# وحد — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AD%D8%AF/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: وحد

- الوحدة: الانفراد، والواحد في الحقيقة هو الشيء الذي لا جزء له البتة، ثم يطلق على كل موجود حتى إنه ما من عدد إلا ويصح أن يوصف به، فيقال: عشرة واحدة، ومائة واحدة، وألف واحد، فالواحد لفظ مشترك يستعمل على ستة أوجه:
الأول: ما كان واحدا في الجنس، أو في النوع كقولنا: الإنسان والفرس واحد في الجنس، وزيد وعمرو واحد في النوع.
الثاني: ما كان واحدا بالاتصال؛ إما من حيث الخلقة كقولك: شخص واحد؛ وإما من حيث الصناعة، كقولك: حرفة واحدة.
الثالث: ما كان واحدا لعدم نظيرة؛ إما في الخلقة كقولك: الشمس واحدة؛ وإما في دعوى الفضيلة كقولك: فلان واحد دهره، وكقولك: نسيج وحده.
الرابع: ما كان واحدا لامتناع التجزي فيه؛ إما لصغره كالهباء؛ وإما لصلابته كالألماس.
الخامس: للمبدإ؛ إما لمبدإ العدد كقولك: واحد اثنان؛ وإما لمبدإ الخط كقولك: النقطة الواحدة. والوحدة في كلها عارضة، وإذا وصف الله تعالى بالواحد فمعناه: هو الذي لا يصح عليه التجزي ولا التكثر (انظر: الأسماء والصفات ص 29؛ والمنهاج في شعب الإيمان 1/189.
وذكر المؤلف أن الواحد يستعمل على ستة أوجه، ثم ذكر منها خمسة فقط، وكذا نقله عنه الفيروزآبادي في البصائر 5/170، ولم يذكر السادس؛ وكذا السمين في العمدة)، ولصعوبة هذه الوحدة قال تعالى: ﴿وإذا ذكر الله وحده اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة﴾ [الزمر/45]، والوحد المفرد، ويوصف به غير الله تعالى، كقول الشاعر:
*على مستأنس وحد*
(تمام البيت:
*كأن رحلي وقد زال النهار بنا ** يوم الجليل على مستأنس وحد*
وهو للنابغة في ديوانه ص 31)
وأحد مطلقا لا يوصف به غير الله تعالى، وقد تقدم فيما مضى (انظر: مادة (أحد) )، ويقال: فلان لا واحد له، كقولك: هو نسيج وحده، وفي الذم يقال: هو عيير وحده، وجحيش وحده، وإذا أريد ذم أقل من ذلك قيل: رجيل وحده.

### Türkçe

- **الوحدة**: tek başınalık; ve **الواحد** hakikatte, kesinlikle hiçbir parçası olmayan şeydir; sonra her mevcut üzerine ıtlak olunur; hatta öyle ki hiçbir sayı yoktur ki onunla vasıflanması sahih olmasın; denilir: on bir **واحدة**; yüz bir **واحدة**; bin bir **واحد**; şu hâlde **الواحد** müşterek bir lafızdır; altı vecih üzere kullanılır:
الأول: cins içinde yahut tür içinde bir olan; sözümüz gibi: **الإنسان** ve **الفرس** cins içinde birdir; ve **زيد** ve **عمرو** tür içinde birdir.
الثاني: ittisal ile bir olan; ya yaratılış cihetinden, sözün gibi: bir şahıs **واحد**; yahut sanat cihetinden, sözün gibi: bir meslek **واحدة**.
الثالث: benzeri olmaması sebebiyle bir olan; ya yaratılışta, sözün gibi: **الشمس** bir **واحدة**; yahut fazilet iddiasında, sözün gibi: falan, dehrinin **واحد**’ıdır; ve sözün gibi: **نسيج وحده**.
الرابع: onda tecezzînin imkânsızlığı sebebiyle bir olan; ya küçüklüğü sebebiyle, **كالهباء** gibi; yahut katılığı sebebiyle, **كالألماس** gibi.
الخامس: mebde’ için; ya sayının mebde’i için, sözün gibi: **واحد** iki; yahut hattın mebde’i için, sözün gibi: bir nokta **الواحدة**. Ve **الوحدة** bunların hepsinde ârızîdir; ve Allah Teâlâ **بالواحد** ile vasfedildiğinde, mânâsı: O, kendisine tecezzî ve tekessür sahih olmayan kimsedir (bak: **الأسماء والصفات** s. 29; ve **المنهاج في شعب الإيمان** 1/189.
Ve müellif, **الواحد**’ın altı vecih üzere kullanıldığını zikretti; sonra onlardan yalnız beşini zikretti; ve onu ondan **الفيروزآبادي** de **البصائر** 5/170’te böyle nakletti; ve altıncıyı zikretmedi; ve yine **السمين** **العمدة**’da), ve bu **الوحدة**’nın zorluğu sebebiyle, Teâlâ dedi ki: ﴿Ve Allah yalnız başına zikredildiğinde, âhirete iman etmeyenlerin kalpleri tiksinir﴾ [**الزمر**/45]; ve **الوحد** müfred olandır; ve onunla Allah Teâlâ’dan başkası da vasfedilir; şairin sözü gibi:
*على مستأنس وحد*
(beytin tamamı:
*كأن رحلي وقد زال النهار بنا ** يوم الجليل على مستأنس وحد*
ve o, **النابغة**’nindir, divanında s. 31)
Ve **أحد** mutlak olarak Allah Teâlâ’dan başkasına vasıf olunmaz; ve geçmişte geçti (bak: madde (**أحد**) ); ve denilir: falanın bir **واحد**’ı yoktur; sözün gibi: o **نسيج وحده**’dir; ve zemmde denilir: o **عيير وحده**’dir ve **جحيش وحده**’dir; ve bundan daha azını zemmetmek istendiğinde denilir: **رجيل وحده**.
