# وجل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وجل

الوَجَل : الفزع والخوف وَجِلَ وَجَلاً بالفتح . وفي الحديث : وَعَظَنا مَوْعِظة وَجِلَتْ منها القلوب و وَجِلْتَ تَوْجَل وفي لغة تَيْجَل ويقال : تَاجَل قال سيبويه : وَجِلَ يَاجَلُ و يِيجَل أَبدلوا الواو أَلفاً كراهية الواو مع الياء وقلبوها في يِيجَل ياءً لقربها من الياء وكسروا الياء إِشْعاراً بوجل وهو شاذ الجوهري : في المستقبَل منه أَربع لغات يَوْجَل و ياجَل و يَيْجل و يِيجَل بكسر الياء قال : وكذلك فيما أَشبهه من باب المثال إِذا كان لازماً فمن قال ياجَل جعل الواو أَلفاً لفتحة ما قبلها ومن قال يِيجَل بكسر الياء فهي على لغة بني أَسد فإِنهم يقولون أَنا إِيجَل ونحن نِيجَل وأَنت تِيجَل كلها بالكسر وهم لا يكسرون الياء في يَعْلَم لاستثقالهم الكسر على الياء وإِنما يكسرون في يِيجَل لتقوَّى إِحدى الياءين بالأُخرى ومن قال يَيْجَل بناه على هذه اللغة ولكنه فتح الياء كما فتحوها في يَعْلم والأَمر منه إِيْجَلْ صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها . قال ابن بري : إِنما كسرت الياء من يِيجَلُ ليكون قلب الواو ياءً بوجه صحيح فأَما يَيْجَل بفتح الياء فإِنَّ قلب الواو فيه على غير قياس صحيحٍ وتقول منه : إِنِّي لأَوْجَل ورجلٌ أَوْجَلُ و وَجِلٌ قال الشاعر مَعْن بنُ أَوْس المُزَني : لعَمْرُكَ ما أَدرِي وإِنِّي لأَوْجَلُ على أَيِّنا تَغْدُو المَنِيَّةُ أَوَّلُ وكان لها جارَانِ لا يَخْفُرانِها أَبو جَعْدة العادِي وعَرْفاءُ جَيْأَلُ أَبو جَعْدة : الذئب وعَرْفاء : الضبُع وإِذا وقع الذئب والضبعُ في غنم مَنَعَ كلُّ واحد منهما صاحبَه . وقال سيبويه في قوله : اللهمَّ ضَبُعاً وذِئباً أَي اجْمَعْهُما وإِذا اجتمعا سَلِمَت الغنم وجمعه وِجَالٌ قالت جنوب أُخت عَمْرو ذي الكَلْب تَرْثِيه : وكُلُّ قَتِيلٍ وإِن لم تكن أَرَدْتَهُمُ منك باتوا وِجالا والأُنثى وَجِلة ولا يقال وَجْلاء وقومٌ وَجِلون و وِجالٌ . و واجَلَهُ فوَجَلَه : كان أَشدَّ وَجَلاً منه . وهذا مَوْجِله بالكسر : للموضع . و الوَجِيل و المَوْجِل : حفرة يستنقع فيها الماء يمانية

### Türkçe

**الوَجَل**: dehşet ve korku. **وَجِلَ** **وَجَلاً** (fetḥa ile). Hadiste: “Bize bir öğütle öğüt verdi; ondan kalpler **وَجِلَتْ**.” Ve **وَجِلْتَ** **تَوْجَل**; ve Teycəl dilinde **تَيْجَل**. Ve denilir: **تَاجَل**. Sîbeveyh dedi: **وَجِلَ** **يَاجَلُ** ve **يِيجَل**; **الواو**’u **أَلف**’e bedel ettiler, **الواو**’dan **الياء** ile birlikte hoşlanmama sebebiyle; ve onu **يِيجَل**’de **ياء**’a çevirdiler, **الياء**’a yakınlığından dolayı; ve **الياء**’ı kesrelediler, **وجل**’e işaret olmak üzere; ve o şâzdır. Cevherî: onun muzâri‘inde dört dil vardır: **يَوْجَل** ve **ياجَل** ve **يَيْجل** ve **يِيجَل** ( **الياء**’ın kesresiyle). Dedi: ve bunun benzeri olanlarda da, misâl bâbından, eğer lâzım ise; kim **ياجَل** derse **الواو**’u, kendisinden öncekinin fethası sebebiyle, **أَلف** kılar; kim **يِيجَل** derse, **الياء**’ın kesresiyle, o Benî Esed’in dili üzerinedir; çünkü onlar derler: “Ben **إِيجَل**’im, biz **نِيجَل**’iz, sen **تِيجَل**’sin”; hepsi kesre iledir. Ve onlar **يَعْلَم**’de **الياء**’ı kesrelemezler; kesreyi **الياء** üzerinde ağır bulduklarından; ancak **يِيجَل**’de kesrelerler, iki **ياء**’dan birinin ötekiyle kuvvet bulması için. Kim **يَيْجَل** derse onu bu dil üzere bina etmiştir; fakat **يَعْلم**’de onu fetha ettikleri gibi **الياء**’ı fetha etmiştir. Onun emri: **إِيْجَلْ**; **الواو**, kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **ياء** oldu. İbn Berrî dedi: **يِيجَلُ**’den **الياء** ancak, **الواو**’nun **ياء**’a çevrilmesi sahih bir vecih üzere olsun diye kesrelendi; ama **يَيْجَل** ( **الياء**’ın fethasıyla) ise, onda **الواو**’nun çevrilmesi sahih bir kıyas üzere değildir. Ve ondan dersin: “Şüphesiz ben elbette **لأَوْجَل**’im”; ve “bir adam **أَوْجَلُ** ve **وَجِلٌ**.” Şair Ma‘n b. Evs el-Müzenî dedi:

“Hayatına yemin olsun, bilmem; ve şüphesiz ben elbette **لأَوْجَلُ**’im,
Hangimiz üzerine ölüm önce sabahlar?”

“Onun iki komşusu vardı; onu yüzüstü bırakmazlardı:
Saldıran Ebû Ca‘de ve ‘Arfâ’ Cey’el.”

**أَبو جَعْدة**: kurt; **عَرْفاء**: sırtlan. Ve kurt ile sırtlan koyun sürüsüne düştüğünde, her biri arkadaşını engeller. Sîbeveyh onun sözü hakkında dedi: “Allah’ım, **ضَبُعاً** ve **ذِئباً**”; yani “ikisini bir araya getir.” Ve ikisi bir araya geldiğinde koyunlar selâmette olur. Onun çoğulu **وِجَالٌ**’dır. Cenûb, ‘Amr Zî’l-Kelb’in kız kardeşi, onu mersiyeleyerek dedi:

“Her öldürülen, onları senden istememiş olsan bile,
Geceyi **وِجالا** olarak geçirirler.”

Dişisi **وَجِلة**’dir; **وَجْلاء** denilmez. Ve bir kavim **وَجِلون** ve **وِجالٌ**. Ve **واجَلَهُ**; böylece **فوَجَلَه**: ondan daha şiddetli **وَجَلاً** idi. Ve bu, kesre ile, **مَوْجِله**’dir: yer için. Ve **الوَجِيل** ve **المَوْجِل**: içinde suyun biriktiği çukur; Yemenîdir.
