# وخد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AE%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وخد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وخد

الوخد للبعير: الإسراع، أو هو أن يرمي بقوائمه كمشي النعام، أو هو سعة الخطو في المشي، ومثله الخدي، لغتان، أقوال ثلاثة، وأوسطها أوسطها، وهو الذي اقتصر عليه الجوهري وغيره، كالوخدان بفتح فسكون كما في النسخ الموجودة والصواب محركة والوخيد، وقد وخد البعير الظليم كوعد، يخد، ووخدت الناقة قال النابغة:
  فما وخدت بمثلك ذات غرب                      حطرط في الزمام ولا لجون فهو، أي البعير، واخد ووخاد، وكذلك ظليم وخاد، ناقة وخود كصبور، وأنشد أبو عبيدة:
  وخود من اللائي تسمعن بالضحىقريض الردافي بالغناء المهود قال شيخنا، وبالوخدان ذكرت هنا أبياتا كتب بها الوزير ابن عباد للإمام أبي أحمد العسكري
  ولما أبيتم أن تزوروا وقلتمضعفنا فلم نقدر على الوخدان
  أتيناكم من بعد أرض نزوركم                      وكـم مـنـزل بـكــر لـــنـــا وعـــوان
  نسـائلـكـم هـل مـن قـرى لـنـزيلـــكـــم                      بمـلء جـفـون لا بـــمـــلء جـــفـــان فكتب إليه أبو أحمد البيت المشهور لصخر في أبياته:
  أهم بأمر الحزم لو أستطيعـه                      وقد حيل بين العير والنزوان انظره في تاريخ ابن خلكان. ومما يستدرك عليه: وخد الفرس: ضرب من سيره، حكاه كراع، ولم يحده. وفي حديث خيبر، ذكر وخدة، بفتح فسكون، قرية من قرى خيبر الحصينة، بها نخل.

### Türkçe

**الوخد** deve için: hızlanmadır; yahut o, devekuşunun yürüyüşü gibi ayaklarıyla atmasıdır; yahut o, yürüyüşte adımın genişliğidir; bunun benzeri **الخدي**’dir; iki lugattır; üç söz(=görüş); ve ortancası onların ortancasıdır; ve o, Cevherî’nin ve başkasının iktisar ettiği(=yalnız onunla yetindiği)dir; nüshalarda bulunan şekli üzere fetha ile sonra sükûn ile **الوخدان** gibi; doğrusu harekeli(=iki harekeli)dir; ve **الوخيد**; ve deve, devekuşu gibi **وخد** etti; **وعد** gibi; **يخد**; ve dişi deve **وخدت** etti; Nâbiga dedi ki:
  Artık senin benzerinle, hörgüçlü bir dişi deve **وخدت** etmedi;                      yular içinde hıtırıt, ne de yumuşak huylu.

O—yani deve—**واخد** ve **وخاد**’dır; ve yine devekuşu **وخاد**’dır; dişi deve **وخود**’dur; **صبور** gibi; ve Ebû Ubeyde inşâd etti:
  **وخود**; kuşluk vaktinde işitenlerden;                      şarkı ile sallanan, arka binekli kasideyi.

Şeyhimiz dedi ki: ve **الوخدان** ile burada, vezir İbn Abbâd’ın imam Ebû Ahmed el-Askerî’ye onunla yazdığı beyitler zikredildi:
  Ve ne vakit ki ziyaret etmeyi reddettiniz ve dediniz: zayıfladık; artık **الوخدان**’a güç yetiremedik.
  Size, bir yerden sonra geldik; sizi ziyaret ederiz;                      ve nice menzil, erken(=genç) bizim için ve yaşlı.
  Size sorarız: konuklayacak bir ikram var mı; sizi konuklayalım;                      göz kapaklarının dolusu ile, kâselerin dolusu ile değil.

Bunun üzerine Ebû Ahmed, Sahr’ın beyitleri içinde meşhur beyti ona yazdı:
  Onu yapabilseydim, azim işinin emriyle hemmederim;                      hâlbuki yük hayvanı ile **النزوان** arasına engel konuldu.

Onu İbn Hallikân’ın tarihinde gör. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: atın **وخد** etmesi: yürüyüşünden bir türdür; Kırâ‘ rivayet etti; onu sınırlandırmadı. Ve Hayber hadîsinde **وخدة** zikredildi; fetha ile sonra sükûn ile; Hayber’in sağlam köylerinden bir köy; onda hurmalık vardır.
