# وخم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AE%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: وخم

باب الخاء والميم وو ا ي ء معهما
خ ي م، و خ م، م ي خ مستعملات خيم خامَ فلانٌ يَخيمُ خَيْماً أي: كاد يكد كيداً فرجع عليه ونكص، وكذلك خَامُوا في الحرب فلم يظفروا بخير وضعفوا، قال:
رَمَوني عن قسيٍّ الزور حتى		أخَامَهُمُ الإله بها فخـامُـوا
والخامَةُ: الزرعة أول ما تنبت على ساقٍ واحدةٍ.
والخامَةُ: الغضة الرطبة.
وخَيَّم القوم: دخلوا في الخَيْمة، وهي بيتٌ من بيوت الأعراب، مستديرة.
وخَيَّمَتِ البقرة: أقامت في موضعٍ، قال:
أومَرخةٌ خَيَّمَتُ في ظلها البقرْ
وتَخَيَّمَتِ الريح في الثوب، وفي البيت أي بقيت فيه.
وخَيَّمْتُه أنا أي غطيته بشيء تعبق به ريحه، قال:
مع الريح المُخَيِّمِ في الثياب
والخِيمُ: سعة الخلق.
وخم: الوَخيمُ: أرضٌ لا ينجع فيها كلؤها. ورجل وَخيمٌ أي: ثقيل.
وطعامٌ وخيمٌ: قد وَخُمَ وَخَامةً، إذا لم يستمرأ. تقول: استَوْخَمْتُه وتَوَخَّمتُه، قال:
إلى كلاء مُسْتَوْبلٍ مُتَوَخَّمِ
ومنه اشتقت التُّخَمةُ. يقال: تَخِمَ يَتْخَمُ، وتَخَمَ يَتْخِمُ واتَّخَمَ يَتَّخِمُ. وحد التُخَمَةِ الوُخَمَةُ فحولوه تاءً، والعرب يحولون هذه الواو المضمومة وغير المضمومة تاءً في مواضع كثيرةٍ فقالوا في مصدر وَقَي يَقي تُقاة، والتُّكلانُ من وَكَلَ والتَّوْلَجُ فَوُعَل من وَوْلَج، وهذا كثيرٌ.
والوَخَمُ: داء كالنّاسُور يخرُج بحياء الناقةِ عند الولادة حتى يقطع منها، فتسمى تلك الناقة إذا كان بها ذلك: الوَخِمَة، ويسمى ذلك الناسورُ الوذم.
قال زائدة: الوذم شيء كالثؤلول يخرج بحياء الناقة فلا تلقح، فيقطع ويطلى بالقطران، وبعروق القتاد فتلقح.
ميخ: ماخَ يَميخُ مَيْخاً، وتَمَيَّخَ تَمَيُّخاً أي: تَبَخْتَرَ في المشي.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**خ ي م**، ve **و خ م**، **م ي خ** kullanımdadır: **خيم**; falan kimse **خامَ** **يَخيمُ** **خَيْماً** yani: az kalsın çabalayacaktı, bir çabalama ile; sonra kendi aleyhine döndü ve geri çekildi ve geriledi; yine bunun gibi, savaşta **خَامُوا** (geri çekildiler) de hayırla zafere erişmediler ve zayıfladılar. Dedi ki:
Beni eğri yaylardan attılar, ta ki		ilah onları onunla geri çevirdi de geri çekildiler

Ve **الخامَةُ**: ekin; ilk defa tek bir sap üzerinde bittiği zaman.

Ve **الخامَةُ**: taze, yaş.

Ve **خَيَّم** kavim: **الخَيْمة**’ye girdiler; o, bedevîlerin evlerinden bir evdir; yuvarlaktır.

Ve **خَيَّمَتِ** inek: bir yerde ikamet etti. Dedi ki:
Gölgesinde ineklerin ikamet ettiği bir **أومَرخةٌ**

Ve **تَخَيَّمَتِ** rüzgâr elbisede ve evde; yani onda kaldı.

Ve ben onu **خَيَّمْتُه**; yani onu, kokusu onunla sinen bir şeyle örttüm. Dedi ki:
Elbiselerdeki **المُخَيِّمِ** rüzgâr ile birlikte

Ve **الخِيمُ**: yaratılışın genişliği.

Ve **وخم**: **الوَخيمُ**: otlağı onda fayda vermeyen bir yer. Ve **وَخيمٌ** adam; yani ağır.

Ve **وخيمٌ** yemek: **وَخُمَ** **وَخَامةً**; eğer hazmedilmezse. Dersin ki: onu **استَوْخَمْتُه** ve onu **تَوَخَّمتُه**. Dedi ki:
Bir **مُسْتَوْبلٍ** **مُتَوَخَّمِ** otlağa doğru

Ve ondan **التُّخَمةُ**’yi türettim. Denir ki: **تَخِمَ** **يَتْخَمُ**; ve **تَخَمَ** **يَتْخِمُ**; ve **اتَّخَمَ** **يَتَّخِمُ**. Ve **التُخَمَةِ**’nin sınırı **الوُخَمَةُ**’dir; sonra onu **تاء**’ya çevirdiler; Araplar bu ötreli ve ötreli olmayan **واو**’yu birçok yerlerde **تاء**’ya çevirirler; böylece **وَقَي** **يَقي**’nin mastarında **تُقاة** dediler; ve **التُّكلانُ** **وَكَلَ**’dendir; ve **التَّوْلَجُ** **فَوُعَل**’dir, **وَوْلَج**’den; ve bu çoktur.

Ve **الوَخَمُ**: doğum sırasında devenin döl yolunda çıkan, kesilinceye kadar çıkan, **النّاسُور** gibi bir hastalıktır; sonra o deve, onda bu bulunduğu zaman: **الوَخِمَة** diye adlandırılır; ve o **الناسورُ** **الوذم** diye adlandırılır.

Zâide dedi ki: **الوذم** siğil gibi bir şeydir; devenin döl yolunda çıkar da gebe kalmaz; sonra kesilir ve katranla ve **القتاد**’ın damarlarıyla sıvanır da gebe kalır.

**ميخ**: **ماخَ** **يَميخُ** **مَيْخاً**; ve **تَمَيَّخَ** **تَمَيُّخاً**; yani yürüyüşte salınarak yürüdü.
