الوَاجِسُ**: **الهَاجِسُ**; o da **الخَاطِرُ**dur; ileride geleceği üzere. Ve **مِيجَاسٌ** “**مِحْرَاب**” gibi: bir özel addır; Sâgânî onu nakletti. Ve Yüce’nin sözü: **فأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً** ve yine Yüce’nin sözü: **فأَوْجَسَ في نَفْسِه خِيفَةً**: yani hissetti ve gizledi. Ebû İshâk dedi ki: manası, onlardan bir korkuyu gizledi. Başka bir yerde dedi ki: **أَوْجَسَ**’ın manası: korku onun nefsine düştü. Ve **تَوَجَّسَ** adam: **الوَجْس**’e kulak kabarttı; o gizli sestir. Zû’r-Rumme bir avcıyı vasfederek dedi:
إذا **تَوَجَّسَ** رِكْزاً من سَنَابِكِهَا ... أَوْ كَانَ صاحِبَ أَرْضٍ أَو بِهِ المُومُ
Ve denildi ki: onu duyumsadığı zaman onu işitti; ve o korkmuş iken; bundan onun sözü: **فغَدَا صبيحَةَ صَوْتِهَا مُتَوَجِّساً**. Ve **تَوَجَّسَ** yiyeceği ve içeceği: onu azar azar tattığı zaman. Ve onların sözü: “**سَجِيسَ الأَوْجَسِ**” boyunca onu yapmam; cîmin fethiyle ve dammesiyle rivayet edilir; yani asla; İbnü’s-Sikkît’ten. Fârisî nakletti: “**سَجِيسَ عُجَيْسِ الأَوْجَسِ**”; yani dehrin uzunluğu boyunca onu yapmam. Sâgânî dedi ki: terkîb, bir şeyle duyumsamaya ve ona kulak kabartmaya delâlet eder. Ve bu terkîbden şâz olan: “**سَجِيسَ الأَوْجَسِ**” boyunca onu yapmam ve “senin yanında **أَوْجَسَ** tatmadım”dır. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الوَجْسُ**: korkuyu gizlemektir. Ve **أَوْجَسَت** kulak ve **تَوَجَّسَت**: bir hışırtı işitti. Ve Ebû Züeyb’in sözündeki **الوَجّاسُ**:
حَتّى أُتِيحَ له يَوْماً بمُحْدَلَةٍ ... ذُو مِرَّةٍ بدِوارِ الصَّيْدِ **وَجّاسُ**
İbn Sîde dedi ki: bence o, nisbet üzerinedir; zira onun için bir fiil bilmiyoruz. Sükkerî dedi ki: **وَجّاسٌ** yani **يَتَوَجَّسُ**. İbnü’l-Kattâ‘ dedi ki: **وَجَسَ** şey **وَجْساً**: yani gizlendi. Sâgânî dedi ki: onun kırbasında **أَوْجَسُ** yoktur; yani bir damla su. Ve **مِيجاسٌ** “**مِحْرَاب**” gibi: Ahvâz’da bir yerdir; orada Hâricîler için bir vukuat oldu; onların emîri Ebû Bilâl Mirdâs idi. İmrân b. Hıttân dedi ki:
واللهِ ما تَرَكُوا مِن مَتْبَعٍ لِهُدىً ... ولا رَضُوا بالهُوَيْنَي يَوْمَ **مِيجَاسِِ**
