# وخط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AE%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وخط

الوَخْط من القَتِير: النَّبْذُ، وقيل: هو اسْتِواء البياض والسوادِ، وقيل: هو فُشُوُّ الشَّيْب في الرأْس. وقد وخَطَه الشيبُ وخْطاً ووخَضَه بمعنى واحد أَي خالَطَه؛ وأَنشد ابن بري:
أَتَيْتُ الذي يأْتي السَّفِيهُ لِغِرَّتي،
إِلى أَن عَلا وخْطٌ مِن الشيْب مَفْرَقي
ووُخِطَ فلان إِذا شابَ رأْسُه، فهو مَوْخُوط.
ويقال في السيْر: وخَطَ يَخِطُ إِذا أَسْرعَ، وكذلك وخَطَ الظَّلِيمُ ونحوه. والوَخْطُ: لغة في الوَخْدِ، وهو سرعة السير. وظليم وخَّاطٌ: سريع، وكذلك البعير؛ قال ذو الرمة:
عنِّي وعن شَمَرْدَلٍ مِجْفال،
أَعْيَطَ وخَّاطِ الخُطَى طُوال
والمِيخَطُ: الدَّاخِل. ووَخَط أَي دخل. وفَرُّوجٌ واخِطٌ: جاوَزَ حد الفَراريج وصار في حدِّ الدُّيوك. والوَخْطُ: الطَّعْنُ الخَفِيفُ ليس بالنافِذ، وقيل: هو أَن يُخالِطَ الجَوْفَ. قال الأَصمعي: إِذا خالطَت الطعْنةُ الجوْفَ ولم تنفذ فذلك الوَخْضُ والوَخْطُ، ووَخَطه بالرمح ووَخَضَه، وفي الصحاح: الوخْطُ الطعنُ النافذ، وقد وخَطَه وخْطاً؛ وطعنٌ وخَّاطٌ، وكذلك رمح وخَّاط؛ قال:
وَخْطاً بماضٍ في الكُلى وخَّاطِ
وفي التهذيب: وخْضاً بماض. ووخطَه بالسيف: تَناوَله من بعيد، تقول: وُخِطَ فلان يُوخَطُ وخْطاً، قال أَبو منصور: لم أَسمع لغير الليث في تفسير الوَخْط أَنه الضرب بالسيف، قال: وأَراه أَراد أَنه يتناوله بذُبابِ السيفِ طَعْناً لا ضَرْباً. والوَخْطُ في البيْع: أَنْ تَرْبَح مرة وتخسر أُخرى. ووخْطُ النِّعال: خَفْقُها. وفي الحديث عن أَبي أُمامَة قال: خرج رسولُ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، فأَخذ ناحية البقيع فاتَّبَعناه، فلما سمع وَخْطَ نِعالِنا خلفَه وقف ثم قال: امْضوا، وهو يُشير بيده، حتى مضينا كلُّنا، ثم أَقبل يمشي خلفنا فالتفتنا فقلنا: بِمَ
(* قوله «بم» هو في
الأَصل بالباء الموحدة لا باللام) يا رسول اللّه صنعْتَ ما صنعت؟ فقال: إِني سمعت وخْطَ نِعالكم خلفي فتَخَوَّفْت أَن يَتَداخَلني شيء فقَدَّمْتكم بين يدَيَّ ومشيْتُ خلفكم، فلما بلغ البقيعَ وقف على قبرين فقال: هذا قبر فلان، لقد ضُرِبَ ضَربة تقطَّعت منها أَوْصالُه، ثم وقف على الآخر فقال مثل ذلك، ثم قال: أَمَّا هذا فكان يمشي بالنميمة، وأَما هذا فكان لا يتَنزَّه عن شيء من البول يُصيبه. وفي حديث مُعاذ: كان في جنازة فلما دفن الميت قال: ما أَنتم ببارِحِين حتى يَسمع وخْطَ نِعالكم أَي خَفْقَها وصوتها على الأَرض.

### Türkçe

**الوَخْط** **من القَتِير**: atma; ve denildi: beyazlığın ve siyahlığın eşitlenmesi; ve denildi: başta ak saçın yayılması. Ve onu ak saç **وخْطاً** ile **وخَطَه**; ve aynı mânâ ile **ووخَضَه**; yani ona karıştı; ve İbn Berrî inşad etti:

Sefihin yaptığına, gafletimden geldim,
ta ki ayrımımın üzerine ak saçtan bir **وخْطٌ** yükselinceye kadar.

Ve falan kimse **ووُخِطَ**: başı ağardığı zaman; o hâlde o **مَوْخُوط**tur.

Ve yürüyüşte denilir: **وخَطَ يَخِطُ**: hızlandığı zaman; ve aynı şekilde devekuşu **وخَطَ** ve benzeri. Ve **الوَخْطُ**: **الوَخْدِ**de bir lugattır; ve o, yürüyüşün süratidir. Ve **ظليم وخَّاطٌ**: hızlıdır; ve aynı şekilde deve; Zû’r-Rumme dedi:

Benden ve ürkek, sıçrayıcı Şemerdel’den,
uzun adımların **وخَّاطِ**ı, yüksek sesli.

Ve **المِيخَطُ**: içeri giren. Ve **وَخَط**: yani girdi. Ve **فَرُّوجٌ واخِطٌ**: civcivlerin sınırını aştı ve horozların sınırında oldu. Ve **الوَخْطُ**: nüfuz edici olmayan hafif saplama; ve denildi: iç boşluğa karışmasıdır. el-Asma‘î dedi: saplama iç boşluğa karışıp da nüfuz etmezse, işte o **الوَخْضُ** ve **الوَخْطُ**tur; ve onu mızrakla **ووَخَطه** ve **ووَخَضَه**. Ve Sıhâh’ta: **الوخْطُ** nüfuz eden saplamadır; ve onu **وخْطاً** ile **وخَطَه**; ve **وطعنٌ وخَّاطٌ**; ve aynı şekilde **رمح وخَّاط**; dedi:

Böbreklere, keskin bir (mızrak) ile **وَخْطاً**; **وخَّاطِ**.

Ve Tehzîb’de: keskin bir (mızrak) ile **وخْضاً**. Ve onu kılıçla **ووخطَه**: uzaktan ona uzandı; dersin ki: falan kimse **وُخِطَ يُوخَطُ وخْطاً**. Ebû Mansûr dedi: **الوَخْط**un kılıçla vurma olduğuna dair, Leys’ten başkasından bir tefsir işitmedim; dedi: ve ben onu, kılıcın ucu ile, vurma değil saplama olarak ona uzanmayı kastetti sanıyorum. Ve satışta **الوَخْطُ**: bir defa kâr edip başka bir defa zarar etmendir. Ve **وخْطُ النِّعال**: onların çarpmasıdır. Ve Ebû Umâme’den hadiste dedi: Allah’ın Resûlü, Allah ona salât ve selâm etsin, çıktı; sonra Bakî‘ tarafına yöneldi, biz de onu takip ettik; arkasında ayakkabılarımızın **وَخْطَ**ını işitince durdu, sonra dedi: “Geçin”; eliyle işaret ediyordu; ta ki hepimiz geçtik; sonra arkamızdan yürüyerek geldi; biz dönüp baktık ve dedik: “**بِمَ**
(* «بم» sözü asılda **الباء** ile, **اللام** ile değil) ey Allah’ın Resûlü, yaptığını niçin yaptın?” Dedi ki: “Arkamda ayakkabılarınızın **وخْطَ**ını işittim de, bana bir şeyin karışmasından korktum; bu yüzden sizi önümde ilerlettim ve arkanızdan yürüdüm.” Bakî‘e varınca iki kabir üzerinde durdu ve dedi: “Bu, falanın kabridir; ona bir darbe vuruldu, ondan uzuvları parçalandı.” Sonra ötekinin üzerinde durdu ve bunun gibi dedi; sonra dedi: “Şu ise koğuculukla yürürdü; bu ise kendisine isabet eden idrardan hiçbir şeyden sakınmazdı.” Ve Muâz hadîsinde: bir cenazede idi; ölü defnedilince dedi: “Siz, ayakkabılarınızın **وخْطَ**ını, yani onların çarpmasını ve yerdeki sesini işitinceye kadar ayrılacak değilsiniz.”
