# وجي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AC%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وجي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وجي

: ( ي ( *!الوَجَى : الحَفَا ، أَو أَشَدُّ منه ) ، وهو أَن يَرِقَّ القَدَمُ أَو الحافِرُ أَو الفِرْسِنُ ويَنْسَحجَ . وقد ( *!وَجِيَ ، كرَضِيَ *!وَجًى فهو *!وَجٍ ) ، كعَمٍ ، ( *!ووَجِيٌّ ) ، كغَنِيَ ، أَنْشَدَ ابنَ الأعْرابي :
يَنْهَضْنَ نَهْضَ الغائِبِ *!الوَجِيِّ وأَنْشَدَ القالِي للأعْشى :
غَرَّاء فَرْعاء مَصْقُولٌ عَوارِضُها
تَمْشِي الهُوَيْنى كما يَمْشِي *!الوَجي الوَجلُ ( وهي *!وَجْياءُ ) ، وجَمْعُ *!الوَجي

*!أَوْجياءُ *!ووجِيَتِ الدابَّةُ *!تَوْجَى *!وَجًى .
( *!وتَوَجَّى ) في مِشْيتِه ،*!كوَجِيَ ، ( *!وأَوْجَيْتُهُ ) أَنا .
( *!وأَوْجَى : أَعْطَى ) ؛ عن أَبي عُبيدٍ والكِسائي ؛ وأَنْكَرَ شَمِرٌ .
( و ) يقالُ : سأَلْتُه *!فأَوْجَى ( عليَّ ) ، أَي ( بَخِلَ ) ، وهو ( ضِدٌّ .
( و ) *!أَوْجَى : إذا ( باعَ *!الأوْجِيَةَ ) ، اسْمٌ ( للعُكُومِ الصِّغارِ ، ج : *!وِجَاءٍ ) ككِساءٍ على القِياسِ ، عن ابنِ الأعْرابي وفي نسخِ المُحْكم : جَمْعُ *!وِجَىً ؛ وقِيلَ : *!الوِجاءُ وِعاءٌ تَجْعل المرأَةُ فيه غِسْلَتها وقُماشَها .
( و ) *!أَوْجَى ( الصَّائِدُ : أَخْفَقَ ) أَي لم يُصِبِ الصَّيْدَ ، كأَوْجَأَ ، بالهَمْزِ وقد تقدَّمَ .
( و ) أَوْجَى ( الحافِرُ ) : إذا ( انْتَهَى إلى صَلابَةٍ ولم يُنْبِطْ ) . يقالُ : حَفَرَ *!فأَوْجَى .
( و ) *!أَوْجَى ( عن كذا : أَضْرَبَ ) عنه ( وانْتَزَعَ ) .
وسِياقُ التّكْملَةِ : *!أَوْجَتْ نَفْسُه عن كذا أَضْرَبَتْ وانْتَزَعَتْ فهي *!مُوجِيّةٌ .
( و ) يقالُ : ( سأَلْناهُ ) أَو أَتْيناهُ ( *!فَوَجَيْناهُ *!وأَوْجَيْناهُ ) كَذلكَ ، أَي ( وَجَدْناهُ *!وَجِيًّا لا خيرَ عنده .
( *!ومِيجَى ، كعِيسَى : جَدُّ النُّعْمانِ بنِ مُقَرِّنِ ) بنِ عائِذٍ ( الصَّحابيُّ ) ، رضِيَ اللهاُ تعالى عنه ، وإخْوته ، هكذا هو بالياءِ في النسخ ، وفي التّبْصيرِ : مِيجَا بالألفِ ؛ وذِكْرُه في هذا الحَرْف ممَّا يدلُّ على أنَّه مِفْعَل مِن *!الوَجَى ، فكان الأوْلى أن يزِنَه بمِنْبَرٍ أَو ما شَاكَلَه .
( *!ووَجَيْتُهُ ) *!وَجْياً : ( خَصَيْتُهُ ) ، لُغَةٌ

في وَجَأْته بالهَمْزِ . ومنه الحديثُ : ( ضَحَّى بكبْشَيْن *!مُوجَيَيْن ) ، وقد سَبَقَ الكَلامُ عليه في الهَمْزة .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
يقالُ : تَرَكْتُه وما في قَلْبي منه *!أَوْجَى ، أَي يَئِسْتُ منه ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي .
*!وأَوْجَى : جاءَ لحاجَةٍ فلم يُصِبْها ، والهَمْزُ لُغَةٌ .
وطَلَبَ حاجَةً *!فأَوْجَى : أَخْطَأَ ، وبه فُسِّر قولُ أَبي سَهْم الهُذَلي :
فجاءَ وقَدْ *!أَوْجَتْ مِنَ المَوْتِ نَفْسُه
به خُطَّفٌ قد حَذَّرَتْه المَقاعِدُوقال أَبو عَمْرو : جاءَ فلانٌ *!مُوجًى ، أَي مَرْدُوداً عن حاجَتِهِ ، وقد *!أَوْجَيْته .
*!وأَوْجَتِ الرَّكِيَّةُ : لم يَكُنْ فيها ماءٌ ، أَو انْقَطَعَ ماؤها ، والهَمْزُ لُغَةٌ فيه .
وماءٌ *!يُوجَى : أَي ما يَنْقَطِعُ .
*!وأَوْجَى عنه الظّلْمَ رَدَّه ومَنَعَه ؛ قال الشاعرُ :
كأَنَّ أَبي أَوْصَى بِكُم أنْ أَضُمَّكُم
إليَّ *!وأُوجي عَنْكُمُ كُلَّ ظالِم *!ِوالوَجِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : جَرادٌ يُدَقُّ ثم يُلَتُّ بسمْنٍ أَوزيْتٍ ثم يُؤْكَلُ ؛ عن كُراعٍ ، وقد تقدَّمَ الكَلامُ عليه في الهَمْزةِ .
*!وأَوْجَيْتُ الرَّجُلَ : زَجَرْتُه ، عن ابن القَطَّاع .

### Türkçe

: ( **ي** ( **الوَجَى**: çıplak ayakla yürümeden doğan yara, yahut ondan daha şiddetlisi), ve o, ayağın yahut toynağın yahut tırnağın incelip sıyrılmasıdır. Ve muhakkak ( **وَجِيَ** , **رَضِيَ** gibi **وَجًى**; o hâlde o **وَجٍ** ) , **عَمٍ** gibi, ( **ووَجِيٌّ** ) , **غَنِيَ** gibi; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
يَنْهَضْنَ نَهْضَ الغائِبِ **الوَجِيِّ**
ve el-Kâlî, el-A‘şâ’ya ait olarak inşâd etti:
غَرَّاء فَرْعاء مَصْقُولٌ عَوارِضُها
تَمْشِي الهُوَيْنى كما يَمْشِي **الوَجي** الوَجلُ
(ve o **وَجْياءُ**’dır), ve **الوَجي**’nin çoğulu

**أَوْجياءُ**. Ve binek hayvanı **وَجِيَتِ**; **تَوْجَى** **وَجًى**.
(ve **تَوَجَّى**) yürüyüşünde, **وَجِيَ** gibi; (ve **أَوْجَيْتُهُ**) ben.
(ve **أَوْجَى**: verdi); Ebû ‘Ubeyd ve el-Kisâî’den; Şemir inkâr etti.
(ve) denir: ondan istedim de **فأَوْجَى** (bana karşı), yani (cimrilik etti), ve o (zıddır).
(ve) **أَوْجَى**: ( **الأوْجِيَةَ** sattığı) zaman; bir isimdir (küçük bohçalar için; çoğulu: **وِجَاءٍ**) kıyasa göre **كِساءٍ** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **المُحْكم** nüshalarında: **وِجَىً**’nın çoğulu; ve denildi ki: **الوِجاءُ** bir kaptır; kadın onun içine yıkamasını ve bezini koyar.
(ve) **أَوْجَى** (avcı: başarısız oldu), yani avı vurmadı; hemzeli **أَوْجَأَ** gibi; ve daha önce geçti.
(ve) **أَوْجَى** (kazıcı): (sertliğe ulaşıp su çıkarmadığı) zaman. Denir: kazdı da **فأَوْجَى**.
(ve) **أَوْجَى** (şundan: yüz çevirdi), ondan (vazgeçti) ve (çekip aldı).
Ve et-Tekmile’nin siyakı: **أَوْجَتْ** nefsi şundan; yüz çevirdi ve çekip aldı; o hâlde o **مُوجِيّةٌ**’dir.
(ve) denir: (ona sorduk) yahut ona geldik de ( **فَوَجَيْناهُ** ve **أَوْجَيْناهُ** ) böyle; yani (onu **وَجِيًّا** bulduk; onda hayır yok).
( **ومِيجَى** , **عِيسَى** gibi: Nu‘mân b. Mukarrin’in) (sahâbî) ‘Âiz b.’in oğlu; Allah Teâlâ ondan ve kardeşlerinden razı olsun; nüshalarda yâ ile böyledir; ve et-Tebsîr’de: elif ile **مِيجَا**; ve onun bu harfte zikredilmesi, onun **الوَجَى**’dan **مِفْعَل** olduğuna delâlet eden şeylerdendir; böylece onu **مِنْبَرٍ** ile yahut ona benzeyenle tartması daha evlâ idi.
( **ووَجَيْتُهُ** ) **وَجْياً**: (onu hadım ettim); hemzeli **وَجَأْته**’de bir lugattır. Ve ondan hadis: (iki **مُوجَيَيْن** koç kurban etti); hemze bahsinde onun hakkında söz daha önce geçti.
Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:
Denir: onu bıraktım; kalbimde ondan **أَوْجَى** yok; yani ondan ümidimi kestim; el-Cevherî nakletti.
Ve **أَوْجَى**: bir ihtiyaç için geldi de onu elde edemedi; hemze bir lugattır.
Ve bir ihtiyaç istedi de **فأَوْجَى**: yanıldı; bununla Ebû Sehm el-Hüzelî’nin sözü tefsir edildi:
فجاءَ وقَدْ **أَوْجَتْ** مِنَ المَوْتِ نَفْسُه
به خُطَّفٌ قد حَذَّرَتْه المَقاعِدُ
Ve Ebû ‘Amr dedi: falan **مُوجًى** geldi; yani ihtiyacından geri çevrilmiş olarak; ve ben onu **أَوْجَيْته**.
Ve kuyu **أَوْجَتِ**: içinde su olmadı, yahut suyu kesildi; hemze onda bir lugattır.
Ve **يُوجَى** su: yani kesilmeyen.
Ve **أَوْجَى** ondan zulmü: onu geri çevirdi ve engelledi; şair dedi:
كأَنَّ أَبي أَوْصَى بِكُم أنْ أَضُمَّكُم
إليَّ **وأُوجي** عَنْكُمُ كُلَّ ظالِم
Ve **الوَجِيَّةُ** , **غَنِيَّةٍ** gibi: çekirge; dövülür, sonra içyağı yahut zeytinyağı ile yoğrulur, sonra yenir; Kurâ‘dan; hemze bahsinde onun hakkında söz daha önce geçti.
Ve **أَوْجَيْتُ** adamı: onu azarladım; İbnü’l-Kattâ‘dan.
