# وخف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AE%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وخف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وخف

وخف الخطمي قال ابن دريد: وكذا السويق يخفه وخفا، كوعده يعده: ضربه بيده، وبله في الطشت حتى تلزج وتلجن، وصار غسولا، كأوخفه أنشد ابن الأعرابي:
  تسمع للأصوات منها خفخفا
  ضرب البراجيم اللجين الموخفا فوخف، لازم متعد هكذا هو في التكملة. وفي العباب: وخف الخطمي: بالكسر: تلزج، فتأمل. ووخف فلانا: ذكره بقبيح أو لطخه بدنس يبقى عليه أثره. وأوخف: أسرع مثل: أوحف، وأوجف. والوخيفة: ما أوخفته من الخطمي نقله الجوهري، وقال الشاعر يصف حمارا وأتنا:
  كأن على أكسائها من لغامه                      وخيفة خطمي بماء مبحزج وفي حديث سلمان: لما احتضر دعا بمسك، ثم قال لامرأته: أو خفيه في تور، وانضحيه حول فراشي أي: اضربيه بالماء، وفي حديث النخعي: يوخف للميت سدر، فيغسل به. والموخف، كمحسن: الأحمق: أي يوخف زبله كما يوخف الخطمي ويقال له: العجان أيضا، وهو من كناياتهم، كما في الصحاح. وطعام هكذا هو في النسخ، والصواب: والوخيفة: طعام من أقط مطحون، يذر على ماء، ثم يصب عليه السمن، ويضرب بعضه ببعض، ثم يؤكل، قال الأزهري: هو من طعام الأعراب، أو أن في العبارة تقديما وتأخيرا، فليتنه لذلك. أو هو الخزيرة قاله ابن عباد. أو هي تمر يلقي على الزبد فيؤكل قاله أبو عمرو، وهي شبيهة بالتنافيط. والماء الذي غلب عليه الطين وخيفة عن ابن عباد، يقال: صار الماء وخيفة، وحكاه اللحياني عن أبي طيبة. وقال العزيزي: الوخيفة: بت الحائك لغة يمانية. والوخفة بالفتح: شبه خريطة من أدم كما في اللسان والعباب. واتخفت رجله: إذا زلت، وأصله اوتخفت نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه:

  وخف الخطمي توخيفا: مثل أوخفه، والوخيف: الخطمي المضروب بالماء. ويقال للإناء الذي يوخف فيه: ميخف، ومنه حديث أبي هريرة: أنه قال للحسن بن علي رضي الله عنهم: اكشف لي عن الموضع الذي كان يقبله رسول الله صلى الله عليه وسلم منك، فكشف عن سرته، كأنها ميخف لجين: أي مدهن فضة، وأصله موخف. وقال ابن الأعرابي في قول القلاخ:
  وأوخفت أيدي الرجال الغسلا قال: أراد خطران اليد بالفخار والكلام، كأنه يضرب غسلا. والوخيفة: السويق المبلول، عن ابن دريد. والوخيفة: اللبن، عن ابن عباد، ويقال: أتاه بلبن مثل وخاف الرأس. والوخفة، محركة: لغة في الوخفة، بالفتح. واستوخف الدهر ماله: ذهب به، وبه فسر قول أبي نخيلة السابق في و- ج - ف. ووخفان: موضع عن ابن دريد، وقال ياقوت: فيه نظر.

### Türkçe

**وخف** **الخطمي**: İbn Düreyd dedi: **السويق** de böyledir; onu **يخفه** **وخفا** (yapar); **كوعده يعده**: onu eliyle dövdü; ve onu leğende ıslattı, ta ki yapışkanlaşsın ve pelteleşsin; ve bir yıkama maddesi oldu; **كأوخفه**. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  “Ondan seslere **خفخفا** (diye) işitirsin;
  **الموخفا** (olan) gümüş **البراجيم**’in dövülmesi.”
Böylece **فوخف**; lâzım (ve) müteaddî; işte **التكملة**’de böyledir. **العباب**’da: **وخف الخطمي**: kesre ile: yapışkanlaşır; öyleyse düşün. Ve **وخف فلانا**: onu çirkin bir şeyle andı; yahut onu, izi üzerinde kalacak bir pislikle lekeledi. Ve **أوخف**: **أوحف** ve **أوجف** gibi, hızlandı. Ve **الوخيفة**: **الخطمي**’den **أوخفته** (yaptığın şey); bunu **الجوهري** nakletti. Şair, bir eşeği ve dişi eşekleri vasfederek dedi:
  “Sanki örtülerinin üzerinde, salyasından,
  **وخيفة خطمي** (vardır), çalkantılı bir su ile.”
Ve Selmân hadîsinde: Hazır bulunduğunda misk çağırdı; sonra karısına dedi: Onu bir tekne içinde **أو خفيه** ve onu döşeğimin etrafına serp; yani: onu su ile döv. Ve Neha‘î hadîsinde: Ölü için **سدر** **يوخف** edilir; onunla yıkanır. Ve **الموخف** ( **كمحسن** ): ahmak; yani, **الخطمي**’nin **يوخف** edildiği gibi, onun gübresini **يوخف** eder; ve ona **العجان** da denir; ve bu, onların kinayelerindendir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **طعام**: nüshalarda böyledir; doğrusu: **والوخيفة**: öğütülmüş **أقط**’tan bir yiyecek; su üzerine serpilir; sonra üzerine sade yağ dökülür; ve bir kısmı bir kısmına vurulur; sonra yenir. Ezherî dedi: O, bedevîlerin yiyeceğindendir; yahut ibarede takdim ve tehir vardır; öyleyse buna dikkat edilsin. Yahut o, **الخزيرة**’dir; bunu İbn Abbâd söyledi. Yahut o, hurmadır; kaymağın üzerine atılır da yenir; bunu Ebû Amr söyledi; ve o, **التنافيط**’a benzer. Ve çamurun galip geldiği su: **وخيفة**; İbn Abbâd’dan. Denir: su **وخيفة** oldu; bunu Lihyânî, Ebû Taybe’den hikâye etti. Ve Azîzî dedi: **الوخيفة**: dokumacının evi; Yemenî bir lehçe. Ve **الوخفة** fetha ile: **أدم**’den, kese benzeri bir şey; **اللسان** ve **العباب**’da olduğu gibi. Ve **اتخفت رجله**: kaydığı zaman; aslı **اوتخفت**’tir; bunu Sâğânî nakletti.
 Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:

  **وخف الخطمي توخيفا**: **أوخفه** gibi; ve **الوخيف**: su ile dövülmüş **الخطمي**. Ve içinde **يوخف** edildiği kaba: **ميخف** denir; ve ondan Ebû Hureyre hadîsi: Hasan b. Ali’ye (Allah onlardan razı olsun) dedi ki: Resûlullah’ın (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) senden öptüğü yerin bana aç; o da göbeğini açtı; sanki o, **ميخف لجين** idi; yani: gümüşten bir yağ kabı; aslı **موخف**’tur. Ve İbnü’l-A‘râbî, **القلاخ**’ın sözü hakkında dedi:
  “Erkeklerin elleri **الغسلا**’yı **أوخفت** etti.”
Dedi: Muradı, çömlek ve söz ile elin hareketidir; sanki bir yıkama maddesini dövüyor. Ve **الوخيفة**: ıslatılmış **السويق**; İbn Düreyd’den. Ve **الوخيفة**: süt; İbn Abbâd’dan; ve denir: ona, başın **وخاف**’ı gibi bir süt getirdi. Ve **الوخفة** (harekeli): fetha ile olan **الوخفة**’de bir lehçe. Ve **استوخف الدهر ماله**: onu (malını) götürdü; ve bununla, Ebû Nuhayle’nin daha önceki sözü, **و- ج - ف**’te tefsir edildi. Ve **وخفان**: bir yer; İbn Düreyd’den; Yâkût dedi: onda nazar vardır.
