# وحر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AD%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وحر

الوحرة، محركة: وزغة تكون في الصحارى أصغر من العظاءة، كسام أبرص، وفي التهذيب وهي إلف سوام أبرص خلقة، وجمعها وحر، أو ضرب من العظاء، وهي صغيرة حمراء لها ذنب دقيق تمصع به إذا عدت، وهي أخبث العظاء لا تطأ شيئا من طعام أو شراب إلا سمته، ولا يأكله أحد إلا مشى بطنه وأخذه قيء، قال الأزهري: وقد رأيت الوحرة في البادية وخلقتها خلقة الوزغ إلا أنها بيضاء منقطة بحمرة، وهي قذرة عند العرب لا تأكلها. وفي الصحاح، الوحرة. بالتحريك: دويبة حمراء تلتزق بالأرض كالعظاء. وفي حديث الملاعنة:  إن جاءت به أحمر قصيرا مثل الوحرة فقد كذب عليها  . الوحرة من الإبل القصيرة، وهو مجاز. ووحر الرجل وحرا، كفرح: أكل ما دبت عليه الوحرة أو شربه فأثر فيه سمها، فهو وحر. ولبن وحر: وقعت فيه الوحرة؛ ولحم وحر: دبت عليه الوحرة. وحر الطعام: وقعت فيه الوحرة، فهو وحر. من المجاز: وحر صدره علي يحر، وهذه أعلى، وييحر، والياء مكسورة، وحرا محركة، فهو وحر، ككتف، أي وغر، واستضمر الوحر، بالتسكين، وهو الحقد والغش والغيظ ووساوس الصدر وبلابله. ويقال: في صدره وحر، بالتسكين، أي وغر، وهو اسم، والمصدر بالتحريك. وقال ابن أحمر:
  هل في صدورهم من ظلمنا وحر أي غيظ أو حقد. وفي الحديث: الصوم يذهب بوحر الصدور ويقال إن أصل هذا من الدويبة التي يقال لها الوحرة، شبهوا لزوق الغل والحقد بالصدر بالتزاق الوحرة بالأرض. من المجاز: امرأة وحرة محركة، أي سوداء دميمة، نقله الصاغاني، أو حمراء قصيرة، كل ذلك على التشبيه بالدويبة المذكورة. ولا يخفى أنه لو قال بعد قوله: ومن الإبل القصيرة: ومن النساء السوداء الدميمة أو الحمراء القصيرة، كان أحسن في الإيراد. قال أبو عمرو: أوحرت الوحرة الطعام: دبت عليه، وإيحارها إياه أن جعلته بحيث يأخذ آكله القيء والمشي. وقال غيره: وربما هلك آكله. وقال أعرابي:
  من أكل الوحرة فأمه منتحره
  بغـائط ذي جــحـــره

  ومما يستدرك عليه: قال ابن شميل: الوحر: أشد الغضب، يقال: إنه لوحر علي. وقال غيره: الوحر: العداوة، وهو مجاز. وأوحره: أسمعه ما يغيظ. وأبو وحرة، بفتح فسكون، هو ابن أبي عمرو بن أمية عم عقبة بن أبي معيط، وابنه الحارث بن أبي وحرة، أسر يوم بدر، فافتداه ابن عمه الوليد لن عقبة. كذا قاله الواقدي.

### Türkçe

**الوحرة**، harekeli: çöllerde bulunan, **العظاءة**’dan daha küçük bir **وزغة**; zehirli bir **سام أبرص** gibi. **التهذيب**’de: yaratılışça **سوام أبرص**’ın ünsiyeti (alışığı)dır; çoğulu **وحر**’dır. Yahut **العظاء**’dan bir türdür; küçük, kırmızıdır; ince bir kuyruğu vardır, koştuğu zaman onunla (kuyruğuyla) sıçrayıp oynar. **العظاء**’ın en habisidir; yiyecek veya içecekten hiçbir şeye basmaz ki onu zehirlemiş olmasın; onu kim yerse karnı yürür (ishal olur) ve onu kusma alır. **الأزهري** dedi: Ben **الوحرة**’yi bedevîlikte gördüm; yaratılışı **الوزغ**’un yaratılışı gibidir; ancak o, kırmızı benekli beyazdır. O, Araplar katında pistir; onu yemezler. **الصحاح**’ta: **الوحرة**. hareke ile: **العظاء** gibi yere yapışan kırmızı bir küçük canlı.

**الملاعنة** hadîsinde: “Eğer onu kırmızı, kısa, **الوحرة** gibi getirirse, ona karşı yalan söylemiştir.” **الوحرة** develerden kısa olan(lar)dır; bu mecazdır.

Ve adam **وحر** olur, **وحرا**; **فرح** gibi: **الوحرة**’nin üzerinde yürüdüğü şeyi yemiş veya içmiş de onun zehri onda tesir etmişse; o hâlde o, **وحر**’dır. Ve **لبن وحر**: içine **الوحرة** düşmüştür; **لحم وحر**: üzerinde **الوحرة** yürümüştür. **وحر الطعام**: içine **الوحرة** düşmüştür; o hâlde o, **وحر**’dır.

Mecazdan: “Göğsü bana karşı **وحر** etti, **يحر**”; bu daha yüksektir; ve **ييحر**; **الياء** kesrelidir; harekeli **وحرا**; o hâlde o, **وحر**’dır, **كتف** gibi; yani **وغر**. Ve **الوحر**’ı, sükûn ile, içe sakladı; o, kin, hile, öfke ve göğsün vesveseleri ve çalkantılarıdır. Ve denir: “Göğsünde **وحر** vardır”, sükûn ile; yani **وغر**; o bir isimdir; mastar ise hareke iledir.

İbn Ahmer dedi:
  “Bize zulmetmelerinden dolayı göğüslerinde **وحر** var mı?” yani öfke veya kin.

Hadîste: “Oruç, göğüslerin **وحر**’ını giderir.” Ve denir ki bunun aslı, kendisine **الوحرة** denilen o küçük canlıdandır; kin ve hasedin göğse yapışmasını, **الوحرة**’nin yere yapışmasına benzettiler.

Mecazdan: harekeli **امرأة وحرة**: yani siyah, çirkin; bunu **الصاغاني** nakletti; yahut kırmızı, kısa; bunların hepsi, zikredilen küçük canlıya benzetme üzerinedir. Gizli değildir ki, “kısa develerden” sözünden sonra “kadınlardan siyah çirkin veya kırmızı kısa” deseydi, sevkte daha iyi olurdu.

Ebû Amr dedi: **أوحرت الوحرة الطعام**: onun üzerinde yürüdü; onun **إيحار**’ı ise, onu, yiyenini kusma ve yürüyüş (ishal) alacak hâle getirmesidir. Başkası dedi: Bazen yiyeni helâk olur. Bir a‘râbî dedi:
  “Kim **الوحرة**’yi yerse, anası onun intihar edicisidir,
  deliği olan bir dışkılıkta.”

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: İbn Şümeyl dedi: **الوحر**: öfkenin en şiddetlisidir; denir: “O bana karşı **لوحر**’dır.” Başkası dedi: **الوحر**: düşmanlıktır; bu mecazdır. Ve **أوحره**: ona, öfkelendiren şeyi işittirdi.

Ve **أبو وحرة** (fetha sonra sükûn ile), **أبو عمرو بن أمية**’nin oğludur; **عقبة بن أبي معيط**’in amcasıdır. Ve onun oğlu **الحارث بن أبي وحرة**; Bedir günü esir alındı; onu, amcaoğlu **الوليد** ( **عقبة**’nin oğlu) fidye ile kurtardı. **الواقدي** böyle dedi.
