# وجه (و-ج-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Yüz demektir

- Harfler: و - ج - ه
- Kur'an'da: 78 geçiş · 71 ayet · 32 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (32)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَجْهَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلَكَ | Yüzün | 6 | 6 | [2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:144.md) |
| [وَجْهَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Onun yüzü | 6 | 6 | [2:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:112.md) |
| [وُجُوهٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8C.md) | فُعُولٌ | Yüzler | 6 | 5 | [3:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:106.md) |
| [وُجُوهَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولَكُمْ | Yüzleriniz | 6 | 6 | [2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:144.md) |
| [وُجُوهُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولُهُمْ | Onların yüzleri | 6 | 6 | [3:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:106.md) |
| [وُجُوهِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فُعُولِهِمْ | Onların yüzleri | 5 | 5 | [17:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/17:97.md) |
| [وَجْهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%90.md) | فَعْلِ | Yüz | 4 | 4 | [2:272](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:272.md) |
| [وَجْهَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8E.md) | فَعْلَ | Yüz | 3 | 3 | [3:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:72.md) |
| [وَجْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلُ | Yüz | 3 | 3 | [2:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:115.md) |
| [وَجْهِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَعْلِهِ | Onun yüzü | 3 | 3 | [12:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/12:96.md) |
| [وُجُوهَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولَهُمْ | Onların yüzleri | 3 | 3 | [8:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/8:50.md) |
| [بِوُجُوهِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D8%A8%D9%90%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | بِفُعُولِكُمْ | Sizin yüzlerinizi | 2 | 2 | [4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/4:43.md) |
| [وَجِيهًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Şerefli | 2 | 2 | [3:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:45.md) |
| [وَجْهُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلُهُ | Onun yüzü | 2 | 2 | [16:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/16:58.md) |
| [وَجْهِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | فَعْلِيَ | Yüzüm | 2 | 2 | [3:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:20.md) |
| [وَوُجُوهٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8C.md) | وَفُعُولٌ | Ve yüzler | 2 | 2 | [75:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/75:24.md) |
| [وُجُوهَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فُعُولَهُمْ | Onların yüzleri | 2 | 2 | [14:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/14:50.md) |
| [الْوُجُوهَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E.md) | الْفُعُولَ | Yüzler | 1 | 1 | [18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/18:29.md) |
| [الْوُجُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | الْفُعُولُ | Yüzler | 1 | 1 | [20:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/20:111.md) |
| [بِوَجْهِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D8%A8%D9%90%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%90%D9%87%D9%90.md) | بِفَعْلِهِ | Onun yüzünü | 1 | 1 | [39:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/39:24.md) |
| [تَوَجَّهَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E.md) | تَفَعَّلَ | Yöneldi | 1 | 1 | [28:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/28:22.md) |
| [لِوَجْهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%84%D9%90%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%90.md) | لِفَعْلِ | Yüz için | 1 | 1 | [76:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/76:9.md) |
| [وَجَّهْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | فَعَّلْتُ | Yönelttim | 1 | 1 | [6:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/6:79.md) |
| [وَجْهَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَهَا | Onun yüzü | 1 | 1 | [51:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/51:29.md) |
| [وَجْهِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلِكَ | Yüzün | 1 | 1 | [2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:144.md) |
| [وَجْهِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلِهَا | Onun yüzü | 1 | 1 | [5:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/5:108.md) |
| [وُجُوهًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Yüzler | 1 | 1 | [4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/4:47.md) |
| [وُجُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فُعُولُ | Yüzler | 1 | 1 | [67:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/67:27.md) |
| [وُجُوهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%90.md) | فُعُولِ | Yüzler | 1 | 1 | [22:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/22:72.md) |
| [وُجُوهِهِمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%8F%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%8F.md) | فُعُولِهِمْ | Onların yüzleri | 1 | 1 | [21:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/21:39.md) |
| [وِجْهَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%88%D9%90%D8%AC%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فِعْلَةٌ | Yön | 1 | 1 | [2:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:148.md) |
| [يُوَجِّهْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%90%D9%91%D9%87%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | يُفَعِّلْهُ | Onu yöneltir | 1 | 1 | [16:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/16:76.md) |

## Mücavir kökler — 132 mücavir (344 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 27 · Merkez
2. [سود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 24 · Kararan
3. [حنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 21 · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
4. [غوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Çukur
5. [كبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Yüzüstü sürünen
6. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 14 · Ateş demektir
7. [نضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Kalıplanmış (Külçe) altın demektir
8. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · “Sufur” süpürgedir
9. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Mesih
10. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
11. [غسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Su bitkisi
12. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 14 ortak ayet · G² 12 · “Yemm” durgun akan su demektir
13. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 12 · Veli arka demektir
14. [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
15. [لمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Birbirinize dokundunuz
16. [بكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Dilsiz
17. [كظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · İçerde tutan
18. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
19. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
20. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Örnek verdi
21. [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Bayır, yokuş yer demektir
22. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 15 ortak ayet · G² 9 · Hayvanların ön ayaklarına denir
23. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hayese sürülmüş tarla demektir
24. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
25. [رهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir
26. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Büyük akarsu
27. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
28. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
29. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Biid yumurta demektir
30. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
31. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Dane, inek yavrusuna denir
32. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 32 ortak ayet · G² 7 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
33. [عشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Akşam yemeği demektir
34. [غدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
35. [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
36. [شرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Güneşin doğduğu yerdir
37. [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
38. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
39. [فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
40. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
41. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
42. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Buğa boğa demektir
43. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Namaz
44. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
45. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Zeyl etek denektir
46. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Bürde” gocuk demektir
47. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 5 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
48. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
49. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Su
50. [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hacebe kaş demektir
51. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Örter
52. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
53. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Şerareden gelen bir kelimedir
54. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Biribirini kesen yoldur
55. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Yan demektir
56. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Gölge demektir
57. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Bes besese dağınık taşlar demektir
58. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Hiram keçe demektir
59. [حين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
60. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D9%87/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وجه |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Misâl ve leff-i mefrûk meyli taşıyan illetli yapı (ilk harf vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md), [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md), [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın dışa bakan, muhatabı ilk karşılayan ön yüzü ve bir şeye doğrudan yönelme eylemi |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın zâtı, samimi yönelişin nihai hedefi ve bilincin tek bir istikamete kilitlenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsiyetin görünür temsili, toplumsal itibar ve amellerin meşruiyetini belirleyen niyet ekseni |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel organa veya mecazi bir saygınlığa indirgenerek tevhidî yöneliş ve zât boyutunun ıskalanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وج | Hızlı hareket, öne doğru atılma, bir noktaya çarpma veya kavuşma dürtüsü; nitekim [وجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A8.md) kökünde düşüp yere çarpma veya sabitlenme, [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) kökünde aranan şeye ulaşıp yüz yüze gelme, [وجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%81.md) kökünde kalbin hızla çarpıp öne doğru atılması yer alır. | ه | Açığa çıkma, belirginleşme ve nefes/varlık kazanma imgesi katan he harfi, hareketi fiziksel ve soyut anlamda bir varlığın ön cephesine, yöneldiği istikamete ve dışa dönük kimliğine odaklamıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine bağlama, rabıta kurma ve yönelişi bir noktaya tutturma işlevi görür. |
| ج | Değnek, deve | Bir amaca doğru gövdesiyle yol alma, ağırlığı bir hedefe doğru taşıma eylemini temsil eder. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, belirme, açığa çıkma ve nefes alarak varlığını muhataba doğrudan sunma imgesidir. |
| وجه | Çengel ile bağlanıp hedefe yönelen ve kendini açıkça ortaya koyan hareket | Bütün benliğin, varlığın ön cephesi ve bilinç bağı üzerinden tek bir hedefe kilitlenerek açığa çıkması ve muhatapla doğrudan karşı karşıya gelmesidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının başının ön kısmı, göz, burun ve ağzın bulunduğu organ; ayrıca bir nesnenin ilk karşılaşılan, öne bakan ve başlangıç teşkil eden cephesi. Doğumda tayın önce iki ön ayağı ve başıyla gelmesi durumuna da bu kökten türetmeyle وَجِيهٌ denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden nakledilen kullanımda yöneliş ve zât anlamı belirgindir: أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ / ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ mısraında kulun yönelişinin ve amelinin doğrudan Allah'a dönük olduğu ifade edilir. |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü'r-Rimme, develerin istikamet alışını tasvir ederken فأمسين بالحومان يجعلن وجهة / لأعناقهن الجدي أو مطلع النسر ifadesini kullanarak boyunların çevrildiği yönü ve hedef alınan kutup yıldızını kökün yönelme anlamıyla kaydeder. |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde وجه kökü belirgin bir güney ve orta Sami karakteri gösterir. Klasik Arapçada hem yüz organı hem de yönelmek ve cephe almak anlamında merkezî bir kök iken, Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) fiziksel yüz ve yöneliş kavramı öncelikle *p-n-h* köküne bağlı türevlerle (İbranice פָּנִים - panim) karşılanır. Buna karşılık Güney Arapça (Saba ve Main yazıtları) ve Habeşçe (Ge'ez) metinlerinde kökün doğrudan soydaşları mevcuttur. Eski Güney Arapçada *wgh* kökü yönelmek, sınır veya cephe tayin etmek anlamlarında belgelenmiştir. Ge'ez dilinde *wagh* kelimesi biçim, güzellik ve ön cephe manalarını barındırır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki temel devinimi, bir nesnenin veya bedenin muhatapla ilk temas kuran ön yüzeyi ve oradan türeyen istikamet tayinidir. Arapçada bu somut çekirdek zenginleşerek itibar, şeref, yön, hedef ve zât kavramlarının taşıyıcısı haline gelmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Leslau (Comparative Dictionary of Ge'ez), Biella (Dictionary of Old South Arabian).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin önünde bulunmak ve ona yönelmek مُقابَلَةُ الشَّيْء | Somut bedensel organdan türeyerek yön, itibar, niyet ve varlığın hakikati olan zât kavramına doğru genişleyen iç türetim. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Ge'ez bağlamında *wgh* biçimleri | Kuzeybatı Sami dillerinde yerini büyük ölçüde *pnh* köküne bırakırken Güney Sami ve Ge'ez katmanında cephe ve belirginlik anlamını korumuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin dış ödünçleme bulunmamaktadır | Kök, Afro-Asyatik ailenin iç dinamiklerine ait olup çevre dil ailelerine etki veya onlardan ödünçlenme göstermez. | Belirgin fark tespit edilmedi |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وجه | Anlamlı | Yüz, ön cephe, yönelmek | Bir varlığın dışa bakan ön yüzü, hedef edindiği yön ve taşıdığı saygınlık. | Hedef kök; Kur'an'da 78 kez geçer. |
| [وهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%AC.md) | Anlamlı | Parlamak, alevlenmek, ısı saçmak | Ateşin ve güneşin yoğun ışık ve hararet yayarak görünür olması. | Kur'an'da geçer; yüzdeki parıltı ve açığa çıkma imgesiyle anlamsal akrabalık taşır. |
| [جوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D9%87.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız ve işlek bir anlam alanı kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [جهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügat geleneğinde mühmel veya tali kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [هوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AC.md) | Anlamlı | Hızlı esmek, düşüncesizce atılmak | Rüzgârın şiddetle esmesi ve canlının kontrolsüzce bir yöne hücum etmesi. | Kur'an'da geçmez; yönelişin ölçüsüz ve sarsıcı biçimidir. |
| [هجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D9%88.md) | Anlamlı | Ayıplamak, yermek, harfleri tek tek saymak | Birinin kusurlarını yüzüne vuracak şekilde şiirle yermek veya kelimeyi hecelemek. | Kur'an'da geçmez; doğrudan muhatabın yüzüne kusur isnat etme bağı bulunur. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وجه | Merkez | Yüz, yön, yönelme | Bütün benliği temsil eden ön cephe ile bir hedefe bilinçli ve doğrudan odaklanmayı ifade eder. | Hem organı hem zâtı hem de istikameti aynı anda karşılar. |
| [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) | Komşu | Ön taraf, karşılama | Bir şeye karşı durmayı veya zaman/mekân olarak önceliği vurgular; benliğin tümünü değil ön konumu öne çıkarır. | Karşı karşıya gelme ve kabul etme boyutu baskındır. |
| [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) | Komşu | Amaçlama, orta yol | Bir hedefe sapmadan yönelmeyi ve ölçülü olmayı anlatır; yüz veya organ imgesi barındırmaz. | Doğrudan irade ve niyet kararlılığına odaklanır. |
| [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) | Komşu | Kastetmek, niyetlenmek | Belirli bir kaynağa yönelip orayı hedef almayı ifade eder; arayış ve kast boyutu öndedir. | Genellikle yokluk anında bir çareye yönelmeyi anlatır. |
| [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) | Zıt | Arka, geri dönme | Varlığın arkasını, sonunu ve bir şeyden yüz çevirip arkasını dönmeyi temsil eder. | Yüz yüze gelmenin ve yönelmenin tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وجه | Yüz, yön, zât | Bedenin ön kısmı, yönelinen istikamet, itibar ve varlığın özü. | Kesin |
| Latince | facies, vultus, directio | Çehre, görünüş, yönelim | Facies biçim ve dış yüzü, vultus yüz ifadesini verir; kökün niyet ve zât boyutunu tam karşılamaz. | Güçlü |
| İngilizce | face, countenance, orientation, aspect | Yüz, çehre, yönelim, cihet | Face organı, orientation yönelişi, aspect ciheti karşılar; kökün zât anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Almanca | Gesicht, Antlitz, Ausrichtung | Yüz, çehre, yöneliş | Gesicht fiziksel yüzü, Antlitz daha saygın çehreyi, Ausrichtung istikameti verir. | Güçlü |
| Fransızca | visage, face, orientation | Yüz, çehre, yöneliş | Visage ve face organ ve görünüşü karşılar; ontolojik zât derinliğini tek başına vermez. | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short (Latin Dictionary), Oxford English Dictionary, Grimm (Deutsches Wörterbuch).

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَجْه / وُجُوه | İnsanın fiziksel yüzü ve organı | Abdest ibadeti ve bedensel arınma bağlamında; Mâide [5:6](https://lisan.digital/tr/ayet/5:6.md), Nisâ [4:43](https://lisan.digital/tr/ayet/4:43.md). |
| وَجْه / وُجُوه | Ahiretteki psikolojik durumun yansıması | Mahşer günü yüzlerin kararması, ağarması, zillet veya sevinç bürümesi bağlamında; Âl-i İmrân [3:106](https://lisan.digital/tr/ayet/3:106.md), Kıyâme [75:24](https://lisan.digital/tr/ayet/75:24.md), Abese [80:38](https://lisan.digital/tr/ayet/80:38.md). |
| وَجَّهْتُ / وَجِّهْ | İradeyi ve zihni tek istikamete kilitlemek | Tevhid inancına tam teslimiyet ve kıbleye yönelme emri bağlamında; En'âm [6:79](https://lisan.digital/tr/ayet/6:79.md), Rûm [30:30](https://lisan.digital/tr/ayet/30:30.md), Bakara [2:144](https://lisan.digital/tr/ayet/2:144.md). |
| وَجْهُ اللَّهِ | Allah'ın zâtı, rızası ve kabulü | Yapılan infakın ve amellerin yalnızca O'nun rızasına tahsis edilmesi ve O'ndan başka her şeyin yok olacağı bağlamında; Bakara [2:115](https://lisan.digital/tr/ayet/2:115.md), Kasas [28:88](https://lisan.digital/tr/ayet/28:88.md), İnsân [76:9](https://lisan.digital/tr/ayet/76:9.md), Rahmân [55:27](https://lisan.digital/tr/ayet/55:27.md). |
| وَجِيه | Saygın, itibarlı, şerefli kişi | Peygamberlerin toplum nezdinde ve Allah katındaki yüce makamı bağlamında; Âl-i İmrân [3:45](https://lisan.digital/tr/ayet/3:45.md), Ahzâb [33:69](https://lisan.digital/tr/ayet/33:69.md). |
| وِجْهَة | Yönelinen hedef, gaye, odak noktası | Her topluluğun benimsediği bir kıblesi ve istikameti bulunması bağlamında; Bakara [2:148](https://lisan.digital/tr/ayet/2:148.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haberi sıfatlar ve tenzih | Ayetlerde geçen وَجْهُ اللَّهِ ifadesinin cisimleşme vehminden arındırılarak zât, rıza veya bekâ olarak tevil edilmesi tartışması. | Varlığın hakikati, ilahi zât ve aşkınlık. |
| Fıkıh | İbadetlerin ifası ve niyet | Namazda Kâbe'ye yönelmenin (istikbâl-i kıble) ve abdestte yüzün yıkanmasının sınırlarının tespiti. | Fiziksel sınırların ve bedensel istikametin kesinleşmesi. |
| Tefsir | Mecaz ve belagat tahlilleri | Yüzün zikredilip bütün insanın kastedilmesi (cüz-küll alakası) ve ahiretteki ruh hallerinin yüze yansıması. | Bütüncül şahsiyet ve iç dünyanın dışa vurumu. |
| Hadis | Ahlak, niyet ve uhrevi müjdeler | İki yüzlülük yasağı (zü'l-vecheyn) ve müminlerin kıyamette abdest izlerinden ötürü yüzlerinin parlaması rivayetleri. | İhlas, dürüstlük ve nuraniyet temsili. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İhlas ve istikamet | Bilinci ve ibadeti sahte otoritelerden arındırıp tek merkeze bağlama. | Kişi yönünü tek bir ilaha çevirerek varoluşsal parçalanmışlıktan kurtulur. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Hipotez ve araştırma gayesi | Zihni belirli bir hakikat problemine odaklayıp yöntemli kılma. | Bilimsel arayışın dağılmasını engelleyerek araştırmaya net bir istikamet verir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meşruiyet | Ortak toplumsal gaye ve anayasal kıble | Toplumun ortak hedefini ve temsil kabiliyetini inşa etme. | Her toplumun bir vechesi vardır; birlik bu ortak yönelişle sağlanır. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve bölüşüm etiği | Nihai gaye ve niyet meşruiyeti | İktisadi faaliyetlerin sırf kâr için değil ilahi rıza ve amme faydası için yapılması. | İnfakın yalnızca Allah rızası için yapılması sermayeyi ahlakileştirir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektör uzayında yönelim ve norm | Bir vektörün büyüklüğü kadar uzaydaki doğrultusu ve yönünün sistemi belirlemesi gibi, amel de yöneldiği merkezle anlam kazanır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide toplumsal itibar ve kimlik inşası | Bireyin toplumla temas kurduğu yüzü, edindiği prestij (vech/câh) ve kamusal alandaki görünür şahsiyeti. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca kafatasının ön kısmındaki anatomik organa veya sadece sosyolojik bir saygınlık göstergesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün fiziksel organdan başlayarak şahsiyetin bütününe, varlığın öz zâtına, zihinsel ve kalbî istikamete kadar uzanan çok boyutlu semantik alanı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen ilahi zâta dönük ifadelerin antropomorfik şekilde cisimleştirilmesi veya ibadetlerdeki istikamet şartının sırf mekanik bir duruşa indirgenerek niyet ruhunun kaybedilmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel davası olan tevhidi, insanın bütün varlığıyla (yüzüyle) tek bir merkeze yönelmesi ve amellerini sırf Allah'ın zâtına tahsis etmesi ekseninde inşa ettiği için merkezîdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıble tayini ayetlerinde, ihlas ve infakın anlatıldığı ahlak pasajlarında, ahiret sahnelerindeki yüz tasvirlerinde ve ilahi bekâyı anlatan zât ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İbadetin şekli bir yönelmeden ibaret olduğu zannını yıkar; amelin değerinin ancak yönelinen mercinin aşkınlığıyla (Allah'ın rızasıyla) meşruiyet kazanacağını öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlının başının ön cephesi, muhataba ilk bakan organı ve bir şeyin ön yüzü.
- Soyut anlam: Bir hedefe kilitlenme kararlılığı, şahsiyetin hakikati, toplumsal itibar ve aşkın zât.
- Sistematik karşılık: Dağınık güçleri ve niyetleri tek bir istikamete toplayarak amele değer katan yönelim vektörü.
- LaTeX modeli: $$\vec{V} = \frac{\vec{u}}{\|\vec{u}\|} \cdot Z$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\vec{V}$ kökün temsil ettiği yönelmiş ve gerçekleşmiş nihai şahsiyeti, $\vec{u}$ bireyin yöneliş iradesini, $\|\vec{u}\|$ bu iradenin saflaşma ve birleşme derecesini, $\frac{\vec{u}}{\|\vec{u}\|}$ tek bir istikamete kilitlenmiş birim yön vektörünü, $Z$ ise yönelinen aşkın zâtı ve hedefi temsil etmektedir. Model, bir eylemin kıymetinin ancak doğru bir istikamete yönelmekle kemale ereceğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (71 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D9%87/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:112.md) — وَجْهَهُ

بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Hayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.

### [Bakara 2:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:115.md) — وَجْهُ

وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Doğu da Batı da Allah’ındır. Her nereye dönerseniz vech-i ilahi oradadır. Şüphesiz ki Allah Vasi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:144.md) — وَجْهِكَ · وَجْهَكَ · وُجُوهَكُمْ

قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Doğrusu biz, yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Şimdi seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede bulunursanız bulunun, yüzlerinizi o tarafa çevirin. Şüphesiz ki, kendilerine kitab verilenler bunun Rablarından gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Allah, onların yaptıklarından gafil değildir.

### [Bakara 2:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:148.md) — وِجْهَةٌ

وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ أَيْنَمَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Herkesin bri yönü vardır oraya döner. Öyleyse siz hayırlı işlerde birbirinizle yarışın! Nerede bulunursanız bulunun, Allah hepinizi birden getirir. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.

### [Bakara 2:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:149.md) — وَجْهَكَ

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Nereden (yola) çıkarsan yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Şüphesiz bu, Rabbından bir haktır. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Bakara 2:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:150.md) — وَجْهَكَ · وُجُوهَكُمْ

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): Nereden (yola) çıkarsan, yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Siz de nerede olursanız, yüzünüzü o yana döndürün, Ta ki, zalim olanlardan başka insanların aleyhinizde bir delili bulunmasın. Artık onlardan korkmayın, Benden korkun ki, hem üzerinizdeki nimetimi tamamlayayım, hem de siz hidayeti ümid edebilesiniz.

### [Bakara 2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:177.md) — وُجُوهَكُمْ

لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ

Meal (IK): Yüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

### [Bakara 2:272](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/2:272.md) — وَجْهِ

لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ وَمَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Onları hidayete erdirmek sana düşmez. ALlah, dilediğini hidayete erdirir. Hayır namına ne infak ederseniz kendinizedir. Zaten yalnız Allah rızasını kazanmak için infak edersiniz. Verdiğiniz her hayır tam olarak size ödenir. Ve siz, haksızlığa uğratılmazsınız.

### [Ali İmran 3:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:20.md) — وَجْهِيَ

فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ وَمَنِ اتَّبَعَنِ وَقُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْأُمِّيِّينَ أَأَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): Seninle tartışmaya girişirlerse: Ben, bana uyanlarla birlikte kendimi Allah’a teslim ettim, de. Kendilerine kitab verilenler ve ümmilere: Siz de İslam oldunuz mu? de. Eğer İslam olurlarsa; doğru yola girmişlerdir. Şayet yüz çevirirlerse; sana, yalnız tebliğ etmek düşer. Ve Allah, kullarını görendir.

### [Ali İmran 3:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:45.md) — وَجِيهًا

إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَامَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ

Meal (IK): Melekler demişlerdi ki: Ey Meryem; Allah kendinden bir kelimeyi sana müjdeliyor. Adı; Meryem oğlu İsa, Mesih’tir. Dünyada da, ahirette de, şanı yücedir. Allah’a yakın kılınanlardandır.

### [Ali İmran 3:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:72.md) — وَجْهَ

وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهَارِ وَاكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’tan bir güruh şöyle dedi: Varın o mü’minlere indirilenlere güpegündüz iman edin. Sonunda da dönüp küfredin. Belki onlar da dönerler.

### [Ali İmran 3:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:106.md) — وُجُوهٌ · وُجُوهُهُمْ

يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): O gün; nice yüzler ağarır, nice yüzler kararır. O zaman yüzleri kara olanlara: İmanınızdan sonra küfür mü ettiniz? İşte o küfrünüzün cezası olarak tadın azabı, denir.

### [Ali İmran 3:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/3:107.md) — وُجُوهُهُمْ

وَأَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَةِ اللَّهِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Ama yüzleri ağaranlar, Allah’ın rahmeti içindedirler. Onlar orada temelli kalacaklardır.

### [Nisa 4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/4:43.md) — بِوُجُوهِكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا

Meal (IK): Ey iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.

### [Nisa 4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/4:47.md) — وُجُوهًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Ey kitab verilenler; Biz bir takım yüzleri silip de enselerine çevirmezden veya onları Ashab-ı Sebit’i la’netlediğimiz gib la’netlemezden önce, gelin de elinizdekini doğrulayıcı olarak indirdiğimize iman edin. Allahın emri daima yapılagelmiştir.

### [Nisa 4:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/4:125.md) — وَجْهَهُ

وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا

Meal (IK): İhsan ederek kendini Allah’a teslim eden ve İbrahim’in dinine uymuş olandan daha güzel din sahibi kim olabilir? Allah İbrahim’i dost edinmiştir.

### [Maide 5:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/5:6.md) — وُجُوهَكُمْ · بِوُجُوهِكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

### [Maide 5:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/5:108.md) — وَجْهِهَا

ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاسْمَعُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Bu, şehadeti gereği gibi yapmalarına veya yeminden sonra yeminlerinin reddedileceğinden korkmalarına daha yakındır. Allah’tan korkun ve dinleyin. Allah fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/6:52.md) — وَجْهَهُ

وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Sabah, akşam Rabblarına, rızasını dileyerek dua edenleri kovma. Onların hesabından sana bir şey yoktur, senin hesabından onlara bir şey yoktur ki onları kovasın da zalimlerden olasın.

### [En'am 6:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/6:79.md) — وَجَّهْتُ · وَجْهِيَ

إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Doğrusu ben, gerçekten yüzümü bir muvahhid olarak gökleri ve yeri yaratana çevirdim ve ben, müşriklerden değilim.

### [Araf 7:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/7:29.md) — وُجُوهَكُمْ

قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ

Meal (IK): De ki: Rabbım, adaleti emretti. Her secde yerinde yüzlerinizi ona doğrultun. Ve dinde ancak kendisine muhlisler olarak yalvarın. İlk önce sizi yarattığı gibi, yine O’na döndürüleceksiniz.

### [Enfal 8:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/8:50.md) — وُجُوهَهُمْ

وَلَوْ تَرَى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Bir görseydin sen; hani melekler, küfredenlerin canlarını alırken yüzlerine ve arkalarına vuruyorlar ve: Tadın yakıcı azabı, diyorlardı.

### [Yunus 10:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/10:26.md) — وُجُوهَهُمْ

لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَى وَزِيَادَةٌ وَلَا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Güzel davrananlara daha güzeli ve fazlası var. Onların yüzleri ne kararır ne de zilletten kızarır. Onlar cennetin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/10:27.md) — وُجُوهُهُمْ

وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Kötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/10:105.md) — وَجْهَكَ

وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Ve yüzünü tevhid dinine döndür, sakın müşriklerden olma diye.

### [Yusuf 12:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/12:9.md) — وَجْهُ

اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِينَ

Meal (IK): Yusuf’u öldürün veya bir yere atın ki, babanızın teveccühü yalnız size kalsın, ondan sonra da tevbe eder, salihler topluluğu olursunuz.

### [Yusuf 12:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/12:93.md) — وَجْهِ

اذْهَبُوا بِقَمِيصِي هَذَا فَأَلْقُوهُ عَلَى وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيرًا وَأْتُونِي بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Şimdi siz, şu gömleğimi götürün de babamın yüzüne sürün, görmeye başlar. Bütün ailenizi de bana getirin.

### [Yusuf 12:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/12:96.md) — وَجْهِهِ

فَلَمَّا أَنْ جَاءَ الْبَشِيرُ أَلْقَاهُ عَلَى وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِيرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Fakat müjdeci gelip de onu yüzüne sürünce; derhal gördü ve dedi ki: Ben, size Allah katından sizin bilmeyeceğinizi biliyorum, dememiş miydim?

### [Rad 13:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/13:22.md) — وَجْهِ

وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ

Meal (IK): Ve onlar ki; Rabblarının rızasını dileyerek sabrederler, namazı kılarlar, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizlice ve açıkça infak ederler. Kötülüğü iyilik yaparak ortadan kaldırırlar. İşte onlara bu dünyanın karşılığı;

### [İbrahim 14:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/14:50.md) — وُجُوهَهُمُ

سَرَابِيلُهُمْ مِنْ قَطِرَانٍ وَتَغْشَى وُجُوهَهُمُ النَّارُ

Meal (IK): Gömlekleri katrandandır, yüzlerini ateş bürüyecektir.

### [Nahl 16:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/16:58.md) — وَجْهُهُ

وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثَى ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ

Meal (IK): Onlardan birine bir kızı olduğu müjdelenirse; içi öfkeyle dolarak yüzü simsiyah kesilir.

### [Nahl 16:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/16:76.md) — يُوَجِّهْهُ

وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلَاهُ أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَمَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Allah; iki kişiyi de misal veriyor: Biri hiç bir şeye gücü yetmez bir dilsizdir ki, efendisine yüktür. Nereye gönderse bir hayır getirmez. Bununla; doğru yolda olup adaletle emreden bir olur mu hiç?

### [İsra 17:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/17:7.md) — وُجُوهَكُمْ

إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوءُوا وُجُوهَكُمْ وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَلِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيرًا

Meal (IK): Eğer ihsan ederseniz; kendiniz için ihsan etmiş olursunuz. Kötülük ederseniz; o da kendinizedir. Diğerinin vakti gelince; yüzünüzü karartsınlar, mescide ilk defa girdikleri gibi girsinler ve ele geçirdikleri yeri harab etsinler diye onları tekrar göndeririz.

### [İsra 17:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/17:97.md) — وُجُوهِهِمْ

وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِهِ وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ عُمْيًا وَبُكْمًا وَصُمًّا مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا

Meal (IK): Allah kimi hidayete erdirirse; o, hidayete ermiştir. Kimi da dalalete düşürürse; O’ndan başka onlar için dostlar bulamazsın. Biz, onları kıyamet günü körler, dilsizler ve sağırlar olarak yüzüstü haşredeceğiz. Yurtları cehennemdir. O ne zaman sönmeye yüz tutsa; hemen alevini artırırız.

### [Kehf 18:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/18:28.md) — وَجْهَهُ

وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا

Meal (IK): Sabah akşam Rabblarının rızasını dileyerek O’na yalvaranlarla beraber, sen de sabret. Dünya hayatının güzelliklerini isteyerek gözlerini onlardan ayırma. Bizi anmasını unutturduğumuz, heva ve hevesine uymuş, haddi aşmış kimselere itaat etme.

### [Kehf 18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/18:29.md) — الْوُجُوهَ

وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا

Meal (IK): De ki: Gerçek, Rabbınızdandır. İsteyen inansın, isteyen inkar etsin. Şüphesiz ki zalimler için, duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş hazırlamışızdır. Onlar feryad edip yardım dilediklerinde, erimiş maden gibi yüzleri kavuran bir su kendilerine sunulur. O, ne kötü içecek ve ne kötü duraktır.

### [Taha 20:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/20:111.md) — الْوُجُوهُ

وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا

Meal (IK): Ve bütün yüzler Hayy ve Kayyum olan Allah’a baş eğmiştir. Bir zulüm yükü taşıyanlar ise gerçekten hüsrana uğramıştır.

### [Enbiya 21:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/21:39.md) — وُجُوهِهِمُ

لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا حِينَ لَا يَكُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ وَلَا عَنْ ظُهُورِهِمْ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): O küfredenler; yüzlerinden ve sırtlarından ateşi engellemeyecekleri ve yardım göremeyecekleri zamanı keşki bilseler.

### [Hac 22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/22:11.md) — وَجْهِهِ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri de vardır ki; Allah’a bir yar kenarındaymış gibi kulluk eder. Ona bir iyilik gelirse yatışır. Başına bir bela gelirse; yüz üstü döner. Dünyayı da ahireti de kaybetmiştir. İşte apaçık kayıp budur.

### [Hac 22:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/22:72.md) — وُجُوهِ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمُنْكَرَ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا قُلْ أَفَأُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكُمُ النَّارُ وَعَدَهَا اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Onlara, apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman; o küfredenlerin yüzlerinden inkarı anlarsın. Neredeyse, kendilerine ayetlerimizi okuyanlara saldıracaklar. De ki: Size bundan daha kötüsünü haber vereyim mi? Ateş. Allah, onu küfredenlere vaad etmiştir. Ne kötü dönüş.

### [Müminun 23:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/23:104.md) — وُجُوهَهُمُ

تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ

Meal (IK): Ateş onların yüzlerini yalar, dişleri sırıtıp kalır.

### [Furkan 25:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/25:34.md) — وُجُوهِهِمْ

الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ إِلَى جَهَنَّمَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ سَبِيلًا

Meal (IK): Cehennemde yüzleri üstü toplanacak olanların; işte onların yeri çok kötü ve yolu çok sapıktır.

### [Neml 27:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/27:90.md) — وُجُوهُهُمْ

وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kim de bir kötülükle gelirse; yüzleri ateşte sürtülür. Ya siz, yaptıklarınızdan başka bir şeyle mi cezalandırılacaksınız?

### [Kasas 28:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/28:22.md) — تَوَجَّهَ

وَلَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقَاءَ مَدْيَنَ قَالَ عَسَى رَبِّي أَنْ يَهْدِيَنِي سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Medyen tarafına yöneldiğinde dedi ki: Umarım ki Rabbım, beni yolun doğrusuna hidayet eder.

### [Kasas 28:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/28:88.md) — وَجْهَهُ

وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Allah ile birlikte bir başka tanrıya yalvarma. O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. O’nun zatından başka her şey helak olacaktır. Hüküm O’nundur ve sadece O’na döndürüleceksiniz.

### [Rum 30:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/30:30.md) — وَجْهَكَ

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Öyleyse sen, yüzünü Hanif olarak dine, Allah’ın fıtratına çevir ki O, insanları bunun üzerine yaratmıştır. Allah’ın yaratışında değişme yoktur. İşte dosdoğru din budur. Ama insanların çoğu bilmezler.

### [Rum 30:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/30:38.md) — وَجْهَ

فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ذَلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Akrabaya, yoksula ve yoloğluna hakkını ver. Bu; Allah’ın rızasını dileyenler için daha hayırlıdır ve işte onlar; kurtuluşa erenlerdir.

### [Rum 30:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/30:39.md) — وَجْهَ

وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ

Meal (IK): İnsanların malları içinde artsın diye verdiğiniz faiz Allah katında artmaz. Allah’ın rızasını dileyerek verdiğiniz zekat ise böyle değildir. İşte onlar; sevablarını kat kat artıranlardır.

### [Rum 30:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/30:43.md) — وَجْهَكَ

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ

Meal (IK): Reddine asla imkan bulunmayan, Allah’ın o günü gelmezden önce, yüzünü dosdoğru dine çevir. Ki o gün insanlar bölük bölük ayrılacaklardır.

### [Lokman 31:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/31:22.md) — وَجْهَهُ

وَمَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى وَإِلَى اللَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ

Meal (IK): Kim, ihsan ederek kendini Allah’a teslim ederse; muhakkak ki o, en sağlam kulpa sarılmıştır. Ve işlerin akıbeti Allah’a aittir.

### [Ahzab 33:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/33:66.md) — وُجُوهُهُمْ

يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يَالَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا

Meal (IK): O gün, yüzleri ateşte çevrilirken; ne olurdu keşki Allah’a itaat etseydik, peygambere de itaat etseydik, derler.

### [Ahzab 33:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/33:69.md) — وَجِيهًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا

Meal (IK): Ey iman edenler: Musa’ya eziyet vermiş olanlar gibi olmayın. Nitekim Allah, onu söyledikleri şeyden uzak tutmuştu. Ve o, Allah katında değerli idi.

### [Zümer 39:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/39:24.md) — بِوَجْهِهِ

أَفَمَنْ يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَقِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Zalimlere: Kazandıklarınızın karşılığını tadın, denilirken kıyamet günü yüzünü azabın kötüsünden kim koruyacak?

### [Zümer 39:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/39:60.md) — وُجُوهُهُمْ

وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Ve kıyamet günü Allah’a karşı yalan uyduranların yüzlerinin simsiyah olduğunu görürsün. Mütekebbir için cehennemde bir karargah olmaz olur mu?

### [Zuhruf 43:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/43:17.md) — وَجْهُهُ

وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَنِ مَثَلًا ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ

Meal (IK): Ama Rahman’a isnad edilen kız evladla onlardan birisi müjdelenince; yüzü kapkara kesilir de öfkesinden yutkunur durur.

### [Muhammed 47:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/47:27.md) — وُجُوهَهُمْ

فَكَيْفَ إِذَا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ

Meal (IK): Ya, melekler onların yüzlerine ve sırtlarına vurarak canlarını alırken ne olacak?

### [Fetih 48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/48:29.md) — وُجُوهِهِمْ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhammed; Allah’ın Rasulüdür. Beraberinde bulunanlar da; kafirlere karşı zorlu, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku’ edenler, secde edenler olarak görürsün. Allah’tan lutuf ve rıza isterler. Onlar; yüzlerindeki izinden tanınırlar. İşte onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’de de şöyle vasıflandırılmışlardı: Onlat filizini yarıp çıkarmış, gittikçe onu kuvvetlendirerek kalınlaşmış, gövdesi üzerine dikilmiş bir ekine benzerler ki bu, ekicilerin de hoşuna gider. Allah; böylece onları çoğaltıp kuvvetlendirmekle, kafirleri öfkelendirir. Allah; iman edip salih amel işleyenlere hem mağfiret, hem de büyük bir mükafat vaadetmiştir.

### [Zariyat 51:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/51:29.md) — وَجْهَهَا

فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ

Meal (IK): Bunun üzerine zevcesi hayretle seslenerek döndü, yüzünü kapayarak: Kısır bir kocakarı, dedi.

### [Kamer 54:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/54:48.md) — وُجُوهِهِمْ

يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ

Meal (IK): O gün, yüzleri üstü ateşe sürüldüklerinde: Tadın cehennemin tadını, denir.

### [Rahman 55:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/55:27.md) — وَجْهُ

وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ

Meal (IK): Ancak celal ve ikram sahibi Rabbının zatı baki kalacaktır.

### [Mülk 67:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/67:22.md) — وَجْهِهِ

أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Yüzükoyun sürünen mi daha çok hidayettedir, yoksa doğru yolda düpedüz yürüyen mi?

### [Mülk 67:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/67:27.md) — وُجُوهُ

فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ

Meal (IK): Onu yaklaşırken gördükleri vakit, küfredenlerin yüzleri buruştu. Ve: Sizin isteyip durduğunuz işte budur, denildi.

### [Kıyamet 75:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/75:22.md) — وُجُوهٌ

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ

Meal (IK): Bir takım yüzler o gün parlayacak,

### [Kıyamet 75:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/75:24.md) — وَوُجُوهٌ

وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ

Meal (IK): Bir takım yüzler de asıktır.

### [İnsan 76:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/76:9.md) — لِوَجْهِ

إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا

Meal (IK): Biz; sizi, ancak Allah rızası için doyuruyoruz. Sizden bir karşılık ve teşekkür beklemiyoruz.

### [Abese 80:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/80:38.md) — وُجُوهٌ

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ

Meal (IK): O gün; yüzler vardır, parıl parıl parlar.

### [Abese 80:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/80:40.md) — وَوُجُوهٌ

وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ

Meal (IK): O gün; yüzler de vardır, tozlanmış,

### [Mutaffifun 83:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/83:24.md) — وُجُوهِهِمْ

تَعْرِفُ فِي وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ

Meal (IK): Sen, o nimetin güzelliğini yüzlerinden tanırsın.

### [Gaşiye 88:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/88:2.md) — وُجُوهٌ

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ

Meal (IK): Yüzler vardır ki, o gün zillete bürünmüştür.

### [Gaşiye 88:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/88:8.md) — وُجُوهٌ

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاعِمَةٌ

Meal (IK): Yüzler de vardır ki; o gün, parıl parıldır.

### [Leyl 92:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/ayet/92:20.md) — وَجْهِ

إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى

Meal (IK): Ancak yüce Rabbının hoşnudluğunu gözetmek içindir.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Yüz demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والجيم ووايء معهما
ه ج و،ه و ج، ج ه و، وه ج، ج و ه، و ج ه، ه ي ج، ه ج أ مستعملات هجو: هجا يَهجو هجاءً، ممدود: وهو الوقيعة في الأشعار. والهجاء، ممدود: تَهْجيةُ الحروف، تقول: تَهَجَّأْتُ وتهجيتُ بهمز وتبديل.
هوج:
الهَوَج: مصدر الأهوج، وهو الأحمق. ويُقال للشُّجاع الَذي يَرْمي بنفسه في الحَرْب: أهوج. والطُّوالُ إذا أفرط في طُوله: أَهْوَجُ الطّول. والهوجاء: النّاقة السّريعة لا تتعاهد مواضع المناسم من الأرض، ولا يقال للبعير: أهوج.
والهُوجُ من الرِّياح: التي تَحمِلُ المُورَ وتَجُرّ الذَّيل، والواحدةُ: هوجاء.
جهو: أَجْهَتِ السَّماءُ إذا انقشع عنها الغيم. وأَجْهَتِ الطَّريقُ: استبانت. وبيتٌ أَجْهَى: لاسقفَ له. والمؤنّث: جهْواء.
وهج: الوَهَج: حرُّ النّارِ والشَّمْس من بعيد. وقد تَوَهَّجَتِ النّار ووَهِجَتْ تَوْهَجُ فهي وَهِجةٌ.
والجَوْهر يتوهَّجُ: أي: يتلألأ، والوَهَجان: اضطرابُ التَّوَهُّج، وقال في وصف الرِّيضان:
"نُوّارُها مُتباهج يتوهَّج"
جوه: الجاهُ: المنزلة عند السُّلطان، وتصغيره: جُوَيْهةٌ. ورجلٌ وجيهٌ: ذو جاهٍ.
وجه: الوَجْهُ: مُسْتَقْبَلُ كلّ شيءٍ. والجِهَةُ: النَّحْوُ. يُقال: أخذتُ جِهَةَ كذا، أي: نَحْوَهُ.
ورجلٌ أَحْمَرُ من جِهَتِهِ الحُمْرة، وأسودُ من جِهتَه السَّواد.
والوِجْهةُ: القِبْلة وشبهُها في كلّ شيءٍ استقبلْتَه وأَخَذْتَ فيه.
توجهَّوا إليك، يعني: ولَّوا وُجُوهَهم إليك. والتَّوجُّه: الفعل الّلازم.
والوُجاهُ والتُّجاه: ما استقبل شيءٌ شيئاً. تقول: دارُ فلانٍ تُجاه دارِ فلانٍ. والمُواجَهةُ: استقبالُك الرّجلَ بكلامٍ. أو وَجْهٍ.
هيج: هاج البَقْلُ، إذا اصفرَّ وطال، فهو هائجٌ، ويُقال: بل هِيجَ البَقْلُ وهاجتِ الأرضُ فهي هائجةٌ.
وهاج الفَحْلُ هِياجاً. واهتاج اهتياجاً إذا ثار وهَدَرَ. وهاج الدَّمُ، وهاج الشّرَّ بين القَوْم، وكلّ شيءٍ يثورُ للمشَقَةّ والضّرر.
والهَيْجاء: الحربُ، تُمَدُّ وتُقْصر.
وتقول: هَيَّجْتُ الشّرَّ بينهم، وهيَّجْتُ النّاقةَ فانبعثَتْ، وهِجْتُ فلاناً فانبعث وهاج.
والهاجةُ: الضِّفْدَعَةُ الأنثى . قال:
كأن تَرَنُّمَ الهـاجـاتِ فـيهِ		قُبَيْلَ الصُّبْحِ أصواتُ الصيِّارِ
وتصغيرُها: هُوَيجة وهُيَجْة. والهاجة: النّعامة.
هِيجِ: مجرور: زَجْرُ النّاقةِ خاصّة، قال:
تنجو إذا قال حاديها لها: هِيجِ
هجأ: يُقال: هَجَأَ غَرْثُهُ وجُوعُهُ هَجْأَ وهُجُوءاً، أي: سَكَن، قال:
فأَخزاهُمُ ربّـي ودلّ عـلـيهِـمُ		وأَطْعَمهم من مَطْعٍٍَ غير مُهْجِىءِ

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الجيم** و**وايء** معهما
**ه ج و**،**ه و ج**، **ج ه و**، **وه ج**، **ج و ه**، **و ج ه**، **ه ي ج**، **ه ج أ** استعمالات **هجو**: **هجا** يَهجو **هجاءً**، ممدود: ve o, şiirlerde yergidir. Ve **الهجاء**، mمدود: harflerin hecelenmesi; dersin ki: **تَهَجَّأْتُ** ve **تهجيتُ** hemz ile ve تبديل ile.

**هوج**:
**الهَوَج**: **الأهوج**’un masdarıdır; ve o, ahmaktır. Ve kendisini savaşta atan cesura: **أهوج** denir. Ve uzunlar, uzunluğunda aşırı olursa: **أَهْوَجُ الطّول**. Ve **الهوجاء**: yeryüzündeki tırnak yerlerini gözetmeyen hızlı dişi deve; ve erkek deveye: **أهوج** denmez.
Ve rüzgârlardan **الهُوج**: **المُور**’u taşıyan ve eteği sürüyenlerdir; tekili: **هوجاء**.

**جهو**: **أَجْهَتِ السَّماءُ** bulut ondan sıyrılıp açıldığında. Ve **أَجْهَتِ الطَّريقُ**: belirgin oldu. Ve **بيتٌ أَجْهَى**: tavanı olmayan. Müennesi: **جهْواء**.

**وهج**: **الوَهَج**: uzaktan ateşin ve güneşin harareti. Ve ateş **تَوَهَّجَتِ** ve **وَهِجَتْ** **تَوْهَجُ**; o hâlde o: **وَهِجةٌ**.
Ve cevher **يتوهَّجُ**: yani, parıldar; ve **الوَهَجان**: **التَّوَهُّج**’ün çalkantısıdır. Ve **الرِّيضان**’ın وصفunda dedi ki:
"نُوّارُها مُتباهج يتوهَّج"

**جوه**: **الجاهُ**: sultanın katındaki mertebedir; küçültmesi: **جُوَيْهةٌ**. Ve **وجيهٌ** adam: **جاه** sahibi.

**وجه**: **الوَجْهُ**: her şeyin karşı tarafıdır. Ve **الجِهَةُ**: yön, taraf. Denir ki: **أخذتُ جِهَةَ** şöyle, yani: onun yönüne.
Ve bir adam, kızıllık yönünden: **أَحْمَرُ**; ve siyahlık yönünden: **أسودُ**.
Ve **الوِجْهةُ**: kıble ve benzeri; her şeyde onu karşıladığın ve onda yöneldiğin şey.
**توجهَّوا** sana, yani: yüzlerini sana çevirdiler. Ve **التَّوجُّه**: لازم fiildir.
Ve **الوُجاهُ** ve **التُّجاه**: bir şeyin bir şeyi karşılamasıdır. Dersin ki: falanın evi, falanın evinin **تُجاه**’ındadır. Ve **المُواجَهةُ**: adamı sözle karşılamandır; yahut yüzle.

**هيج**: **هاج البَقْلُ**: sararıp uzadığında; o hâlde o: **هائجٌ**. Ve denir ki: bilakis **هِيجَ البَقْلُ**; ve yer **هاجتِ**; o hâlde o: **هائجةٌ**.
Ve aygır **هاج** **هِياجاً**. Ve **اهتاج** **اهتياجاً**: kabarıp böğürdüğünde. Ve kan **هاج**; ve kavim arasında şer **هاج**; ve her şey, meşakkat ve zarar için kabarır.
Ve **الهَيْجاء**: savaştır; uzatılır ve kısaltılır.
Ve dersin ki: aralarında şerri **هَيَّجْتُ**; ve dişi deveyi **هيَّجْتُ** de o harekete geçti; ve falanı **هِجْتُ** de o harekete geçti ve kabardı.
Ve **الهاجةُ**: dişi kurbağadır. Dedi ki:
كأن تَرَنُّمَ الهـاجـاتِ فـيهِ		قُبَيْلَ الصُّبْحِ أصواتُ الصيِّارِ
Ve küçültmesi: **هُوَيجة** ve **هُيَجْة**. Ve **الهاجة**: devekuşudur.

**هِيجِ**: mecrur: özellikle dişi deveyi sürme (azarlama)dır. Dedi ki:
تنجو إذا قال حاديها لها: **هِيجِ**

**هجأ**: denir ki: **هَجَأَ غَرْثُهُ** ve açlığı **جُوعُهُ** **هَجْأَ** ve **هُجُوءاً**; yani: sakinleşti. Dedi ki:
فأَخزاهُمُ ربّـي ودلّ عـلـيهِـمُ		وأَطْعَمهم من مَطْعٍٍَ غير مُهْجِىءِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَجْهُ معروف، والجمع الوُجوهُ. والوجْهُ والجِهةُ بمعنًى، والهاء عوضٌ من الواو. ويقال: هذا وَجْهُ الرأي، أي هو الرأي نفسه. والاسم الوِجْهَةُ والوُجْهَةُ بكسر الواو وضمها. والمُواجَهَةُ: المقابلةُ. ويقال: قعدتُ وُجاهَكَ ووِجاهَكَ، أي قبالتك. واتَّجَهَ له رأيٌ، أي سَنَح. وقعدتُ تُجاهَكَ وتِجاهَكَ، أي تلقاءك. وتَجَهْتُ إليك أَتْجَهُ، أي تَوَجَّهْتُ. ووَجَّهْتُهُ في حاجةٍ، ووَجَّهْتُ وجهي لله سبحانه، وتَوَجَّهْتُ نحوك وإليك. وتوَجَّهَ الشيخ، إذا ولَّى وكَبِرَ. وشيءٌ مُوَجَهٌ، إذا جُعِلَ على جهةٍ واحدةٍ لا يختلف. وقد وَجُهَ الرجل بالضم، أي صار وَجيهاً، أي ذا جاهٍ وقدْرٍ. وأوْجَهَهُ الله، أي صيَّره وَجيهاً. وأوْجَهْتُهُ، أي صادَفْتُهُ وجيهاً. ووُجوهُ البلد: أشرافُهُ. والوَجيهَةُ: خَرَزةٌ. ويقال للولد إذا خرجت يداه من الرحم أوَّلاً: وَجيهٌ. وإذا خرجت رِجلاه أوَّلاً: يَتْنٌ. أبو عبيد: التَوْجيهُ هو الحرف الذي بين ألف التأسيس وبين القافية، عن الخليل. قال: ولك أن تغيِّره بأيِّ حرفٍ شئت، كقول امرئ القيس: أني أفرّ مع قوله صُبُرْ وقوله واليوم قرّ. ولذلك قيل له توجيهٌ.

##### Türkçe

**الوَجْهُ** bilinen (şey)dir; çoğulu **الوُجوهُ**’dur. **الوجْهُ** ile **الجِهةُ** anlamca (aynı)dır; **الهاء** **الواو**’dan bedeldir. Ve denir: Bu **وَجْهُ الرأي**’dir; yani o, bizzat görüşün kendisidir. İsim **الوِجْهَةُ** ve **الوُجْهَةُ**’dır; **الواو**’nun kesresi ve zammı ile. **المُواجَهَةُ**: karşı karşıya gelme(=mukabele)dir. Ve denir: **وُجاهَكَ** ve **وِجاهَكَ** oturdum; yani senin karşında. Ve **اتَّجَهَ** ona bir görüş; yani (aklına) doğdu. Ve **تُجاهَكَ** ve **تِجاهَكَ** oturdum; yani senin karşı yönünde. Ve **تَجَهْتُ** sana, **أَتْجَهُ**; yani yöneldim. Ve onu bir ihtiyaçta **وَجَّهْتُ**; ve yüzümü Allah’a, yücedir, **وَجَّهْتُ**; ve sana doğru ve sana **تَوَجَّهْتُ**. Ve şeyh **توَجَّهَ**, döndüğü ve yaşlandığı zaman. Ve bir şey **مُوَجَهٌ**; tek bir yöne konulduğu, değişmediği zaman. Ve adam zamm ile **وَجُهَ**; yani **وَجيهاً** oldu; yani mevki ve değer sahibi. Ve Allah onu **أوْجَهَهُ**; yani onu **وَجيهاً** kıldı. Ve onu **أوْجَهْتُ**; yani onu **وجيهاً** olarak buldum. Ve beldenin **وُجوهُ**’u: onun eşrafıdır. **الوَجيهَةُ**: bir boncuktur. Ve çocuk için, elleri rahimden önce çıktığında: **وَجيهٌ** denir. Ve ayakları önce çıktığında: **يَتْنٌ**.

Ebû Ubeyd: **التَوْجيهُ**, Halîl’den (naklen), **ألف التأسيس** ile **القافية** arasındaki harftir. Dedi: İstersen onu dilediğin herhangi bir harfle değiştirebilirsin; İmru’ul-Kays’ın sözü gibi: “**أني أفرّ**” ile onun sözü “**صُبُرْ**” ve onun sözü “**واليوم قرّ**”. Bundan dolayı ona **توجيهٌ** denildi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والجيم وما يثلثهما)
(وجح) الواو والجيم والحاء. كلمةٌ تدلُّ على سَتر شيءٍ لشيء. وكلُّ ما استَتَرتَ به وِجاح ووَجاح([1]). ويقال الوجاح: الشَّخص([2])، لأنَّ كلَّ شخصٍ يستُر ما وراءه. ومنه: حفَرتُ حتَّى أوْجَحْت، أي بلغت الصَّفا. والصَّفا يستُر ما تَحتَه ويمنعُه.
(وجد) الواو والجيم والدال، يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الشي يُلفيه. ووَجَدْتُ الضَّالَّة وِجْداناً. [وحكى بعضُهم: وجَدتُ في الغضَب وِجداناً([3])]. وأنشد:
كِلانا ردَّ صاحبَهُ بيأْسٍ *** على حَنَقٍ ووِجدانٍ شديدِ([4])
(وجذ) الواو والجيم والذال. كلمةٌ صحيحة، هي الوَجْذ، نُقرة في الصَّخرة([5])، والجمع وِجاذ([6]). وبلغنا أنَّه يقال، أوجَذَه على الأمر، أكْرَهَه.
(وجر) الواو والجيم* والراء كلمةٌ تدلُّ على جنسٍ من السَّقْي. ووَجَرْت الصَّبيَّ الدَّواء وأوجرتُه. ويستعيرونه فيقولون، أوْجَرْتُه الرُّمحَ، إذا طعنتَه في صَدرِه. والوِجار، سَرَبُ الضَّبُع، لأنَّها تَغِيب فيه كما يغيب المشروب في الحَلْق.
(وجز) الواو والجيم والزاء كلمةٌ واحدة. يقال كلامٌ وَجْزٌ ووجيز. وربَّما قالوا: توجَّزْتُ الشَّيءَ، مثل تنجَّزْت.
(وجس) الواو والجيم والسين: كلمةٌ تدلُّ على إحساسٍ بشيءٍ وتسمُّعٍ له. تَوَجَّس الشَّيءَ: أحَسَّ به فتسمَّعَ لـه. قال الله تعالى: ﴿فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى﴾[ طه 67]. ثمَّ قال ذو الرُّمَّة:
* إذا توجَّسَ([7]) *
ومما شذَّ عن هذا وهو من الكلام المُشكِل: قولهم: لا أفعَلُه سَجِيسَ الأوْجَسِ: الدَّهْر. وما ذُقْتُ عِنده أوجَسَ، أي شيئاً من الطَّعام.
 (وجع) الواو والجيم والعين: كلمةٌ واحدة، هي الوَجَع: اسمٌ يجمع المرض كلَّه. وهو ييجَع وياجَعُ([8])، وأنت تِيجع من كذا. وقال رائدٌ من الرُّوَّاد: "رأيتُ كَلأً تِيجَعُ لـه كَبِدُ المُصْرِم([9])". وهو وَجِعٌ وقومٌ وَجَاعَى. وأنا أوْجَعُ رأسي، ويُوجِعُني رأسي. وتوجّعت له: رَثَيت. ويقولون: إنَّ الوَجْعاء: السَّهُ([10]).
(وجم) الواو والجيم والميم: يدلُّ على سكوتٍ في اهتمام. ووَجَم من الأمرِ يَكرَهُه: أسْكَتَ لـه. وفي الحديث: "ما لي أراكَ واجماً". ويقولون: يومٌ وجيم: شديد الحَرّ، وفيه نظر. ومصدرهُ الوَجْمُ والوجوم([11]).
(وجن) الواو والجيم والنون يدلُّ على صلابةٍ في الشّيء. ومنه الوَجِين: العارض من الأرض يَنقاد، وهو صُلْبٌ، وبه سمِّيت الناقة وَجْناء. وقياس وَجْنَةِ الإنسان منه، لأنَّ فيها([12]) صلابةً وشِدّة، والجمع وَجَنات. وربَّما سمَّوْا شَطَّ الوادِي وَجِيناً. ووَجَن ثوبَه: ضَربَه بالمِيجَنَة، هي الخشَبةُ يُدَقُّ بها.
(وجه) الواو والجيم والهاء: أصلٌ واحد يدلُّ على مقابلةٍ لشيء. والوجه مستقبِلٌ لكلِّ شيء. يقال وَجْه الرّجلِ وغَيره. وربَّما عُبِّر عن الذات بالوَجْه. [و] تقول: وَجْهي إليك. قال:
أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ *** ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ([13])
وواجهتُ فلاناً: جعلتُ وجهي تِلقاءَ وجهه.
ومن الباب قولُهم: هو وجيهٌ بيِّنُ الجاه. والجاه مقلوبٌ. والوِجهة: كلُّ موضعٍ استقبلتَه. قال الله تعالى: ﴿وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ﴾ [البقرة 148]. ووجَّهت الشَّيءَ: جعلتُه على جهة([14]). وأصل جِهَتهِ وِجْهَته. والتَّوجيه: أن تَحفِر تحت القِثَّاءَة أو البِطِّيخة ثم تُضجِعَها. وتَوجَّهَ الشَّيْخُ: ولَّى وأدْبَر، كأنَّه أقْبَلَ بوجهه على الآخر. ويقال للمُهْر إذا خَرَجَتْ يداه من الرّحم: وَجِيهٌ.
(وجي) الواو والجيم والحرف المعتلّ: يقولون: تركتُه وما في قلبي منه أوْجَى، أي يَئِسْتُ منه. ويقولون: سألتُه فأوجَى عليَّ، أي بَخِلَ عَلَيَّ.
(وجب) الواو والجيم والباء: أصلٌ واحد، يدلُّ على سُقوط الشيء ووُقوعِه، ثم يتفرَّع. ووَجَب البيعُ وُجوباً: حَقَّ ووَقَع. ووَجَب الميِّت: سقَط، والقتِيلُ واجب. وفي الحديث: "فإذا وجَبَ([15]) فلا تَبكِيَنَّ باكية"، أي إذا ماتَ([16]). وقال الله في النَّسائك: ﴿فَإذَا وَجَبَتْ جُنُوبُها﴾ [الحج 26]. قال قيس:
أطاعتْ بنو عوفٍ أميراً نهاهُمُ *** عن السَّلْمِ حَتَّى كان أوَّلَ واجبِ([17])
وَجَب الحائطُ: سقَطَ، وجْبَةً. والوجيبة: أن تُوجِبَ البيعَ، في أن تأخذ منه بعضاً في كلِّ يوم، فإذا فَرَغَ قيل: اسْتَوْفَى وَجِيبتَه. ويقولون: الوَجْبُ: الجَبَان. قال:
* طلوبُ الأعادِي لا سَؤومٌ ولا وَجْبُ([18]) *
سمِّي به لأنَّه كالسَّاقط. ويقولون المُوَجِّب: النَّاقة لا تنبعث من كثرة لحمها.
ومن الباب المُوَجِّب من النُّوق: التي يَنعقِد اللِّبَأُ في ضَرعها.
وأمَّا وَجِيبُ القَلْب فمن الإبدال، والأصل الوجيف، وقد مَرَّ.
---------------------__
([1]) هو مثلث الواو كما في اللسان والقاموس.
([2]) في الأصل: "شخص".
([3]) التكلمة من المجمل.
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وجد)، وهو لصخر الغي، كما في اللسان وديوان الهذليين (2: 67). وكذا ورد إنشاده في المجمل. لكن في اللسان: "وتأنيب ووجدان شديد"، وفي الديوان: "وتأنيب ووجدان بعيد".
([5]) في المجمل واللسان: "نقرة في الجبل".
([6]) ووجذان أيضاً.
([7]) سبق في (أرض) والبيت بتمامه كما في الديوان 587 واللسان (وجس، أرض، موم):
إذا توجّس ركزا من سنابكها *** أو كان صاحب أرض أو به الموم
 ([8]) ويقال أيضاً: "يوجع" كيفرح.
([9]) انظر البيان والتبيين (2: 161) واللسان (صرم 231).
([10]) السه: الاست. وفي المجمل واللسان: "السافلة". وفي القاموس "الدبر".
([11]) في الأصل: "ومصدر الوجم الوجوم".
([12]) في الأصل: "فيه".
([13]) البيت من أبيات سيبويه الخمسين، التي لا يعرف قائلها. سيبويه (1: 17) والخزانة (1: 486).
([14]) في المجمل: "على جهة واحدة".
([15]) في الأصل: "وجبت". وانظر اللسان (وجب).
([16]) في الأصل: "ماتت".
([17]) ديوان قيس بن الخطيم 14 واللسان (وجب، غمس).
([18]) البيت للأخطل في ديوانه 21 واللسان (وجب). وكذا ورد ضبطه في المجمل والصحاح كما يفهم من اللسان. قال ابن بري: صواب إنشاده: ولا وجب، بالخفض. وقبله:
إليك أمير المؤمنين رحلتها *** على الطائر الميمون والمنزل الرحب
إلى مؤمن تجلو صفائح وجهه *** بلابل تغشى من هموم ومن كرب
          وصدره:           * عموس الدجى ينشق عن متضرم *

ـ

##### Türkçe

(وav ve **ج** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**وجح**) **الواو** ve **الجيم** ve **الحاء**. Bir kelime; bir şeyin bir şeye (karşı) örtülmesine delâlet eder. Ve senin onunla örtündüğün her şey **وِجاح** ve **وَجاح**([1])’tır. Ve denilir: **الوجاح**: **الشَّخص**([2]); çünkü her **شخص** arkasındakini örter. Ondandır: “Kazdım, tâ ki **أوْجَحْت**”; yani **الصَّفا**’ya ulaştım. Ve **الصَّفا** altındakini örter ve onu engeller.

(**وجد**) **الواو** ve **الجيم** ve **الدال**; tek bir asla delâlet eder; o da: senin onu bulduğun şeydir. Ve “**وَجَدْتُ الضَّالَّة** **وِجْداناً**.” [Ve bazısı hikâye etti: “Öfkede **وِجداناً** buldum”([3]).] Ve inşâd etti:
كِلانا ردَّ صاحبَهُ بيأْسٍ *** على حَنَقٍ ووِجدانٍ شديدِ([4])

(**وجذ**) **الواو** ve **الجيم** ve **الذال**. Sahih bir kelime; o **الوَجْذ**’dir: kayada bir oyuk([5]); cem‘i **وِجاذ**([6]). Ve bize ulaştı ki denilir: “Onu iş üzerine **أوجَذَه**”; onu zorladı.

(**وجر**) **الواو** ve **الجيم** ve **الراء**; bir kelime, sulamanın bir cinsine delâlet eder. Ve “Çocuğa ilacı **وَجَرْتُ** ve onu **أوجرتُه**.” Ve onu ödünç alırlar da derler: “Ona mızrağı **أوْجَرْتُه**”; göğsüne sapladığın zaman. Ve **الوِجار**, sırtlanın inidir; çünkü o, içeceğin boğazda kaybolduğu gibi onda kaybolur.

(**وجز**) **الواو** ve **الجيم** ve **الزاء**: tek bir kelime. Denilir: söz **وَجْزٌ** ve **وجيز**. Ve bazen derler: “Şeyi **توجَّزْتُ**”; “**تنجَّزْت**” gibi.

(**وجس**) **الواو** ve **الجيم** ve **السين**: bir kelime; bir şeyle ilgili bir hissedişe ve onu dinlemeye delâlet eder. “Şeyi **تَوَجَّس**”: onu hissetti, sonra onu dinledi. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى﴾ [طه 67]. Sonra **ذو الرُّمَّة** dedi:
* إذا توجَّسَ([7]) *
Ve bundan şâz olan ve müşkil kelâmdan olan şeylerdendir: onların “Onu **سَجِيسَ الأوْجَسِ** yapmam” sözleri: **الدَّهْر**. Ve “Onun yanında **أوجَسَ** tatmadım”; yani yemekten bir şey.

(**وجع**) **الواو** ve **الجيم** ve **العين**: tek bir kelime; o **الوَجَع**’dır: bütün hastalığı toplayan bir isim. Ve o **ييْجَع** ve **ياجَعُ**([8]) olur; ve sen “şundan **تِيجع** olursun.” Ve **الرُّوَّاد**’dan bir **رائد** dedi: “**كَلأً** gördüm ki ona **كَبِدُ المُصْرِم** **تِيجَعُ**([9]).” Ve o **وَجِعٌ**’dir ve bir kavim **وَجَاعَى**. Ve “Başımı **أوْجَعُ**” ve “Başım beni **يُوجِعُ**.” Ve “Ona **توجّعت**”: mersiye söyledim. Ve derler: **الوَجْعاء**: **السَّهُ**([10]).

(**وجم**) **الواو** ve **الجيم** ve **الميم**: bir ilgide sükûta delâlet eder. Ve “İşten **وَجَم**; onu kerih görür”: onun için sustu. Ve hadiste: “Bana ne oluyor da seni **واجماً** görüyorum.” Ve derler: **وجيم** bir gün: şiddetli sıcak; ve bunda nazar vardır. Ve onun masdarı **الوَجْمُ** ve **الوجوم**([11])’dur.

(**وجن**) **الواو** ve **الجيم** ve **النون**; şeyde bir katılığa delâlet eder. Ondandır **الوَجِين**: yerden bir yan; uzanır, hâlbuki o katıdır; ve onunla deve **وَجْناء** diye adlandırıldı. Ve insanın **وَجْنَة**’si onun kıyasıdır; çünkü onda([12]) katılık ve şiddet vardır; cem‘i **وَجَنات**. Ve bazen vâdînin kıyısını **وَجِيناً** diye adlandırdılar. Ve “Elbisesini **وَجَن**”: onu **المِيجَنَة** ile dövdü; o, onunla dövülen tahtadır.

(**وجه**) **الواو** ve **الجيم** ve **الهاء**: tek bir asıl; bir şeye karşı durmaya delâlet eder. Ve **الوجه** her şeyin karşısındadır. Denilir: adamın **وَجْه**’i ve başkasının. Ve bazen zât, **الوجه** ile ifade edilir. [Ve] dersin: “**وَجْهي** sana.” Dedi:
أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ *** ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ([13])
Ve “Falancayla **واجهتُ**”: yüzümü onun yüzünün karşısına koydum.
Ve bâbdandır onların sözleri: “O **وجيهٌ**; **الجاه**’ı açık.” Ve **الجاه** ters çevrilmiştir. Ve **الوِجهة**: yöneldiğin her yer. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ﴾ [البقرة 148]. Ve “Şeyi **وجَّهت**”: onu bir yöne([14]) koydum. Ve onun **جِهَتهِ**’sinin aslı **وِجْهَته**’dir. Ve **التَّوجيه**: hıyarın veya karpuzun altını kazman, sonra onu yatırmandır. Ve “İhtiyar **تَوجَّهَ**”: döndü ve arkasını döndü; sanki yüzüyle ötekine yönelmiş gibi. Ve tay için, rahimden iki eli çıktığında: **وَجِيهٌ** denilir.

(**وجي**) **الواو** ve **الجيم** ve illetli harf: derler: “Onu bıraktım; kalbimde ondan **أوْجَى** yok”; yani ondan ümit kestim. Ve derler: “Ona sordum da bana karşı **أوجَى**”; yani bana karşı cimrilik etti.

(**وجب**) **الواو** ve **الجيم** ve **الباء**: tek bir asıl; şeyin düşmesine ve vuku bulmasına delâlet eder; sonra dallanır. Ve “Satış **وَجَب**; **وُجوباً**”: hak oldu ve vuku buldu. Ve “Ölü **وَجَب**”: düştü; ve öldürülen **واجب**’dir. Ve hadiste: “**وجَبَ**([15]) olunca, ağlayan hiçbir kadın ağlamasın”; yani öldüğü zaman([16]). Ve Allah Teâlâ kurbanlarınız hakkında dedi: ﴿فَإذَا وَجَبَتْ جُنُوبُها﴾ [الحج 26]. **قيس** dedi:
أطاعتْ بنو عوفٍ أميراً نهاهُمُ *** عن السَّلْمِ حَتَّى كان أوَّلَ واجبِ([17])
Ve “Duvar **وَجَب**”: düştü; **وجْبَةً**. Ve **الوجيبة**: satışı **تُوجِبَ** etmendir; yani ondan her gün bir miktar almandır; bitirdiğinde “**اسْتَوْفَى وَجِيبتَه**” denilir. Ve derler: **الوَجْبُ**: korkak. Dedi:
* طلوبُ الأعادِي لا سَؤومٌ ولا وَجْبُ([18]) *
Ona bununla ad verildi; çünkü o, düşmüş gibi olur. Ve derler: **المُوَجِّب**: eti çokluğundan dolayı harekete geçmeyen dişi deve.
Ve bâbdandır: develerden **المُوَجِّب**: memesinde ağız sütü pıhtılaşan.
Ama **وَجِيبُ القَلْب** ise ibdâldendir; aslı **الوجيف**’tir; ve geçti.

---------------------__
([1]) **الواو**’nun üçlenmişidir; **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu gibi.
([2]) Asılda: “**شخص**”.
([3]) **المجمل**’den tekmile.
([4]) Onu **المجمل** ve **اللسان** (**وجد**)’de inşâd etti; ve o, **صخر الغي**’indir; **اللسان** ve **ديوان الهذليين** (2: 67)’de olduğu gibi. Ve inşâdı **المجمل**’de böyle vârid olmuştur. Lâkin **اللسان**’da: “**وتأنيب ووجدان شديد**”, ve **الديوان**’da: “**وتأنيب ووجدان بعيد**”.
([5]) **المجمل** ve **اللسان**’da: “dağda bir oyuk”.
([6]) Ve **وجذان** da.
([7]) (**أرض**)’da geçti; ve beytin tamamı **الديوان** 587 ve **اللسان** (**وجس**، **أرض**، **موم**)’da olduğu gibi:
إذا توجّس ركزا من سنابكها *** أو كان صاحب أرض أو به الموم
([8]) Ve ayrıca denilir: “**يوجع**” **يفرح** gibi.
([9]) **البيان والتبيين** (2: 161) ve **اللسان** (**صرم** 231)’e bak.
([10]) **السَّه**: **الاست**. Ve **المجمل** ve **اللسان**’da: “**السافلة**”. Ve **القاموس**’ta “**الدبر**”.
([11]) Asılda: “Ve **الوجم**’in masdarı **الوجوم**.”
([12]) Asılda: “onda”.
([13]) Beyit, **سيبويه**’nin elli beytindendir; söyleyeni bilinmez. **سيبويه** (1: 17) ve **الخزانة** (1: 486).
([14]) **المجمل**’de: “tek bir yöne”.
([15]) Asılda: “**وجبت**”. Ve **اللسان** (**وجب**)’e bak.
([16]) Asılda: “öldü (dişil)”.
([17]) **ديوان قيس بن الخطيم** 14 ve **اللسان** (**وجب**، **غمس**).
([18]) Beyit **الأخطل**’ındır; **ديوانه** 21 ve **اللسان** (**وجب**). Ve ضبطu da **المجمل** ve **الصحاح**’ta, **اللسان**’dan anlaşıldığı üzere, böyle vârid olmuştur. **ابن بري** dedi: İnşâdının doğrusu: “**ولا وجب**”, cer ile. Ve ondan önce:
إليك أمير المؤمنين رحلتها *** على الطائر الميمون والمنزل الرحب
إلى مؤمن تجلو صفائح وجهه *** بلابل تغشى من هموم ومن كرب
          وصدره:           * عموس الدجى ينشق عن متضرم *

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الوجه الجارحة. قال تعالى: ﴿فاغسلوا وجوهكم وأيديكم﴾ [المائدة/6]، ﴿وتغشى وجوههم النار﴾ [إبراهيم/50] ولما كان الوجه أول ما يستقبلك، وأشرف ما في ظاهر البدن استعمل في مستقبل كل شيء، وفي أشرفه ومبدئه، فقيل: وجه كذا، ووجه النهار. وربما عبر عن الذات بالوجه في قول الله: ﴿ويبقى وجه ربك ذو الجلال والإكرام﴾ [الرحمن/27] قيل: ذاته.
وقيل: أراد بالوجه ههنا التوجه إلى الله تعالى بالأعمال الصالحة، وقال: ﴿فأينما تولوا فثم وجه الله﴾ [البقرة/115]، ﴿كل شيء هالك إلا وجهه﴾ [القصص/88]، ﴿يريدون وجه الله﴾ [الروم/38]، ﴿إنما نطعمكم لوجه الله﴾ [الإنسان/9] قيل: إن الوجه في كل هذا زائد، ويعنى بذلك: كل شيء هالك إلا هو، وكذا في أخواته. وروي أنه قيل ذلك لأبي عبد الله بن الرضا (تقدم ص 75)، فقال: سبحان الله! لقد قالوا قولا عظيما، إنما عني الوجه الذي يؤتى منه (انظر: البصائر 5/166)، ومعناه: كل شيء من أعمال العباد هالك وباطل إلا ما أريد به الله، وعلى هذا الآيات الأخر، وعلى هذا قوله: ﴿يريدون وجهه﴾ [الكهف/28]، ﴿تريدون وجه الله﴾ [الروم/39]، وقوله: ﴿وأقيموا وجوهكم عند كل مسجد﴾ [الأعراف/29] فقد قيل: أراد به الجارحة، واستعارها كقولك: فعلت كذا بيدي، وقيل: أراد بالإقامة تحري الاستقامة، وبالوجه التوجه (قال القرطبي: أي: توجهوا إليه في كل صلاة إلى القبلة.
تفسير القرطبي 7/188)، والمعنى: أخلصوا العبادة لله في الصلاة. وعلى هذا النحو قوله تعالى: ﴿فإن حاجوك فقل أسلمت وجهي لله﴾ [آل عمران/20]، وقوله: ﴿ومن يسلم وجهه إلى الله وهو محسن فقد استمسك بالعروة الوثقى﴾ [لقمان/22]، ﴿ومن أحسن دينا ممن أسلم وجهه لله﴾ [النساء/125]، وقوله: ﴿فأقم وجهك للدين حنيفا﴾ [الروم/30] فالوجه في كل هذا كما تقدم، أو على الاستعارة للمذهب والطريق.
وفلان وجه القوم، كقولهم: عينهم ورأسهم ونحو ذلك. وقال: ﴿وما لأحد عنده من نعمة تجزى * إلا ابتغاء وجه ربه الأعلى﴾ [الأعلى/19 - 20]، وقوله: ﴿آمنوا بالذي أنزل على الذين آمنوا وجه النهار﴾ [آل عمران/72] أي: صدر النهار. ويقال: واجهت فلانا: جعلت وجهي تلقاء وجهه، ويقال للقصد: وجه، وللمقصد جهة ووجهة، وهي حيثما نتوجه للشيء، قال: ﴿ولكل وجهة هو موليها﴾ [البقرة/148] إشارة إلى الشريعة، كقوله: ﴿شرعة﴾ [المائدة/48] وقال بعضهم: الجاه مقلوب عن الوجه لكن الوجه يقال في العضو والحظوة، والجاه لا يقال إلا في الحظوة. ووجهت الشيء: أرسلته في جهة واحدة فتوجه، وفلان وجيه: ذو جاه. قال تعالى: ﴿وجيها في الدنيا والآخرة﴾ [آل عمران/45] وأحمق ما يتوجه به: كناية عن الجهل بالتفرط، وأحمق ما يتوجه (قال ابن فارس: ويقولون: أحمق ما يتوجه. أي: ما يحسن أن يأتي الغائط. المجمل 3/917)، بفتح الياء وحذف به عنه، أي: لا يستقيم في أمر من الأمور لحمقه، والتوجيه في الشعر: الحرف الذي بين ألف التأسيس وحرف الروي (انظر: المجمل 3/917).

##### Türkçe

- **الوجه**’ün aslı uzuvdur. Yüce Allah dedi ki: ﴿فاغسلوا **وجوهكم** وأيديكم﴾ [المائدة/6]، ﴿وتغشى **وجوههم** النار﴾ [إبراهيم/50]. **الوجه** sana ilk karşılayan şey ve bedenin dış görünüşünde olanın en şereflisi olunca, her şeyin karşısı, ve onun en şereflisi ve başlangıcı hakkında kullanıldı; böylece: **وجه** şöyle-böyle, ve **وجه النهار** denildi. Bazen de Allah’ın sözü içinde **الوجه** ile zât kastedilmiştir: ﴿ويبقى **وجه** ربك ذو الجلال والإكرام﴾ [الرحمن/27]; denildi ki: O’nun zâtı.
Ve denildi ki: Burada **الوجه** ile, salih amellerle Yüce Allah’a yönelme kastedildi. Ve dedi: ﴿فأينما تولوا فثم **وجه الله**﴾ [البقرة/115]، ﴿كل شيء هالك إلا **وجهه**﴾ [القصص/88]، ﴿يريدون **وجه الله**﴾ [الروم/38]، ﴿إنما نطعمكم ل**وجه الله**﴾ [الإنسان/9]. Denildi ki: **الوجه** bütün bunlarda زائد’dır; bununla kastedilen: Her şey helâk olucudur, ancak O değil; ve kardeşlerinde de böyledir. Rivayet olundu ki bunun Ebû Abdullah b. er-Rıdâ’ya (geçti s. 75) söylendiği, o da dedi ki: سبحان الله! Gerçekten büyük bir söz söylediler; ancak kastedilen, kendisinden gelinen **الوجه**’dür (bkz.: البصائر 5/166). Bunun manası: Kulların amellerinden her şey helâk olucu ve bâtıldır, ancak onunla Allah kastedilen müstesna. Ve bunun üzere diğer âyetler; ve bunun üzere O’nun sözü: ﴿يريدون **وجهه**﴾ [الكهف/28]، ﴿تريدون **وجه الله**﴾ [الروم/39]، ve O’nun sözü: ﴿وأقيموا **وجوهكم** عند كل مسجد﴾ [الأعراف/29]. Denildi ki: Onunla uzuv kastedildi; ve onu, senin “şunu şunu elimle yaptım” demen gibi ödünç aldı. Ve denildi ki: **الإقامة** ile doğruluğu gözetme, **الوجه** ile yönelme kastedildi (قال القرطبي: أي: توجهوا إليه في كل صلاة إلى القبلة.
تفسير القرطبي 7/188). Mana: namazda ibadeti Allah’a hâlis kılın. Ve bu tarz üzere Yüce Allah’ın sözü: ﴿فإن حاجوك فقل أسلمت **وجهي** لله﴾ [آل عمران/20]، ve O’nun sözü: ﴿ومن يسلم **وجهه** إلى الله وهو محسن فقد استمسك بالعروة الوثقى﴾ [لقمان/22]، ﴿ومن أحسن دينا ممن أسلم **وجهه** لله﴾ [النساء/125]، ve O’nun sözü: ﴿فأقم **وجهك** للدين حنيفا﴾ [الروم/30]. **الوجه** bütün bunlarda, geçtiği üzere; yahut mezhep ve yol için ödünçleme üzeredir.
Ve falan, kavmin **وجه**’üdür; onların “gözleri” ve “başları” ve bunun benzeri demeleri gibi. Ve dedi: ﴿وما لأحد عنده من نعمة تجزى * إلا ابتغاء **وجه** ربه الأعلى﴾ [الأعلى/19 - 20]. Ve O’nun sözü: ﴿آمنوا بالذي أنزل على الذين آمنوا **وجه النهار**﴾ [آل عمران/72] yani: günün başı. Ve denilir: **واجهت** falanı: yüzümü onun yüzünün karşısına kıldım. Ve kasıt için **وجه** denilir; ve maksat için **جهة** ve **وجهة**; ve o, bir şeye yöneldiğimiz her neresi ise odur. Dedi: ﴿ولكل **وجهة** هو موليها﴾ [البقرة/148]; şeriata işarettir; O’nun sözü gibi: ﴿شرعة﴾ [المائدة/48]. Bazıları dedi ki: **الجاه** **الوجه**’den ters çevrilmiştir; lâkin **الوجه** uzuvda ve itibar/itibarda söylenir, **الجاه** ise ancak itibar/itibarda söylenir. Ve **وجهت** şeyi: onu tek bir yöne gönderdim, böylece o yöneldi. Ve falan **وجيه**’dir: **جاه** sahibi. Yüce Allah dedi: ﴿وجيها في الدنيا والآخرة﴾ [آل عمران/45]. Ve “**أحمق ما يتوجه به**”: aşırılıkta cehalete kinayedir. Ve “**أحمق ما يتوجه**” (قال ابن فارس: ويقولون: **أحمق ما يتوجه**. أي: ما يحسن أن يأتي الغائط. المجمل 3/917)، **الياء**’nın fethiyle ve “**به**”nin ondan hazfiyle; yani: ahmaklığı sebebiyle işlerin hiçbirinde doğrulmaz. Ve şiirde **التوجيه**: **ألف التأسيس** ile **حرف الروي** arasındaki harftir (bkz.: المجمل 3/917).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ج ه
واجهتُه مواجَهة ووِجاهاً‏.‏
ودَاري تُجاه داره‏.‏
ووجاه داره وقعدت وجاهك وتجاهك بالضم والكسر فيهما‏.‏
ونظروا إليّ بأويجه سوءٍ‏.‏
ورجعت إلينا بغير الوجه الذي فارقتنا به‏.‏
وتوجّهت إليه ووجّهت ‏"‏ أينما أوجّه ألق سعداً ‏"‏ ووجّهت إليه رسولاً‏.‏
وتوجّه جهة كذا ووجهة كذا وجعلته وجهةً لي‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ فأمسين بالحومان يجعلن وجهةً لأعناقهنّ الجديَ أو مطلع النّسر وهبّت الريح من جهة المشرق ومن سائر الجهات‏.‏
ومهرٌ وجيهٌ‏:‏ خرجت يداه أولاً وهو نقيض اليتن‏.‏
ووجّه الأعمى والمريض والميت‏:‏ جعل وجهه نحو القبلة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هذا وجه الثّوب‏.‏
ووجه القوم وهؤلاء وجوه البلد ورجل وجيه‏:‏ بيّن الوجاهة‏.‏
وله جاه وحرمة‏.‏
قال العبّاس بن مرداس‏:‏ وقال بني عادٍ هلكتم فجهّزوا خياركم أهل الوجاهة والمجد وهو من الوجهاء‏.‏
ووجّهه الأمير توجيهاً وأوجهه إيجاهاً‏:‏ جعله وجيهاً‏.‏
قال أميّة‏:‏ فتوجهنا أقوالها وملوكها ويعرفنا ذو رأيها وصليبها وهو موجّه عند السلطان‏.‏
وكساء موجّه‏:‏ له وجهان‏.‏
وأحدب موجّه‏:‏ له حدبتان من خلف وقدّام‏.‏
ووجهتك عند النّاس أجهك أي صرت أوجه منك‏.‏
وهو يبتغي بذلك وجه الله‏.‏
وسمعت في المسجد الحرام سائلاً يقول‏:‏ من يدلّني على وجه عربيّ كريم يحملني على نعيله‏.‏
وجاءنا في وجه النّهار‏.‏
قال‏:‏ من كان مسروراً بمقتل مالكٍ فليأت نسوتنا بوجه نهار وتفرّقوا في كل وجهٍ وجهةٍ‏.‏
و ‏"‏ من يردّ وجه السّيل ‏"‏ وصرفت الشيء عن وجهه‏.‏
وليس لكلامك هذا وجه‏:‏ صحّةٌ‏.‏
ومسح وجهه بالوجيهة وهي خرزة حمراء أو عسلية لها وجهان يتراءى فيها الوجه كالمرآة يمسح بها الرجل وجهه إذا أراد الدّخول على السّلطان‏.‏
وفي مثل ‏"‏ وجه الحجر وجهةٌ ما له ‏"‏ وجهةً ما له بالنصب والرفع أي دبر الأمر على وجهه وأصله في البناء إذا لم يقع الحجر موقعه أي أدره حتى يقع على وجهه الذي ينبغي أن يقع عليه‏.‏
وتوجّه الشيخ‏:‏ ولّى وأدبر‏.‏
و ‏"‏ أحمق ما يتوجّه ‏"‏ أي ما يحسن أن يأتي الغائط‏.‏

##### Türkçe

و ج ه
Onunla **واجهتُه** **مواجَهة** ve **وِجاهاً** (şeklinde) yüz yüze geldim.
Ve evim, onun evinin **تُجاه**ındadır.
Ve onun evinin **ووجاه**ı (karşısı); ve senin **وجاهك**ın ve **تجاهك**ın karşısında oturdum; ikisinde de (okunuş) damme ve kesre iledir.
Ve bana kötü bir **بأويجه** ile baktılar.
Ve bizi terk ettiğin **الوجه**den başka bir **الوجه** ile bize döndün.
Ve ona **توجّهت**; ve **وجّهت**: “Nereye **أوجّه** edersem Sa‘d’ı bulurum”; ve ona bir elçi **وجّهت**.
Ve şöyle bir yöne **توجّه** etti ve şöyle bir **وجهة**ye; ve onu benim için bir **وجهة** kıldım.
Zû’r-Rumme dedi ki:
“Derken akşamladık; hûmân’da (dişi develer) boyunları için bir **وجهة** kılarlar: Cedy’i yahut Nesr’in doğuşunu.”
Ve rüzgâr doğunun **جهة**sinden ve diğer **الجهات**ten esti.
Ve **وجيه** bir tay: iki eli (ön ayakları) önce çıktı; ve o, **اليتن**in zıddıdır.
Ve körü, hastayı ve ölüyü **وجّه** etti: yüzünü kıbleye doğru kıldı.
Mecazdan: Bu, elbisenin **وجه**idir.
Ve kavmin **وجه**i; ve bunlar beldenin **وجوه**udur; ve **وجيه** bir adam: **الوجاهة**si açık (belli)dir.
Ve onun için **جاه** ve **حرمة** vardır.
Abbâs b. Mirdâs dedi ki:
“Ve Âd oğulları dedi: Helâk oldunuz; öyleyse seçkinlerinizi, **الوجاهة** ve şeref ehli olanlarınızı hazırlayın.”
Ve o, **الوجهاء**dandır.
Emîr onu **وجّهه** **توجيهاً**; ve onu **أوجهه** **إيجاهاً**: onu **وجيهاً** kıldı.
Umeyye dedi ki:
“Derken onun sözlerine ve krallarına **فتوجهنا**; ve onun görüş ve sağlam (kimse) sahibi bizi tanır.”
Ve o, sultanın yanında **موجّه**dir.
**موجّه** bir örtü: onun iki **وجه**i vardır.
**موجّه** bir kambur: onun arkadan ve önden iki kamburu vardır.
İnsanlar yanında senin **وجهتك**ın, benden daha **أجهك**tir; yani senden daha **أوجه** oldum.
Ve o, bununla Allah’ın **وجه**ini ister.
Ve Mescid-i Harâm’da bir dilenciyi işittim, diyordu ki: “Beni, beni nalına bindirecek Arap, kerîm bir **وجه**e kim delâlet eder?”
Ve bize gündüzün **وجه**inde geldi.
Dedi ki: “Mâlik’in öldürülmesine sevinen kimse, kadınlarımıza gündüzün **وجه**iyle gelsin.”
Ve her **وجه** **وجهة**ye dağıldılar.
Ve: “Selin **وجه**ini kim geri çevirir?”
Ve şeyi onun **وجه**inden çevirdim.
Senin bu sözün için bir **وجه** yoktur: (yani) bir sıhhat (doğruluk) yoktur.
Ve **الوجيهة** ile yüzünü meshetti; o, kırmızı yahut bal rengi bir boncuktur; onun iki **وجه**i vardır; onda yüz, ayna gibi görünür; adam sultanın huzuruna girmek istediğinde onunla yüzünü siler.
Şu meselde: “**وجه الحجر وجهةٌ ما له**” (vardır); “**وجهةً ما له**” nasb ve ref‘ ile (okunur); yani işi onun **وجه**i üzere düzenledi; ve aslı, inşaatta, taş yerine oturmadığında (söylenir); yani onu çevir ki, düşmesi gereken **وجه**i üzerine düşsün.
**توجّه** eden şeyh: döndü ve arkasını dönüp gitti.
Ve: “**أحمق ما يتوجّه**” yani büyük abdestini yapmaya gelmeyi güzel yapamaz.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَجْهُ: معروف، والجمع الوُجُوه. وحكى الفراء: حَيِّ الأُجُوهَ وحَيِّ الوُجُوه. قال ابن السكيت: ويفعلون ذلك كثيراً في الواو إذا انضمت. وفي الحديث: أَنه ذكر فِتَناً كوُجُوهِ البَقَرِ أَي يُشْبِه بَعْضُها بعضاً لأَن وُجُوهَ البقر تتشابه كثيراً؛ أَراد أَنها فِتَنٌ مُشْتَبِهَةٌ لا يُدْرَى كيف يُؤْتَى لها. قال الزمخشري: وعندي أَن المراد تأْتي نواطِحَ للناس ومن ثم قالوا نَواطِحُ الدَّهْرِ لنوائبه. ووَجْهُ كُلِّ شيء: مُسْتَقْبَلُه، وفي التنزيل العزيز: فأَيْنَما تُوَلُّوا فثَمَّ وَجْهُ اللهِ. وفي حديث أُمّ سلمة: أَنها لما وَعَظَتْ عائشة حين خرجت إلى البصرة قالت لها: لو أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عَارَضَكِ ببعض الفَلَواتِ ناصَّةً قَلُوصاً من مَنْهَلٍ إلى مَنْهَلٍ قد وَجِّهْتِ سدافَتَه وتَرَكْتِ عُهَّيْداهُ في حديث طويل؛ قولها: وَجَّهْتِ سِدافَتَه أَي أَخذتِ وَجْهاً هَتَكْتِ سِتْرَك فيه، وقيل: معناه أَزَلْتِ سِدافَتَهُ، وهي الحجابُ، من الموضع الذي أُمِرْتِ أَن تَلْزَمِيه وجَعَلْتِها أَمامَكِ. القتيبي: ويكون معنى وَجَّهْتِهَا أَي أَزَلْتِهَا من المكان الذي أُمِرْتِ بلزومه وجَعَلْتِهَا أَمامَكِ. والوَجْهُ: المُحَيَّا. وقوله تعالى: فأَقِمْ وَجْهَكَ للدِّين حَنِيفاً؛ أَي اتَّبِع الدِّينَ القَيِّمَ، وأَراد فأَقيموا وجوهكم، يدل على ذلك قوله عز وجل بعده: مُنِيبِينَ إليه واتَّقُوهُ؛ والمخاطَبُ النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، والمراد هو والأُمَّةُ، والجمع أَوْجُهٌ ووُجُوهٌ. قال اللحياني: وقد تكون الأَوْجُهُ للكثير، وزعم أَن في مصحف أُبَيٍّ أَوْجُهِكُمْ مكان وُجُوهِكُمْ، أُراه يريد قوله تعالى: فامسحوا بوُجُوهِكُمْ. وقوله عز وجل: كلُّ شيءٍ هالكٌ إلا وَجْهَهُ؛ قال الزجاج: أَراد إلا إيَّاهُ. وفي الحديث: كانَتْ وُجُوهُ بُيُوت أَصحابِهِ شارعةً في المسجد؛ وَجْهُ البيتِ: الخَدُّ الذي يكون فيه بابه أَي كانت أَبواب بيوتهم في المسجد، ولذلك قيل لَخَدِّ البيت الذي فيه الباب وَجْهُ الكَعْبةِ. وفي الحديث: لتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُمْ أَو لَيُخالِفَنَّ الله بين وُجُوهكم؛ أَراد وُجوهَ القلوب، كحديثه الآخر: لا تَخْتَلِفُوا فتَخْتَلِفَ قُلُوبكم أَي هَوَاها وإرادَتُها. وفي حديث أَبي الدَّرْداءِ: لا تَفْقَهُ حتى تَرَى للقرآن وُجُوهاً أَي تَرَى له مَعَانيَ يحتملها فتَهابَ الإقْدامَ عليه. ووُجُوهُ البلد: أَشرافُه. ويقال: هذا وَجْهُ الرأْيِ أَي هو الرأْيُ نَفْسُه. والوَجْه والجِهَةُ بمعنىً، والهاء عوض من الواو، والاسم الوِجْهَةُ والوُجْهَةُ، بكسر الواو وضمها، والواو تثبت في الأَسماء كما قالوا وِلْدَةٌ، وإنما لا تجتمع مع الهاء في المصادر. واتَّجَهَ له رأْيٌ أَي سَنَحَ، وهو افْتَعَلَ، صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها، وأُبدلت منها التاء وأُدغمت ثم بُنِيَ عليه قولك قعدت تُجاهَكَ وتِجَاهَكَ أَي تِلْقاءَك. ووَجْهُ الفَرَسِ: ما أَقبل عليك من الرأْس من دون مَنَابت شعر الرأْس. وإنه لعَبْدُ الوَجْهِ وحُرُّ الوَجْهِ، وإنه لسَهْلُ الوَجْهِ إذا لم يكن ظاهر الوَجْنَةِ. ووَجْهُ النهار: أَوَّلُهُ. وجئتك بوَجْهِ نهارٍ أَي بأَوّل نهار. وكان ذلك على وَجْهِ الدهرأَي أَوَّلِهِ؛ وبه يفسره ابن الأَعرابي. ويقال: أَتيته بوَجْهِ نهارٍ وشَبابِ نهارٍ وصَدْرِ نهارٍ أَي في أَوَّله؛ ومنه قوله: مَنْ كان مَسْروراً بمَقْتَلِ مالِكٍ،
فليأْتِ نِسْوَتَنَا بوَجْهِ نهارِ
وقيل في قوله تعالى: وَجْهَ النهارِ واكْفُروا آخِرَهُ؛ صلاة الصبح، وقيل: هو أَوّل النهار. ووَجْهُ النجم: ما بدا لك منه. ووَجْهُ الكلام: السبيلُ الذي تقصده به.
وجاهاهُ إذا فاخَرَهُ.
ووُجُوهُ القوم: سادتهم، واحدهم وَجْهٌ، وكذلك وُجَهَاؤهم، واحدهم وَجِيهٌ. وصَرَفَ الشيءَ عن وَجْهِهِ أَي سَنَنِهِ.
وجِهَةُ الأَمرِ وجَهَتُهُ ووِجْهَتُه ووُجْهَتُهُ: وَجْهُهُ. الجوهري: الاسم الوِجْهَة والوُجْهة، بكسر الواو وضمها، والواو تثبت في الأَسماء كما قالوا وِلْدَةٌ، وإنما لا تجتمع مع الهاء في المصادرِ. وما له جِهَةٌ في هذا الأَمرِ ولا وِجْهَةٌ أَي لا يبصر وجْهَ أَمره كيف يأْتي له. والجِهَةُ والوِجْهَةُ جميعاً: الموضعُ الذي تَتَوَجَّهُ إليه وتقصده. وضَلَّ وِجْهَةَ أَمْرهِ أَي قَصْدَهُ؛ قال:
نَبَذَ الجِوَارَ وضَلَّ وِجْهَةَ رَوْقِهِ،
لما اخْتَلَلْتُ فُؤَادَهُ بالمِطْرَدِ
ويروى: هِدْيَةَ رَوْقِهِ. وخَلِّ عن جِهَتِه: يريد جِهَةَ الطريقِ. وقلت كذا على جِهَةِ كذا، وفعلت ذلك على جهة العدل وجهة الجور؛ والجهة: النحو، تقول كذا على جهة كذا، وتقول: رجل أَحمر من جهته الحمرة، وأَسود من جهته السواد. والوِجهةُ والوُجهةُ: القِبلةُ وشِبْهها في كل وجهة أَي في كل وجه استقبلته وأَخذت فيه. وتَجَهْتُ إليك أَتْجَهُ أَي توجهتُ، لأَن أَصل التاء فيهما واو.وتوَجَّه إليه: ذهب. قال ابن بري: قال أَبو زيد تَجِهَ الرجلُ يَتْجَهُ تَجَهاً. وقال الأَصمعي: تَجَهَ،بالفتح؛ وأَنشد أَبو زيد لمِرْداسِ بن حُصين:
قَصَرْتُ له القبيلةَ، إذ تَجِهْنا
وما ضاقَتْ بشَدّته ذِراعي
والأَصمعي يرويه: تَجَهْنا، والذي أَراده اتَّجَهْنا، فحذف أَلف الوصل وإحدى التاءين، وقَصَرْتُ: حبَسْتُ. والقبيلةُ: اسم فرسه، وهي مذكورة في موضعها، وقيل: القبيلة اسم فرسٍ؛ أَنشد ابن بري لطُفيلٍ:
بناتُ الغُرابِ والوجِيهِ ولاحِقٍ،
وأَعْوَجَ تَنْمي نِسْبَةَ المُتَنسِّبِ
واتَّجَهَ له رأْيٌ أَي سَنَحَ، وهو افْتَعَل، صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها، وأُبدلت منها التاء وأُدغمت ثم بني عليه قولك قعدت تُجاهَكَ وتِجاهَكَ أَي تِلْقاءك. وتَجَهْتُ إليك أَتْجَهُ أَي توجهتُ لأَن أَصل التاء فيهما واو. ووَجَّه إليه كذا: أَرسله، ووجَّهْتُهُ في حاجةٍ ووجَّهْتُ وجْهِيَ لله وتوَجَّهْتُ نحوَكَ وإليك. ويقال في التحضيض: وَجِّهِ الحَجَرَ وجْهةٌ مّا له وجِهَةٌ مّا له ووَجْهٌ مّا له، وإنما رفع لأَن كل حَجَرٍ يُرْمى به فله وجْهٌ؛ كل ذلك عن اللحياني، قال: وقال بعضهم وجِّه الحَجَرَ وِجْهةً وجِهةً مّا له ووَجْهاً مّا له، فنصب بوقوع الفعل عليه، وجعل ما فَضْلاً، يريد وَجِّه الأَمرَ وَجْهَهُ؛ يضرب مثلاً للأَمر إذا لم يستقم من جهةٍ أَن يُوَجِّهَ له تدبيراً من جِهةٍ أُخرى، وأَصل هذا في الحَجَرِ يُوضَعُ في البناء فلا يستقيم، فيُقْلَبُ على وجْهٍ آخر فيستقيم. أَبو عبيد في باب الأَمر بحسن التدبير والنهي عن الخُرْقِ: وَجِّهْ وَجْهَ الحَجَرِ وِجْهةً مّا له، ويقال: وِجْهة مّا له، بالرفع، أَي دَبِّرِ الأَمر على وجْهِه الذي ينبغي أَن يُوَجَّهَ عليه. وفي حُسْنِ التدبير يقال: ضرب وجْهَ الأَمر وعيْنَه. أَبو عبيدة: يقال وَجِّه الحجر جهةٌ مّا له، يقال في موضع الحَضِّ على الطلب، لأَن كل حجر يُرْمى به فله وجْهٌ، فعلي هذا المعنى رفعه، ومن نصبه فكأَنه قال وَجِّه الحجر جِهَتَه، وما فضْلٌ، وموضع المثل ضََعْ كلَّ شيء موضعه. ابن الأَعرابي: وَجِّه الحجر جِهَةً مّا له وجهةٌ مّا له ووِجْهةً مّا له ووِجهةٌ مّا له ووَجْهاً مّا له ووَجْهٌ مّا له.
والمُواجَهَةُ: المُقابلَة. والمُواجَهةُ: استقبالك الرجل بكلام أَو وَجْهٍ؛ قاله الليث.
وهو وُجاهَكَ ووِجاهَكَ وتُجاهَكَ وتِجاهَكَ أَي حِذاءَكَ من تِلْقاءِ وَجْهِكَ. واستعمل سيبويه التُّجاهَ اسماً وظرفاً. وحكى اللحياني: داريِ وجاهَ دارِكَ ووَجاهَ دارِكَ ووُجاهَ دارك، وتبدل التاء من كل ذلك. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: وكان لعلي، رضوان الله عليه، وَجْهٌ من الناس حياةَ فاطمةَ، رِضوانُ الله عليها، أَي جاهٌ وعِزٌّ فقَدَهما بعدها.والوُجاهُ والتُّجاهُ: الوجْهُ الذي تقصده. ولقيه وِجاهاً ومُواجَهةً: قابَل وجْهَهُ بوجْهِه. وتواجَهَ المنزلانِ والرجلان: تقابلا. والوُجاهُ والتُّجاه: لغتان، وهما ما استقبل شيء شيئاً، تقول: دارُ فلانٍ تُجاهَ دار فلان. وفي حديث صلاة الخوف: وطائفةٌ وُجاهَ العدوّ أَي مُقابَلتَهم وحِذاءَهم، وتكسر الواو وتضم؛ وفي رواية: تُجاهَ العدوِّ، والتاء بدل من الواو مثلها في تُقاةٍ وتُخَمةٍ، وقد تكرر في الحديث.
ورجل ذو وَجْهينِ إذا لَقِيَ بخلاف ما في قلبه.
وتقول: توجَّهوا إليك ووَجَّهوا، كلٌّ يقال غير أَن قولك وَجَّهوا إليك على معنى وَلَّوْا وُجوهَهُم، والتَّوَجُّه الفعل اللازم. أَبو عبيد: من أَمثالهم: أَينما أُوَجِّهْ أَلْقَ سَعْداً؛ معناه أَين أَتَوَجَّه. وقَدَّمَ وتَقَدَّمَ وبَيَّنَ وتبَيَّنَ بمعنى واحد. والوجْهُ: الجاهُ. ورجل مُوَجَّهٌ ووَجِيهٌ: ذو جاه وقد وَجُهَ وَجاهةٌ. وأَوْجَهَه: جعل له وجْهاً عند الناس؛ وأَنشد ابن بري لامرئ القيس:
ونادَمْتُ قَيْصَرَ في مُلْكِه،
فأَوْجَهَني وركِبْتُ البَريدا
ورجل وَجِيهٌ: ذو وَجاهةٍ. وقد وَجُه الرجلُ، بالضم: صار وَجِيهاً أَي ذا جاهٍ وقَدْر. وأَوجَهَه الله أَي صَيَّرَه وَجِيهاً. ووجَّهَه السلطانُ وأَوجَهَه: شرَّفَه. وأَوجَهْتُه: صادَفْتُه وَجِيهاً، وكلُّه من الوَجْهِ؛ قال المُساوِرُ بن هِنْدِ بن قيْس بن زُهَيْر:
وأَرَى الغَواني، بَعْدَما أَوْجَهْنَني،
أَدْبَرْنَ ثُمَّتَ قُلْنَ: شيخٌ أَعْوَرُ
ورجل وَجْهٌ: ذو جاه. وكِساءٌ مُوَجَّهٌ أَي ذو وَجْهَينِ. وأَحْدَبُ مُوَجَّهٌ: له حَدَبَتانِ من خلفه وأَمامه، على التشبيه بذلك. وفي حديث أَهل البيت: لايُحِبُّنا الأَحْدَبُ المُوَجَّهُ؛ حكاه الهروي في الغريبين. ووَجَّهَتِ الأَرضَ المَطَرَةُ: صَيَّرتَهْا وَجْهاً واحداً، كما تقول: تَرَكَتِ الأَرضَ قَرْواً واحداً. ووَجَّهَها المطرُ: قَشَرَ وَجْهَها وأَثر فيه كحَرَصَها؛ عن ابن الأَعرابي.
وفي المثل: أَحمق ما يتَوَجَّهُ أَي لا يُحْسِنُ أَن يأْتي الغائط. ابن سيده: فلان ما يتَوَجَّهُ؛ يعني أَنه إذا أَتى الغائط جلس مستدبر الريح فتأْتيه الريح بريح خُرْئِه. والتَّوَجُّهُ: الإقبال والانهزام. وتَوَجَّهَ الرجلُ: وَلَّى وكَبِرَ؛ قال أَوْسُ بن حَجَرٍ: كعَهْدِكِ لا ظِلُّ الشَّبابِ يُكِنُّني،
ولا يَفَنٌ مِمَّنْ تَوَجَّهَ دالِفُ
ويقال للرجل إذا كَبِرَ سِنُّهُ: قد تَوَجَّهَ.ابن الأَعرابي: يقال شَمِطَ ثم شاخ ثم كَبِرَ ثم تَوَجَّهَ ثم دَلَف ثم دَبَّ ثم مَجَّ ثم ثَلَّبَ ثم الموت. وعندي امرأَة قد أَوْجَهَتْ أَي قعدت عن الولادة. ويقال: وَجَّهَتِ الريحُ الحصى تَوْجِيهاً إذا ساقته؛ وأَنشد: تُوَجِّهُ أَبْساطَ الحُقُوفِ التَّياهِرِ
ويقال: قاد فلانٌ فلاناً فوَجَّه أَي انقاد واتّبع. وشيءٌ مُوَجَّهٌ إذا جُعِلَ على جِهَةٍ واحدة لا يختلف. اللحياني: نظر فلانٌ بِوُجَيْهِ سُوءٍ وبجُوهِ سُوءٍ وبِجيهِ سوءٍ. وقال الأَصمعي: وَجَهْتُ فلاناً إذا ضربت في وجْهِه، فهو مَوْجوهٌ. ويقال: أَتى فلان فلاناً فأَوْجَهَهُ وأَوْجَأَهُ إذا رَدَّهُ. وجُهتُ فلاناً بما كره فأَنا أَجُوهه إذا استقبلته به؛ قاله الفراء، وكأَن أَصله من الوَجْه فقُلِبَ، وكذلك الجاهُ وأَصله الوَجْهُ. قال الفراء: وسمعت امرأَة تقول أَخاف أَن تجُوهَني بأَكثر من هذا أَي تستقبلني. قال شمر: أُراه مأْخوذاً من الوَجْهِ؛ الأَزهري: كأَنه مقلوب. ويقال: خرج القوم فوَجَّهُوا للناس الطريقَ توجيهاً إذا وَطِئُوه وسَلَكوه حتى استبان أَثَرُ الطريق لمن يسلكه.
وأَجْهَتِ السماءُ فهي مُجْهِيَةٌ إذا أَصْبَحت، وأَجْهَت لك السَّبيلُ أَي استبانت. وبيتٌ أَجْهَى: لا سِتْرَ عليه. وبيوتٌ جُهْوٌ، بالواو، وعَنْزٌ جَهْواء: لا يستر ذَنَبُها حياءها. وهم وِجاهُ أَلْفٍ أَي زُهاءُ أَلفٍ؛ عن ابن الأَعرابي.
ووَجَّهَ النخلةَ: غرسها فأَمالها قِبَلَ الشَّمال فأَقامتْها الشَّمالُ. والوَجِيهُ من الخيل: الذي تخرج يداه معاً عند النِّتاج، واسم ذلك الفعل التَّوْجيهُ. ويقال للولد إذا خرجت يداه من الرحم أَوّلاً: وَجِيهٌ، وإذا خرجت رجلاه أََّْلاً: يَتْنٌ. والوجيهُ: فرس من خيل العرب نَجِيبٌ، سمي بذلك.
والتَّوْجيهُ في القوائم: كالصَّدَفِ إلاَّ أَنه دونه، وقيل: التَّوْجيهُ من الفَرَس تَدانِي العُجايَتَيْنِ وتَداني الحافرين والْتِواءٌ مِنَ الرُّسْغَيْنِ. وفي قَوافي الشِّعْرِ التأْسيس والتَّوْجيهُ والقافيةُ، وذلك في مثل قوله:
كِلِيني لهَمٍّ، يا أُمَيمَةَ، ناصِبِ
فالباء هي القافية، والأَلف التي قبل الصاد تأْسيسٌ، والصادُ تَوْجِيهٌ بين التأْسيس والقافية، وإِنما قيل له تَوْجِيهٌ لأَن لك أَن تُغَيِّرَه بأَيِّ حرفٍ شئتَ، واسم الحرف الدَّخِيلُ. الجوهري: التَّوْجيهُ هو الحرف الذي بين أَلف التأْسيس وبين القافية، قال: ولك أَن تغيره بأَي حرف شئتَ كقول امرئ القيس: أَنِّي أَفِرْ، مع قوله: جميعاً صُبُرْ، واليومُ قَرّ، ولذلك قيل له تَوْجيهٌ؛ وغيره يقول: التوجيه اسم لحركاته إِذا كان الرَّوِيُّ مُقَيَّداً. قال ابن بري: التَّوْجيهُ هو حركة الحرف الذي قبل الرويِّ المقيد، وقيل له توجيه لأَنه وَجَّهَ الحرفَ الذي قبل الرَّوِيِّ المقيد إِليه لا غير، ولم يَحْدُث عنه حرفُ لِينٍ كما حدث عن الرَّسِّ والحَذْوِ والمَجْرَى والنَّفادِ، وأَما الحرف الذي بين أَلف التأْسيس والرَّوِيِّ فإِنه يسمى الدَّخيلَ، وسُمِّي دَخِيلاً لدخوله بين لازمين، وتسمى حركته الإِشباعَ، والخليل لا يجيز اختلاف التوجيه ويجيز اختلاف الإِشباع، ويرى أَن اختلاف التوجيه سِنادٌ، وأَبو الحسن بضدّه يرى اختلاف الإِشباع أَفحش من اختلاف التوجيه، إِلا أَنه يرى اختلافهما، بالكسر والضم، جائزاً، ويرى الفتح مع الكسر والضم قبيحاً في التوجيه والإِشباع، والخليل يستقبحه في التوجيه أَشدّ من استقباحه في الإِشباع، ويراه سِناداً بخلاف الإِشباع، والأَخفش يجعل اختلاف الإِشباع بالفتح والضم أَو الكسر سِناداً؛ قال: وحكاية الجوهري مناقضة لتمثيله، لأَنه حكى أَن التَّوْجِيهَ الحرف الذي بين أَلف التأْسيس والقافية، ثم مثَّله بما ليس له أَلف تأْسيس نحو قوله: أَني أَفرْ، مع قوله: صُبُرْ، واليومُ قَرّ. ابن سيده: والتَّوْجِيهُ في قَوافي الشِّعْرِ الحرفُ الذي قبل الرَّوِيّ في القافية المقيدة، وقيل: هو أَن تضمه وتفتحه، فإِن كسرته فذلك السِّنادُ؛ هذا قول أَهل اللغة، وتحريره أَن تقول: إِن التَّوْجيهَ اختلافُ حركة الحرف الذي قبل الرَّوِيَّ المقيد كقوله:
وقاتِمِ الأَعْماقِ خاوِي المُخْتَرَقْ
وقوله فيها:
أَلَّفَ شَتَّى ليس بالراعي الحَمِقْ
وقوله مع ذلك:
سِرّاً وقد أَوَّنَ تأْوينَ العُقُقْ
قال: والتوجيه أَيضاً الذي بين حرف الروي المطلق والتأْسيس كقوله: أَلا طالَ هذا الليلُ وازْوَرَّ جانِبُهْ
فالأَلف تأْسيس، والنون توجيه، والباء حرف الروي، والهاء صلة؛ وقال الأَحفش: التَّوْجيهُ حركة الحرف الذي إلى جنب الرَّوِيّ المقيد لا يجوز مع الفتح غيره نحو:
قد جَبَرَ الدِّينَ الإِلهُ فجَبَرْ
التزم الفتح فيها كلها، ويجوز معها الكسر والضم في قصيدة واحدة كما مثَّلنا. وقال ابن جني: أَصله من التَّوْجِيه، كأَن حرف الرَّوِيّ مُوَجَّهٌ عندهم أَي كأَنَّ له وجهين: أَحدهما من قبله، والآخر من بعده، أَلا ترى أَنهم استكرهوا اختلاف الحركة من قبله ما دام مقيداً نحو الحَمِقْ والعُقُقْ والمُخْتَرَقْ؟ كما يستقبحون اختلافها فيه ما دام مطلقاً نحو قوله:عَجْلانَ ذا زَادٍ وغيرَ مُزَوَّدِ
مع قوله فيها:
وبذاك خَبَّرَنا الغرابُ الأَسْوَدُ
وقوله:
عَنَمٌ يكادُ من اللَّطافَةِ يُعْقَدُ
فلذلك سميت الحركة قبل الرويّ المقيد تَوجيهاً، إَعلاماً أَن للرويّ وجهين في حالين مختلفين، وذلك أَنه إِذا كان مقيداً فله وَجْهٌ يتقدّمه، وإِذا كان مطلقاً فله وَجْهٌ يتأَخر عنه، فجرى مجرى الثوب المُوَجَّهِ ونحوِه؛ قال: وهذا أَمثل عندي من قول مَنْ قال إِنما سُمِّي تَوْجيهاً لأَنه يجوز فيه وُجُوهٌ من اختلاف الحركات، لأَنه لو كان كذلك لمَا تَشدَّد الخليل في اختلاف الحركات قبله، ولمَا فَحُشَ ذلك عنده. والوَجِيهَةُ: خَرَزَةٌ، وقيل: ضرب من الخَرَزِ. وبنو وَجِيهةَ: بطن.

##### Türkçe

**الوَجْهُ**: bilinen (ma‘lûm); çoğulu **الوُجُوه**. el-Ferrâ rivayet etti: **حَيِّ الأُجُوهَ** ve **حَيِّ الوُجُوه**. İbnü’s-Sikkît dedi: Bunu, **الواو**’da, (harekesi) ötrelendiği zaman, çokça yaparlar. Hadiste: onun, sığırların yüzleri gibi fitneler zikrettiği (vardır); yani bazısı bazısına benzer; çünkü sığırların yüzleri çokça birbirine benzer; muradı: onların, nasıl gelinir (nasıl baş edilir) bilinmeyen, birbirine benzer fitneler olduğudur. ez-Zemahşerî dedi: Benim katımda murad: insanlara boynuz vuran (musibetler) olarak gelir; bundan dolayı “zamanın boynuz vuranları” dediler, onun nevâibi (musibetleri) için. Ve her şeyin **وَجْهُ**’i: onun karşı tarafı (müstakbeli)dir; aziz tenzilde: “Nereye dönerseniz, işte orada Allah’ın **وَجْهُ**’i vardır.” Ümmü Seleme hadîsinde: onun, Âişe’yi Basra’ya çıktığında öğütlediği vakit ona dediği: “Eğer Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, seni bazı çöllerde, bir menhelden bir menhele, bir dişi deveyi sürerek, sana karşılasaydı; sen onun **سدافَتَه**’ini **وَجِّهْتِ** ettin ve onun **عُهَّيْداهُ**’unu bıraktın...” uzun bir hadiste; onun sözü: **وَجَّهْتِ سِدافَتَه** yani bir **وَجْه** aldın; onda örtünü yırttın; ve denildi: manası, onun **سِدافَتَهُ**’ini—o, perde/örtüdür—emrolunduğun, yapışıp kalman gereken yerden kaldırdın ve onu önüne yaptın. el-Kuteybî: **وَجَّهْتِهَا**’nın manası da olur; yani onu, emrolunduğun, yapışıp kalman gereken yerden kaldırdın ve onu önüne yaptın. Ve **الوَجْهُ**: **المُحَيَّا** (yüz/sima). Ve O’nun sözü (Teâlâ): “Öyleyse din için yüzünü dosdoğru tut, hanîf olarak”; yani dosdoğru dini izle; ve “yüzlerinizi dosdoğru tutun”u murad etti; buna, azze ve celle, ondan sonra olan sözü delâlet eder: “O’na yönelenler olarak ve O’ndan sakının”; hitap edilen Peygamber’dir, sallallahu aleyhi ve sellem; murad ise o ve ümmettir; çoğul **أَوْجُهٌ** ve **وُجُوهٌ**. el-Lihyânî dedi: **الأَوْجُهُ** çokluk için de olabilir; ve Übeyy’in mushafında **أَوْجُهِكُمْ**’ün, **وُجُوهِكُمْ** yerine olduğunu iddia etti; zannederim muradı, O’nun sözü (Teâlâ): “yüzlerinize mesh edin”dir. Ve O’nun sözü (azze ve celle): “Her şey helâk olucudur, ancak O’nun **وَجْهَهُ** müstesna”; ez-Zeccâc dedi: “ancak O’nun kendisi”ni murad etti. Hadiste: “Onun ashabının evlerinin **وُجُوهُ**’u mescide açılır idi”; evin **وَجْهُ**’i: kapısının bulunduğu yanaktır; yani evlerinin kapıları mescidde idi; bundan dolayı, kapının bulunduğu ev yanağına **وَجْهُ الكَعْبةِ** denildi. Hadiste: “Saflarınızı mutlaka düzeltirsiniz; yoksa Allah, **وُجُوهكم** arasında mutlaka ihtilâf kılar”; muradı kalplerin yüzleridir; onun diğer hadisi gibi: “İhtilâf etmeyin de kalpleriniz ihtilâf etmesin”; yani hevesi ve iradesi. Ebü’d-Derdâ hadîsinde: “Sen, Kur’an için **وُجُوهاً** görmedikçe fıkhetmezsin”; yani onun, taşıyabileceği manalar görürsün de ona girişmekten çekinirsin. Ve beldenin **وُجُوهُ**’u: onun eşrafıdır. Ve denilir: “Bu, görüşün **وَجْهُ**’idir”; yani görüşün kendisidir. Ve **الوَجْه** ile **الجِهَةُ** bir manadadır; **الهاء** **الواو**’dan bedeldir; isim **الوِجْهَةُ** ve **الوُجْهَةُ**’dir; **الواو**’nun kesresi ve zammı ile; **الواو** isimlerde sabit olur; “**وِلْدَةٌ**” dedikleri gibi; ancak masdarlarda **الهاء** ile birlikte toplanmaz. Ve “Ona bir görüş **اتَّجَهَ** etti” yani belirdi; o **افْتَعَلَ**’dır; öncesindeki kesre sebebiyle **الواو** **ياء** oldu; ondan **التاء** bedel kılındı ve sonra idğam edildi; sonra bunun üzerine “Senin **تُجاهَكَ**’ında ve **تِجاهَكَ**’ında oturdum” sözün bina edildi; yani senin karşı tarafında. Ve atın **وَجْهُ**’i: baştan, baş saçının bitim yerlerinden aşağı, sana yönelen kısımdır. Ve o, **عَبْدُ الوَجْهِ**’dir ve **حُرُّ الوَجْهِ**’dir; ve o, yanağı belirgin değilse, **سَهْلُ الوَجْهِ**’dir. Ve gündüzün **وَجْهُ**’i: onun evvelidir. “Sana gündüzün **وَجْهُ**’i ile geldim” yani gündüzün evveliyle. “Bu, zamanın **وَجْهِ**’i üzere idi” yani onun evveli üzere; İbnü’l-A‘râbî bunu böyle tefsir eder. Ve denilir: “Ona gündüzün **وَجْهُ**’i ile, gündüzün **شَبابِ**’ı ile, gündüzün **صَدْرِ**’ü ile geldim”; yani onun evvelinde; bundan (şu) sözü:
مَنْ كان مَسْروراً بمَقْتَلِ مالِكٍ،
فليأْتِ نِسْوَتَنَا بوَجْهِ نهارِ
Ve O’nun sözü (Teâlâ): **وَجْهَ النهارِ** “ve onun âhirinde inkâr edin” hakkında: sabah namazı (denildi); ve denildi: o, gündüzün evvelidir. Ve yıldızın **وَجْهُ**’i: ondan sana görünen şeydir. Ve sözün **وَجْهُ**’i: onunla kastettiğin yoldur.

**وجاهاهُ**: onunla övündü (müfâhara etti).

Kavmin **وُجُوهُ**’u: onların efendileridir; tekili **وَجْهٌ**’dir; ve yine onların **وُجَهَاؤهم**’u; tekili **وَجِيهٌ**’dir. Ve şeyi, onun **وَجْهِ**’inden çevirdi; yani onun sünnetinden/yolundan.

İşin **جِهَةُ**’si, **جَهَتُهُ**, **وِجْهَتُه**, **وُجْهَتُهُ**: onun **وَجْهُ**’idir. el-Cevherî: isim **الوِجْهَة** ve **الوُجْهة**’dir; **الواو**’nun kesresi ve zammı ile; **الواو** isimlerde sabit olur; “**وِلْدَةٌ**” dedikleri gibi; ancak masdarlarda **الهاء** ile birlikte toplanmaz. “Bu işte onun bir **جِهَةٌ**’si yoktur ve bir **وِجْهَةٌ**’si yoktur”; yani işinin **وَجْهَ**’ini, ona nasıl gelinir, görmez. Ve **الجِهَةُ** ile **الوِجْهَةُ** ikisi birlikte: yöneldiğin ve kastettiğin yerdir. Ve “işinin **وِجْهَةَ**’sini şaşırdı”; yani kastını; (şu) dedi:
نَبَذَ الجِوَارَ وضَلَّ وِجْهَةَ رَوْقِهِ،
لما اخْتَلَلْتُ فُؤَادَهُ بالمِطْرَدِ
Ve “**هِدْيَةَ رَوْقِهِ**” diye de rivayet olunur. Ve “Onun **جِهَتِه**’inden bırak”: yolun yönünü murad eder. Ve “Şunu, şunun **جِهَةِ**’si üzere söyledim”; ve “Bunu adalet **جهة**’si üzere ve zulüm **جهة**’si üzere yaptım”; ve **الجهة**: tarz/yön (nahv)dır; “Şunu, şunun **جهة**’si üzere söylersin”; ve “Adam, kızıllık **جهة**’sinden kızıldır; siyahlık **جهة**’sinden siyahtır” dersin. Ve **الوِجهةُ** ile **الوُجهةُ**: kıble ve onun benzeri; “Her **وجهة**’de” yani karşıladığın ve içine girdiğin her **وَجْه**’te. Ve “Sana **تَجَهْتُ**; **أَتْجَهُ**” yani yöneldim; çünkü ikisinde de **التاء**’nın aslı **واو**’dur. Ve “Ona **توَجَّه** etti”: gitti. İbn Berrî dedi: Ebû Zeyd dedi: “Adam **تَجِهَ** eder; **يَتْجَهُ**; **تَجَهاً**.” el-Asma‘î dedi: “**تَجَهَ**”, fetha ile; ve Ebû Zeyd, Mirdâs b. Husayn’dan (şu) okudu:
قَصَرْتُ له القبيلةَ، إذ تَجِهْنا
وما ضاقَتْ بشَدّته ذِراعي
el-Asma‘î onu “**تَجَهْنا**” diye rivayet eder; onun muradı **اتَّجَهْنا** idi; böylece **ألف الوصل**’i ve iki **التاء**’dan birini hazfetti. Ve **قَصَرْتُ**: hapsettim. Ve **القبيلةُ**: atının adıdır; o, yerinde zikredilmiştir. Ve denildi: **القبيلة** bir atın adıdır; İbn Berrî, Tufeyl’den (şu) okudu:
بناتُ الغُرابِ والوجِيهِ ولاحِقٍ،
وأَعْوَجَ تَنْمي نِسْبَةَ المُتَنسِّبِ
Ve “Ona bir görüş **اتَّجَهَ** etti” yani belirdi; o **افْتَعَل**’dır; öncesindeki kesre sebebiyle **الواو** **ياء** oldu; ondan **التاء** bedel kılındı ve sonra idğam edildi; sonra bunun üzerine “Senin **تُجاهَكَ**’ında ve **تِجاهَكَ**’ında oturdum” sözün bina edildi; yani senin karşı tarafında. Ve “Sana **تَجَهْتُ**; **أَتْجَهُ**” yani yöneldim; çünkü ikisinde de **التاء**’nın aslı **واو**’dur. Ve “Ona şunu **وَجَّه** etti”: gönderdi; ve “Onu bir ihtiyaçta **وجَّهْتُ** ettim”; ve “Yüzümü Allah için **وجَّهْتُ** ettim”; ve “Sana doğru ve sana **توَجَّهْتُ** ettim.” Ve tahdîzde denilir: **وَجِّهِ الحَجَرَ**; “**وجْهةٌ مّا له**”, “**وجِهَةٌ مّا له**”, “**وَجْهٌ مّا له**”; ancak ref‘ edildi; çünkü atılan her taşın bir **وَجْهٌ**’i vardır; bunların hepsi el-Lihyânî’dendir. Dedi: Bazıları dedi ki: “**وجِّه الحَجَرَ وِجْهةً**”, “**وجِهةً مّا له**”, “**ووَجْهاً مّا له**”; böylece fiilin ona vuku bulmasıyla nasb etti; ve **ما**’yı fazlalık kıldı; muradı: “İşi, onun **وَجْهَ**’ine **وَجِّه** et”; bir iş, bir yönden doğrulmadığında, başka bir yönden ona bir tedbir **يُوَجِّهَ** etmesi için, ona misal vurulur; bunun aslı, taşın, binada konulmasıdır; doğrulmaz; başka bir **وَجْه** üzerine çevrilir de doğrulur. Ebû Ubeyd, güzel tedbirle emretme ve hoyratlıktan nehyetme babında: “**وَجِّهْ وَجْهَ الحَجَرِ وِجْهةً مّا له**”; ve “**وِجْهةٌ مّا له**” (ref‘ ile) denilir; yani işi, üzerinde **يُوَجَّهَ** edilmesi gereken **وَجْه**’i üzere tedbir et. Ve güzel tedbirde denilir: “İşin **وَجْهَ**’ini ve **عَيْنَ**’ını vurdu.” Ebû Ubeyde: “**وَجِّه الحجر جهةٌ مّا له**” denilir; talebe teşvik yerinde denilir; çünkü atılan her taşın bir **وَجْهٌ**’i vardır; bu manaya göre ref‘ etti; kim nasb ederse sanki “Taşı, onun **جِهَتَه**’ine **وَجِّه** et” demiş gibidir; ve **ما** fazlalıktır; meselin yeri: “Her şeyi yerine koy.” İbnü’l-A‘râbî: “**وَجِّه الحجر جِهَةً مّا له**; **وجهةٌ مّا له**; **ووِجْهةً مّا له**; **ووِجهةٌ مّا له**; **ووَجْهاً مّا له**; **ووَجْهٌ مّا له**.”

Ve **المُواجَهَةُ**: karşı karşıya gelme. Ve **المُواجَهةُ**: adamı sözle yahut yüzle karşılamandır; bunu el-Leys söyledi.

Ve o, senin **وُجاهَكَ**’ındadır, **وِجاهَكَ**’ındadır, **تُجاهَكَ**’ındadır, **تِجاهَكَ**’ındadır; yani yüzünün karşısından, senin hizandadır. Sîbeveyh **التُّجاهَ**’ı isim ve zarf olarak kullandı. el-Lihyânî rivayet etti: “Evimin, evinin **وجاهَ**’ıdır; ve **وَجاهَ** evinin; ve **وُجاهَ** evinin”; ve **التاء** bunların hepsinden bedel kılınır. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ali’nin, Allah’ın rıdvânı üzerine olsun, Fâtıma hayatta iken insanlar nezdinde bir **وَجْهٌ**’i vardı”; yani bir itibar ve izzet; ondan sonra ikisini kaybetti. Ve **الوُجاهُ** ile **التُّجاهُ**: kastettiğin **وَجْه**’tir. Ve onunla **وِجاهاً** ve **مُواجَهةً** karşılaştı: onun yüzünü kendi yüzüyle karşılaştırdı. Ve iki ev ve iki adam **تواجَهَ** etti: karşı karşıya geldiler. Ve **الوُجاهُ** ile **التُّجاه** iki lehçedir; ikisi de bir şeyin bir şeyi karşılamasıdır; “Falanın evi, falanın evinin **تُجاهَ**’ıdır” dersin. Korku namazı hadîsinde: “Bir taife **وُجاهَ** düşman”; yani onların karşısında ve hizalarında; **الواو** kesrelenir ve ötrelenir; bir rivayette: “**تُجاهَ** düşman”; **التاء**, **الواو**’dan bedeldir; **تُقاةٍ** ve **تُخَمةٍ**’deki gibi; hadiste tekrar etmiştir.

İki yüzlü adam: kalbinde olanın hilâfıyla karşılaşırsa.

Ve dersin: “Size doğru **توجَّهوا** ettiler” ve “**وَجَّهوا** ettiler”; her biri söylenir; ancak “Size doğru **وَجَّهوا**” sözün, “yüzlerini çevirdiler” manasınadır; ve **التَّوَجُّه** lâzım fiildir. Ebû Ubeyd: onların mesellerindendir: “Nereye **أُوَجِّهْ** etsem Sa‘d’ı bulurum”; manası: nereye **أَتَوَجَّه** etsem. Ve **قَدَّمَ** ile **تَقَدَّمَ**, **بَيَّنَ** ile **تبَيَّنَ** bir manadadır. Ve **الوجْهُ**: itibar/şeref (câh)tır. Ve **مُوَجَّهٌ** ve **وَجِيهٌ** adam: itibarlı; ve **وَجُهَ** etti, **وَجاهةٌ** (kazandı). Ve onu **أَوْجَهَه**: insanlar yanında ona bir **وَجْه** yaptı; ve İbn Berrî, İmruü’l-Kays’tan (şu) okudu:
ونادَمْتُ قَيْصَرَ في مُلْكِه،
فأَوْجَهَني وركِبْتُ البَريدا
Ve **وَجِيهٌ** adam: **وَجاهةٍ** sahibi. Ve adam **وَجُه** etti—zamm ile—: **وَجِيهاً** oldu; yani itibar ve değer sahibi. Ve Allah onu **أَوجَهَه** etti; yani onu **وَجِيهاً** kıldı. Ve sultan onu **وجَّهَه** etti ve **أَوجَهَه** etti: onu şereflendirdi. Ve onu **أَوجَهْتُ**: onu **وَجِيهاً** olarak buldum; hepsi **الوَجْهِ**’dendir; el-Musâvir b. Hind b. Kays b. Züheyr dedi:
وأَرَى الغَواني، بَعْدَما أَوْجَهْنَني،
أَدْبَرْنَ ثُمَّتَ قُلْنَ: شيخٌ أَعْوَرُ
Ve **وَجْهٌ** adam: itibarlı. Ve **مُوَجَّهٌ** kisâ: iki **وَجْه**’li. Ve **مُوَجَّهٌ** kambur: arkasında ve önünde iki hörgüç vardır; buna benzetme üzere. Ehl-i beyt hadîsinde: “**الأَحْدَبُ المُوَجَّهُ** bizi sevmez”; el-Herevî bunu **الغريبين**’de rivayet etti. Ve yağmur, yeri **وَجَّهَتِ** etti: onu tek bir **وَجْه** kıldı; “Yeri tek bir **قَرْو** bıraktı” dediğin gibi. Ve yağmur onu **وَجَّهَها** etti: onun **وَجْهَ**’ini soydu ve onda iz bıraktı; onu kazıdığı gibi; İbnü’l-A‘râbî’den.

Meselde: “Ahmak, **ما يتَوَجَّهُ** eder”; yani büyük abdestini yapmaya iyi gelmez. İbn Sîde: “Falan **ما يتَوَجَّهُ** eder”; yani büyük abdestini yapmaya geldiğinde rüzgâra arkasını döner de rüzgâr, dışkısının kokusunu ona getirir. Ve **التَّوَجُّهُ**: yönelme ve bozguna uğrama. Ve adam **تَوَجَّهَ** etti: yüz çevirdi ve yaşlandı; Evs b. Hacer dedi:
كعَهْدِكِ لا ظِلُّ الشَّبابِ يُكِنُّني،
ولا يَفَنٌ مِمَّنْ تَوَجَّهَ دالِفُ
Ve adama, yaşı büyüdüğünde: “**قد تَوَجَّهَ** etti” denilir. İbnü’l-A‘râbî: “Ağardı, sonra ihtiyarladı, sonra yaşlandı, sonra **تَوَجَّهَ** etti, sonra **دَلَف** etti, sonra **دَبَّ** etti, sonra **مَجَّ** etti, sonra **ثَلَّبَ** etti, sonra ölüm” denilir. Ve bende bir kadın var, **قد أَوْجَهَتْ**; yani doğurmaktan oturdu (kesildi).

Ve denilir: “Rüzgâr çakılı **وَجَّهَتِ** etti, **تَوْجِيهاً**”; onu sürüklediği zaman; ve (şu) okundu:
تُوَجِّهُ أَبْساطَ الحُقُوفِ التَّياهِرِ
Ve denilir: Falan, falanı sevk etti de o **وَجَّهَ** etti; yani boyun eğdi ve tâbi oldu. Ve bir şey **مُوَجَّهٌ**: tek bir **جِهَة** üzerine kılındığında, ihtilâf etmez. el-Lihyânî: “Falan, **بِوُجَيْهِ سُوءٍ** ile, **وبجُوهِ سُوءٍ** ile, **وبِجيهِ سوءٍ** ile baktı.” el-Asma‘î dedi: “Falanı **وَجَهْتُ**” yani onun yüzüne vurdum; o, **مَوْجوهٌ**’dur. Ve denilir: Falan, falana geldi de onu **فأَوْجَهَهُ** etti ve **أَوْجَأَهُ** etti; yani onu geri çevirdi. “Falanı, hoşlanmadığı şeyle **جُهتُ** ettim; ben onu **أَجُوهه** ederim”; yani onu onunla karşıladım; bunu el-Ferrâ söyledi; sanki aslı **الوَجْه**’dendir de çevrilmiştir; yine **الجاهُ** da böyledir; aslı **الوَجْهُ**’dür. el-Ferrâ dedi: Bir kadını işittim, diyordu: “Korkarım ki beni bundan daha fazlasıyla **تجُوهَني** edesin”; yani beni karşılayasın. Şemmer dedi: Onu **الوَجْهِ**’den alınmış görürüm. el-Ezherî: sanki o, ters çevrilmiştir. Ve denilir: Kavim çıktı da yolu insanlara **فوَجَّهُوا** ettiler, **توجيهًا**; onu çiğnedikleri ve ona girdikleri zaman; ta ki yolu izleyen için yolun izi belirginleşti.

Ve gök **أَجْهَتِ** etti; o, **مُجْهِيَةٌ**’dir; sabahladığı zaman. Ve “Yol sana **أَجْهَت** etti”; yani belirginleşti. Ve **أَجْهَى** ev: üzerinde örtü yoktur. Ve **جُهْوٌ** evler—**الواو** ile. Ve **جَهْواء** keçi: kuyruğu, hayâsını örtmez. Ve onlar **وِجاهُ أَلْفٍ**’tir; yani bine yakın; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve hurma ağacını **وَجَّهَ** etti: onu dikti de onu kuzey tarafına meylettirdi; böylece kuzey onu doğrulttu. Ve atlardan **الوَجِيهُ**: doğumda iki eli (ön ayağı) birlikte çıkan; o fiilin adı **التَّوْجيهُ**’dir. Ve çocuk için, iki eli rahimden önce çıktığında: **وَجِيهٌ**; iki ayağı önce çıktığında: **يَتْنٌ** denilir. Ve **الوجيهُ**: Arap atlarından soylu bir attır; bununla adlandırıldı.

Ve bacaklarda **التَّوْجيهُ**: **الصَّدَفِ** gibidir; ancak ondan aşağıdır. Ve denildi: attan **التَّوْجيهُ**, iki **العُجايَتَيْنِ**’in yakınlığı, iki toynağın yakınlığı ve iki **الرُّسْغَيْنِ**’den bir bükülmedir. Ve şiirin kafiyelerinde **التأْسيس** ve **التَّوْجيهُ** ve **القافيةُ** vardır; bu, şu söz gibidir:
كِلِيني لهَمٍّ، يا أُمَيمَةَ, ناصِبِ
Burada **الباء** kafiye harfidir; **الصاد**’dan önceki **الأَلف** **تأْسيس**’tir; **الصادُ** ise **التأْسيس** ile kafiye arasında **تَوْجِيهٌ**’dir. Ona **تَوْجِيهٌ** denilmesi, onu, dilediğin herhangi bir harfle değiştirebilmen sebebiyledir; o giren harfin adı **الدَّخِيلُ**’dir. el-Cevherî: **التَّوْجيهُ**, **أَلف التأْسيس** ile kafiye arasındaki harftir; dedi: Onu, dilediğin herhangi bir harfle değiştirebilirsin; İmruü’l-Kays’ın “**أَنِّي أَفِرْ**” sözü gibi, onun “**جميعاً صُبُرْ**” ve “**واليومُ قَرّ**” sözüyle; bundan dolayı ona **تَوْجيهٌ** denildi. Başkası der ki: **التوجيه** adı, **الرَّوِيُّ** kayıtlı (mukayyed) olduğunda, onun harekelerinin adıdır. İbn Berrî dedi: **التَّوْجيهُ**, kayıtlı revîden önceki harfin harekesidir; ve ona **توجيه** denildi; çünkü kayıtlı revîden önceki harfi ona yöneltti, başkasına değil; ve **الرَّسِّ** ve **الحَذْوِ** ve **المَجْرَى** ve **النَّفادِ**’dan meydana geldiği gibi, ondan bir yumuşaklık harfi meydana gelmedi. أما **أَلف التأْسيس** ile **الرَّوِيِّ** arasındaki harf ise **الدَّخيلَ** diye adlandırılır; ve iki lâzım arasına girdiği için **دَخِيلاً** diye adlandırıldı; onun harekesi **الإِشباعَ** diye adlandırılır. el-Halîl, **التوجيه**’in ihtilâfını câiz görmez; **الإِشباع**’ın ihtilâfını câiz görür; ve **التوجيه**’in ihtilâfının **سِنادٌ** olduğunu görür. Ebü’l-Hasen bunun zıddıyla, **الإِشباع**’ın ihtilâfını **التوجيه**’in ihtilâfından daha çirkin görür; ancak ikisinin ihtilâfını—kesre ve zam ile—câiz görür; ve fethin, kesre ve zam ile birlikte olmasını, **التوجيه** ve **الإِشباع**’da çirkin görür. el-Halîl onu **التوجيه**’de, **الإِشباع**’daki istikbâhından daha şiddetli istikbâh eder; ve onu, **الإِشباع**’ın hilâfına, **سِناداً** görür. el-Ahfeş, **الإِشباع**’ın fetha ve zam yahut kesre ile ihtilâfını **سِناداً** kılar. Dedi: el-Cevherî’nin rivayeti, onun temsiline aykırıdır; çünkü o, **التَّوْجِيهَ**’in, **أَلف التأْسيس** ile kafiye arasındaki harf olduğunu rivayet etti; sonra onu, **أَلف تأْسيس**’i olmayan şeyle temsil etti; “**أَني أَفرْ**” sözü gibi, “**صُبُرْ**” ve “**واليومُ قَرّ**” ile. İbn Sîde: Şiirin kafiyelerinde **التَّوْجِيهُ**, kayıtlı kafiyede **الرَّوِيّ**’den önceki harftir. Ve denildi: onu zamlaman ve fethalaman; eğer onu kesrelersen, o **السِّنادُ**’dır; bu, dil ehlinin sözüdür. Bunun tahrîri: dersin ki: **التَّوْجيهَ**, kayıtlı revîden önceki harfin harekesinin ihtilâfıdır; şu sözü gibi:
وقاتِمِ الأَعْماقِ خاوِي المُخْتَرَقْ
ve onun içindeki şu sözü:
أَلَّفَ شَتَّى ليس بالراعي الحَمِقْ
ve bununla birlikte şu sözü:
سِرّاً وقد أَوَّنَ تأْوينَ العُقُقْ
Dedi: **التوجيه** ayrıca, mutlak revî ile **التأْسيس** arasındaki şeydir; şu sözü gibi:
أَلا طالَ هذا الليلُ وازْوَرَّ جانِبُهْ
Burada **الأَلف** **تأْسيس**’tir; **النون** **توجيه**’dir; **الباء** revî harfidir; **الهاء** ise sıla’dır. el-Ahfeş dedi: **التَّوْجيهُ**, kayıtlı revîye bitişik olan harfin harekesidir; feth ile birlikte ondan başkası câiz olmaz; şu söz gibi:
قد جَبَرَ الدِّينَ الإِلهُ فجَبَرْ
Onun hepsinde fethi iltizam etti; ve onunla birlikte, bir kasidede kesre ve zam câiz olur; bizim temsil ettiğimiz gibi. İbn Cinnî dedi: Aslı **التَّوْجِيه**’dendir; sanki revî harfi onların yanında **مُوَجَّهٌ**’dir; yani sanki onun iki **وَجْه**’i vardır: biri öncesinden, diğeri sonrasından. Görmez misin ki onlar, kayıtlı olduğu müddetçe, öncesindeki harekenin ihtilâfını çirkin gördüler; **الحَمِقْ** ve **العُقُقْ** ve **المُخْتَرَقْ** gibi? Nitekim mutlak olduğu müddetçe, onun içindeki ihtilâfını da çirkin görürler; şu sözü gibi:
عَجْلانَ ذا زَادٍ وغيرَ مُزَوَّدِ
onun içindeki şu sözüyle:
وبذاك خَبَّرَنا الغرابُ الأَسْوَدُ
ve şu sözü:
عَنَمٌ يكادُ من اللَّطافَةِ يُعْقَدُ
Bundan dolayı, kayıtlı revîden önceki hareke **تَوجيهاً** diye adlandırıldı; revînin, iki farklı halde iki **وَجْه**’i olduğuna bildirim olarak. Bu da şudur: o kayıtlı olduğunda, onun önünden gelen bir **وَجْه**’i vardır; mutlak olduğunda ise, onun ardından gelen bir **وَجْه**’i vardır; böylece iki yüzlü elbise (**الثوب المُوَجَّهِ**) ve benzeri gibi cereyan etti. Dedi: Bu, benim katımda, “Ona **تَوْجيهاً** denildi; çünkü onda, harekelerin ihtilâfından **وُجُوهٌ** câiz olur” diyenin sözünden daha örnektir; çünkü eğer öyle olsaydı, el-Halîl, öncesindeki harekelerin ihtilâfında bu kadar sıkı davranmazdı; ve bu, onun yanında çirkin olmazdı. Ve **الوَجِيهَةُ**: bir boncuk; ve denildi: boncuktan bir tür. Ve **بنو وَجِيهةَ**: bir batın (kabile kolu).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ج ه * * الوَجْهُ * معروف والجمع * الوُجُوهُ * و * الوَجْهُ * و * الجِهَةُ * بمعنى والهاء عوض من الواو ويقال هذا * وَجْهُ * الرأي أي هو الرأي نفسه والاسم * الوُجْهَةُ * بكسر الواو وضمها و * المُوَاجَهَةُ * المُقابلة و * اتَّجَهَ * له رأي سنح وقعد * تُجَاهَهُ * بضم التاء وكسرها أي تلقاءه و * وَجَهَّهُ * في حاجة و * وَجَّهَ * وجهه لله و * تَوَجَّهَ * نحوه وإليه وشيء * مُوَجَّهٌ * إذا جُعل على جِهة واحدة لا تختلف وقد * وَجُهَ * الرجل صار * وَجِيها * أي ذا جاه وقدْرٍ وبابه ظرُف و * أَوْجَهَهُ * الله أي صيَّره وجيها و * وُجُوهُ * البلد أشرافه

##### Türkçe

* و ج ه * * **الوَجْهُ** * bilinen (şey)dir; çoğulu * **الوُجُوهُ** *’dur. Ve * **الوَجْهُ** * ile * **الجِهَةُ** * anlam bakımından (aynıdır); **الهاء** **الواو**’dan bedeldir. Ve “bu * **وَجْهُ** * görüş” denir; yani o, görüşün kendisidir. İsim * **الوُجْهَةُ** *’dır; **الواو**’nun kesresiyle ve zammıyla (okunur). Ve * **المُوَاجَهَةُ** * karşı karşıya gelmedir. Ve * **اتَّجَهَ** *: ona bir görüş doğdu ve oturdu. * **تُجَاهَهُ** * (denir); **التاء**’nın zammıyla ve kesresiyle; yani onun karşısı, onun hizası. Ve * **وَجَهَّهُ** * bir ihtiyaçta (onu) yöneltti. Ve * **وَجَّهَ** * yüzünü Allah’a çevirdi. Ve * **تَوَجَّهَ** * ona doğru ve ona (yöneldi). Ve bir şey * **مُوَجَّهٌ** * (olur); eğer tek bir yöne konulmuşsa, farklılaşmaz. Ve gerçekten * **وَجُهَ** * adam; * **وَجِيها** * oldu; yani itibar ve değer sahibi. Onun bâbı **ظرُف**’tur. Ve * **أَوْجَهَهُ** * Allah; yani onu itibarlı kıldı. Ve * **وُجُوهُ** * beldenin: onun eşrafıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!الوَجْهُ : م ) مَعْروفٌ ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فأَقِمْ *!وَجْهَكَ للدِّيْن حَنِيفاً﴾ .
( و ) الوَجْهُ : ( مُسْتَقْبَلُ كلِّ شيءٍ ) ؛ ) ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فأَيْنَما تُوَلُّوا فثَمَّ *!وَجْهُ اللَّهِ﴾ ؛ ( ج *!أَوْجُهٌ ) .
( قالَ اللَّحْيانيُّ : ويكونُ *!الأَوْجُهُ للكَثيرِ ، وزَعَمَ أَنَّ في مِصْحفِ أُبيَ *!أَوْجُهِكُمْ مَكانَ *!وُجُوهِكُم .
قالَ ابنُ سِيدَه : أُراهُ يُريدُ قَوْلَه تعالى : ﴿فامْسَحُوا *!بوُجُوهِكُم﴾ .
( *!ووُجُوهٌ ) ؛ ) ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فامْسَحُوا بوُجُوهِكُم﴾ .
( وأُجُوهٌ ) ، حَكَى الفرَّاءُ : حَيِّ *!الوُجُوهِ وحَيِّ الأُجُوهِ .
قالَ ابنُ السِّكِّيتِ : ويَفْعلونَ ذلِكَ كَثيراً في الواوِ إذا انْضَمَّتْ .
( و ) *!الوَجْهُ : ( نَفْسُ الشَّيءِ ) ؛ ) ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿كلُّ شيءٍ هالِكٌ إلاَّ *!وَجْهَهُ﴾ .
قالَ الزجَّاجُ : أَرادَ إلاَّ إيَّاهُ .

ويقالُ : هذا *!وَجْهُ الرَّأْيُ أَي هو الرَّأْيِ نَفْسُه ؛ مُبالَغَةٌ ، أَشارَ إليه الرّاغبُ .
( و ) *!الوَجْهُ ( من الدَّهْرِ : أَوَّلُهُ ) . ) يقالُ : كانَ ذلكَ *!لوَجْهِ الدَّهْرِ ، أَي أَوَّلِهِ ؛ وهو مجازٌ ؛ ومنه جِئْتُكَ *!بوَجْهِ نهارٍ ، أَي أَوَّلِهِ ؛ وكذا شَبَاب نَهارٍ وصَدْرِ نَهارٍ ؛ وبه فُسِّرَ قَوْلُه تعالى : ﴿وَجْهَ النهارِ واكْفُروا آخِرَهُ﴾ ؛ كذلِكَ قَوْلُ الشاعِرِ :
مَنْ كانَ مَسْروراً بمَقْتَلِ مالِكٍ فليأْتِ نِسْوَتَنا بوَجْهِ نهارِ ( و ) الوَجْهُ ( من النَّجْمِ : ما بَدَا لك منه .
( و ) الوَجْهُ ( من الكَلامِ : السَّبيلُ المَقْصودُ ) به ؛ وهو مجازٌ .
( و ) مِن المجازِ : الوَجْهُ : ( سَيِّدُ القَوْمِ ، ج *!وُجُوهٌ ؛ *!كالوَجِيهِ ، ج *!وُجَهاءُ ) . ) يقالُ : هؤلاء وُجُوهُ البَلَدِ *!ووُجهاؤُهُ ، أَي أَشْرافُه .
( و ) *!الوَجْهُ : ( الجاهُ ) ، مَقْلوبٌ منه ؛ ومنه الحدِيثُ : ( كانَ لعليّ *!وَجْهٌ مِن الناسِ حياةَ فاطِمَةَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما ) ، أَي جَاهٌ وحُرْمَةٌ .
( و ) الوَجْهُ و ( *!الجِهَةُ ) بمعْنًى ، والهاءُ عوضٌ مِن الواوِ ؛ كما في الصِّحاحِ .
قالَ شيْخُنا : ولَهُم كَلامٌ في *!الجِهَةِ هل هي اسمُ مَكانِ *!المُتَوَّجَه إليه كما ذَهَبَ إليه المُبرِّدُ والفارِسِيُّ والمازِنيُّ ، أَو مَصْدَر كما هو قَوْلٌ للمَازِنيّ أَيْضاً .
قالَ أَبو حَيَّان : هو ظاهِرُ كَلامِ سِيْبَوَيْه ، أَو تُسْتَعْملُ بالمَعْنَيَيْنِ أَو غَيْر ذلِكَ ممَّا بَسَطَه أَبو حيَّان وغيرُهُ .
( و ) الوَجْهُ : ( القَلِيلُ من الماءِ ، ويُحَرَّكُ ) ، كِلْتاهُما عن الفرَّاء .
( والجِهةُ ، مُثَلَّثَةً ) ، الكسْرُ والفتْحُ

نَقَلَهما ابنُ سِيدَه ، والضَّمُّ عن الصَّاغانيّ ( *!والِوُجْهُ ، بالضمِّ والكسْرِ ) ؛ ) ونقلَ في البصائِرِ التَّثْلِيثَ في الوَجْه أَيْضاً : ( الجانِبُ والنَّاحِيَةُ ) المُتَوَجَّهُ إليها والمَقْصودُ بها .
وقالَ الجَوْهرِيُّ : ويقالُ هذا وَجْهُ الرَّأْي ، أَي نَفْسُه ، والاسمُ *!الوُجْهَةُ ، بكسْرِ الواوِ وضمِّها ، والواوُ تُثْبَتُ في الأسْماءِ كما قالوا وِلْدَةٌ ، وإنَّما لا تَجْتَمِعُ مع الهاءِ في المَصادِرِ ، انتَهَى .
ويقالُ : ضَلَّ *!وِجْهَةَ أَمْرِه ، أَي قَصْدَهُ ؛ قالَ الشاعِرُ :
نَبَذَ الجِوَارَ وضَلَّ وِجْهَةَ رَوْقِهِلما اخْتَلَلْتُ فُؤَادَهُ بالمِطْرَقِويقالُ : ما له *!جِهَةٌ في هذا الأَمْرِ ولا *!وِجْهَةٌ ، أَي لا يبْصِرُ وَجْهَ أَمْرِه كيْفَ يأْتي له .
وخَلِّ عن *!جِهَتِه : يُريدُ جِهَةَ الطَّريقِ .
( و ) قالَ الأصْمعيُّ : ( *!وَجَهَهُ ، كوَعَدَهُ ) ، *!وَجهاً : ( ضَرَبَ *!وَجْهَهُ ، فهو *!مَوْجُوهٌ ) ، وكذا *!جهْتُهُ فهو *!مَوْجُوهٌ .
( *!ووَجَّهَهُ ) في حاجَتِه ( *!تَوْجِيهاً : أَرْسَلَهُ ) *!فتَوَجَّه جِهَةَ كذا .
( و ) مِن المجازِ : *!وَجَّهَهُ الأميرُ ، أَي ( شَرَّفَهُ ؛ *!كأَوْجَهَهُ ) : ) صَيَّرَهُ *!وَجِيهاً ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لامْرىءِ القَيْسِ :
ونادَمْتُ قَيْصَرَ في مُلْكِهِ *!فأَوْجَهَنِي وركِبْتُ البَرِيدا ( و ) *!وَجَّهَتِ ( المَطَرَةُ الأرضَ : صَيَّرَتْها *!وَجْهاً واحِداً ) . ) كما تقولُ : تَرَكَتِ الأرضَ قَرْواواحِداً .ً

( و ) *!وَجَّهَ ( النَّخْلَةَ : غَرَسَها فأَمالَها قِبَلَ الشَّمالِ فأَقامَتْها الشَّمالُ .
( و ) يقالُ : قَعَدْتُ ( *!وِجاهَكَ *!وتُجاهَكَ ، مُثَلَّثَيْنِ ) ؛ ) الضَّمُّ والكَسْرُ في وِجاهَكَ في الصِّحاحِ ، والفتْحُ عن اللّحْيانيّ ؛ أَي حِذَاءَكَ مِن ( تِلْقاءِ *!وَجْهِكَ ) وفي الصِّحاحِ : أَي قِبالَتَكَ .
قالَ : وقَوْلُهم : *!تُجاهَكَ *!وتِجاهَكَ بُني على قوْلِهم اتَّجَهَ لَهُم رأْيٌ ؛ واسْتَعْمَلَ سِيْبَوَيْه التُّجاهَ اسْماً وظَرْفاً .
وفي حدِيثِ صلاةِ الخَوْفِ : ( وطائِفَةٌ *!وُجاهَ العَدوِّ ) ، أَي مُقابَلَتَهم وحِذاءَهُم ؛ ويُرْوى : *!تُجاهَ العَدوِّ ، والتاءُ بدلٌ من الواوِ .
( ولَقِيهُ *!وِجاهاً *!ومُواجَهَةً : قابَلَ *!وَجْهَهُ *!بوَجْهِهِ .
( *!وتَواجَهَا : تَقابَلا ) سواءٌ كانا رَجُلَيْن أَو مَنْزلَيْن .
( و ) *!المُوَجَّهُ ، ( كمعَظَّمٍ : ذُو *!الجاهِ ) ، *!كالوَجِيهِ .
( و ) مِن المجازِ : *!المُوَجَّهُ ( مِن الأكْسِبَةِ : ذُو *!الوَجْهَيْنِ : *!كالوَجِيهَةِ .
( و ) مِن المجازِ : *!المُوَجَّهُ مِن النَّاسِ : ( مَنْ له حَدَبَتانِ في ظَهْرِهِ وفي صَدْرِهِ ) ، على التَّشْبِيهِ بالكِساءِ *!المُوَجَّهِ .
وفي حدِيثِ أَهْلِ البَيْتِ : ( لا يُحِبُّنا الأَحْدَبُ المُوَجَّهُ ) ؛ حَكَاهُ الهَرَوِيّ في الغَرِيبَيْنِ .
( *!وتَوَجَّهَ ) إليه : ( أَقْبَلَ ) ؛ ) وهو مُطاوِعُ *!وَجَهَه .
( و ) *!تَوَجَّهَ الجَيْشُ ؛ ( انْهَزَمَ .
( و ) مِن المجازِ : تَوَجَّهَ الشيخُ ، إذا ( وَلَّى وكَبِرَ ) سِنُّه وأَدْبَرَ ؛ قالَ أَوْسُ بنُ حَجَر :
كعَهْدِكَ لا ظِلُّ الشَّبابِ يُكِنُّنيولا يَفَنٌ ممَّنْ تَوَجَّهَ دالِفُ

قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : يقالُ شَمِطَ ثم شاخَ ثم كَبِرَ ثم تَوَجَّهَ ثم دَلَفَ ثم دَبَّ ثم مَجَّ ثم ثَلَّبَ ثم المَوْت .
( و ) هُم ( *!وِجاهُ أَلْفٍ ، بالكسْرِ ) : ) أَي ( زُهاؤُهُ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
( *!والوَجِيهُ : ذُو الجاهِ ، ج *!وُجَهاءُ ) ؛ ) وهذا قد تقدَّمَ له فهو تكْرارٌ ؛ ( *!كالوَجُهِ ، كنَدُسٍ ؛ وقد *!وَجُهَ ، ككَرُمَ ) ، *!وَجاهَةً : صارَ ذا جاهٍ وقَدْرٍ .
( و ) مِن المجازِ : مَسَحَ وَجْهَهُ *!بالوَجِيهِ ، وهي ( خَرَزَةٌ م ) مَعْروفَةٌ حَمْراءُ أَو عَسلِيَّة لها وَجْهانِ يَتَراءَى فيها الوَجْه كالمِرْآةِ يَمْسَحُ بها الرَّجلُ *!وَجْهَه إذا أَرادَ الدُّخولَ عنْدَ السُّلْطانِ ؛ ( *!كالوَجِيهَةِ .
( و ) *!الوَجِيهُ ( من الخَيْلِ : الذي تَخْرُجُ يَداهُ مَعاً عندَ النِّتاجِ ) ، وهو مجازٌ .
ويقالُ أَيْضاً للوَلَدِ إذا خَرَجَتْ يَداهُ مِن الرَّحِمِ أَوَّلاً : *!وَجِيهٌ ، وإذا خَرَجَتْ رِجْلاهُ أَوَّلاً يَتْنٌ ، ( واسمُ ذلِكَ الفِعْلِ التَّوْجِيهُ .
( و ) الوَجِيهُ : ( فَرَسانِ م ) مَعْروفانِ مِن خَيْلِ العَرَبِ نَجِيبانِ سُمَّيا بذلِكَ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لطُفَيْل الغَنَويّ :
بناتُ الغُرابِ *!والوجِيهِ ولاحِقٍ وأَعْوَجَ تَنْمي نِسْبَةَ المُتَنَسِّبِقالَ ابنُ الكَلْبي : وكان فيمَا سَمّوا لنا من جِيادٍ فُحُولها المُنْجبات : الغُرابُ *!والوَجِيهُ ولاحِقٌ ومذهبٌ ومَكْتومُ ، وكانتْ هذه جَمِيعُها لغَنِيِّ بنِ أَعْصر .
( *!وأَوْجَهَهُ : صادَفَهُ *!وَجِيهاً ) ؛ ) وأَنْشد الجَوْهرِيُّ للمُساوِرِ بنِ هِنْدِ بنِ قَيْسِ بنِ زُهَيْر :
إنَّ الغَواني بَعْدَما *!أَوْجَهْنَني أَعْرَضْنَ ثُمَّتَ قُلْنَ شيخٌ أَعْوَرُ

( *!وتَوْجِيهُ القوائِمِ : كالصَّدَفِ ) إلاَّ أنَّه دُونَه ، ( أَو هو ) في الفَرَسِ ( تَدانِي العُجايَتَيْنِ ) ؛ ) كذا في النُّسخِ والصَّوابُ العُجانَيْن ؛ ( والحافِرَيْنِ والْتِواءٌ في الرُّسْغَيْنِ .
( و ) مِن المجازِ : ( التَّوْجِيهُ والتَّأْسِيسُ ( في ) قَوافِي ( الشِّعْرِ ) ، وذلكَ مِثْل قَوْله :
كِلِيني لهَمَ يا أُمَيمَة ناصِبِ فالباءُ هي القافِيَةُ ، والألِفُ التي قَبْل الصَّادِ تأْسِيسٌ ، والصَّادُ *!تَوْجِيهٌ بينَ التَّأْسِيسِ والقافِيَةِ .
وفي الصِّحاحِ : قالَ أَبو عبيدٍ : *!التَّوجِيهُ هو الحَرْفُ الذي بينَ أَلفِ التَّأْسِيسِ وبينَ القافِيَةِ .
وقالَ ابنُ بَرِّي : التَّوْجِيهُ هو حَرَكةُ ( الحَرْفِ الذي قبلَ الرَّوِيِّ ) المُقَيَّدِ .
وفي المُحْكَم : الحَرْفُ الذي قَبْل الرَّوِيِّ ( في القافِيَةِ المُقَيَّدَةِ ) .
( وقيلَ له تَوْجِيهٌ لأنَّه *!وَجَّهَ الحَرْفَ الذي قَبْل الرَّوِيِّ المقيَّدِ إليه لا غَيْر ، ولم يَحْدُث عنه حرْفُ لِينٍ كما حَدَثَ من الرَّسِّ والحَذْوِ والمَجْرَى والنَّفَاذِ ، وأَمَّا الحَرْفُ الذي بينَ أَلِفِ التَّأْسِيسِ والرَّوِيِّ فإنَّه يُسمَّى الدَّخِيلَ ، وسُمِّي دَخِيلاً لدخولِهِ بينَ لازِمَيْن ، وتُسمَّى حَرَكَتُه الإشْباعَ .
( أَو ) التَّوْجِيهُ : ( أنْ تَضُمَّهُ وتَفْتَحَه ، فإن كَسَرْتَه فَسِنادٌ ) .
( قالَ ابنُ سِيدَه : هذا قَوْلُ أَهْلِ اللّغَةِ ، وتَحْرِيره أَنْ تقولَ : إنَّ التَّوْجيهَ اخْتِلافُ حركَةِ الحَرْفِ الذي قَبْل الرَّوِيِّ المقيَّدِ كقَوْلِهِ :
وقاتِمِ الأَعْماقِ خاوِي المُخْتَرَقْ

وقوْله فيها :
أَلَّفَ شَتَّى ليس بالرَّاعي الحَمِقْ وقَوْله مع ذلك :
سِرًّا وقد أَوَّنَ تأْوينَ العُقُقْ قالَ ابنُ بَرِّي : والخَليلُ لا يُجِيزُ اخْتِلافَ التَّوجِيهِ ويُجِيزُ اخْتِلافَ الإشْباعِ ، ويَرَى أَنَّ اخْتِلافَ التَّوْجِيهِ سِنادٌ ، وأَبو الحَسَنِ بضدِّه يَرَى اخْتِلافَ الإشْباعِ أَفْحَش مِن اخْتِلافِ التَّوْجِيه ، إلاَّ أَنَّه يَرَى اخْتِلافَهما ، بالكسْرِ والضَّمِّ ، جائِزاً ، ويَرَى الفتْحَ مع الكسْرِ والضمِ قَبيحاً في التَّوْجِيهِ والإِشْباعِ ، والخَليلُ يَسْتَقْبحه في التَّوْجِيه أَشَدّ مِن اسْتِقْباحِه في الإِشْباعِ ويَراهُ سِناداً بخِلافِ الإشْباعِ ، والأخْفَش يَجْعَل اخْتِلافَ الإشْباعِ بالفَتْحِ والضمِّ أَو الكَسْرِ سِناداً .
قالَ : وحِكَايَةُ الجَوْهرِيّ مُناقِضَة لتَمْثِيلِه .
وقالَ ابنُ جنِّي : أَصْلُه مِن التَّوْجِيه ، كأَنَّ حَرْفَ الرَّوِيِّ مُوَجَّهٌ عنْدَهم أَي كانَ له وَجْهان : أَحَدُهما مِن قبْلِه والآخَرُ مِن بعْدِه ، أَلا تَرَى أنَّهم اسْتَكْرَهوا اخْتِلافَ الحَركَةِ مِن قَبْلِه ما دَامَ مُقيَّداً نحو الحَمِقْ والعُقُقْ والمُخْتَرَقْ ؟ كما يَسْتَقْبِحونَ اخْتِلافَها فيه ما دَامَ مُطْلقاً ، فلذلِكَ سُمِّيت الحَرَكَة قَبْل الرَّوِيّ المُقيَّد تَوْجيهاً إعْلاماً أَنَّ للرَّوِيّ وَجْهَيْن في حالَيْن مُخْتَلِفَتَيْن ، وذلِكَ أنَّه إذا كانَ مُقيَّداً فلَه وَجْهٌ يتقدَّمُه ، وإذا كانَ مُطْلقاً فله وَجْهٌ يتَأَخَّر عنه ، فجَرَى مَجْرَى الثَّوْبِ *!المُوَجَّهِ ونحوِهِ .
( *!وَتَجَهْتُ إليك *!أَتْجَهُ ) : ) أَي *!تَوجَّهْتُ ، لأنَّ أَصْلَ التاءِ فيهما واوٌ .
قالَ ابنُ بَرِّي : قالَ أَبو زيْدٍ : *!تَجِهَ

الرَّجلُ *!يَتْجَهُ *!تَجَهاً .
وقالَ الأَصْمعيُّ : *!تَجَهَ ، بالفتْحِ ؛ وأَنْشَدَ أَبو زيْدٍ لمِرْداسِ بنِ حُصَيْن :
قَصَرْتُ له القَبيلَةَ إذْ *!تَجِهْنا وما ضاقَتْ بشَدّتِه ذِراعِيوالأصْمعيّ يَرْويه : تَجَهْنا ، والذي أَرادَه *!اتَّجَهْنا ، فحذَفَ أَلِفَ الوَصْلِ وإحْدى التاءَيْنِ .
( *!ووَجَّهْتُ إليك *!تَوْجِيهاً : *!تَوَجَّهْتُ ) ، كِلاهُما يقالُ مثْل قَوْلِك بَيَّنَ وتَبَيَّنَ ؛ ومنه المَثَلُ : أَيَّنما أُوَجِّهْ أَلْقى سَعْداً ؛ غَيْر أَنَّ قَوْلَكَ *!وَجَّهْتُ إليك على معْنَى وَلَّى *!وَجْهَه إليكَ ، *!والتَّوَجُّه الفِعْلُ اللازِمُ .
( وبنُو *!وجِيهَةَ : بَطْنٌ ) مِن العَرَبِ ؛ عن ابنِ سِيدَه .
*!وأَوْجَهَهُ : جعله *!وَجِيهاً .
( و ) مِن المجازِ : ( *!وَجَهْتُكَ عنْدَ النَّاسِ *!أَجِهُكَ ) ، أَي ( صِرْتُ *!أَوْجَهَ منكَ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ .
( *!والجِهَةُ ، بالكسْرِ والضَّمِّ : النَّاحِيَةُ ) والجانِبُ ؛ ( *!كالوَجْهِ *!والوِجْهَةِ بالكسْرِ ) ، وتقدَّمَ قَرِيباً هذا بعَيْنِه ، وذكرَ في *!الجِهَةِ التَّثْلِيث وفي *!الوَجْهِ الكَسْر والضَّمّ ؛ ( ج *!جِهاتٌ ) ، بالكسْرِ .
يقالُ : قُلْتُ كذا على *!جِهَةِ كذا ، وفَعَلْتُ ذلكَ على جِهَةِ العَدْل *!وجِهَةِ الجَوْرِ . وتقولُ : رجُلٌ أَحْمَرُ مِن جِهَةِ الحُمْرةِ ، وأَسْوَدَ مِن جِهَةِ السَّوادِ ؛ وتقدَّمَ الكَلامُ على الجِهَةِ عن أَبي حَيَّان .
( و ) يقالُ : ( نَظَرُوا إليَّ *!بأُوَيْجِهِ سُوءٍ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ .

وقال اللَّحْيانيُّ : نَظَرَ فلانٌ *!بوُجَيْهِ سُوءٍ *!وبجيهِ سُوءٍ *!وبجُوهِ سُوءٍ بمعْنًى .
( وفي مَثَلٍ ) يُضْرَبُ في التّحْضِيضِ : ( *!وَجِّهِ الحَجَرِ *!وِجْهَة مَّا له ) وجِهَةٌ ما له وَوَجْهاً مّا له ، ( بالرَّفْعِ والنَّصْبِ ) ، وإنَّما رَفَعَ لأنَّ كلَّ حَجَرٍ يُرْمَى به فله *!وَجْهٌ ، كلُّ ذلِكَ عن اللّحْيانيّ .
وقالَ بعضُهم : *!وَجِّه الحَجَرَ *!وجِهَةً مَّاله *!ووَجّهاً مّاله ، فنصبَ بوُقوعِ الفِعْلِ عليه ، وجعلَ ما فَضْلاً ، يُريدُ *!وَجِّه الأَمْرَ *!وَجْهَهُ ؛ يُضْرَبُ مَثَلاً للأَمْرِ إذا لم يَسْتَقِم من جهَةٍ أَن *!يُوَجِّهَ له تَدْبيراً مِن *!جِهَةٍ أُخْرى .
وقالَ أَبو عبيدٍ في بابِ الأَمْر بحسنِ التَّدْبيرِ والنَّهْي عن الخُرْقِ : *!وَجِّهْ *!وَجْهَ الحَجَرِ *!وِجْهةً مّاله ، ويقالُ : *!وِجْهةٌ مّا له ، بالرَّفْعِ ، ( أَي دَبِّرِ الأَمْرَ على *!وَجْهِه ) الذي يَنْبَغي أَن *!يُوَجَّهَ إليه .
وقالَ أَبو عبيدَةَ : ومن نَصَبَه فكأنَّه قالَ : *!وَجِّه الحَجَرَ جِهَتَه ، وما فَضْلٌ ، وموضع المَثَل ضَعْ كلَّ شيءٍ مَوْضِعه .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : *!وَجِّه الحَجَرَ *!جِهَةً مّاله جهة *!وجهَةٌ مّاله *!ووِجْهةً مّاله *!ووِجهةٌ مّاله *!ووَجْهاً مّاله *!ووَجْهٌ مّاله .
قالَ غيرُهُ : ( وأَصْلُه في البِناءِ إذا لم يَقَع الحَجَرُ مَوْقِعَه ) فلا يَسْتَقِيم ، ( أَي أَدِرْهُ ) على وَجْهٍ آخَر ( حتى يَقَعَ على *!وَجْهِه ) فيَسْتَقِيم ( وَدَعْهُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الوَجْهُ : النَّوْعُ والقِسْمُ . يقالُ : الكَلامُ فيه على *!وُجُوهٍ ، وعلى أَرْبَعَةِ أَوْجُهٍ .
*!ووُجُوهُ القُرْآنِ : مَعانِيهُ .
ويُطْلَقُ *!الوَجْهُ على الذَّاتِ لأنَّه

أَشْرَفُ الأعْضاءِ ومَوْضِع الحَواسِ ، وعلى القَصْدِ لأنَّ قاصِدَ الشيءِ *!مُتَوجِّهٌ إليه ، وبمعْنَى الصِّفَة ، وبمعْنَى *!التَّوَجّه ، وبه فُسِّرَ قَوْله تعالى : ﴿وَمَنْ أَحْسَن دِيناً ممَّنْ أَسْلَمَ *!وَجْهَهُ للَّهِ﴾ .
وفي الحدِيثِ : ( وذَكَرَ فِتَناً *!كوُجُوهِ البَقَرِ ) ، أَي يُشْبِه بَعْضُها بَعْضاً ، أَو المرادُ تأْتي نواطِحَ للناسِ .
ويقالُ : *!وَجَّهَ فلانٌ سِدافَثَه ، أَي أزَالَها مِن مَكانِها .
وقد يُعَبَّرُ *!بالوُجُوهِ عن القُلوبِ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( أَو ليُخالِفَنَّ اللَّهُ بينَ *!وُجُوهِكُم ) .
*!واتَّجَهَ له رأْيٌ : أَي سَنَحَ ، وهو افْتَعَلَ ، صارَتِ الواوُ ياءً لكسْرَةِ ما قَبْلها ، وأُبْدِلَتْ منها التاءُ وأُدْغِمَتْ ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
*!ووَجْهُ الفَرَسِ : ما أَقْبَلَ عليْكَ من الَّرأْسِ مِن دُون مَنَابِتِ شَعَرِ الرّأْسِ .
ويقالُ : إنَّه لعَبْدُ الوَجْهِ وحُرُّ الوَجْهِ ، وسَهْلُ الوَجْهِ إذا لم يكنْ ظاهِرَ الوَجْنةِ .
*!ووَجْهُ النَّهارِ : صَلاةُ الصُّبْحِ .
ووَجْهُ نَهارٍ : مَوْضِعٌ ؛ وبه فَسَّرَ ابنُ الأَعْرابيِّ فيمَا حَكَى عنه ثَعْلَب قَوْلَ الشاعِرِ :
فليَأْتِ نِسْوَتَنَا *!بوَجْهِ نهارِ نَقَلَه ياقوتُ .
*!ووَجْهُ الحَجَرِ : عقبَةٌ قُرْبَ جُبَيْل على ساحِلِ بَحْرِ الشامِ ؛ عن ياقوت .
*!والوَجْهُ : مَنْهَلٌ مَعْروفٌ بينَ المُوَيْلحة وأكرى .
وصَرَفَ الشيءَ عن *!وَجْهِهِ : أَي سَنَنِهِ .

ومالَهُ في هذا الأَمْرِ *!وِجْهَةٌ : أَي لا يبصرُ وَجْهَ أَمْرِه كيْفَ يأْتي له .
*!والوُجْهَةُ : القِبْلَةُ .
*!والمُواجَهَةُ : اسْتِقْبالُكَ الرَّجُلَ بكَلامٍ أَو وَجْهٍ ؛ قالَهُ اللَّيْثُ .
ورجُلٌ ذُو *!وَجْهَيْنِ : إذا لَقِيَ بخِلافِ ما في قَلْبِهِ .
ومنه الحدِيثُ : ( ذُو *!الوَجْهَيْنِ لا يكونُ عندَ اللَّهِ *!وَجِيهاً ) .
*!ووَجَّهَ المَطَرُ الأَرضَ : قَشَرَ *!وَجْهَها وأَثَّر فيه كحَرَصَها ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
وفي المَثَل : أَحْمقُ ما *!يَتَوجَّهُ ، أَي لا يُحْسِنُ أَن يأْتي الغَائِط ؛ كما في الأساسِ .
وفي المُحْكَم : أَي إذا أَتَى الغائِطَ جَلَسَ مُسْتَدْبرَ الريحِ فتَأْتِيهِ الريحُ برِيحِ خُرْئِه .
ويقالُ : عنْدِي امْرأَةٌ قد *!أَوْجَهَتْ ، أَي قَعَدَتْ عن الوِلادَةِ .
*!ووَجَّهَتِ الريحُ الحَصَى *!تَوْجِيهاً سافَتْه ؛ قالَ :
*!تُوَجِّهُ أَبْساطَ الحُقُوفِ التَّياهِرِ ويقالُ : قادَ فلانٌ فلاناً *!بوجه ، أَي انْقادَ واتَّبَع .
*!ووَجَّهَ الأعْمى أَو المَرِيضَ : جَعَلَ *!وَجْهَه للقِبْلَةِ .
*!وأَوْجَهَهُ وأَوْجَأَهُ : رَدَّهُ .
وخَرَجَ القَوْم *!فوَجَّهُوا للناسِ الطَّريقَ : أَي وَطِئُوه وسَلَكُوه حتى اسْتَبانَ أَثَرُ الطَّريقِ لمَنْ سَلَكَه .
*!ووَجْهُ الثَّوْبِ : ما ظَهَرَ لبَصَرِكَ . ومنه *!وَجْهُ المسأَلَةِ ؛ نَقَلَه السّهيلي .
*!والوجاهَةُ : الحُرْمَةُ .
وهو يَبْتغِي به وَجْهَ اللَّهِ ، أَي ذَاتَه .
قالَ الزَّمَخْشرِيُّ : وسَمِعْتُ سائِلاً يقولُ : مَنْ يَدلّنِي على *!وجْهِ عَرَبيَ كَريمٍ يَحْمِلني عل بغيلة .

وليسَ لكَلامِكَ *!وَجْهٌ : أَي صِحَّةٌ .
وعُمَرُ بنُ موسَى بنِ وَجيهٍ *!الوَجِيهيُّ الشامِيُّ شيخٌ لمحمدِ بنِ إسْحاق ؛ قالَ أَبو حاتِمٍ الأنْصارِيُّ : مَتْروكُ الحدِيثِ .
*!والجهويَّةُ : فرْقَةٌ تقولُ *!بالجِهَةِ .
*!والتَّوْجِيهُ للقثاءِ والبطيخةِ : أَن يحفرَ ما تَحْتهما ويهيآ ثم يُوضَعا ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .

##### Türkçe

: ( **الوَجْهُ : م** ) bilinen(şey)dir; ondan, O’nun (yüce) sözü: ﴿Öyleyse **وَجْهَكَ**’ni dine dosdoğru tut, hanîf olarak﴾.

( ve ) **الوَجْهُ**: ( her şeyin karşısı )dır; ondan, O’nun (yüce) sözü: ﴿Artık nerede dönerseniz, işte orada **وَجْهُ اللَّهِ** vardır﴾; (çoğulu **أَوْجُهٌ**).

( اللَّحْيانيُّ dedi ki: **الأَوْجُهُ** çokluk için olur; ve Übeyy’in mushafında **وُجُوهِكُم** yerine **أَوْجُهِكُمْ** bulunduğunu iddia etti.
İbn Sîde dedi ki: Onun, O’nun (yüce) sözü: ﴿**بوُجُوهِكُم** ile meshedin﴾ sözünü kastettiğini sanıyorum.
( ve **ووُجُوهٌ** ); ) ondan, O’nun (yüce) sözü: ﴿**بوُجُوهِكُم** ile meshedin﴾.
( ve **أُجُوهٌ** ), el-Ferrâ rivayet etti: **الوُجُوهِ** kabilesi ve **الأُجُوهِ** kabilesi.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: Onlar bunu, vavda, o zamme(li) olunca çokça yaparlar.

( ve ) **الوَجْهُ**: ( şeyin kendisi )dir; ) ondan, O’nun (yüce) sözü: ﴿Her şey helâk olucudur, ancak **وَجْهَهُ** müstesna﴾.
ez-Zeccâc dedi ki: “Ancak O’nun kendisi”ni murad etti.

Ve denir: bu **وَجْهُ الرَّأْيُ**’dir; yani o, görüşün kendisidir; mübalağa olarak; Râgıb ona işaret etti.
( ve ) **الوَجْهُ** ( zamandan: onun evveli )dir. ) denir: bu, **لوَجْهِ الدَّهْرِ** idi; yani onun evveli; ve bu mecazdır; ondan: sana **بوَجْهِ نهارٍ** geldim; yani onun evveli; aynı şekilde **شَبَاب** gündüz ve **صَدْرِ** gündüz; ve bununla O’nun (yüce) sözü tefsir edilmiştir: ﴿gündüzün **وَجْهَ**’inde (başında) (iman edin) ve sonunu inkâr edin﴾; yine şairin sözü:
مَنْ كانَ مَسْروراً بمَقْتَلِ مالِكٍ فليأْتِ نِسْوَتَنا بوَجْهِ نهارِ
( ve ) **الوَجْهُ** ( yıldızdan: ondan sana görünen şey )dir.
( ve ) **الوَجْهُ** ( sözden: onunla kastedilen yol )dur; ve bu mecazdır.
( ve ) mecazdandır: **الوَجْهُ**: ( kavmin efendisi; çoğulu **وُجُوهٌ**; **كالوَجِيهِ** gibi, çoğulu **وُجَهاءُ** ). ) denir: bunlar beldenin **وُجُوهُ**’udur ve **ووُجهاؤُهُ**’dur; yani onun eşrafıdır.
( ve ) **الوَجْهُ**: ( itibar/şeref, **الجاهُ** )dır; ondan kalb(edilmiş)tir; ondan hadis: ( Ali’nin, Fâtıma hayatta iken, insanlardan bir **وَجْهٌ**’i vardı, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun ), yani itibar ve hürmet.
( ve ) **الوَجْهُ** ve ( **الجِهَةُ** ) anlamca birdir; hâ, vavdan bedeldir; Sıhâh’ta olduğu gibi.
Şeyhimiz dedi ki: Onların **الجِهَةِ** hakkında, onun, Müberred’in, Fârisî’nin ve Mâzinî’nin gittiği üzere, kendisine yönelinilen **المُتَوَّجَه**’in mekân ismi mi olduğu; yoksa Mâzinî’nin yine bir görüşü olarak, masdar mı olduğu hususunda sözleri vardır.
Ebû Hayyân dedi ki: Bu, Sîbeveyh’in sözünün zahiridir; yahut iki anlamla kullanılır; yahut Ebû Hayyân ve başkasının genişçe açıkladığı bunun dışındaki şeylerdir.
( ve ) **الوَجْهُ**: ( sudan az(ı); ve harekelenir )dir; ikisi de Ferrâ’dan.
( ve **الجِهةُ**; üçlü olarak ), kesre ve fetha

ikisini İbn Sîde nakletti; zamme ise Sâğânî’den; ( **والِوُجْهُ**; zamme ve kesre ile ); ) ve Basâir’de **الوَجْه**’te de teslîsi nakletti: ( kendisine yönelinilen ve onunla kastedilen yan ve taraf ).
Cevherî dedi ki: Ve denir: bu, görüşün **وَجْهُ**’idir; yani kendisidir; isim **الوُجْهَةُ**’dir; vavın kesresiyle ve zammıyla; ve vav, isimlerde sabit kılınır; “وِلْدَةٌ” dedikleri gibi; ancak masdarlarda hâ ile bir araya gelmez; bitti.
Ve denir: o, işinin **وِجْهَةَ**’sini şaşırdı; yani kastını; şair dedi ki:
نَبَذَ الجِوَارَ وضَلَّ وِجْهَةَ رَوْقِهِلما اخْتَلَلْتُ فُؤَادَهُ بالمِطْرَقِ
Ve denir: onun bu işte bir **جِهَةٌ**’si de yok, bir **وِجْهَةٌ**’si de; yani işinin yüzünü görmez; ona nasıl gelir.
Ve onun **جِهَتِه**’sini bırak: yolun yönünü kasteder.
( ve ) el-Asma‘î dedi ki: ( **وَجَهَهُ**; **وَعَدَهُ** gibi ), **وَجهاً**: ( onun **وَجْهَهُ**’ini vurdu; o da **مَوْجُوهٌ**’dur ); aynı şekilde **جهْتُهُ**; o da **مَوْجُوهٌ**’dur.
( **ووَجَّهَهُ** ) ihtiyacında ( **تَوْجِيهاً**: onu gönderdi ) ; böylece o, şöyle bir yöne **فتَوَجَّه** etti.
( ve ) mecazdandır: emir onu **وَجَّهَهُ**; yani ( onu şereflendirdi; **كأَوْجَهَهُ** gibi ): ) onu **وَجِيهاً** kıldı; İbn Berrî, İmruü’l-Kays’tan şu beyti okuttu:
ونادَمْتُ قَيْصَرَ في مُلْكِهِ فأَوْجَهَنِي وركِبْتُ البَرِيدا
( ve ) **وَجَّهَتِ** ( yağmur yeri: onu tek bir **وَجْهاً** kıldı ). ) senin “yeri tek bir **قَرْوا** bıraktı” demen gibi.

( ve ) **وَجَّهَ** ( hurma fidanını: onu dikti de onu kuzey tarafına meylettirdi; böylece kuzey onu doğrulttu.
( ve ) denir: oturdum ( **وِجاهَكَ** ve **تُجاهَكَ**; ikisi de üçlü olarak ); ) Sıhâh’ta **وِجاهَكَ**’ta zamme ve kesre; fetha ise Lihyânî’den; yani ( **تِلْقاءِ وَجْهِكَ** ) tarafından, hizanda; ve Sıhâh’ta: yani karşında.
Dedi ki: onların “**تُجاهَكَ** ve **تِجاهَكَ**” sözü, “onlara bir görüş **اتَّجَهَ** etti” sözleri üzerine bina edilmiştir; ve Sîbeveyh, **التُّجاهَ**’ı isim ve zarf olarak kullandı.
Korku namazı hadîsinde: ( bir taife **وُجاهَ العَدوِّ** ) yani onlara mukabil ve hizalarında; ve şöyle rivayet edilir: **تُجاهَ العَدوِّ**; ve tâ, vavdan bedeldir.
( ve onunla **وِجاهاً** ve **مُواجَهَةً** karşılaştı: onun **وَجْهَهُ**’ini kendi **بوَجْهِهِ** ile karşılaştırdı.
( ve **تَواجَهَا**: karşı karşıya geldiler ) ister iki adam olsun ister iki menzil.
( ve ) **المُوَجَّهُ**, ( **معَظَّمٍ** gibi: **الجاهِ** sahibi )dir; **كالوَجِيهِ** gibi.
( ve ) mecazdandır: **المُوَجَّهُ** ( elbiselerden: iki yüzlü, **ذُو الوَجْهَيْنِ**: **كالوَجِيهَةِ** gibi.
( ve ) mecazdandır: insanlardan **المُوَجَّهُ**: ( sırtında ve göğsünde iki hörgücü olan kimse )dir; **المُوَجَّهِ** örtüye benzetme üzere.
Ehl-i beyt hadîsinde: ( bizi, **الأَحْدَبُ المُوَجَّهُ** sevmez ); Herevî onu el-Garîbeyn’de nakletti.
( **وتَوَجَّهَ** ) ona: ( yöneldi, geldi )dir; ) o, **وَجَهَه**’nin mutâvi‘idir.
( ve ) **تَوَجَّهَ** ordu; ( bozguna uğradı.
( ve ) mecazdandır: şeyh **تَوَجَّهَ** etti; yani yaşı ( döndü ve büyüdü ) ve geriledi; Evs b. Hacer dedi ki:
كعَهْدِكَ لا ظِلُّ الشَّبابِ يُكِنُّنيولا يَفَنٌ ممَّنْ تَوَجَّهَ دالِفُ

قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : **يقالُ شَمِطَ ثم شاخَ ثم كَبِرَ ثم تَوَجَّهَ ثم دَلَفَ ثم دَبَّ ثم مَجَّ ثم ثَلَّبَ ثم المَوْت** .
( و ) هُم ( **وِجاهُ أَلْفٍ ، بالكسْرِ** ) : ) yani ( **زُهاؤُهُ** ) ؛ ) İbnü’l-A‘râbî’den.

( **والوَجِيهُ : ذُو الجاهِ ، ج وُجَهاءُ** ) ؛ ) ve bu, onun için daha önce geçmişti; o hâlde tekrardır; ( **كالوَجُهِ ، كنَدُسٍ ؛ وقد وَجُهَ ، ككَرُمَ** ) ، **وَجاهَةً** : itibar ve kıymet sahibi oldu.

( و ) mecazdan: **مَسَحَ وَجْهَهُ بالوَجِيهِ** ، ve o, ( bilinen ) ( kırmızı yahut bal rengi ) iki yüzü olan, içinde yüzün ayna gibi göründüğü, erkeğin sultanın huzuruna girmek istediğinde onunla **وَجْهَه**’ini sildiği ( معروفَةٌ ) bir ( **خَرَزَةٌ** )dır؛ ( **كالوَجِيهَةِ** .

( و ) **الوَجِيهُ** ( attan: doğum sırasında iki eli birlikte çıkan )dır; ve o mecazdır.
Ve ayrıca çocuğa, elleri rahimden önce çıktığında: **وَجِيهٌ** denir; ayakları önce çıktığında **يَتْنٌ**; ( ve o fiilin adı **التَّوْجِيهُ**’dür.

( و ) **الوَجِيهُ** : Arap atlarından, bu adla adlandırılmış, bilinen iki ( **فَرَسانِ** )dır; soyludurlar; ve İbn Berrî, Tufeyl el-Ğanevî için inşâd etti:
بناتُ الغُرابِ **والوجِيهِ** ولاحِقٍ وأَعْوَجَ تَنْمي نِسْبَةَ المُتَنَسِّبِ
İbnü’l-Kelbî dedi: Bize adlandırdıkları, aygırları dölleyici olan seçkin atlar arasında: **الغُرابُ** **والوَجِيهُ** ve **لاحِقٌ** ve **مذهبٌ** ve **مَكْتومُ** vardı; ve bunların hepsi Ğanî b. A‘sur’a aitti.

( **وأَوْجَهَهُ : صادَفَهُ وَجِيهاً** ) ؛ ) ve Cevherî, el-Müsâvir b. Hind b. Kays b. Züheyr için inşâd etti:
إنَّ الغَواني بَعْدَما **أَوْجَهْنَني** أَعْرَضْنَ ثُمَّتَ قُلْنَ شيخٌ أَعْوَرُ

( **وتَوْجِيهُ القوائِمِ : كالصَّدَفِ** ) إلاَّ أنَّه دُونَه ، ( أَو هو ) atta ( **تَدانِي العُجايَتَيْنِ** ) ؛ ) nüshalarda böyle; doğrusu **العُجانَيْن**’dir؛ ( ve iki toynak ve iki bilekte eğrilik.

( و ) mecazdan: ( **التَّوْجِيهُ والتَّأْسِيسُ** ( **في** ) ( **قَوافِي** ) ( **الشِّعْرِ** ) ، ve bu, şu sözü gibidir:
كِلِيني لهَمَ يا أُمَيمَة ناصِبِ
Böylece **الباء** kâfiyedir; **الصَّاد**’dan önceki **الألِفُ** تأسيس’tir; ve **الصَّادُ** **تَوْجِيهٌ**’dir, تأسيس ile kafiye arasındadır.
Ve **الصِّحاح**’ta: Ebû Ubeyd dedi: **التَّوجِيهُ** ، **أَلفِ التَّأْسِيسِ** ile kafiye arasındaki harftir.
Ve İbn Berrî dedi: **التَّوْجِيهُ** ، kayıtlı ( **الحَرْفِ الذي قبلَ الرَّوِيِّ** )’nin harekesidir.
Ve **المُحْكَم**’de: kayıtlı kâfiyede ( **في القافِيَةِ المُقَيَّدَةِ** ) **الرَّوِيِّ**’den önceki harf.

( Ve ona **تَوْجِيهٌ** denildi; çünkü kayıtlı **الرَّوِيِّ**’den önceki harfi yalnız ona doğru **وَجَّهَ**; ondan, **الرَّسِّ** ve **الحَذْوِ** ve **المَجْرَى** ve **النَّفَاذِ**’dan meydana geldiği gibi bir yumuşaklık harfi meydana gelmedi; أما **الحَرْفُ** الذي بينَ **أَلِفِ التَّأْسِيسِ** ve **الرَّوِيِّ** ise **الدَّخِيلَ** diye adlandırılır; لازِمَيْن arasına girdiği için **دَخِيلاً** diye adlandırıldı; ve onun harekesi **الإشْباعَ** diye adlandırılır.

( أَو ) **التَّوْجِيهُ** : ( onu dammeli ve fethalı yapmandır; onu kesreli yaparsan o **فَسِنادٌ**’dır ) .
( İbn Sîde dedi: Bu, dil ehlinin sözüdür; onun تحرير’i şudur: **التَّوْجيهَ** ، kayıtlı **الرَّوِيِّ**’den önceki harfin harekesinin ihtilafıdır; onun sözü gibi:
وقاتِمِ الأَعْماقِ خاوِي المُخْتَرَقْ

ve onun içinde sözü:
أَلَّفَ شَتَّى ليس بالرَّاعي الحَمِقْ
ve bununla birlikte sözü:
سِرًّا وقد أَوَّنَ تأْوينَ العُقُقْ
İbn Berrî dedi: el-Halîl, **التَّوجِيهِ**’in ihtilafına cevaz vermez ve **الإشْباعِ**’ın ihtilafına cevaz verir; ve **التَّوْجِيهِ**’in ihtilafının **سِنادٌ** olduğunu görür; Ebû’l-Hasen ise onun zıddıyla, **الإشْباعِ**’ın ihtilafını **التَّوْجِيهِ**’in ihtilafından daha çirkin görür; إلاَّ أنه, ikisinin ihtilafını, kesre ile damme ile, câiz görür; ve fethi, kesre ve damme ile birlikte, **التَّوْجِيهِ** ve **الإِشْباعِ**’da çirkin görür; el-Halîl onu **التَّوْجِيهِ**’de, **الإِشْباعِ**’daki çirkin görmesinden daha şiddetli çirkin görür ve onu, **الإشْباعِ**’ın aksine, **سِناداً** görür; ve el-Ahfeş, **الإشْباعِ**’ın feth ile damme yahut kesre ile ihtilafını **سِناداً** kılar.
Dedi: Cevherî’nin hikâyesi, onun temsiline aykırıdır.
Ve İbn Cinnî dedi: Aslı **التَّوْجِيه**’dendir; sanki **حَرْفَ الرَّوِيِّ** onların yanında **مُوَجَّهٌ**’dir, yani onun iki yüzü vardı: biri ondan önce, diğeri ondan sonra; ألا ترى ki, **الحَمِقْ** ve **العُقُقْ** ve **المُخْتَرَقْ** gibi kayıtlı olduğu müddetçe, ondan önceki harekenin ihtilafını çirkin gördüler? tıpkı, مطلق olduğu müddetçe onda (yani onda) ihtilafını çirkin gördükleri gibi; bu sebeple, kayıtlı **الرَّوِيّ**’den önceki hareke, **تَوْجيهاً** diye adlandırıldı; **الرَّوِيّ**’nin iki hâlde iki yüzü olduğuna bildirim olarak; ve bu, şudur: o kayıtlı olduğunda, onu önceleyen bir yüzü vardır; مطلق olduğunda ise, ondan sonra gelen bir yüzü vardır; böylece **الثَّوْبِ المُوَجَّهِ** ve benzeri mecrasında cereyan etti.

( **وَتَجَهْتُ إليك أَتْجَهُ** ) : ) yani **تَوجَّهْتُ**; çünkü ikisinde de **التاءِ**’nin aslı bir **واوٌ**’dur.
İbn Berrî dedi: Ebû Zeyd dedi: **تَجِهَ**

الرَّجُلُ **يَتْجَهُ** **تَجَهاً** .
Ve adam **يَتْجَهُ** **تَجَهاً** (yapar).

وقالَ الأَصْمعيُّ : **تَجَهَ** ، بالفتْحِ ؛ وأَنْشَدَ أَبو زيْدٍ لمِرْداسِ بنِ حُصَيْن :
el-Asmaʿî dedi: **تَجَهَ**, fetih ile; Ebû Zeyd, Mirdâs b. Husayn için inşâd etti:

قَصَرْتُ له القَبيلَةَ إذْ **تَجِهْنا** وما ضاقَتْ بشَدّتِه ذِراعِي
Ona kabileyi kısalttım, **تَجِهْنا** olduğumuz vakit; ve onun şiddetiyle kolum daralmadı.

والأصْمعيّ يَرْويه : تَجَهْنا ، والذي أَرادَه **اتَّجَهْنا** ، فحذَفَ أَلِفَ الوَصْلِ وإحْدى التاءَيْنِ .
el-Asmaʿî onu “تَجَهْنا” diye rivayet eder; murad ettiği ise **اتَّجَهْنا** idi; böylece vasl elifi ile iki **التاء**’dan birini hazfetti.

( **ووَجَّهْتُ إليك** **تَوْجِيهاً** : **تَوَجَّهْتُ** ) ، كِلاهُما يقالُ مثْل قَوْلِك بَيَّنَ وتَبَيَّنَ ؛ ومنه المَثَلُ : أَيَّنما أُوَجِّهْ أَلْقى سَعْداً ؛ غَيْر أَنَّ قَوْلَكَ **وَجَّهْتُ إليك** على معْنَى وَلَّى **وَجْهَه** إليكَ ، **والتَّوَجُّه** الفِعْلُ اللازِمُ .
(**ووَجَّهْتُ إليك** **تَوْجِيهاً**: **تَوَجَّهْتُ**) — ikisi de, “beyyene ve tebeyyene” sözün gibi söylenir; bundan mesel: “Nereye yöneltirsem Saʿd’ı bulurum”; ancak senin “**وَجَّهْتُ إليك**” sözün, “**وَجْهَه**’ini sana çevirdi” mânâsı üzerinedir; **والتَّوَجُّه** ise lâzım fiildir.

( وبنُو **وجِيهَةَ** : بَطْنٌ ) مِن العَرَبِ ؛ عن ابنِ سِيدَه .
( Benû **وجِيهَةَ**: Araplardan bir batındır ); İbn Sîde’den.

**وأَوْجَهَهُ** : جعله **وَجِيهاً** .
**وأَوْجَهَهُ**: onu **وَجِيهاً** yaptı.

( و ) مِن المجازِ : ( **وَجَهْتُكَ** عنْدَ النَّاسِ **أَجِهُكَ** ) ، أَي ( صِرْتُ **أَوْجَهَ** منكَ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ .
( Ve ) mecazdandır: (**وَجَهْتُكَ** insanların yanında **أَجِهُكَ**), yani (senden daha **أَوْجَهَ** oldum); Zemahşerî nakletti.

( **والجِهَةُ** ، بالكسْرِ والضَّمِّ : النَّاحِيَةُ ) والجانِبُ ؛ ( **كالوَجْهِ** **والوِجْهَةِ** بالكسْرِ ) ، وتقدَّمَ قَرِيباً هذا بعَيْنِه ، وذكرَ في **الجِهَةِ** التَّثْلِيث وفي **الوَجْهِ** الكَسْر والضَّمّ ؛ ( ج **جِهاتٌ** ) ، بالكسْرِ .
(**الجِهَةُ**, kesre ve damme ile: yön) ve taraf; (**كالوَجْهِ** ve kesre ile **الوِجْهَةِ** gibi); bunun aynısı az önce geçti; **الجِهَةِ**’de üçlü (hareke)yi, **الوَجْهِ**’de kesre ve dammeyi zikretti; (çoğulu: **جِهاتٌ**), kesre ile.

يقالُ : قُلْتُ كذا على **جِهَةِ** كذا ، وفَعَلْتُ ذلكَ على جِهَةِ العَدْل **وجِهَةِ** الجَوْرِ . وتقولُ : رجُلٌ أَحْمَرُ مِن جِهَةِ الحُمْرةِ ، وأَسْوَدَ مِن جِهَةِ السَّوادِ ؛ وتقدَّمَ الكَلامُ على الجِهَةِ عن أَبي حَيَّان .
Denir: “Şunu, **جِهَةِ** şunun üzerine söyledim”; ve “Bunu adalet **جِهَةِ**’si ve zulüm **جِهَةِ**’si üzerine yaptım.” Ve dersin: “Bir adam, kızıllık cihetinden daha kırmızıdır; ve siyahlık cihetinden daha siyahtır”; **الجِهَةِ** üzerine söz, Ebû Hayyân’dan daha önce geçti.

( و ) يقالُ : ( نَظَرُوا إليَّ **بأُوَيْجِهِ سُوءٍ** ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ .
( Ve ) denir: (Bana **بأُوَيْجِهِ سُوءٍ** ile baktılar); Zemahşerî nakletti.

وقال اللَّحْيانيُّ : نَظَرَ فلانٌ **بوُجَيْهِ سُوءٍ** **وبجيهِ سُوءٍ** **وبجُوهِ سُوءٍ** بمعْنًى .
el-Laḥyânî dedi: Falan, **بوُجَيْهِ سُوءٍ** ve **وبجيهِ سُوءٍ** ve **وبجُوهِ سُوءٍ** ile baktı; (hepsi) bir mânâdadır.

( وفي مَثَلٍ ) يُضْرَبُ في التّحْضِيضِ : ( **وَجِّهِ الحَجَرِ** **وِجْهَة مَّا له** ) وجِهَةٌ ما له وَوَجْهاً مّا له ، ( بالرَّفْعِ والنَّصْبِ ) ، وإنَّما رَفَعَ لأنَّ كلَّ حَجَرٍ يُرْمَى به فله **وَجْهٌ** ، كلُّ ذلِكَ عن اللّحْيانيّ .
( Bir meselde ) teşvikte darb olunur: (**وَجِّهِ الحَجَرِ** **وِجْهَة مَّا له**) — “وجِهَةٌ ما له” ve “وَوَجْهاً مّا له” (ref‘ ve nasb ile); ancak ref‘ etti; çünkü kendisiyle atılan her taşın bir **وَجْهٌ**’i vardır; bunların hepsi el-Laḥyânî’dendir.

وقالَ بعضُهم : **وَجِّه** الحَجَرَ **وجِهَةً مَّاله** **ووَجّهاً مّاله** ، فنصبَ بوُقوعِ الفِعْلِ عليه ، وجعلَ ما فَضْلاً ، يُريدُ **وَجِّه** الأَمْرَ **وَجْهَهُ** ؛ يُضْرَبُ مَثَلاً للأَمْرِ إذا لم يَسْتَقِم من جهَةٍ أَن **يُوَجِّهَ** له تَدْبيراً مِن **جِهَةٍ** أُخْرى .
Bazıları dedi: “**وَجِّه** taşı **وجِهَةً مَّاله** ve **ووَجّهاً مّاله**”; fiilin ona vuku bulmasıyla nasb etti; “ما”yı fazlalık kıldı; muradı: “İşi **وَجْهَهُ**’ine **وَجِّه**”; bir iş, bir cihetten doğrulmazsa, ona başka bir **جِهَةٍ**’den bir tedbir **يُوَجِّهَ** etmesi için mesel darb olunur.

وقالَ أَبو عبيدٍ في بابِ الأَمْر بحسنِ التَّدْبيرِ والنَّهْي عن الخُرْقِ : **وَجِّهْ** **وَجْهَ** الحَجَرِ **وِجْهةً مّاله** ، ويقالُ : **وِجْهةٌ مّا له** ، بالرَّفْعِ ، ( أَي دَبِّرِ الأَمْرَ على **وَجْهِه** ) الذي يَنْبَغي أَن **يُوَجَّهَ** إليه .
Ebû ʿUbeyd, iyi tedbirle emretme ve sakarlığı yasaklama babında dedi: “**وَجِّهْ** taşın **وَجْهَ**’ini **وِجْهةً مّاله**”; ve denir: ref‘ ile “**وِجْهةٌ مّا له**”; (yani: işi, kendisine **يُوَجَّهَ** edilmesi gereken **وَجْهِه** üzere tedbir et).

وقالَ أَبو عبيدَةَ : ومن نَصَبَه فكأنَّه قالَ : **وَجِّه** الحَجَرَ جِهَتَه ، وما فَضْلٌ ، وموضع المَثَل ضَعْ كلَّ شيءٍ مَوْضِعه .
Ebû ʿUbeyde dedi: Onu nasb eden, sanki şöyle dedi: “Taşı kendi cihetine **وَجِّه**”; “ما” fazlalıktır; meselin yeri: her şeyi yerine koy.

وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : **وَجِّه** الحَجَرَ **جِهَةً مّاله** جهة **وجهَةٌ مّاله** **ووِجْهةً مّاله** **ووِجهةٌ مّاله** **ووَجْهاً مّاله** **ووَجْهٌ مّاله** .
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: “Taşı **جِهَةً مّاله** cihet(ine) **وَجِّه**; **وجهَةٌ مّاله**; **ووِجْهةً مّاله**; **ووِجهةٌ مّاله**; **ووَجْهاً مّاله**; **ووَجْهٌ مّاله**.”

قالَ غيرُهُ : ( وأَصْلُه في البِناءِ إذا لم يَقَع الحَجَرُ مَوْقِعَه ) فلا يَسْتَقِيم ، ( أَي أَدِرْهُ ) على وَجْهٍ آخَر ( حتى يَقَعَ على **وَجْهِه** ) فيَسْتَقِيم ( وَدَعْهُ ) .
Başkası dedi: (Aslı, inşaatta, taş yerine düşmezse) doğrulmaz; (yani onu çevir) başka bir yüz üzerine, (ta ki **وَجْهِه** üzerine düşsün) de doğrulsun (ve onu bırak).

( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
( Üzerine istidrâk olunanlardandır:

**الوَجْهُ** : النَّوْعُ والقِسْمُ . يقالُ : الكَلامُ فيه على **وُجُوهٍ** ، وعلى أَرْبَعَةِ أَوْجُهٍ .
**الوَجْهُ**: tür ve kısımdır. Denir: “Söz, onda **وُجُوهٍ** üzerinedir”; ve “dört vecih üzerinedir.”

**ووُجُوهُ القُرْآنِ** : مَعانِيهُ .
**ووُجُوهُ القُرْآنِ**: onun mânâlarıdır.

ويُطْلَقُ **الوَجْهُ** على الذَّاتِ لأنَّه
**الوَجْهُ**, zâta da ıtlak olunur; çünkü o,

أَشْرَفُ الأعْضاءِ ومَوْضِع الحَواسِ ، وعلى القَصْدِ لأنَّ قاصِدَ الشيءِ **مُتَوجِّهٌ** إليه ، وبمعْنَى الصِّفَة ، وبمعْنَى **التَّوَجّه** ، وبه فُسِّرَ قَوْله تعالى : ﴿وَمَنْ أَحْسَن دِيناً ممَّنْ أَسْلَمَ **وَجْهَهُ** للَّهِ﴾ .
azaların en şereflisi ve duyuların yeridir; ve kasda da (ıtlak olunur); çünkü bir şeyi kasteden ona **مُتَوجِّهٌ**’dir; ve sıfat mânâsıyla; ve **التَّوَجّه** mânâsıyla; bununla şu yüce söz tefsir edilmiştir: ﴿Ve kim, **وَجْهَهُ**’ini Allah’a teslim edenden daha güzel dinli olur?﴾.

وفي الحدِيثِ : ( وذَكَرَ فِتَناً **كوُجُوهِ البَقَرِ** ) ، أَي يُشْبِه بَعْضُها بَعْضاً ، أَو المرادُ تأْتي نواطِحَ للناسِ .
Hadiste: (Ve **كوُجُوهِ البَقَرِ** gibi fitneler zikretti); yani bazısı bazısına benzer; yahut murad: insanlara boynuz vuranlar olarak gelir.

ويقالُ : **وَجَّهَ** فلانٌ سِدافَثَه ، أَي أزَالَها مِن مَكانِها .
Denir: Falan, sîdâfethesini **وَجَّهَ** etti; yani onu yerinden giderdi.

وقد يُعَبَّرُ **بالوُجُوهِ** عن القُلوبِ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( أَو ليُخالِفَنَّ اللَّهُ بينَ **وُجُوهِكُم** ) .
Bazen **بالوُجُوهِ** ile kalpler kastedilir; bundan hadistir: (Yahut Allah, **وُجُوهِكُم** arasında mutlaka ihtilaf çıkaracaktır).

**واتَّجَهَ** له رأْيٌ : أَي سَنَحَ ، وهو افْتَعَلَ ، صارَتِ الواوُ ياءً لكسْرَةِ ما قَبْلها ، وأُبْدِلَتْ منها التاءُ وأُدْغِمَتْ ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
**واتَّجَهَ** ona bir görüş: yani zuhur etti; o “iftaʿala”dır; kendinden öncekinin kesresi sebebiyle vav yâ oldu; ondan **التاء** bedel kılındı ve idğam edildi; Cevherî nakletti.

**ووَجْهُ الفَرَسِ** : ما أَقْبَلَ عليْكَ من الَّرأْسِ مِن دُون مَنَابِتِ شَعَرِ الرّأْسِ .
**ووَجْهُ الفَرَسِ**: başın, baş saçının bitim yerleri dışında, sana dönük olan kısmıdır.

ويقالُ : إنَّه لعَبْدُ الوَجْهِ وحُرُّ الوَجْهِ ، وسَهْلُ الوَجْهِ إذا لم يكنْ ظاهِرَ الوَجْنةِ .
Denir: O, yüzün kölesidir ve yüzün hürüdür; ve yanağı belirgin değilse yüzü kolaydır.

**ووَجْهُ النَّهارِ** : صَلاةُ الصُّبْحِ .
**ووَجْهُ النَّهارِ**: sabah namazıdır.

ووَجْهُ نَهارٍ : مَوْضِعٌ ؛ وبه فَسَّرَ ابنُ الأَعْرابيِّ فيمَا حَكَى عنه ثَعْلَب قَوْلَ الشاعِرِ :
“Veche nehâr”: bir yerdir; Saʿleb’in ondan naklettiğinde İbnü’l-Aʿrâbî, şairin sözünü bununla tefsir etti:

فليَأْتِ نِسْوَتَنَا **بوَجْهِ نهارِ** نَقَلَه ياقوتُ .
“Kadınlarımız **بوَجْهِ نهارِ** ile gelsin”; Yâkût nakletti.

**ووَجْهُ الحَجَرِ** : عقبَةٌ قُرْبَ جُبَيْل على ساحِلِ بَحْرِ الشامِ ؛ عن ياقوت .
**ووَجْهُ الحَجَرِ**: Şam denizi sahilinde Cübeyl yakınında bir geçittir; Yâkût’tan.

**والوَجْهُ** : مَنْهَلٌ مَعْروفٌ بينَ المُوَيْلحة وأكرى .
**والوَجْهُ**: el-Muwayliḥa ile Ekrâ arasında bilinen bir su başıdır.

وصَرَفَ الشيءَ عن **وَجْهِهِ** : أَي سَنَنِهِ .
Bir şeyi **وَجْهِهِ**’inden çevirdi: yani yolundan.

ومالَهُ في هذا الأَمْرِ **وِجْهَةٌ** : أَي لا يبصرُ وَجْهَ أَمْرِه كيْفَ يأْتي له .
Bu işte onun bir **وِجْهَةٌ**’si yoktur: yani işinin yüzünü, ona nasıl geleceğini görmez.

**والوُجْهَةُ** : القِبْلَةُ .
**والوُجْهَةُ**: kıbledir.

**والمُواجَهَةُ** : اسْتِقْبالُكَ الرَّجُلَ بكَلامٍ أَو وَجْهٍ ؛ قالَهُ اللَّيْثُ .
**والمُواجَهَةُ**: bir adamı sözle yahut yüzle karşılamandır; Leys söyledi.

ورجُلٌ ذُو **وَجْهَيْنِ** : إذا لَقِيَ بخِلافِ ما في قَلْبِهِ .
Bir adam **ذُو وَجْهَيْنِ**’dir: kalbinde olanın hilafıyla karşılaşırsa.

ومنه الحدِيثُ : ( ذُو **الوَجْهَيْنِ** لا يكونُ عندَ اللَّهِ **وَجِيهاً** ) .
Bundan hadistir: (**ذُو الوَجْهَيْنِ**, Allah katında **وَجِيهاً** olmaz).

**ووَجَّهَ** المَطَرُ الأَرضَ : قَشَرَ **وَجْهَها** وأَثَّر فيه كحَرَصَها ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
Yağmur, yeri **ووَجَّهَ** etti: onun **وَجْهَها**’sını soydu ve onda, onu çizmek gibi iz bıraktı; İbnü’l-Aʿrâbî’den.

وفي المَثَل : أَحْمقُ ما **يَتَوجَّهُ** ، أَي لا يُحْسِنُ أَن يأْتي الغَائِط ؛ كما في الأساسِ .
Meselde: “Ne kadar ahmaksa **يَتَوجَّهُ**”; yani helaya gitmeyi iyi becermez; Esâs’ta olduğu gibi.

وفي المُحْكَم : أَي إذا أَتَى الغائِطَ جَلَسَ مُسْتَدْبرَ الريحِ فتَأْتِيهِ الريحُ برِيحِ خُرْئِه .
el-Muḥkam’da: yani helaya geldiğinde rüzgâra arkasını dönerek oturur; böylece rüzgâr ona dışkısının kokusuyla gelir.

ويقالُ : عنْدِي امْرأَةٌ قد **أَوْجَهَتْ** ، أَي قَعَدَتْ عن الوِلادَةِ .
Denir: Bende **أَوْجَهَتْ** bir kadın var; yani doğurmaktan kesildi.

**ووَجَّهَتِ** الريحُ الحَصَى **تَوْجِيهاً** سافَتْه ؛ قالَ :
Rüzgâr, çakılı **تَوْجِيهاً** **ووَجَّهَتِ**: onu savurdu; dedi ki:

**تُوَجِّهُ** أَبْساطَ الحُقُوفِ التَّياهِرِ
**تُوَجِّهُ**: kum tepelerinin yaygılarını (savurur).

ويقالُ : قادَ فلانٌ فلاناً **بوجه** ، أَي انْقادَ واتَّبَع .
Denir: Falan, falanı **بوجه** sevk etti; yani (öteki) boyun eğdi ve tâbi oldu.

**ووَجَّهَ** الأعْمى أَو المَرِيضَ : جَعَلَ **وَجْهَه** للقِبْلَةِ .
Körü yahut hastayı **ووَجَّهَ** etti: onun **وَجْهَه**’ini kıbleye çevirdi.

**وأَوْجَهَهُ** وأَوْجَأَهُ : رَدَّهُ .
**وأَوْجَهَهُ** ve **أَوْجَأَهُ**: onu geri çevirdi.

وخَرَجَ القَوْم **فوَجَّهُوا** للناسِ الطَّريقَ : أَي وَطِئُوه وسَلَكُوه حتى اسْتَبانَ أَثَرُ الطَّريقِ لمَنْ سَلَكَه .
Kavim çıktı da insanlar için yolu **فوَجَّهُوا**: yani onu çiğnediler ve yürüdüler; ta ki yolu yürüyene yolun izi belirginleşti.

**ووَجْهُ الثَّوْبِ** : ما ظَهَرَ لبَصَرِكَ . ومنه **وَجْهُ المسأَلَةِ** ؛ نَقَلَه السّهيلي .
**ووَجْهُ الثَّوْبِ**: gözünün gördüğü (yüz)dür. Bundan **وَجْهُ المسأَلَةِ**; Süheylî nakletti.

**والوجاهَةُ** : الحُرْمَةُ .
**والوجاهَةُ**: hürmettir.

وهو يَبْتغِي به وَجْهَ اللَّهِ ، أَي ذَاتَه .
Onunla Allah’ın yüzünü ister; yani zâtını.

قالَ الزَّمَخْشرِيُّ : وسَمِعْتُ سائِلاً يقولُ : مَنْ يَدلّنِي على **وجْهِ** عَرَبيَ كَريمٍ يَحْمِلني عل بغيلة .
Zemahşerî dedi: Bir dilencinin şöyle dediğini işittim: Beni bir katıra bindirecek, kerim bir Arap **وجْهِ**’ine kim beni delâlet eder?

Ve senin sözün için **وَجْهٌ** yoktur: yani doğruluk.

Ve **عُمَرُ بنُ موسَى بنِ وَجيهٍ** **الوَجِيهيُّ الشامِيُّ**; **محمدِ بنِ إسْحاق** için bir şeyhtir; **أَبو حاتِمٍ الأنْصارِيُّ** dedi: hadisi terk edilmiş.

Ve **الجهويَّةُ**: **بالجِهَةِ** diyen bir fırka.

Ve **التَّوْجِيهُ** **للقثاءِ والبطيخةِ**: ikisinin altını kazması ve hazırlaması, sonra ikisinin konulmasıdır; onu **الصَّاغانيُّ** nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

٢
2 وَجَّهْتِ سِجَافَتَهُ ذ and سِدَافَتَهُ ; i. e. هَتَكْتِ سِتْرَهُ, i. e. أَخَذْتِ وَجْهَهَا: see arts. سجف and سدف, and جوه, conj. 2.

وَاجَهَهُ
3 وَاجَهَهُ ذ , inf. n. مُوَاجَهَةٌ, He faced him; confronted him; encountered him; met him face to face (S, K, Msb.) He confronted him, accosted him, or encountered him, with speech, or words, or with his face. (Lth, JK, TA.)

أَوْجَهَ
4 أَوْجَهَ ذ He repelled, or rejected, an asker, or a beggar. (T.) ― -b2- See جوه.

تَوَجَّهَ
5 تَوَجَّهَ ذ He tended, repaired, or betook himself, to, or towards, him, or it, either in a direct course, or indirectly. (IJ, in M and L, art. قصد.) ― -b2- أَحْمَقُ مَايَتَوَجَّهُ A stupid man, who does not accomplish his affair well. (JK.)

لَمْ يَتَّجِهْ لِشَىْءٍ
8 لَمْ يَتَّجِهْ لِشَىْءٍ ذ (S, K, art. بور; and M, K, art. بلد; &c.) He did not apply himself rightly to anything; he knew not the right course to pursue; like لَمْ يَهْتَدِ. See also أَحْمَقُ مَا يَتَوَجَّهُ; and see بَائِرٌ and غُمَّى. ― -b2- اِتَّجَهَ لَهُ رَأْىٌ i. q. سَنَحَ. (S, TA.) See سَنَحَ, in two places. ― -b3- اِتَّجَهَ اِلَى الصِحَّةِ He became convalescent.

وَجْهٌ
وَجْهٌ ذ ― -b2- أَسْلَمْتُ وَجْهِى للّٰه I resigned, or resign, myself to God: i. e., I became, or become, * Muslim: وجه is here used for the whole because it is the most noble part: (Jel, ii. 106:) or ذاتى my course. (TA.) ― -b3- مِنْ كُلِّ وَجْهٍ In every respect; considered from every point of view. ― -b4- الوَجْهُ أَنْ يَكُونَ كَذَا The [proper or reasonable] way is that it should be thus: or the valid and obvious [way]. (Msb.) See تُرْعَةٌ. ― -b5- وَجْهٌ A course, a purpose, or an object, which one is pursuing; a direction in which one is going or looking, & c. as also ↓ جِهَةٌ. ― -b6- The way of a thing. (TA.) ― -b7- لَيْسَ لِكَلاَمِكَ وَجْهٌ There is no truth, or correctness, in thy saying. (TA.) ― -b8- وَجْهٌ Brightness [of intellect]. (L, voce كَدٌّ.) ― -b9- لِوَجْهِ اللّٰهِ (Kur, lxxvi. 9) For the sake of God; or to obtain the countenance or favour of God. (Kull, p. 378.) See فِى ذَاتِ اللّٰهِ in art. ذُو. ― -b10- لَوْكَانَ كَذَا لَكَانَ وَجْهًا Were it so, it were reasonable. ― -b11- لَا وَجْهَ لَهُ, said of a phrase, &c., There is no reasonable way of accounting for it. ― -b12- لَيسَ بِالوَجْهِ same as لَيْسَ بِوَجِيةٍ? Not of respectable, or esteemed, or high, authority: (said of a word or phrase, &c.:) or it is not the proper way. ― -b13- اِبْتِغَاءَ وَجْهِ اللّٰهِ From a desire of God's recompense: (Kur, ii. 274; and Expos. of the Jelلleyn:) or countenance, meaning favour. There are several similar phrases in the Kur, where وجه is explained in the same sense of ثَوَابٌ in the Expos. of the Jelلleyn. ― -b14- جَبَسَهُ عَنْ وَجْهِهِ [He withheld him, or restrained him, from his course, purpose, or object]. (S, art. الت.) ― -b15- صَرَفَ الشَّىْءَ عَنْ وَجْهُهُ He turned the thing away, or back, from its course, عَنْ سَنَنِهِ. (TA.) ― -b16- خَرَجَ وَجْهُهُ (S, A, L, art. مرد; and L voce استعلج;) [for خَرَجَ نَبَاتُ وَجْهِهِ, The hair of his face grew forth]. ― -b17- وَجْهُ الدَّهْرِ The beginning of time, (K,) and نَهَارٍ of day. (TA.) ― -b18- رَوَاهُ عَلَى وَجْهِهِ, (S, K, art. قص,) and حَدَّثَ بِهِ عَلَى وَجْهِهِ: (Msb, art. قص:) see قَصَّ, in two places. ― -b19- أَتَيْتُ الأَمْرَ مِنْ وَجَهِهِ, &c., and ↓ جِهَتِهِ: see مَأْتًى. ― -b20- وَجْهٌ The drift of speech. (K, Kull, p. 378.) ― -b21- مَضَىَ عَلَى وَجْهِهِ [He went at random, heedlessly, headlong, or in a heedless, or headlong, course, or manner; and so ذَهَبَ عَلَى وَجْهِهِ]: see رَكِبَ رَأْسَهُ in art. ركب. ― -b22- دَهَبَ عَلَى وَجْهِهِ حَيْثُ شَآءَ [He went away at random whither he would]. (TA in art. سوم.) ― -b23- بَلَّتْ مَطِيَّتُهُ عَلَى وَجْهِهَا and أَبَلَّتْ: see 1 in art. بل. ― -b24- أُطْلُبُوا الحَوَائِجَ اِنَى حِسَانِ الوُجُوهِ Make ye petition, for the things that ye want, to persons of good rank or station. (El-Hasan El-Muنddib, in TA, art. نضر.) ― -b25- وَجْهٌ (assumed tropical:) Consideration and regard. See 3 in art. اسو. ― -b26- وَجْهٌ and ↓ جِهَةٌ The place towards which one goes: (Munjid of Kr:) or the place, region, quarter, part, or point, towards which a person, or thing, goes, tends, or is directed: so I have rendered ↓ جِهَةٌ: see صُقْعٌ, and مَسْجُوحٌ: ↓ جِهَةٌ signifies any place towards which one looks or goes; as also ↓ وِجْهُةٌ: (Har, p. 373:) the place, or point, of the tendency or direction or bearing of anything: whence كَذَا ↓ جِهَةَ in the direction of such a thing: and ↓ لِجِهَةٍ towards one quarter. ― -b27- Hence, وَجْهُ الطَّرِيقِ The point, or place, to which the way, or road, leads: see ذَنَابَةٌ. And in like manner, وَجْهُ أَمْرٍ and ↓ جِهَتُهُ The end, or result, of an affair, to which it leads, or tends. ― -b28- رَمَوْا وَجْهًا وَاحِدًا [They shot in one direction]. (M voce رِشْقٌ.) ― -b29- وَجْهُ الضُّحَى The first, or beginning, of the ضُحَى. (TA voce رَوْنَقٌ, q. v.) ― -b30- وَجْهٌ A chief of a people or party. (K.) ― -b31- أَتَوْا مَنْ وَجْهِهِمْ: see فَوْرٌ. ― -b32- وَجْهٌ i. q. طَرِيقَةٌ [meaning The mode, or manner, of a thing]. (KL.) ― -b34- مَا أَدْرِى مَا وَجْهُهُ I know not what is its meaning. ― -b35- أَخَذَ وَجْهَهَا [app. He degraded her; took away her grade: and hence he took her maidenhead: see وَجَّهْتِ سِجَافَتَهُ].

جَهَةٌ
جَهَةٌ ذ : see وَجْهٌ throughout. ― -b2- مِنْ جِهَةِ كَذَا In respect of, or with reference to, such a thing: and by reason, or on account, or because, of such a thing. ― -b3- الجِهَاتُ السِّتُ The six relative points or directions or locations; namely, above, below, before, behind, right, and left.

وِجْهَةٌ
وِجْهَةٌ ذ : see وَجْةٌ. ― -b2- A way, mode, or manner, of acting, &c.

وَجِيهٌ
وَجِيهٌ ذ Worthy of regard.

أَوْجَهُ
أَوْجَهُ ذ More, and most, worthy of regard.

تَوْجِيهٌ
تَوْجِيهٌ ذ : see وَلْثٌ. ― -b2- التَّوْجِيهُ i. q. التَّوْرِيَةُ.

مُتَوَجَّهٌ
مُتَوَجَّهٌ ذ A place towards which one tends, repairs, or betakes himself.

##### Türkçe

٢
2 **وَجَّهْتِ سِجَافَتَهُ** ذ ve **سِدَافَتَهُ**; yani **هَتَكْتِ سِتْرَهُ**, yani **أَخَذْتِ وَجْهَهَا**: **سجف** ve **سدف** maddelerine ve **جوه**, 2. bâba bak.

**وَاجَهَهُ**
3 **وَاجَهَهُ** ذ, mastar ismi **مُوَاجَهَةٌ**, Ona yüz yüze geldi; onunla karşı karşıya geldi; ona rastladı; onunla yüz yüze buluştu. (S, K, Msb.) Ona sözle, yahut kelimelerle, yahut yüzüyle karşı koydu, ona hitap etti, yahut ona rastladı. (Lth, JK, TA.)

**أَوْجَهَ**
4 **أَوْجَهَ** ذ Bir isteyeni, yahut bir dilenciyi geri çevirdi, yahut reddetti. (T.) ― -b2- **جوه**’ye bak.

**تَوَجَّهَ**
5 **تَوَجَّهَ** ذ Ona, yahut ona doğru, yahut ona yönelerek, ya doğrudan bir yol üzere yahut dolaylı olarak yöneldi, gitti, yahut kendini verdi. (IJ, M ve L’de, **قصد** maddesinde.) ― -b2- **أَحْمَقُ مَا يَتَوَجَّهُ** İşini iyi başarmayan ahmak bir adam. (JK.)

**لَمْ يَتَّجِهْ لِشَىْءٍ**
8 **لَمْ يَتَّجِهْ لِشَىْءٍ** ذ (S, K, **بور** maddesinde; ve M, K, **بلد** maddesinde; vb.) Hiçbir şeye doğru dürüst yönelmedi; tutulacak doğru yolu bilmedi; **لَمْ يَهْتَدِ** gibidir. Ayrıca **أَحْمَقُ مَا يَتَوَجَّهُ**’e bak; ve **بَائِرٌ** ve **غُمَّى**’ya bak. ― -b2- **اِتَّجَهَ لَهُ رَأْىٌ** yani **سَنَحَ**. (S, TA.) **سَنَحَ**’a, iki yerde, bak. ― -b3- **اِتَّجَهَ اِلَى الصِحَّةِ** İyileşir oldu.

**وَجْهٌ**
**وَجْهٌ** ذ ― -b2- **أَسْلَمْتُ وَجْهِى للّٰه** Kendimi Allah’a teslim ettim/ederim: yani, Müslüman oldum/olurum: burada **وجه**, en şerefli parça olduğu için bütün yerine kullanılmıştır: (Jel, ii. 106:) yahut **ذاتى** (yani) benim yönelişim. (TA.) ― -b3- **مِنْ كُلِّ وَجْهٍ** Her bakımdan; her görüş noktasından değerlendirilerek. ― -b4- **الوَجْهُ أَنْ يَكُونَ كَذَا** [uygun yahut makul] yol, bunun böyle olmasıdır: yahut geçerli ve açık [yol]. (Msb.) **تُرْعَةٌ**’ya bak. ― -b5- **وَجْهٌ** Bir kimsenin peşinde olduğu bir yol, bir maksat, yahut bir hedef; gidilen yahut bakılan bir yön, vb.; bunun gibi ↓ **جِهَةٌ** da. ― -b6- Bir şeyin yolu. (TA.) ― -b7- **لَيْسَ لِكَلاَمِكَ وَجْهٌ** Senin sözünde hakikat, yahut doğruluk yoktur. (TA.) ― -b8- **وَجْهٌ** [aklın] parlaklığı. (L, **كَدٌّ** maddesinde.) ― -b9- **لِوَجْهِ اللّٰهِ** (Kur, lxxvi. 9) Allah rızası için; yahut Allah’ın yüzünü yahut lutfunu elde etmek için. (Kull, s. 378.) **ذُو** maddesinde **فِى ذَاتِ اللّٰهِ**’e bak. ― -b10- **لَوْكَانَ كَذَا لَكَانَ وَجْهًا** Böyle olsaydı, makul olurdu. ― -b11- **لَا وَجْهَ لَهُ**, bir ibare vb. hakkında söylenir: Onu açıklamanın makul bir yolu yoktur. ― -b12- **لَيسَ بِالوَجْهِ** **لَيْسَ بِوَجِيةٍ** ile aynı mı? Saygın, yahut itibarlı, yahut yüksek bir otorite sahibi değildir: (bir kelime yahut ibare vb. hakkında söylenir:) yahut doğru yol değildir. ― -b13- **اِبْتِغَاءَ وَجْهِ اللّٰهِ** Allah’ın mükâfatını istemekten dolayı: (Kur, ii. 274; ve Celâleyn’in açıklaması:) yahut yüz (yani lütuf) anlamında. Kur’ân’da buna benzer birkaç ibare vardır; orada **وجه**, Celâleyn’in açıklamasında aynı şekilde **ثَوَابٌ** manasında açıklanır. ― -b14- **جَبَسَهُ عَنْ وَجْهِهِ** [Onu, kendi yolundan, maksadından yahut hedefinden alıkoydu, yahut engelledi]. (S, **الت** maddesinde.) ― -b15- **صَرَفَ الشَّىْءَ عَنْ وَجْهُهُ** Şeyi, kendi yolundan, **عَنْ سَنَنِهِ**, çevirdi, yahut geri çevirdi. (TA.) ― -b16- **خَرَجَ وَجْهُهُ** (S, A, L, **مرد** maddesinde; ve L, **استعلج** maddesinde;) [**خَرَجَ نَبَاتُ وَجْهِهِ** yerine: Yüzünün kılları çıktı]. ― -b17- **وَجْهُ الدَّهْرِ** Zamanın başlangıcı, (K,) ve **نَهَارٍ** (yani) günün. (TA.) ― -b18- **رَوَاهُ عَلَى وَجْهِهِ**, (S, K, **قص** maddesinde,) ve **حَدَّثَ بِهِ عَلَى وَجْهِهِ**: (Msb, **قص** maddesinde:) **قَصَّ**’a, iki yerde, bak. ― -b19- **أَتَيْتُ الأَمْرَ مِنْ وَجَهِهِ**, vb., ve ↓ **جِهَتِهِ**: **مَأْتًى**’ya bak. ― -b20- **وَجْهٌ** Sözün sevki (asıl maksadı). (K, Kull, s. 378.) ― -b21- **مَضَىَ عَلَى وَجْهِهِ** [Rastgele, dikkatsizce, başıboş, yahut dikkatsiz yahut başıboş bir gidiş üzere gitti; ve bunun gibi **ذَهَبَ عَلَى وَجْهِهِ**]: **ركب** maddesinde **رَكِبَ رَأْسَهُ**’e bak. ― -b22- **دَهَبَ عَلَى وَجْهِهِ حَيْثُ شَآءَ** [Dilediği yere rastgele gitti]. (TA, **سوم** maddesinde.) ― -b23- **بَلَّتْ مَطِيَّتُهُ عَلَى وَجْهِهَا** ve **أَبَلَّتْ**: **بل** maddesinde 1’e bak. ― -b24- **أُطْلُبُوا الحَوَائِجَ اِنَى حِسَانِ الوُجُوهِ** İhtiyaçlarınızı, mevki yahut makamı iyi olan kimselerden isteyin. (El-Hasan El-Muنddib, TA’da, **نضر** maddesinde.) ― -b25- **وَجْهٌ** (mecazî olarak:) İtibar ve gözetme. **اسو** maddesinde 3’e bak. ― -b26- **وَجْهٌ** ve ↓ **جِهَةٌ** Gidilen tarafın yeri: (Kr’nin Munjid’i:) yahut bir kişinin yahut şeyin gittiği, yöneldiği, yahut yöneltildiği yer, bölge, taraf, kısım, yahut nokta: ↓ **جِهَةٌ**’yi böyle tercüme ettim: **صُقْعٌ** ve **مَسْجُوحٌ**’a bak: ↓ **جِهَةٌ**, bakılan yahut gidilen herhangi bir yeri ifade eder; bunun gibi ↓ **وِجْهُةٌ** da: (Har, s. 373:) herhangi bir şeyin yönelişinin yahut yönünün yahut istikametinin yeri yahut noktası: buradan **كَذَا** ↓ **جِهَةَ** (yani) şöyle bir şeyin yönünde: ve ↓ **لِجِهَةٍ** (yani) bir tarafa doğru. ― -b27- Bundan dolayı, **وَجْهُ الطَّرِيقِ** Yolun yahut caddenin ulaştığı nokta yahut yer: **ذَنَابَةٌ**’ya bak. Ve aynı şekilde, **وَجْهُ أَمْرٍ** ve ↓ **جِهَتُهُ** Bir işin, kendisine vardığı yahut yöneldiği sonu yahut sonucu. ― -b28- **رَمَوْا وَجْهًا وَاحِدًا** [Tek bir yöne doğru attılar]. (M, **رِشْقٌ** maddesinde.) ― -b29- **وَجْهُ الضُّحَى** **ضُحَى**’nın ilk kısmı, yahut başlangıcı. (TA, **رَوْنَقٌ** maddesinde, bk.) ― -b30- **وَجْهٌ** Bir kavmin yahut fırkanın reisi. (K.) ― -b31- **أَتَوْا مَنْ وَجْهِهِمْ**: **فَوْرٌ**’a bak. ― -b32- **وَجْهٌ** yani **طَرِيقَةٌ** [bir şeyin tarzı yahut biçimi anlamında]. (KL.) ― -b34- **مَا أَدْرِى مَا وَجْهُهُ** Onun manasının ne olduğunu bilmiyorum. ― -b35- **أَخَذَ وَجْهَهَا** [görünüşe göre: Onu alçalttı; derecesini aldı: ve buradan onun bekâretini aldı: **وَجَّهْتِ سِجَافَتَهُ**’a bak].

**جَهَةٌ**
**جَهَةٌ** ذ: Baştan sona **وَجْهٌ**’e bak. ― -b2- **مِنْ جِهَةِ كَذَا** Şu şey bakımından, yahut şu şeye nispetle: ve şu şey sebebiyle, yahut şu şey yüzünden, yahut şu şeyden dolayı. ― -b3- **الجِهَاتُ السِّتُ** Altı izafî nokta yahut yön yahut konum; yani, üst, alt, ön, arka, sağ ve sol.

**وِجْهَةٌ**
**وِجْهَةٌ** ذ: **وَجْةٌ**’ye bak. ― -b2- Bir iş yapmanın vb. yolu, tarzı, yahut biçimi.

**وَجِيهٌ**
**وَجِيهٌ** ذ İtibara layık.

**أَوْجَهُ**
**أَوْجَهُ** ذ İtibara daha layık, ve en layık.

**تَوْجِيهٌ**
**تَوْجِيهٌ** ذ: **وَلْثٌ**’e bak. ― -b2- **التَّوْجِيهُ** yani **التَّوْرِيَةُ**.

**مُتَوَجَّهٌ**
**مُتَوَجَّهٌ** ذ Bir kimsenin yöneldiği, gittiği, yahut kendini verdiği yer.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَجَهَ
وَجَهَ
a.  [ يَجِهُ ] ( n. ac. وَجْه 1 ), Struck in the face, slapped.

b.  Surpassed in dignity.

وَجُهَ
وَجُهَ U ( n. ac. وَجَاْهَة 22t ),
a.  Was esteemed.

وَجَّهَ
وَجَّهَ II ,
a.  Smoothed, levelled; beautified.

b.  Arranged, adjusted.

c.  Made honoured; raised, exalted, advanced, promoted.

d.  [ Ila ], Turned, went, faced towards.

e.  [ acc. &  Fī ], Sent about ( affair ).

f.  Turned; converted.

g.  [ Fī ], Travelled in.

وَاْجَهَ
وَاْجَهَ III ,
a.  Met, encountered; faced, confronted; interviewed.

أَوْجَهَ
أَوْجَهَ IV ,
a.  see II (c) .

b.  Found honoured, exalted.

تَوَجَّهَ
تَوَجَّهَ V ,
a.  Departed, set out; fled.

b.  [ Ila ], Repaired to.

c.  Grew old.

تَوَاْجَهَ
تَوَاْجَهَ VI ,
a.  see III .

اِوْتَجَهَ
اِوْتَجَهَ VIII ( t )
a.  see V (b) .

b.  [ La ], Occurred to ( idea ).

وَجْه
وَجْه 1 , ( pl. أَوْجُه 16 ,  وُجُوْه 27 &
a.  أُوْجُه ), Face, visage, countenance, physiognomy; front; exterior; side; surface; aspect.

b.  Honour, dignity, esteem, consideration; rank, standing, position, eminence.

c.  Aim, object.

d.  Manner, style.

e.  Beginning.

f.  Reason, cause; account; respect.

g.  ( pl. وُجُوْه 27 ), Notable personage; dignitary; grandee; worthy; chief.

h.  see 4 .

وِجْه
وِجْه 2 ,
a.  Side; direction; district.

وِجْهَة
وِجْهَة 2t ,
a.  see

جَهَة
جَهَة

وُجْه
وُجْه 3 ,
a.  see 2 .

وُجْهَة
وُجْهَة 3t ,
a.  see جَهَة

وَجَه
وَجَه 4 ,
a.  A little water.

وَجِه
وَجِه 5 ,  وَجُه 6 ,
a.  see 1 (g) &  25 ( a ).

أَوْجَهُ
أَوْجَهُ 14 ,
a.  More honoured & c.

وَجَاْهَة
وَجَاْهَة 22t ,
a.  Consideration, authority, influence; weight, importance; credit.

وِجَاْه
وِجَاْه 23 ,
a.  Band, company.

وَجِيْه
وَجِيْه 25 , ( pl. وُجَهَآءُ 43 ),
a.  Honoured, influential, eminent, notable.

b.  see 1 (g) .

c.  Reversible ( cloth ).

d.  see 25t (b) .

وَجِيْهَة
وَجِيْهَة 25t , ( pl. reg. &  وَجَاْئِهُ 46 ),
a.  fem. of وَجِيْه 25 .

b.  Amulet, charm.

وَجِيْهِيّ
وَجِيْهِيّ 25yi ,
a.  Thorough-bred.

وَجڤهَ
N. P. وَجڤهَ I ,
a.  Slapped, buffeted.

وَجَّهَ
N. P. وَجَّهَ II ,
a.  see 25 (a) , ( c ).

c.  Hunchback.

وَجَّهَ
N. Ac. وَجَّهَ II ,
a.  Equivocation.

وَاْجَهَ
N. Ac. وَاْجَهَ III (
a.  2 ), Interview.

تَوَجَّهَ
N. Ac. تَوَجَّهَ V ,
a.  Departure & c.

اِوْتَجَهَ
N. Ac. اِوْتَجَهَ VIII ( t )
a.  see N. Ac. V .

جَُِهَة
جَُِهَة
a.  Side; front; surface.

b.  Aspect, appearance.

c.  Respect; manner, fashion.

d.  Region; direction.

وَجْهًا
وَجْهًا
a.  Apparently.

بِوَجْهٍ
بِوَجْهٍ
a.  In some way.

وَُِجَاهَ
وَُِجَاهَ ,  ثَُِجَاهَ
a.  Facing, fronting, opposite.

عَلَى وَجْهِهِ
عَلَى وَجْهِهِ
a.  In his own way.

مِن جِهَتِهِ
مِن جِهَتِهِ
a.  On his side, on his part; with respect, regard to; as for, regarding, concerning him.

ذُوْ وَجْهَيْنِ
ذُوْ وَجْهَيْنِ
a.  Ambiguous ( language ).

مِن كُلّ جِهَةٍ
مِن كُلّ جِهَةٍ
a.  On all sides; in every direction.

b.  In every way, in all respects.

وِجَاه أَلْف
وِجَاه أَلْف
a.  About a thousand.

اِبْيَضَّ وَجْهُهُ
اِبْيَضَّ وَجْهُهُ
a.  He has distinguished himself, has done well.

اـسْوَدَّ وَجْهُهُ
اـسْوَدَّ وَجْهُهُ
a.  He has disgraced himself, has done ill.

مَضَى عَلَى وَجْهِهِ
مَضَى عَلَى وَجْهِهِ
a.  He went away without ceremony.

عَمِلَهُ لِوَجْهِ اللّٰهِ
عَمِلَهُ لِوَجْهِ اللّٰهِ
a.  He did it to please God.

نَظَرَ اِلَيَّ بِأُوَيْجِهِ سُوْءٍ
نَظَرَ اِلَيَّ بِأُوَيْجِهِ سُوْءٍ
a.  He looked at me askance.

##### Türkçe

**وَجَهَ**
**وَجَهَ**
a. [ **يَجِهُ** ] ( n. ac. **وَجْه** 1 ), yüze vurdu, tokatladı.

b. izzette üstün geldi.

**وَجُهَ**
**وَجُهَ** U ( n. ac. **وَجَاْهَة** 22t ),
a. itibarlı sayıldı.

**وَجَّهَ**
**وَجَّهَ** II ,
a. düzeltti, tesviye etti; güzelleştirdi.

b. tertip etti, ayarladı.

c. şerefli kıldı; yükseltti, yüceltti, ilerletti, terfi ettirdi.

d. [ **Ila** ], çevirdi, gitti, yöneldi.

e. [ acc. & **Fī** ], (işi) dolaştırdı, sevk etti.

f. çevirdi; dönüştürdü.

g. [ **Fī** ], içinde yolculuk etti.

**وَاْجَهَ**
**وَاْجَهَ** III ,
a. karşılaştı, rastladı; yüz yüze geldi, karşı karşıya geldi; mülâkat yaptı.

**أَوْجَهَ**
**أَوْجَهَ** IV ,
a. II (c)’ye bak.

b. şerefli, yüce buldu.

**تَوَجَّهَ**
**تَوَجَّهَ** V ,
a. ayrıldı, yola çıktı; kaçtı.

b. [ **Ila** ], gitti, yöneldi.

c. yaşlandı.

**تَوَاْجَهَ**
**تَوَاْجَهَ** VI ,
a. III’e bak.

**اِوْتَجَهَ**
**اِوْتَجَهَ** VIII ( t )
a. V (b)’ye bak.

b. [ **La** ], (fikir) aklına geldi.

**وَجْه**
**وَجْه** 1 , ( pl. **أَوْجُه** 16 , **وُجُوْه** 27 &
a. **أُوْجُه** ), yüz, sima, çehre, fizyonomi; ön; dış; yan; satıh; görünüş.

b. şeref, izzet, itibar, saygınlık; rütbe, mevki, makam, yücelik.

c. gaye, maksat.

d. tarz, üslup.

e. başlangıç.

f. sebep, illet; hesap; cihet.

g. ( pl. **وُجُوْه** 27 ), ileri gelen kimse; itibarlı kişi; büyük; değerli; reis.

h. 4’e bak.

**وِجْه**
**وِجْه** 2 ,
a. yan; yön; bölge.

**وِجْهَة**
**وِجْهَة** 2t ,
a. bak

**جَهَة**
**جَهَة**

**وُجْه**
**وُجْه** 3 ,
a. 2’ye bak.

**وُجْهَة**
**وُجْهَة** 3t ,
a. **جَهَة**’ye bak.

**وَجَه**
**وَجَه** 4 ,
a. azıcık su.

**وَجِه**
**وَجِه** 5 , **وَجُه** 6 ,
a. 1 (g) ve 25 ( a )’ya bak.

**أَوْجَهُ**
**أَوْجَهُ** 14 ,
a. daha şerefli vb.

**وَجَاْهَة**
**وَجَاْهَة** 22t ,
a. itibar, nüfuz, tesir; ağırlık, önem; kredi.

**وِجَاْه**
**وِجَاْه** 23 ,
a. takım, cemaat.

**وَجِيْه**
**وَجِيْه** 25 , ( pl. **وُجَهَآءُ** 43 ),
a. şerefli, nüfuzlu, yüce, ileri gelen.

b. 1 (g)’ye bak.

c. iki yüzlü (kumaş).

d. 25t (b)’ye bak.

**وَجِيْهَة**
**وَجِيْهَة** 25t , ( pl. reg. & **وَجَاْئِهُ** 46 ),
a. **وَجِيْه** 25’in müennesi.

b. muska, tılsım.

**وَجِيْهِيّ**
**وَجِيْهِيّ** 25yi ,
a. asil soylu.

**وَجڤهَ**
N. P. **وَجڤهَ** I ,
a. tokatladı, silleledi.

**وَجَّهَ**
N. P. **وَجَّهَ** II ,
a. 25 (a), ( c )’ye bak.

c. kambur.

**وَجَّهَ**
N. Ac. **وَجَّهَ** II ,
a. tevriye.

**وَاْجَهَ**
N. Ac. **وَاْجَهَ** III (
a. 2 ), mülâkat.

**تَوَجَّهَ**
N. Ac. **تَوَجَّهَ** V ,
a. ayrılış vb.

**اِوْتَجَهَ**
N. Ac. **اِوْتَجَهَ** VIII ( t )
a. N. Ac. V’ye bak.

**جَُِهَة**
**جَُِهَة**
a. yan; ön; satıh.

b. görünüş, görünüm.

c. cihet; tarz, moda.

d. bölge; yön.

**وَجْهًا**
**وَجْهًا**
a. görünüşte.

**بِوَجْهٍ**
**بِوَجْهٍ**
a. bir suretle.

**وَُِجَاهَ**
**وَُِجَاهَ** , **ثَُِجَاهَ**
a. karşı karşıya, yüz yüze, mukabil.

**عَلَى وَجْهِهِ**
**عَلَى وَجْهِهِ**
a. kendi yolunca.

**مِن جِهَتِهِ**
**مِن جِهَتِهِ**
a. onun tarafında, onun tarafından; itibarıyla, bakımından; ona gelince, onun hakkında.

**ذُوْ وَجْهَيْنِ**
**ذُوْ وَجْهَيْنِ**
a. müphem (dil).

**مِن كُلّ جِهَةٍ**
**مِن كُلّ جِهَةٍ**
a. her taraftan; her yönde.

b. her suretle, her bakımdan.

**وِجَاه أَلْف**
**وِجَاه أَلْف**
a. yaklaşık bin.

**اِبْيَضَّ وَجْهُهُ**
**اِبْيَضَّ وَجْهُهُ**
a. temayüz etti, iyi yaptı.

**اـسْوَدَّ وَجْهُهُ**
**اـسْوَدَّ وَجْهُهُ**
a. rezil oldu, kötü yaptı.

**مَضَى عَلَى وَجْهِهِ**
**مَضَى عَلَى وَجْهِهِ**
a. merasimsizce çekip gitti.

**عَمِلَهُ لِوَجْهِ اللّٰهِ**
**عَمِلَهُ لِوَجْهِ اللّٰهِ**
a. onu Allah’ı razı etmek için yaptı.

**نَظَرَ اِلَيَّ بِأُوَيْجِهِ سُوْءٍ**
**نَظَرَ اِلَيَّ بِأُوَيْجِهِ سُوْءٍ**
a. bana yan gözle baktı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وجه
وَجُهَ - يَوْجُهُ - وَجِيْه
وَجُهَ - يَوْجُهُ + كائن + على آخرين: يكون وجيهاً عليهم فيسودهم ويوجههم: يكون ذا عز وشرف ورفعة ومكانة وقدر ومنزلة عالية، فيملك الأمر والنهي على آخرين
وجيه: على وزن " فعيل" اسم فاعل مبالغة من " وَجُهَ - يَوْجُهُ ": السيد والرئيس صاحب القدر الرفيع والمنزلة العالية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قيادة وسوق آخر للوصول إلى الهدف"، وهي:
رَأسَ - يَرْأسُ، حَنَكَ - يَحْنُكُ (حَنَكَ - يَحْنِكُ)، سَادَ - يَسُودُ، سَاقَ - يَسُوْقُ، وَجُهَ - يَوْجُهُ، بَعَلَ - يَبْعَلُ
يفرق لفظاً:
وَجَه َ - يَجِهُ + كائن +  إلى مكان أو جهة: يتوجه إليها: يوجِّه ويُوَلِّي هدف مسيره وحركته نحو الجهة أو المكان
وَجُهَ - يَوْجُهُ + كائن + على آخرين: يكون وجيهاً عليهم فيسودهم ويوجههم

وجيه
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين آذوا موسى فبرأه الله مما قالوا وكان عند الله وجيها (69)﴾ الأحزاب ﴿إذ قالت الملائكة يامريم إن الله يبشرك بكلمة منه اسمه المسيح عيسى ابن مريم وجيها في الدنيا والآخرة ومن المقربين(45)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [وجه] و ج ه: الوَجْهُ معروف والجمع الوُجُوهُ و الوَجْهُ و الجِهَةُ بمعنى والهاء عوض من الواو ويقال هذا وَجْهُ الرأي أي هو الرأي نفسه والاسم الوُجْهَةُ بكسر الواو وضمها و المُوَاجَهَةُ المُقابلة و اتَّجَهَ له رأي سنح وقعد تُجَاهَهُ بضم التاء وكسرها أي تلقاءه و وَجَهَّهُ في حاجة و وَجَّهَ وجهه لله و تَوَجَّهَ نحوه وإليه وشيء مُوَجَّهٌ إذا جُعل على جِهة واحدة لا تختلف وقد وَجُهَ الرجل صار وَجِيها أي ذا جاه وقدْرٍ وبابه ظرُف و أَوْجَهَهُ الله أي صيَّره وجيها و وُجُوهُ البلد أشرافه
الراغب
وجه
- أصل الوجه الجارحة. قال تعالى: }فاغسلوا وجوهكم وأيديكم﴿[المائدة/6]،﴾وتغشى وجوههم النار﴿[إبراهيم/50] ولما كان الوجه أول ما يستقبلك، وأشرف ما في ظاهر البدن استعمل في مستقبل كل شيء، وفي أشرفه ومبدئه، فقيل: وجه كذا، ووجه النهار. وربما عبر عن الذات بالوجه في قول الله:﴾ويبقى وجه ربك ذو الجلال والإكرام{ [الرحمن/27] قيل: ذاته.
وقيل: أراد بالوجه ههنا التوجه إلى الله تعالى بالأعمال الصالحة، وقال: }فأينما تولوا فثم وجه الله﴿[البقرة/115]،﴾كل شيء هالك إلا وجهه﴿[القصص/88]،﴾يريدون وجه الله﴿[الروم/38]،﴾إنما نطعمكم لوجه الله﴿[الإنسان/9] قيل: إن الوجه في كل هذا زائد، ويعنى بذلك: كل شيء هالك إلا هو، وكذا في أخواته. وروي أنه قيل ذلك لأبي عبد الله بن الرضا (تقدم ص 75)، فقال: سبحان الله! لقد قالوا قولا عظيما، إنما عني الوجه الذي يؤتى منه (انظر: البصائر 5/166)، ومعناه: كل شيء من أعمال العباد هالك وباطل إلا ما أريد به الله، وعلى هذا الآيات الأخر، وعلى هذا قوله:﴾يريدون وجهه﴿[الكهف/28]،﴾تريدون وجه الله﴿[الروم/39]، وقوله:﴾وأقيموا وجوهكم عند كل مسجد{ [الأعراف/29] فقد قيل: أراد به الجارحة، واستعارها كقولك: فعلت كذا بيدي، وقيل: أراد بالإقامة تحري الاستقامة، وبالوجه التوجه (قال القرطبي: أي: توجهوا إليه في كل صلاة إلى القبلة.
تفسير القرطبي 7/188)، والمعنى: أخلصوا العبادة لله في الصلاة. وعلى هذا النحو قوله تعالى: }فإن حاجوك فقل أسلمت وجهي لله﴿[آل عمران/20]، وقوله:﴾ومن يسلم وجهه إلى الله وهو محسن فقد استمسك بالعروة الوثقى﴿[لقمان/22]،﴾ومن أحسن دينا ممن أسلم وجهه لله﴿[النساء/125]، وقوله:﴾فأقم وجهك للدين حنيفا{ [الروم/30] فالوجه في كل هذا كما تقدم، أو على الاستعارة للمذهب والطريق.
وفلان وجه القوم، كقولهم: عينهم ورأسهم ونحو ذلك. وقال: }وما لأحد عنده من نعمة تجزى * إلا ابتغاء وجه ربه الأعلى﴿[الأعلى/19 - 20]، وقوله:﴾آمنوا بالذي أنزل على الذين آمنوا وجه النهار﴿[آل عمران/72] أي: صدر النهار. ويقال: واجهت فلانا: جعلت وجهي تلقاء وجهه، ويقال للقصد: وجه، وللمقصد جهة ووجهة، وهي حيثما نتوجه للشيء، قال:﴾ولكل وجهة هو موليها﴿[البقرة/148] إشارة إلى الشريعة، كقوله:﴾شرعة﴿[المائدة/48] وقال بعضهم: الجاه مقلوب عن الوجه لكن الوجه يقال في العضو والحظوة، والجاه لا يقال إلا في الحظوة. ووجهت الشيء: أرسلته في جهة واحدة فتوجه، وفلان وجيه: ذو جاه. قال تعالى:﴾وجيها في الدنيا والآخرة{ [آل عمران/45] وأحمق ما يتوجه به: كناية عن الجهل بالتفرط، وأحمق ما يتوجه (قال ابن فارس: ويقولون: أحمق ما يتوجه. أي: ما يحسن أن يأتي الغائط. المجمل 3/917)، بفتح الياء وحذف به عنه، أي: لا يستقيم في أمر من الأمور لحمقه، والتوجيه في الشعر: الحرف الذي بين ألف التأسيس وحرف الروي (انظر: المجمل 3/917).
ملخص اللسان
1.                     الوَجْهُ: معروف، والجمع الوُجُوه.
2.   ووَجْهُ كُلِّ شيء:مُسْتَقْبَلُه، وفي التنزيل العزيز: فأَيْنَما تُوَلُّوا فثَمَّ وَجْهُ اللهِ
3.   والوَجْهُ: المُحَيَّا.والجمع أَوْجُهٌ ووُجُوهٌ.: وقد تكون الأَوْجُهُ للكثير،
4. كلُّ شيءٍ هالكٌ إلا وَجْهَهُ؛: أَراد إلا إيَّاهُ.
5.    وَجْهُ البيتِ: الخَدُّ الذي يكون فيه بابه
6.    لا تَفْقَهُ حتى تَرَى للقرآن وُجُوهاً أَي تَرَى له مَعَانيَ يحتملها فتَهابَ الإقْدامَ عليه.
7.                        ووُجُوهُ البلد:أَشرافُه. ويقال: هذا وَجْهُ الرأْيِ أَي هو الرأْيُ نَفْسُه.ووُجُوهُ القوم: سادتهم، واحدهم وَجْهٌ، وكذلك وُجَهَاؤهم، واحدهم وَجِيهٌ.
8. والوَجْه والجِهَةُ بمعنىً، والهاء عوض من الواو، والاسم الوِجْهَةُ والوُجْهَةُ، بكسر الواو وضمها،
9.                       واتَّجَهَ له رأْيٌ أَي سَنَحَ،
10.          قولك قعدت تُجاهَكَ وتِجَاهَكَ أَي تِلْقاءَك.
11.   ووَجْهُ الفَرَسِ: ما أَقبل عليك من الرأْس من دون مَنَابت شعر الرأْس. وإنه لعَبْدُ الوَجْهِ وحُرُّ الوَجْهِ، وإنه لسَهْلُ الوَجْهِ إذا لم يكن ظاهر الوَجْنَةِ.
12.              ووَجْهُ النهار: أَوَّلُهُ. وجئتك بوَجْهِ نهارٍ أَي بأَوّل نهار. وكان ذلك على وَجْهِ الدهرأَي أَوَّلِهِ؛
13.              ووَجْهُ النجم: ما بدا لك منه.
14.            ووَجْهُ الكلام:السبيلُ الذي تقصده به.
15.               وجاهاهُ إذا فاخَرَهُ.
16.               وصَرَفَ الشيءَ عن وَجْهِهِ أَي سَنَنِهِ.
17.           وجِهَةُ الأَمرِ وجَهَتُهُ ووِجْهَتُه ووُجْهَتُهُ: وَجْهُهُ.الاسم الوِجْهَة والوُجْهة،والجِهَةُ والوِجْهَةُ جميعاً: الموضعُ الذي تَتَوَجَّهُ إليه وتقصده.وضَلَّ وِجْهَةَ أَمْرهِ أَي قَصْدَهُ؛وخَلِّ عن جِهَتِه: يريد جِهَةَ الطريقِ.
18.            وما له جِهَةٌ في هذا الأَمرِ ولا وِجْهَةٌ أَي لا يبصر وجْهَ أَمره كيف يأْتي له.
19.    وقلت كذا على جِهَةِ كذا، وفعلت ذلك على جهة العدل وجهة الجور؛ والجهة: النحو، تقول كذا على جهة كذا، وتقول: رجل أَحمر من جهته الحمرة، وأَسود من جهته السواد.
20.                 والوِجهةُ والوُجهةُ: القِبلةُ وشِبْهها في كل وجهة أَي في كل وجه استقبلته وأَخذت فيه.
21.              وتَجَهْتُ إليك أَتْجَهُ أَي توجهتُ،لأَن أَصل التاء فيهما واو.وتوَجَّه إليه: ذهب.ووجَّهْتُ وجْهِيَ لله وتوَجَّهْتُ نحوَكَ وإليك.
22.                     ووَجَّه إليه كذا: أَرسله، ووجَّهْتُهُ في حاجةٍ
23.                     والمُواجَهَةُ: المُقابلَة.
24.                   والمُواجَهةُ: استقبالك الرجل بكلام أَو وَجْهٍ؛
25.                      وهو وُجاهَكَ ووِجاهَكَ وتُجاهَكَ وتِجاهَكَ أَي حِذاءَكَ من تِلْقاءِ وَجْهِكَ
26.         وكان لعلي، رضوان الله عليه، وَجْهٌ من الناس حياةَ فاطمةَ، رِضوانُ الله عليها، أَي جاهٌ وعِزٌّ فقَدَهما بعدها. والوجْهُ: الجاهُ. ورجل مُوَجَّهٌ ووَجِيهٌ: ذو جاه وقد وَجُهَ وَجاهةٌ. وأَوْجَهَه: جعل له وجْهاً عند الناس؛
27.       ورجل وَجِيهٌ: ذو وَجاهةٍ. وقد وَجُه الرجلُ، بالضم: صار وَجِيهاً أَي ذا جاهٍ وقَدْر. وأَوجَهَه الله أَي صَيَّرَه وَجِيهاً. ووجَّهَه السلطانُ وأَوجَهَه: شرَّفَه. وأَوجَهْتُه: صادَفْتُه وَجِيهاً، وكلُّه من الوَجْهِ
28.                  والوُجاهُ والتُّجاهُ: الوجْهُ الذي تقصده. ولقيه وِجاهاً ومُواجَهةً:قابَل وجْهَهُ بوجْهِه. وتواجَهَ المنزلانِ والرجلان: تقابلا. والوُجاهُ والتُّجاه: لغتان، وهما ما استقبل شيء شيئاً، تقول: دارُ فلانٍ تُجاهَ دار فلان. وفي حديث صلاة الخوف: وطائفةٌ وُجاهَ العدوّ أَي مُقابَلتَهم وحِذاءَهم،
29.                 ورجل ذو وَجْهينِ إذا لَقِيَ بخلاف ما في قلبه
30.                 ووَجَّهَتِ الأَرضَ المَطَرَةُ: صَيَّرتَهْا وَجْهاً واحداً
31.              والتَّوَجُّهُ: الإقبال والانهزام.وتَوَجَّهَ الرجلُ: وَلَّى وكَبِرَ؛
32.                     ويقال للرجل إذا كَبِرَ سِنُّهُ: قد تَوَجَّهَ.
33.                     وَجَهْتُ فلاناً إذا ضربت في وجْهِه، فهو مَوْجوهٌ. ويقال: أَتى فلان فلاناً فأَوْجَهَهُ وأَوْجَأَهُ إذا رَدَّهُ.
34.                   وجُهتُ فلاناً بما كره فأَنا أَجُوهه إذا استقبلته به؛
35.                      وهم وِجاهُ أَلْفٍ أَي زُهاءُ أَلفٍ؛
36.                      والتَّوْجِيهُ في قَوافي الشِّعْرِ الحرفُ الذي قبل الرَّوِيّ في القافية المقيدة،
لسان العرب
● -    وجه: الوَجْهُ: معروف، والجمع الوُجُوه. وحكى الفراء: حَيِّ الأُجُوهَ   وحَيِّ الوُجُوه. قال ابن السكيت: ويفعلون ذلك كثيراً في الواو إذا   انضمت. وفي الحديث: أَنه ذكر فِتَناً كوُجُوهِ البَقَرِ أَي يُشْبِه بَعْضُها   بعضاً لأَن وُجُوهَ البقر تتشابه كثيراً؛ أَراد أَنها فِتَنٌ   مُشْتَبِهَةٌ لا يُدْرَى كيف يُؤْتَى لها. قال الزمخشري: وعندي أَن المراد تأْتي   نواطِحَ للناس ومن ثم قالوا نَواطِحُ الدَّهْرِ لنوائبه. ووَجْهُ كُلِّ شيء:   مُسْتَقْبَلُه، وفي التنزيل العزيز: فأَيْنَما تُوَلُّوا فثَمَّ وَجْهُ   اللهِ. وفي حديث أُمّ سلمة: أَنها لما وَعَظَتْ عائشة حين خرجت إلى   البصرة قالت لها: لو أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عَارَضَكِ ببعض   الفَلَواتِ ناصَّةً قَلُوصاً من مَنْهَلٍ إلى مَنْهَلٍ قد وَجِّهْتِ   سدافَتَه وتَرَكْتِ عُهَّيْداهُ في حديث طويل؛ قولها: وَجَّهْتِ   سِدافَتَه أَي أَخذتِ وَجْهاً هَتَكْتِ سِتْرَك فيه، وقيل: معناه أَزَلْتِ   سِدافَتَهُ، وهي الحجابُ، من الموضع الذي أُمِرْتِ أَن تَلْزَمِيه وجَعَلْتِها   أَمامَكِ. القتيبي: ويكون معنى وَجَّهْتِهَا أَي أَزَلْتِهَا من المكان   الذي أُمِرْتِ بلزومه وجَعَلْتِهَا أَمامَكِ. والوَجْهُ: المُحَيَّا.   وقوله تعالى: فأَقِمْ وَجْهَكَ للدِّين حَنِيفاً؛ أَي اتَّبِع الدِّينَ   القَيِّمَ، وأَراد فأَقيموا وجوهكم، يدل على ذلك قوله عز وجل بعده:   مُنِيبِينَ إليه واتَّقُوهُ؛ والمخاطَبُ النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، والمراد   هو والأُمَّةُ، والجمع أَوْجُهٌ ووُجُوهٌ. قال اللحياني: وقد تكون   الأَوْجُهُ للكثير، وزعم أَن في مصحف أُبَيٍّ أَوْجُهِكُمْ مكان وُجُوهِكُمْ،   أُراه يريد قوله تعالى: فامسحوا بوُجُوهِكُمْ. وقوله عز وجل: كلُّ شيءٍ   هالكٌ إلا وَجْهَهُ؛ قال الزجاج: أَراد إلا إيَّاهُ. وفي الحديث: كانَتْ   وُجُوهُ بُيُوت أَصحابِهِ شارعةً في المسجد؛ وَجْهُ البيتِ: الخَدُّ   الذي يكون فيه بابه أَي كانت أَبواب بيوتهم في المسجد، ولذلك قيل لَخَدِّ   البيت الذي فيه الباب وَجْهُ الكَعْبةِ. وفي الحديث: لتُسَوُّنَّ   صُفُوفَكُمْ أَو لَيُخالِفَنَّ الله بين وُجُوهكم؛ أَراد وُجوهَ القلوب، كحديثه   الآخر: لا تَخْتَلِفُوا فتَخْتَلِفَ قُلُوبكم أَي هَوَاها وإرادَتُها.   وفي حديث أَبي الدَّرْداءِ: لا تَفْقَهُ حتى تَرَى للقرآن وُجُوهاً أَي   تَرَى له مَعَانيَ يحتملها فتَهابَ الإقْدامَ عليه. ووُجُوهُ البلد:   أَشرافُه. ويقال: هذا وَجْهُ الرأْيِ أَي هو الرأْيُ نَفْسُه. والوَجْه   والجِهَةُ بمعنىً، والهاء عوض من الواو، والاسم الوِجْهَةُ والوُجْهَةُ، بكسر   الواو وضمها، والواو تثبت في الأَسماء كما قالوا وِلْدَةٌ، وإنما لا تجتمع   مع الهاء في المصادر. واتَّجَهَ له رأْيٌ أَي سَنَحَ، وهو افْتَعَلَ،   صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها، وأُبدلت منها التاء وأُدغمت ثم بُنِيَ   عليه قولك قعدت تُجاهَكَ وتِجَاهَكَ أَي تِلْقاءَك. ووَجْهُ الفَرَسِ: ما   أَقبل عليك من الرأْس من دون مَنَابت شعر الرأْس. وإنه لعَبْدُ الوَجْهِ   وحُرُّ الوَجْهِ، وإنه لسَهْلُ الوَجْهِ إذا لم يكن ظاهر الوَجْنَةِ.   ووَجْهُ النهار: أَوَّلُهُ. وجئتك بوَجْهِ نهارٍ أَي بأَوّل نهار. وكان ذلك   على وَجْهِ الدهرأَي أَوَّلِهِ؛ وبه يفسره ابن الأَعرابي. ويقال: أَتيته   بوَجْهِ نهارٍ وشَبابِ نهارٍ وصَدْرِ نهارٍ أَي في أَوَّله؛ ومنه قوله:   مَنْ كان مَسْروراً بمَقْتَلِ مالِكٍ،   فليأْتِ نِسْوَتَنَا بوَجْهِ نهارِ   وقيل في قوله تعالى: وَجْهَ النهارِ واكْفُروا آخِرَهُ؛ صلاة الصبح،   وقيل: هو أَوّل النهار. ووَجْهُ النجم: ما بدا لك منه. ووَجْهُ الكلام:   السبيلُ الذي تقصده به.   وجاهاهُ إذا فاخَرَهُ.   ووُجُوهُ القوم: سادتهم، واحدهم وَجْهٌ، وكذلك وُجَهَاؤهم، واحدهم   وَجِيهٌ. وصَرَفَ الشيءَ عن وَجْهِهِ أَي سَنَنِهِ.   وجِهَةُ الأَمرِ وجَهَتُهُ ووِجْهَتُه ووُجْهَتُهُ: وَجْهُهُ. الجوهري:   الاسم الوِجْهَة والوُجْهة، بكسر الواو وضمها، والواو تثبت في الأَسماء   كما قالوا وِلْدَةٌ، وإنما لا تجتمع مع الهاء في المصادرِ. وما له جِهَةٌ   في هذا الأَمرِ ولا وِجْهَةٌ أَي لا يبصر وجْهَ أَمره كيف يأْتي له.   والجِهَةُ والوِجْهَةُ جميعاً: الموضعُ الذي تَتَوَجَّهُ إليه وتقصده.   وضَلَّ وِجْهَةَ أَمْرهِ أَي قَصْدَهُ؛ قال:   نَبَذَ الجِوَارَ وضَلَّ وِجْهَةَ رَوْقِهِ،   لما اخْتَلَلْتُ فُؤَادَهُ بالمِطْرَدِ   ويروى: هِدْيَةَ رَوْقِهِ. وخَلِّ عن جِهَتِه: يريد جِهَةَ الطريقِ.   وقلت كذا على جِهَةِ كذا، وفعلت ذلك على جهة العدل وجهة الجور؛ والجهة:   النحو، تقول كذا على جهة كذا، وتقول: رجل أَحمر من جهته الحمرة، وأَسود من   جهته السواد. والوِجهةُ والوُجهةُ: القِبلةُ وشِبْهها في كل وجهة أَي   في كل وجه استقبلته وأَخذت فيه. وتَجَهْتُ إليك أَتْجَهُ أَي توجهتُ،   لأَن أَصل التاء فيهما واو.وتوَجَّه إليه: ذهب. قال ابن بري: قال أَبو زيد   تَجِهَ الرجلُ يَتْجَهُ تَجَهاً. وقال الأَصمعي: تَجَهَ،بالفتح؛ وأَنشد   أَبو زيد لمِرْداسِ بن حُصين:   قَصَرْتُ له القبيلةَ، إذ تَجِهْنا   وما ضاقَتْ بشَدّته ذِراعي   والأَصمعي يرويه: تَجَهْنا، والذي أَراده اتَّجَهْنا، فحذف أَلف الوصل   وإحدى التاءين، وقَصَرْتُ: حبَسْتُ. والقبيلةُ: اسم فرسه، وهي مذكورة في   موضعها، وقيل: القبيلة اسم فرسٍ؛ أَنشد ابن بري لطُفيلٍ:   بناتُ الغُرابِ والوجِيهِ ولاحِقٍ،   وأَعْوَجَ تَنْمي نِسْبَةَ المُتَنسِّبِ   واتَّجَهَ له رأْيٌ أَي سَنَحَ، وهو افْتَعَل، صارت الواو ياء لكسرة ما   قبلها، وأُبدلت منها التاء وأُدغمت ثم بني عليه قولك قعدت تُجاهَكَ   وتِجاهَكَ أَي تِلْقاءك. وتَجَهْتُ إليك أَتْجَهُ أَي توجهتُ لأَن أَصل التاء   فيهما واو. ووَجَّه إليه كذا: أَرسله، ووجَّهْتُهُ في حاجةٍ ووجَّهْتُ   وجْهِيَ لله وتوَجَّهْتُ نحوَكَ وإليك. ويقال في التحضيض: وَجِّهِ الحَجَرَ   وجْهةٌ مّا له وجِهَةٌ مّا له ووَجْهٌ مّا له، وإنما رفع لأَن كل حَجَرٍ   يُرْمى به فله وجْهٌ؛ كل ذلك عن اللحياني، قال: وقال بعضهم وجِّه   الحَجَرَ وِجْهةً وجِهةً مّا له ووَجْهاً مّا له، فنصب بوقوع الفعل عليه، وجعل   ما فَضْلاً، يريد وَجِّه الأَمرَ وَجْهَهُ؛ يضرب مثلاً للأَمر إذا لم   يستقم من جهةٍ أَن يُوَجِّهَ له تدبيراً من جِهةٍ أُخرى، وأَصل هذا في   الحَجَرِ يُوضَعُ في البناء فلا يستقيم، فيُقْلَبُ على وجْهٍ آخر فيستقيم.   أَبو عبيد في باب الأَمر بحسن التدبير والنهي عن الخُرْقِ: وَجِّهْ وَجْهَ   الحَجَرِ وِجْهةً مّا له، ويقال: وِجْهة مّا له، بالرفع، أَي دَبِّرِ   الأَمر على وجْهِه الذي ينبغي أَن يُوَجَّهَ عليه. وفي حُسْنِ التدبير   يقال: ضرب وجْهَ الأَمر وعيْنَه. أَبو عبيدة: يقال وَجِّه الحجر جهةٌ مّا   له، يقال في موضع الحَضِّ على الطلب، لأَن كل حجر يُرْمى به فله وجْهٌ،   فعلي هذا المعنى رفعه، ومن نصبه فكأَنه قال وَجِّه الحجر جِهَتَه، وما   فضْلٌ، وموضع المثل ضََعْ كلَّ شيء موضعه. ابن الأَعرابي: وَجِّه الحجر   جِهَةً مّا له وجهةٌ مّا له ووِجْهةً مّا له ووِجهةٌ مّا له ووَجْهاً مّا له   ووَجْهٌ مّا له.   والمُواجَهَةُ: المُقابلَة. والمُواجَهةُ: استقبالك الرجل بكلام أَو   وَجْهٍ؛ قاله الليث.   وهو وُجاهَكَ ووِجاهَكَ وتُجاهَكَ وتِجاهَكَ أَي حِذاءَكَ من تِلْقاءِ   وَجْهِكَ. واستعمل سيبويه التُّجاهَ اسماً وظرفاً. وحكى اللحياني: داريِ   وجاهَ دارِكَ ووَجاهَ دارِكَ ووُجاهَ دارك، وتبدل التاء من كل ذلك. وفي   حديث عائشة، رضي الله عنها: وكان لعلي، رضوان الله عليه، وَجْهٌ من   الناس حياةَ فاطمةَ، رِضوانُ الله عليها، أَي جاهٌ وعِزٌّ فقَدَهما   بعدها.والوُجاهُ والتُّجاهُ: الوجْهُ الذي تقصده. ولقيه وِجاهاً ومُواجَهةً:   قابَل وجْهَهُ بوجْهِه. وتواجَهَ المنزلانِ والرجلان: تقابلا. والوُجاهُ   والتُّجاه: لغتان، وهما ما استقبل شيء شيئاً، تقول: دارُ فلانٍ تُجاهَ دار   فلان. وفي حديث صلاة الخوف: وطائفةٌ وُجاهَ العدوّ أَي مُقابَلتَهم   وحِذاءَهم، وتكسر الواو وتضم؛ وفي رواية: تُجاهَ العدوِّ، والتاء بدل من   الواو مثلها في تُقاةٍ وتُخَمةٍ، وقد تكرر في الحديث.   ورجل ذو وَجْهينِ إذا لَقِيَ بخلاف ما في قلبه.   وتقول: توجَّهوا إليك ووَجَّهوا، كلٌّ يقال غير أَن قولك وَجَّهوا إليك   على معنى وَلَّوْا وُجوهَهُم، والتَّوَجُّه الفعل اللازم. أَبو عبيد: من   أَمثالهم: أَينما أُوَجِّهْ أَلْقَ سَعْداً؛ معناه أَين أَتَوَجَّه.   وقَدَّمَ وتَقَدَّمَ وبَيَّنَ وتبَيَّنَ بمعنى واحد. والوجْهُ: الجاهُ. ورجل   مُوَجَّهٌ ووَجِيهٌ: ذو جاه وقد وَجُهَ وَجاهةٌ. وأَوْجَهَه: جعل له   وجْهاً عند الناس؛ وأَنشد ابن بري لامرئ القيس:   ونادَمْتُ قَيْصَرَ في مُلْكِه،   فأَوْجَهَني وركِبْتُ البَريدا   ورجل وَجِيهٌ: ذو وَجاهةٍ. وقد وَجُه الرجلُ، بالضم: صار وَجِيهاً أَي   ذا جاهٍ وقَدْر. وأَوجَهَه الله أَي صَيَّرَه وَجِيهاً. ووجَّهَه   السلطانُ وأَوجَهَه: شرَّفَه. وأَوجَهْتُه: صادَفْتُه وَجِيهاً، وكلُّه من   الوَجْهِ؛ قال المُساوِرُ بن هِنْدِ بن قيْس بن زُهَيْر:   وأَرَى الغَواني، بَعْدَما أَوْجَهْنَني،   أَدْبَرْنَ ثُمَّتَ قُلْنَ: شيخٌ أَعْوَرُ   ورجل وَجْهٌ: ذو جاه. وكِساءٌ مُوَجَّهٌ أَي ذو وَجْهَينِ. وأَحْدَبُ   مُوَجَّهٌ: له حَدَبَتانِ من خلفه وأَمامه، على التشبيه بذلك. وفي حديث   أَهل البيت: لايُحِبُّنا الأَحْدَبُ المُوَجَّهُ؛ حكاه الهروي في   الغريبين. ووَجَّهَتِ الأَرضَ المَطَرَةُ: صَيَّرتَهْا وَجْهاً واحداً، كما تقول:   تَرَكَتِ الأَرضَ قَرْواً واحداً. ووَجَّهَها المطرُ: قَشَرَ وَجْهَها   وأَثر فيه كحَرَصَها؛ عن ابن الأَعرابي.   وفي المثل: أَحمق ما يتَوَجَّهُ أَي لا يُحْسِنُ أَن يأْتي الغائط. ابن   سيده: فلان ما يتَوَجَّهُ؛ يعني أَنه إذا أَتى الغائط جلس مستدبر الريح   فتأْتيه الريح بريح خُرْئِه. والتَّوَجُّهُ: الإقبال والانهزام.   وتَوَجَّهَ الرجلُ: وَلَّى وكَبِرَ؛ قال أَوْسُ بن حَجَرٍ:   كعَهْدِكِ لا ظِلُّ الشَّبابِ يُكِنُّني،   ولا يَفَنٌ مِمَّنْ تَوَجَّهَ دالِفُ   ويقال للرجل إذا كَبِرَ سِنُّهُ: قد تَوَجَّهَ.ابن الأَعرابي: يقال   شَمِطَ ثم شاخ ثم كَبِرَ ثم تَوَجَّهَ ثم دَلَف ثم دَبَّ ثم مَجَّ ثم ثَلَّبَ   ثم الموت. وعندي امرأَة قد أَوْجَهَتْ أَي قعدت عن الولادة.   ويقال: وَجَّهَتِ الريحُ الحصى تَوْجِيهاً إذا ساقته؛ وأَنشد:   تُوَجِّهُ أَبْساطَ الحُقُوفِ التَّياهِرِ   ويقال: قاد فلانٌ فلاناً فوَجَّه أَي انقاد واتّبع. وشيءٌ مُوَجَّهٌ إذا   جُعِلَ على جِهَةٍ واحدة لا يختلف. اللحياني: نظر فلانٌ بِوُجَيْهِ   سُوءٍ وبجُوهِ سُوءٍ وبِجيهِ سوءٍ. وقال الأَصمعي: وَجَهْتُ فلاناً إذا   ضربت في وجْهِه، فهو مَوْجوهٌ. ويقال: أَتى فلان فلاناً فأَوْجَهَهُ   وأَوْجَأَهُ إذا رَدَّهُ. وجُهتُ فلاناً بما كره فأَنا أَجُوهه إذا استقبلته به؛   قاله الفراء، وكأَن أَصله من الوَجْه فقُلِبَ، وكذلك الجاهُ وأَصله   الوَجْهُ. قال الفراء: وسمعت امرأَة تقول أَخاف أَن تجُوهَني بأَكثر من هذا   أَي تستقبلني. قال شمر: أُراه مأْخوذاً من الوَجْهِ؛ الأَزهري: كأَنه   مقلوب. ويقال: خرج القوم فوَجَّهُوا للناس الطريقَ توجيهاً إذا وَطِئُوه   وسَلَكوه حتى استبان أَثَرُ الطريق لمن يسلكه.   وأَجْهَتِ السماءُ فهي مُجْهِيَةٌ إذا أَصْبَحت، وأَجْهَت لك   السَّبيلُ أَي استبانت. وبيتٌ أَجْهَى: لا سِتْرَ عليه. وبيوتٌ جُهْوٌ، بالواو،   وعَنْزٌ جَهْواء: لا يستر ذَنَبُها حياءها. وهم وِجاهُ أَلْفٍ أَي زُهاءُ   أَلفٍ؛ عن ابن الأَعرابي.   ووَجَّهَ النخلةَ: غرسها فأَمالها قِبَلَ الشَّمال فأَقامتْها   الشَّمالُ. والوَجِيهُ من الخيل: الذي تخرج يداه معاً عند النِّتاج، واسم ذلك   الفعل التَّوْجيهُ. ويقال للولد إذا خرجت يداه من الرحم أَوّلاً: وَجِيهٌ،   وإذا خرجت رجلاه أََّْلاً: يَتْنٌ. والوجيهُ: فرس من خيل العرب نَجِيبٌ،   سمي بذلك.   والتَّوْجيهُ في القوائم: كالصَّدَفِ إلاَّ أَنه دونه، وقيل:   التَّوْجيهُ من الفَرَس تَدانِي العُجايَتَيْنِ وتَداني الحافرين والْتِواءٌ مِنَ   الرُّسْغَيْنِ. وفي قَوافي الشِّعْرِ التأْسيس والتَّوْجيهُ والقافيةُ،   وذلك في مثل قوله:   كِلِيني لهَمٍّ، يا أُمَيمَةَ، ناصِبِ   فالباء هي القافية، والأَلف التي قبل الصاد تأْسيسٌ، والصادُ تَوْجِيهٌ   بين التأْسيس والقافية، وإِنما قيل له تَوْجِيهٌ لأَن لك أَن تُغَيِّرَه   بأَيِّ حرفٍ شئتَ، واسم الحرف الدَّخِيلُ. الجوهري: التَّوْجيهُ هو الحرف   الذي بين أَلف التأْسيس وبين القافية، قال: ولك أَن تغيره بأَي حرف شئتَ   كقول امرئ القيس: أَنِّي أَفِرْ، مع قوله: جميعاً صُبُرْ، واليومُ   قَرّ، ولذلك قيل له تَوْجيهٌ؛ وغيره يقول: التوجيه اسم لحركاته إِذا كان   الرَّوِيُّ مُقَيَّداً. قال ابن بري: التَّوْجيهُ هو حركة الحرف الذي قبل   الرويِّ المقيد، وقيل له توجيه لأَنه وَجَّهَ الحرفَ الذي قبل الرَّوِيِّ   المقيد إِليه لا غير، ولم يَحْدُث عنه حرفُ لِينٍ كما حدث عن الرَّسِّ   والحَذْوِ والمَجْرَى والنَّفادِ، وأَما الحرف الذي بين أَلف التأْسيس   والرَّوِيِّ فإِنه يسمى الدَّخيلَ، وسُمِّي دَخِيلاً لدخوله بين لازمين، وتسمى   حركته الإِشباعَ، والخليل لا يجيز اختلاف التوجيه ويجيز اختلاف الإِشباع،   ويرى أَن اختلاف التوجيه سِنادٌ، وأَبو الحسن بضدّه يرى اختلاف الإِشباع   أَفحش من اختلاف التوجيه، إِلا أَنه يرى اختلافهما، بالكسر والضم،   جائزاً، ويرى الفتح مع الكسر والضم قبيحاً في التوجيه والإِشباع، والخليل   يستقبحه في التوجيه أَشدّ من استقباحه في الإِشباع، ويراه سِناداً بخلاف   الإِشباع، والأَخفش يجعل اختلاف الإِشباع بالفتح والضم أَو الكسر سِناداً؛   قال: وحكاية الجوهري مناقضة لتمثيله، لأَنه حكى أَن التَّوْجِيهَ الحرف   الذي بين أَلف التأْسيس والقافية، ثم مثَّله بما ليس له أَلف تأْسيس نحو   قوله: أَني أَفرْ، مع قوله: صُبُرْ، واليومُ قَرّ. ابن سيده: والتَّوْجِيهُ   في قَوافي الشِّعْرِ الحرفُ الذي قبل الرَّوِيّ في القافية المقيدة،   وقيل: هو أَن تضمه وتفتحه، فإِن كسرته فذلك السِّنادُ؛ هذا قول أَهل اللغة،   وتحريره أَن تقول: إِن التَّوْجيهَ اختلافُ حركة الحرف الذي قبل   الرَّوِيَّ المقيد كقوله:   وقاتِمِ الأَعْماقِ خاوِي المُخْتَرَقْ   وقوله فيها:   أَلَّفَ شَتَّى ليس بالراعي الحَمِقْ   وقوله مع ذلك:   سِرّاً وقد أَوَّنَ تأْوينَ العُقُقْ   قال: والتوجيه أَيضاً الذي بين حرف الروي المطلق والتأْسيس كقوله:   أَلا طالَ هذا الليلُ وازْوَرَّ جانِبُهْ   فالأَلف تأْسيس، والنون توجيه، والباء حرف الروي، والهاء صلة؛ وقال   الأَحفش: التَّوْجيهُ حركة الحرف الذي إلى جنب الرَّوِيّ المقيد لا يجوز مع   الفتح غيره نحو:   قد جَبَرَ الدِّينَ الإِلهُ فجَبَرْ   التزم الفتح فيها كلها، ويجوز معها الكسر والضم في قصيدة واحدة كما   مثَّلنا. وقال ابن جني: أَصله من التَّوْجِيه، كأَن حرف الرَّوِيّ مُوَجَّهٌ   عندهم أَي كأَنَّ له وجهين: أَحدهما من قبله، والآخر من بعده، أَلا ترى   أَنهم استكرهوا اختلاف الحركة من قبله ما دام مقيداً نحو الحَمِقْ   والعُقُقْ والمُخْتَرَقْ؟ كما يستقبحون اختلافها فيه ما دام مطلقاً نحو   قوله:عَجْلانَ ذا زَادٍ وغيرَ مُزَوَّدِ   مع قوله فيها:   وبذاك خَبَّرَنا الغرابُ الأَسْوَدُ   وقوله:   عَنَمٌ يكادُ من اللَّطافَةِ يُعْقَدُ   فلذلك سميت الحركة قبل الرويّ المقيد تَوجيهاً، إَعلاماً أَن للرويّ   وجهين في حالين مختلفين، وذلك أَنه إِذا كان مقيداً فله وَجْهٌ يتقدّمه،   وإِذا كان مطلقاً فله وَجْهٌ يتأَخر عنه، فجرى مجرى الثوب المُوَجَّهِ   ونحوِه؛ قال: وهذا أَمثل عندي من قول مَنْ قال إِنما سُمِّي تَوْجيهاً لأَنه   يجوز فيه وُجُوهٌ من اختلاف الحركات، لأَنه لو كان كذلك لمَا تَشدَّد   الخليل في اختلاف الحركات قبله، ولمَا فَحُشَ ذلك عنده. والوَجِيهَةُ:   خَرَزَةٌ، وقيل: ضرب من الخَرَزِ. وبنو وَجِيهةَ: بطن.
مقاييس اللغة:
(وجه) الواو والجيم والهاء: أصلٌ واحد يدلُّ على مقابلةٍ لشيء. والوجه مستقبِلٌ لكلِّ شيء. يقال وَجْه الرّجلِ وغَيره. وربَّما عُبِّر عن الذات بالوَجْه. [و] تقول: وَجْهي إليك. قال:
أستغفِرُ اللهَ ذَنْباً لستُ مُحْصِيَهُ *** ربَّ العِبادِ إليه الوَجْهُ والعَمَلُ([13])
وواجهتُ فلاناً: جعلتُ وجهي تِلقاءَ وجهه.
ومن الباب قولُهم: هو وجيهٌ بيِّنُ الجاه. والجاه مقلوبٌ. والوِجهة: كلُّ موضعٍ استقبلتَه. قال الله تعالى: ﴿وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ﴾ [البقرة 148]. ووجَّهت الشَّيءَ: جعلتُه على جهة([14]). وأصل جِهَتهِ وِجْهَته. والتَّوجيه: أن تَحفِر تحت القِثَّاءَة أو البِطِّيخة ثم تُضجِعَها. وتَوجَّهَ الشَّيْخُ: ولَّى وأدْبَر، كأنَّه أقْبَلَ بوجهه على الآخر. ويقال للمُهْر إذا خَرَجَتْ يداه من الرّحم: وَجِيهٌ.
القاموس المحيط:
الوَجْهُ م، ومُسْتَقْبَلُ كلِّ شيءٍ ج أوْجُهٌ ووُجُوهٌ وأُجُوهٌ، ونَفْسُ الشيءِ، و من الدَّهْرِ أوَّلُهُ،
و من النَّجْمِ: ما بَدا لَكَ منه، و من الكَلامِ: السَّبيلُ المَقْصودُ، وسَيِّدُ القَوْمِ ج: وُجوهٌ، كالوَجِيهِ ج: وُجَهَاءُ، والجاهُ، والجِهَةُ، والقليلُ من الماءِ، ويُحَرَّكُ، والجِهَةُ، مُثَلَّثَةً. والوُِجْهُ، بالضم والكسر: الجانِبُ، والناحِيَةُ. ووَجَهَهُ، كوَعَدَهُ: ضَرَبَ وَجْهَهُ، فهو مَوْجُوهٌ. ووَجَّهَهُ تَوْجِيهاً: أَرْسَلَهُ، وشَرَّفَهُ، كأَوْجَهَهُ، و المَطَرَةُ الأرضَ: صَيَّرَتْها وجْهاً واحِداً، و النَّخْلَةَ: غَرَسَها فأَمَالَها قِبَلَ الشَّمالِ، فَأَقامَتْها الشَّمالُ. ووِجاهَكَ وتُجاهَكَ، مُثَلَّثَيْنِ: تِلْقاءَ وَجْهِكَ. ولَقِيَهُ وِجاهاً ومُوَاجَهَةً: قابَلَ وَجْهَهُ بِوَجْهِهِ. وتَواجَها: تَقَابَلا. وكمُعَظَّمٍ: ذُو الجاهِ، و من الْأَكْسِيَةِ: ذُو الوَجْهَيْنِ، كالوَجِيهَةِ، ومَنْ له حَدَبَتانِ، في ظَهْرِهِ، وفي صَدْرِهِ. وتَوَجَّهَ: أقْبَلَ، وانْهَزَمَ، ووَلَّى، وكَبِرَ ووِجاهُ ألْفٍ، بالكسر: زُهاؤُهُ. والوَجِيهُ: ذُو الجاهِ ج: وُجَهاءُ، كالوَجُهِ، كنَدُسٍ، وقد وجُهَ، ككَرُمَ، وخَرَزَةٌ م، كالوَجِيهَةِ، و من الخَيْلِ: الذي تَخْرُجُ يَداهُ مَعاً عندَ النِّتاجِ، واسْمُ ذلك الفِعْلِ: التَّوْجِيهُ، وفَرَسانِ م. وأوْجَهَهُ: صادَفَهُ وجِيهاً. وتَوْجِيهُ القوائِمِ: كالصَدَفِ، أَو هو تَدَانِي العُجَايَتَيْنِ والحافِرَيْنِ، والْتِواءٌ في الرُّسْغَيْنِ، و في الشِّعْرِ: الحَرْفُ الذي قَبْلَ الرَّوِيِّ في القافِيَةِ المُقَيَّدَةِ، أَو أنْ تَضُمَّهُ وتَفْتَحَه، فإنْ كَسَرْتَه، فَسِنادٌ. وتَجَهْتُ إليك، أتْجَه ووَجَّهْتُ إليك تَوْجِيهاً: تَوَجَّهْتُ. وبَنو وجِيهَةَ: بَطْنٌ. وأوْجَهَهُ: جَعَلَهُ وجِيهاً. ووَجَهْتُكَ عندَ الناسِ أجِهُكَ: صِرْتُ أوْجَهَ منك. والجِهةُ، بالكسر والضم: الناحِيةُ، كالوَجْهِ والوِجْهَةِ، بالكسر ج: جِهاتٌ. ونَظَرُوا إلَيَّ بأُوَيْجِهِ سُوءٍ. وفي مَثَلٍ: " وَجِّهِ الحَجَرَ وِجْهَةً مَّاله " ، بالنَّصْبِ والرَّفْعِ، أي: دَبِّرِ الأمْرَ على وَجْهِه. وأصْلُه في البِناءِ: إذا لم يَقعِ الحَجَرُ مَوْقِعَه، أَي: أدِرْهُ حتى يَقَعَ على وَجْهِه وَدَعْهُ.
تاج العروس:
( الوجه م ) معروف ومنه قوله تعالى فأقم وجهك للدين حنيفا ( و ) الوجه ( مستقبل كل شئ ) ومنه قوله تعالى فأينما تولوا فثم وجه الله ( ج أوجه ) قال اللحيانى ويكون الاوجه للكثير وزعم أن في مصحف أبى أوجهكم مكان وجوهكم قال ابن سيده أراه يريد قوله تعالى فامسحوا بوجوهكم ( ووجوه ) ومنه قوله تعالى فامسحوا بوجوهكم ( وأجوه ) حكى الفراء حى الوجوه وحى الأجوه قال ابن السكيت ويفعلون ذلك كثيرا في الواو إذا انضمت ( و ) الوجه ( نفس الشئ ) ومنه قوله تعالى كل شئ هالك الا وجهه قال الزجاج أراد الا اياه ويقال هذا وجه الرأى أي هو الرأى نفسه مبالغة أشار إليه الراغب ( و ) الوجه ( من الدهر أوله ) يقال كان ذلك لوجه الدهر أي أوله وهو مجاز ومنه جئتك بوجه نهار أي أوله وكذا شباب نهار وصدر نهار وبه فسر قوله تعالى وجه النهار واكفروا آخره وكذلك قول الشاعر من كان مسرورا بمقتل مالك * فليأت نسوتنا بوجه نهار ( و ) الوجه ( من النجم ما بدا لك منه و ) الوجه ( من الكلام السبيل المقصود ) به وهو مجاز ( و ) من المجاز الوجه ( سيد القوم ج وجوه
كالوجيه ج وجهاء ) يقال هؤلاء وجوه البلدو وجهاؤه أي اشارفه ( و ) الوجه ( الجاه ) مقلوب منه ومنه الحديث كان لعلى وجه من الناس حياة فاطمة رضى الله تعالى عنهما أي جاه وحرمة ( و ) الوجه و ( الجهة ) بمعنا والهاء عوض من الواو كما في الصحاح قال شيخنا ولهم كلام في الجهة هل هي اسم مكان المتوجة إليه كما ذهب إليه المبردو الفارسى والمازني أو مصدر كما هو قول للمازني أيضا قال أبو حيان هو ظاهر كلام سيبو يه أو تستعمل بالمعنيين أو غير ذلك مما بسطه أبو حيان وغيره ( و ) الوجه ( القليل من الماء ويحرك ) كلتا هما عن الفراء ( والجهة مثلثة ) الكسر والفتح نقلهما ابن سيده والضم عن الصاغاتى ( والوجه بالضم والسكر ) ونقل في البصائر التثليث في الوجه أيضا ( الجانب والناحية ) المتوجه إليها والمقصود بها وقال الجوهرى ويقال هذا وجه الرأى أي نفسه والاسم الوجهة بكسر الواو وضمها والواو تثبت في الاسماء كما قالوا ولدة وانما لا تجتمع مع الهاء في المصادر انتهى ويقال ضل وجهة أمره أي قصده قال الشاعر نبذا الجوار وضل وجهة روقه * لما اختلف فؤاده بالطريق ويقال ماله جهة في هذا الامر ولا وجهة أي لا يبصر وجه أمره كيف يأتي له وخل عن جهته يريد جهة الطريق ( و ) قال الاصمعي ( وجهه كوعده ) وجها ( ضرب وجهه فهو موجوه ) وكذا جهته فهو موجوه ( ووجهه ) في حاجته ( توجيها أرسله ) فتوجه جهة كذا ( و ) من المجاز وجهه الامير أي ( شرفه كأوجهه ) صيره وجيها وأنشد ابن برى لا مرئ القيس ونادمت قيصر في ملكه * فأوجهنى وركبت البريدا ( و ) وجهت ( المطرة الارض صيرتها وجها واحدا ) كما تقول تركت الارض قروا واحدا ( و ) وجه ( النخلة غرسها فأما لها قبل الشمال فأقامتها الشمال و ) يقال قعدت ( وجاهك وتجاهك مثلثين ) الضم والكسر في وجاهك في الصحاح والفتح عن اللحيانى أي حذاءك من ( تلقاء وجهك ) وفى الصحاح أي قبالتك قال وقولهم تجاهك وتجاهك بنى على قولهم اتجه لهم رأى واستعمل سيبويه التجاه اسما وظرفا وفى حديث صلاة الخوف وطائفة وجاه العدو أي مقابلتهم وحذاءهم ويروى تجاه العدو والتاء بدل من الواو ( ولقيه وجاها ومواجهة قابل وجهه بوجهه وتواجها تقابلا ) سواء كانا رجلين أو منزلين ( و ) الموجه ( كمعظم ذو الجاه ) كالوجيه ( و ) من المجاز الموجه ( من الا كسبة ذو الوجهين كالوجيهة و ) من المجاز الموجه من الناس ( من له حدبتان في ظهره وفى صدره ) على التشبيه بالكساء الموجه وفى حديث أهل البيت لا يحبنا الأحدب الموجه حكاه الهروي في الغريبين ( وتوجه ) إليه ( أقبل ) وهو مطاوع وجهه ( و ) توجه الجيش ( انهزم و ) من المجاز توجه الشيخ إذا ( ولى وكبر ) سنه وأدبر قال أوس بن حجر كعهدك لا ظل الشباب يكننى * ولا يفن ممن توجه دالف
قال ابن الاعرابي يقال شمط ثم شاخ ثم كبر ثم توجه ثم دلف ثم دب ثم مج ثم ثلب ثم الموت ( و ) هم ( وجاه ألف بالكسر ) أي ( زهاؤه ) عن ابن الاعرابي ( والوجيه ذو الجاه ج وجهاء ) وهذا قد تقدم له فهو تكرار ( كالوجه كندس وقد وجه ككرم ) وجاهة صارذا جاه وقدر ( و ) من المجاز مسح وجهه بالوجيه وهى ( خرزة م ) معروفة حمراء أو عليه لها وجهان يتراءى فيها الوجه كالمرآة يمسح بها الرجل وجهه إذا أراد الدخول عند السلطان ( كالوجيهة و ) الوجيه ( من الخيل الذى تخرج يداه معا عند النتاج ) وهو مجاز ويقال أيضا للولد إذا خرجت يداه من الرحم أولا وجيه وإذا خرجت رجلاه أولايتن ( واسم ذلك الفعل التوجيه و ) الوجيه ( فرسان م ) معروفان من خيل العرب نجيبان سميا بذلك وأنشد ابن برى لطفيل الغنوى بنات الغراب والوجيه ولاحق * وأعوج تنمى نسبة المتنسب قال ابن الكلبى وكان فيما سموا النامن جياد فحولها المنجبات الغراب والوجيه ولاحق ومذهب ومكتوم وكانت هذه جميعها لغنى ابن أعصر ( وأجهه صادفه وجيها ) وأنشد الجوهرى للمساور بن هند بن قيس بن زهير ان الغوانى بعد ما أوجهننى * أعرضن ثمت قلن شيخ أعور ( وتوجيه القوائم كالصدف ) الا انه دونه ( أو هو ) في الفرس ( تدانى العجايتين ) كذا في النسخ والصواب العجانين ( والحافرين والتواء في الرسغين و ) من المجاز التوجيه والتأسيس ( في ) قوافى ( الشعر ) وذلك مثل قوله * كلينى لهم يا أميمة ناصب * فالباء هي القافية والالف التى قبل الصاد تأسيس والصاد توجيه بين التأسيس والقافية وفى الصحاح قال أبو عبيد التوجيه هو الحرف الذى بين ألف التأسيس وبين القافية وقال ابن برى التوجيه هو حركة ( الحرف الذى قبل الروى ) المقيد وفى المحكم الحرف الذى قبل الروى ( في القافية المقيدة ) وقيل له توجيه لانه وجه الحرف الذى قبل الروى المقيد إليه لا غير ولم يحدث عنه حرف لين كما حدث من الراس والحذو والمجرى والنفاد وأما الحرف الذى بين ألف التأسيس والروى فانه يسمى الدخيل وسمى دخيلا لدخوله بين لازمين وتسمى حركته الاشباع ( أو ) التوجيه ( ان تضمه وتفتحه فان كسرته فسناد ) قال ابن سيده هذا قول أهل اللغة وتحريره أن تقول ان التوجيه اختلاف حركة الحرف الذى قبل الروى المقيد كقوله * وقاتم الاعماق خاوى المخترق * وقوله فيها * ألف شتى ليس بالراعى الحمق * وقوله مع ذلك * سرا وقد أون تأوبن العقق * قال ابن برى والخليل لا يجيز اختلاف التوجيه
ويجيز اختلاف الاشباع ويرى أن اختلاف التوجيه سنادو أبو الحسن بضده يرى اختلاف الاشباع أفحش من اختلاف التوحيه الا أته يرى اختلافهما بالكسر والضم جائزا ويرى الفتح مع الكسر والضم قبيحا في التوجيه والاشباع والخليل يستقبحه في التوجيه أشد من استقباحه في الاشباع ويراه سنادا بخلاف الاشباع والاخفش يجعل اختلاف الاشباع بالفتح والضم أو الكسر سنادا قال وحكاية الجوهرى مناقضة لتمثيله وقال ابن جنى أصله من التوجيه كأن حرف الروى موجه عندهم أي كان له وجهان أحدهما من قبله والآخر من بعده ألا ترى أنهم استكرهوا اختلاف الحركة من قبله ما دام مقيد نحوا الحمق والعقق والمخترق كما يستقبحون اختلافها فيه ما دام مطلقا فلذلك سميت الحركة قبل الروى المقيد توجيها اعلاما أن للروى وجهين في حالين مختلفتين وذلك انه إذا كان مقيد افله وجه يتقدمه وإذا كان مطلقا فله وجه يتأخر عنه فجرى مجرى الثواب الموجه ونحوه ( وتجهت اليك أتجه ) أي توجهت لان أصل التاء فيهما واو قال ابن برى قال أبو زيد تجه الرجل ينجه تجها وقال الاصمعي تجه بالفتخ وأنشد أبو زيد لمرداس بن حصين قصرت له القبيلة اذتجهنا * وما ضاقت بشدته ذراعي والاصمعى يرويه تجهنا والذى أراده اتجهنا فحذف ألف الوصل واحدى التاءين ( ووجهت اليك توجيها توجهت ) كلاهما يقال مثل قولك بين وتبين ومنه المثل أينما أوجه ألقى سعد اغيرأن قولك وجهت اليك على معنى ولى وجهه اليك والتوجه الفعل اللازم ( وبنو وجيهة بطن ) من العرب عن ابن سيده ( و ) من المجاز ( وجهتك عند الناس أجهك ) أي ( صرت أوجه منك ) نقله الزمخشري ( والجهة بالكسر والضم الناحية ) والجانب ( كالوجه والوجهة بالكسر ) وتقدم قريبا هذا بعينه وذكر في الجهة التثليث وفى الوجه الكسر والضم ( ج جهات ) بالكسر يقال قلت كذا على جهة كذا وفعلت ذلك على جهة العدل وجهة الجور وتقول رجل أحمر من جهة الحمرة واسود من جهة السواد وتقدم الكلام على الجهة عن أبى حيان ( و ) يقال ( نظروا الى بأويجه سوء ) نقله الزمخشري وقال اللحيانى نظر فلان بوجيه سوء وبجيه سوء وبجوه سوء بمعنى ( وفى مثل ) يضرب في التحضيض ( وجه الحجر وجهة ماله ) وجهة ماله ووجها ماله ( بالرفع والنصب ) وانما رفع لان كل حجر يرمى به فله وجه كل ذلك عن اللحيانى وقال بعضهم وجه الحجر وجهة وجهه ماله
ووجها ماله فنصب بوقوع الفعل عليه وجعل ما فضلا يريد وجه الامر وجهه يضرب مثلا للامر إذا لم بستقم من جهة أن يوجه له تدبيرا من جهة أخرى وقال أبو عبيد في باب الامر بحسن التدبير والنهى عن الخرق وجه وجه الحجر وجهة ماله ويقال وجهة ماله بالرفع ( أي دبر الامر على وجهه ) الذى ينبغى أن يوجه إليه وقال أبو عبيدة ومن نصبه فكأنه قال وجه الحجر جهته وما فضل وموضع المثل ضع كل شئ موضعه وقال ابن الاعرابي وجه الحجر جهة ماله جهة وجهة ماله ووجهة ماله ووجهة ماله ووجها ماله ووجه ماله قال غيره ( وأصله في البناء اذالم يقع الحجر موقعه ) فلا يستقيم ( أي أدره ) على وجه آخر ( حتى يقع على وجهه ) فيستقيم ( ودعه ) * ومما يستدرك عليه الوجه النوع والقسم يقال الكلام فيه على وجوه وعلى أربعة أوجه ووجوه القرآن معانية ويطلق الوجه على الذات لانه أشرف الاعضاء وموضع الحواس وعلى القصد لان قاصد الشئ متوجه إليه وبمعنى الصفة ومعنى التوجه وبه فسر قوله تعالى ومن أحسن دينا ممن أسلم وجهه لله وفى الحديث وذكر فتنا كوجوه البقر أي يشبه بعضها بعضا أو الراد تأتى نواطح للناس ويقال وجه فلان سدافته أي ازالها من مكانها وقد يعبر بالوجوه عن القلوب ومنه الحديث أو ليخا لفن الله بين وجوهكم واتجه له رأى سنح وهو افتعل صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها وأبدلت منها التاء وأدغمت نقله الجوهرى ووجه الفرس ما أقبل عليك من الرأس من دون منابت شعر الرأس ويقال انه لعبد الوجه وحر الوجه وسهل الوجه إذا لم يكن ظاهر الوجنة ووجه النهار صلاة الصبح ووجه نهار موضع وبه فسر ابن الاعرابي فيما حكى عنه ثعلب قول الشاعر * فليأت نسوتنا بوجه نهار * نقله ياقوت ووجه الحجر عقبة قرب جبيل على ساحل بحر الشام عن ياقوت والوجه منهل معروف بين المويلحة وأكرى وصرف الشئ عن وجهه أي سننه وماله في هذا الامر وجهة أي لا يبصر وجه أمره كيف يأتي له والوجهة القبلة والمواجهة استقبالك الرجل بكلام أو وجه قاله الليث ورجل ذووجهين إذا لقى بخلاف ما في قلبه ومنه الحديث ذو الوجهين لا يكون عند الله وجيها ووجه المطر الارض قشر وجهها وأثر فيه كحرصها عن ابن الاعرابي وفى المثل أحمق ما يتوجه أي لا يحسن أن يأتي الغائط كما في الاساس وفى المحكم أي إذا أتى الغائط جلس مستدبر الريح فتأتيه الريح بريح خرئه ويقال عندي امرأة قد أو جهت أي قعدت عن الولادة ووجهت الريح الحصى توجيها سافته قال * توجه أبساط الحقوف التياهر * ويقال قاد فلان فلانا بوجه أي انقاد واتبع ووجه الاعمى أو المريض جعل وجهه للقبلة وأوجهه وأوجأه رده وخرج القوم فوجهو اللناس الطريق أي وطؤه وسلكوه حتى استبان أثرا لطريق لمن سلكه ووجه الثوب ما ظهر لبصرك ومنه وجه المسألة نقله السهيلي والوجاهة الحرمة وهو يبتغى به وجه الله أي ذاته قال الزمخشري وسمعت سائلا يقول من يدلني على وجه عربي كريم يحملنى على بغيلة وليس لكلامك وجه أي صحة وعمر بن موسى بن وجبه الوجيهى الشامي شيخ لمحمد بن اسحق قال أبو حاتم الانصاري متروك الحديث والجهوية فرقة تقول بالجهة والتوجيه للقثاء والبطيخة أن يحفر ما تحتهما ويحيآئم يوضعا نقله الصاغانى

##### Türkçe

**وجه**
**وَجُهَ - يَوْجُهُ - وَجِيْه**
**وَجُهَ - يَوْجُهُ** + bir varlık + başkaları üzerine: onların üzerinde **وجيهاً** olur; böylece onlara efendi olur ve onları yönlendirir: izzet, şeref, yücelik, mevki, değer ve yüksek bir mertebe sahibi olur; böylece başkaları üzerinde emir ve nehiy sahibi olur.
**وجيه**: “**فعيل**” vezninde, **وَجُهَ - يَوْجُهُ**’dan mübalağa ism-i fâil: efendi ve reis; yüksek değer ve yüksek mertebe sahibi.

Lafız, “başka birini hedefe ulaşmak için sevk ve sürmek/önderlik etmek” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَأسَ - يَرْأسُ**، **حَنَكَ - يَحْنُكُ** (**حَنَكَ - يَحْنِكُ**)، **سَادَ - يَسُودُ**، **سَاقَ - يَسُوْقُ**، **وَجُهَ - يَوْجُهُ**، **بَعَلَ - يَبْعَلُ**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**وَجَه َ - يَجِهُ** + bir varlık + bir yere veya bir yöne: ona yönelir: yürüyüşünün ve hareketinin hedefini o yöne veya o yere yöneltir ve çevirir.
**وَجُهَ - يَوْجُهُ** + bir varlık + başkaları üzerine: onların üzerinde **وجيهاً** olur; böylece onlara efendi olur ve onları yönlendirir.

**وجيه**
	﴿Ey iman edenler! Musa’ya eziyet edenler gibi olmayın; Allah onu onların söylediklerinden beri kıldı; ve o, Allah katında **وجيها** idi (69)﴾ **الأحزاب**
	﴿Melekler demişti ki: Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni kendisinden bir kelime ile müjdeliyor; adı Mesih İsa, Meryem oğlu; dünyada ve âhirette **وجيها** ve yakın kılınanlardandır (45)﴾ **آل عمران**

**مختار الصحاح**
● [**وجه**] و ج ه: **الوَجْهُ** bilinir; çoğulu **الوُجُوهُ**. **الوَجْهُ** ve **الجِهَةُ** anlam bakımından (aynıdır); **الهاء** **الواو**’dan bedeldir. “Bu, **وَجْهُ** görüş” denir; yani görüşün kendisidir. İsim **الوُجْهَةُ**dır; **الواو**’nun kesresiyle ve zammıyla. **المُوَاجَهَةُ**: karşılaşma/karşı karşıya gelme. “Ona bir görüş **اتَّجَهَ** etti” (denir): akla doğdu. “Onun **تُجَاهَهُ**’sinde oturdum” **التاء**’nın zammıyla ve kesresiyle; yani onun karşısında. “Onu bir ihtiyaçta **وَجَهَّهُ** etti.” “Yüzünü Allah için **وَجَّهَ** etti.” “Ona doğru ve ona **تَوَجَّهَ** etti.” Bir şey **مُوَجَّهٌ**dur; eğer tek bir **جِهة** üzerine yapılmışsa, farklılık göstermez. Adam **وَجُهَ** oldu: **وَجِيها** oldu; yani makam ve değer sahibi. Kapısı **ظرُف**’tur. “Allah onu **أَوْجَهَهُ** etti” yani onu **وجيها** kıldı. “Şehrin **وُجُوهُ**’u”: onun eşrafıdır.

**الراغب**
**وجه**
- **الوجه**’ün aslı uzuvdur. Yüce Allah dedi: }Yüzlerinizi ve ellerinizi yıkayın﴿[**المائدة/6**]،﴾Ateş yüzlerini bürür﴿[**إبراهيم/50**]. Yüz, seni karşılayan ilk şey ve bedenin dışındaki en şerefli şey olunca, her şeyin karşısı için, en şereflisi ve başlangıcı için kullanıldı; böylece “şunun **وجه**’ü” ve “gündüzün **وجه**’ü” denildi. Bazen, Allah’ın şu sözü gibi, zat **الوجه** ile ifade edilir:﴾Rabbinin **وجه**’ü, celâl ve ikram sahibi olarak kalır{ [**الرحمن/27**]; denildi ki: zatıdır.
Ve denildi ki: burada **الوجه** ile murad, salih amellerle Allah Teâlâ’ya yöneliştir. Ve dedi: }Nereye dönerseniz, orada Allah’ın **وجه**’ü vardır﴿[**البقرة/115**]،﴾Her şey helâk olucudur; ancak onun **وجه**’ü (müstesna)﴿[**القصص/88**]،﴾Allah’ın **وجه**’ünü isterler﴿[**الروم/38**]،﴾Sizi ancak Allah’ın **وجه**’ü için doyuruyoruz﴿[**الإنسان/9**]. Denildi ki: **الوجه** bütün bunlarda زائد’dır; bununla murad: “Her şey helâk olucudur; ancak O (müstesna)”dır; kardeşlerinde de böyledir. Rivayet edildi ki bu, Ebu Abdullah b. er-Rıza’ya (s. 75 geçti) söylendi; o da dedi: “Sübhânallah! Gerçekten büyük bir söz söylediler; ancak murad, kendisinden gelinen **الوجه**’dür” (bk. **البصائر 5/166**). Manası: kulların amellerinden her şey helâk ve bâtıldır; ancak Allah ile murad edilen (müstesna). Buna göre diğer âyetler de böyledir; buna göre şu sözü de:﴾Onun **وجه**’ünü isterler﴿[**الكهف/28**]،﴾Allah’ın **وجه**’ünü istersiniz﴿[**الروم/39**]. Ve şu sözü:﴾Her mescid yanında yüzlerinizi ikame edin﴿[**الأعراف/29**]; denildi ki: uzvu murad etti; onu, “Bunu elimle yaptım” sözün gibi istiare etti. Ve denildi ki: ikame ile istikamet arayışı, **الوجه** ile yöneliş murad etti (Kurtubî dedi: yani her namazda kıbleye ona yönelin. **تفسير القرطبي 7/188**); mana: namazda ibadeti Allah’a hâlis kılın. Bu tarz üzere Yüce Allah’ın şu sözü:﴾Eğer seninle tartışırlarsa de ki: yüzümü Allah’a teslim ettim﴿[**آل عمران/20**]،﴾Kim yüzünü Allah’a teslim eder ve o muhsin ise, sağlam kulpa tutunmuştur﴿[**لقمان/22**]،﴾Din bakımından kim daha güzel: yüzünü Allah’a teslim eden﴿[**النساء/125**]،﴾Yüzünü dine dosdoğru çevir{ [**الروم/30**]. Bu bütününde **الوجه**, daha önce geçtiği üzere; yahut mezhep ve yol için istiare üzeredir.
“Falan, kavmin **وجه**’üdür”; onların “gözleri” ve “başları” demeleri gibi ve benzeri. Ve dedi: }Onun yanında, karşılığı verilecek bir nimet hiç kimse için yoktur * ancak en yüce Rabbinin **وجه**’ünü istemek (için)﴿[**الأعلى/19 - 20**]. Ve şu sözü:﴾İman edenlere indirilene gündüzün **وجه**’ünde iman edin﴿[**آل عمران/72**]; yani gündüzün başı. “Falanla **واجهتُ**” denir: yüzümü onun yüzünün karşısına koydum. Kast için **وجه** denir; maksat için **جهة** ve **وجهة**; o, bir şeye yöneldiğimiz her yerdir. Dedi:﴾Herkes için, o ona yönelttiği bir **وجهة** vardır﴿[**البقرة/148**]; şeriata işarettir;﴾شرعة﴿[**المائدة/48**] sözü gibi. Bazıları dedi ki: **الجاه** **الوجه**’ün kalbidir; fakat **الوجه** uzuvda ve itibar/itibarda söylenir; **الجاه** ise ancak itibar/itibarda söylenir. “Şeyi **وجهتُ** ettim”: onu tek bir yöne gönderdim; böylece yöneldi. “Falan **وجيه**”: **جاه** sahibi. Yüce Allah dedi:﴾Dünyada ve âhirette **وجيها**{ [**آل عمران/45**]. “En ahmak, kendisiyle yöneldiği şey” (ifadesi): aşırılık derecesinde cehalete kinayedir. “En ahmak, yönelen” (İbn Fâris dedi: “Onlar derler: **أحمق ما يتوجه**; yani büyük abdestini yapmaya iyi gelemez.” **المجمل 3/917**); **الياء**’nın fethiyle ve “**به**”nin hazfiyle; yani ahmaklığından dolayı işlerin hiçbirinde düzgün olmaz. Şiirde **التوجيه**: **ألف التأسيس** ile **حرف الروي** arasındaki harftir (bk. **المجمل 3/917**).

**ملخص اللسان**
1. **الوَجْهُ**: bilinir; çoğulu **الوُجُوه**.
2. Ve her şeyin **وَجْهُ**’ü: onun karşı tarafıdır; Aziz tenzilde: “Nereye dönerseniz, orada Allah’ın **وَجْهُ**’ü vardır.”
3. Ve **الوَجْهُ**: yüz/sima. Çoğulu **أَوْجُهٌ** ve **وُجُوهٌ**dur; **الأَوْجُهُ** çokluk için de olabilir.
4. “Her şey helâk olucudur; ancak onun **وَجْهَهُ** (müstesna)”: “ancak O’nun kendisi”ni murad etti.
5. Evin **وَجْهُ**’ü: kapısının bulunduğu yanak/yan taraf.
6. “Kur’ân için **وُجُوهاً** görmedikçe anlamazsın”: yani onun, taşıyabileceği manalar görürsün de ona girişmekten çekinirsin.
7. Şehrin **وُجُوهُ**’u: onun eşrafıdır. “Bu, görüşün **وَجْهُ**’üdür” denir: yani görüşün kendisidir. Kavmin **وُجُوهُ**’u: onların efendileridir; tekili **وَجْهٌ**. Aynı şekilde onların **وُجَهَاؤهم**’u; tekili **وَجِيهٌ**.
8. **الوَجْه** ve **الجِهَةُ** anlam bakımından (aynıdır); **الهاء** **الواو**’dan bedeldir. İsim **الوِجْهَةُ** ve **الوُجْهَةُ**dır; **الواو**’nun kesresiyle ve zammıyla.
9. “Ona bir görüş **اتَّجَهَ** etti”: yani akla doğdu.
10. “**تُجاهَكَ** ve **تِجَاهَكَ** oturdum”: yani senin karşı tarafında.
11. Atın **وَجْهُ**’ü: baştan, baş saçının bitim yerleri dışında, sana dönük olan kısım. “O, **عَبْدُ الوَجْهِ**’dür ve **حُرُّ الوَجْهِ**’dür.” “O, **سَهْلُ الوَجْهِ**’dür”; eğer yanağın dışı belirgin değilse.
12. Gündüzün **وَجْهُ**’ü: onun evvelidir. “Sana gündüzün **وَجْهِ** ile geldim”: yani gündüzün evveliyle. “Bu, dehrin **وَجْهِ** üzerinde oldu”: yani onun evvelinde.
13. Yıldızın **وَجْهُ**’ü: ondan sana görünen şey.
14. Sözün **وَجْهُ**’ü: onunla kastettiğin yol.
15. **وجاهاهُ**: onunla övünüşte yarıştı.
16. Şeyi onun **وَجْهِ**’ünden çevirdi: yani onun yolundan.
17. İşin **جِهَةُ**’si, **وجَهَتُهُ**’si, **وِجْهَتُه**’si ve **وُجْهَتُهُ**: onun **وَجْهُ**’üdür. İsim **الوِجْهَة** ve **الوُجْهة**’dir. **الجِهَةُ** ve **الوِجْهَةُ** ikisi birlikte: yöneldiğin ve kastettiğin yerdir. “İşinin **وِجْهَةَ**’sini şaşırdı”: yani kastını. “Onun **جِهَتِه**’sinden vazgeç”: yolun yönünü ister.
18. Bu işte onun için bir **جِهَةٌ** yoktur ve bir **وِجْهَةٌ** yoktur: yani işinin **وَجْهَ**’ünü, ona nasıl geleceğini görmez.
19. “Şunu, şöyle bir **جِهَةِ** üzere söyledim”; “bunu adalet **جهة**’si üzere ve zulüm **جهة**’si üzere yaptım.” **الجهة**: tarz/yön; “şunu şöyle bir **جهة** üzere” dersin. “Adam, kızıllık **جهة**’sinden kızıldır; siyahlık **جهة**’sinden siyahtır” dersin.
20. **الوِجهةُ** ve **الوُجهةُ**: kıble ve benzeri; “her **وجهة**’de”: yani karşıladığın ve içine girdiğin her **وجه**’te.
21. “Sana **تَجَهْتُ** ederim, **أَتْجَهُ**”: yani yöneldim; çünkü ikisinde de **التاء**’nın aslı **واو**’dur. “Ona **توَجَّه** etti”: gitti. “Yüzümü Allah’a **وَجَّهْتُ** ettim; sana doğru ve sana **توَجَّهْتُ** ettim.”
22. “Ona şunu **وَجَّه** etti”: onu gönderdi. “Onu bir ihtiyaçta **وَجَّهْتُ**.”
23. **المُواجَهَةُ**: karşılaşma.
24. **المُواجَهةُ**: adamı sözle veya yüzle karşılamandır.
25. O, senin **وُجاهَكَ**’ındadır ve **وِجاهَكَ**’ındadır ve **تُجاهَكَ**’ındadır ve **تِجاهَكَ**’ındadır: yani yüzünün karşısından, senin hizandadır.
26. Ali’nin, Allah’ın rızası üzerine olsun, Fâtıma’nın hayatında, Allah’ın rızası onun üzerine olsun, insanlardan bir **وَجْهٌ**’i vardı: yani bir **جاهٌ** ve bir izzet; ondan sonra ikisini kaybetti. **الوجْهُ**: **الجاهُ**. **مُوَجَّهٌ** ve **وَجِيهٌ** adam: **جاه** sahibi. Adam **وَجُهَ** oldu: **وَجاهةٌ** (sahibi oldu). “Onu **أَوْجَهَه** etti”: insanlar yanında ona bir **وجْهاً** yaptı.
27. **وَجِيهٌ** adam: **وَجاهةٍ** sahibi. Adam **وَجُهَ** oldu, zamm ile: **وَجِيهاً** oldu; yani **جاهٍ** ve değer sahibi. “Allah onu **أَوجَهَه** etti”: yani onu **وَجِيهاً** kıldı. Sultan onu **وَجَّهَه** etti ve **أَوجَهَه** etti: onu şereflendirdi. “Onu **أَوجَهْتُ**”: onu **وَجِيهاً** olarak buldum. Hepsi **الوَجْهِ**’dendir.
28. **الوُجاهُ** ve **التُّجاهُ**: kastettiğin **الوجْهُ**. “Onu **وِجاهاً** ve **مُواجَهةً** olarak gördü”: yüzünü onun yüzüne karşı koydu. İki ev ve iki adam **تواجَهَ** etti: karşı karşıya geldiler. **الوُجاهُ** ve **التُّجاه**: iki lugattır; ikisi de bir şeyin bir şeyi karşılamasıdır. “Falanın evi, falanın evinin **تُجاهَ**’ındadır” dersin. Korku namazı hadîsinde: “Bir taife **وُجاهَ** düşman” yani onlara karşı ve hizalarında.
29. Kalbinde olanın tersine karşılaşırsa, iki yüzlü adam: **ذو وَجْهينِ**.
30. Yağmur, yeri **وَجَّهَتِ**: onu tek bir **وَجْه** yaptı.
31. **التَّوَجُّهُ**: yönelme ve bozguna uğrama. Adam **تَوَجَّهَ** etti: döndü ve yaşlandı.
32. Adamın yaşı büyüdüğünde denir: “**قد تَوَجَّهَ**.”
33. “Falanı **وَجَهْتُ**”: yüzüne vurdum; o da **مَوْجوهٌ**dur. “Falan, falana geldi de onu **أَوْجَهَهُ** ve **أَوْجَأَهُ** etti” denir: onu geri çevirdi.
34. “Falanı, hoşlanmadığı şeyle **وجُهتُ** ettim; ben onu **أَجُوهه** ederim”: onu onunla karşılarsam.
35. “Onlar, binin **وِجاهُ**’udur”: yani bine yakın.
36. Şiirin kafiyelerinde **التَّوْجِيهُ**: kayıtlı kafiyede **الرَّوِيّ**’den önceki harftir.
