# وخ (و-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو وما معها في المضاعف والمطابق)
(وج) الواو والجيم ليس إلاّ "وَجّ" بلدُ الطَّائِفِ(1). وفي الحديث: "آخِر وطأة وطِئَها الله تعالى بوَجّ"، يريد غَزَاةَ(2) الطَّائِف.‏
(وخ) الواو والخاء. يدلُّ على اختلاطٍ واضطراب. ورجلٌ وَخْواخٌ مختلطٌ ضعيف. قال:‏
*لم أكُ في قومِي امرأً وَخْواخَا(3) *‏
(ود) الواو والدال: كلمةٌ تدلُّ على مَحَبَّةٍ. وَدِدْتُه(4): أحببته. ووَدِدْتُ أنَّ ذاك كان، إذا تمنَّيْتَه، أَوَدُّ فيهما جميعاً. وفي المحبَّة الوُدُّ، وفي التَّمنِّي الوَدَادة. وهو وَديدُ فلانٍ، أي يُحِبُّه.‏
فأمَّا الوَدُّ: [فـ] الوَتِد. وقد ذكر.‏
(وز) الواو والزاء: حرفٌ [يدلُّ على] خِفَّة وسُرعة. ورجلٌ وَزْوازٌ: خفيف. قال أبو بكر(5): الوَزْوَزة: الخِفّة والسُّرعة.‏
(وس) الواو والسين: كلمةٌ تدلُّ على صوتٍ غير رفيع. يقال لصوت الحَلْي: وَسْوَاسٌ. وهَمْسُ الصَّائِد وَسواسٌ. وإغواء الشّيطان ابنَ آدم وسواس. قال في الصَّائد:‏
[فبات] يُشْئِزُهُ ثَأْدٌ ويُسْهِرُه *** تذاؤُب الرِّيحِ والوَسواسُ والهَِضَِبُ(6)‏
(وش) الواو والشين: كلمةٌ واحدة. الوَشوشة: الاختلاط، ورجلٌ وَشْواش.‏
(وص) الواو والصاد: كلمةٌ تدلُّ على نَظَرٍ من خَرْق، أو خَرْق يُنظَر منه. الوَصْواص: البُرْقع. وَوَصْوَص الجَرو: فَتَّح عينيه. ووصْوصَ فلانٌ: نَظَر بعينيه يصغِّرهما. وحجارة الأياديمِ، أي متونِ الأرض: وَصاوِصُ على التَّشبيه، لأنَّها تبرُق كالعُيون. قال:‏
* بِصُلَّباتٍ تَقِصُ الوَصاوِصا(7) *‏
(وط) الواو والطاء: كلمةٌ واحدة، هي الوَطْواط: الخُطَّاف، وبه سمِّي الجَبانُ وَطواطاً. قال أبو بكر(8): الوَطْوَطة: الضَّعف.‏
(وع) الواو والعين: كلمةٌ تدلُّ على صَوت. يقال وَعْوَعَ الذِّئْبُ وعلى التَّشبيه يقال للشَّهم الظَّريف: وَعْوَعِيٌّ. وكلُّ صوتٍ مختلطٍ: وَعْوَاعٌ. قال:‏
* فيَظلُّ منه القومُ في وَعواعِ(9) *‏
(ول) الواو واللام(10). والولولة: الإعوالُ وأصواتُ النِّساء بالبكاء.‏
(وه) الواو والهاء. ليس فيه إلا وَهْوَه الحِمارُ حَولَ عانَتِه شفقةً عليها. قال:‏
* مقتَدِرُ الضَّيعةِ وَهْوَاهُ الشَّفَقْ(11) *‏
--------------ــ
(1) كذا بالإضافة وفي معجم البلدان عند ذكر الطائف: "والطائف تسمى وجا إلى أن كان ما كان مما تقدم ذكره، من تحويط الحضرمي عليها، وتسميتها حينئذ الطائف".‏
(2) في الأصل: "غزاء"، صوابه في المجمل.‏
(3) للزفيان، في اللسان (وخخ). وقبله:‏
* إني ومن شاء ابتغى قفاخا *‏
ولم يرد أحد الشطرين في أرجوزة الزفيان المروية في ديوان 93 الملحق بديوان العجاج.‏
(4) كذا ضبط ماضيه في المجمل بكسر الدال في هذا الموضع وتاليه. ويقال أيضاً وددت، بفتح الدال، كما في القاموس واللسان.‏
(5) في الجمهرة (1: 149).‏
(6) البيت لذي الرمة في ديوانه 22 واللسان (شأز، ثأد، دأب، وسس، هضب). وهذا الاستشهاد يدلك على منزلة شعر ذي الرمة عند اللغويين والرواة. والتكملة في أول البيت من الديوان ومواضع الاستشهاد. والهضب يروى بكسر ففتح: جمع هضبة بالفتح، وهي المطرة الدائمة العظيمة القطر، وبفتحتين جمع هاضب. ونظير الأول بدرة وبدر، ونظير الثاني تابع وتبع. وكلمة "تذاؤب" هي في جميع المواضع السابقة: "تذؤب" وهما بمعنى.‏
(7) لأبي الغريب النصري. انظر اللسان، (وهص، وصص): ‏
* على جمال تهص المواهصا *‏
(8) في الجمهرة (1: 158).‏
(9) للمسيب بن علس في المفضليات (1: 61) واللسان (وعع). وصدره:‏
* يأتي على القوم الكثير سلاحهم *‏
(10) كذا وردت المادة بدون ذكر قياسها.‏
(11) لرؤبة كما في المجمل واللسان (وعع). وهو في ديوانه 105.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** وما معها في المضاعف والمطابق)
(**وج**) **الواو** ve **الجيم**; bundan başka ancak **وَجّ** vardır: **الطَّائِفِ**’in beldesi. Ve hadiste: “Allah Teâlâ’nın **وَجّ** ile bastığı son basış”, **الطَّائِفِ** gazasını kasteder.
(**وخ**) **الواو** ve **الخاء**. Bir karışmaya ve çalkantıya delâlet eder. Ve **وَخْواخٌ** adam: karışık, zayıf. Dedi ki:
*Ben kavmimde bir **وَخْواخَا** adam olmadım*
(**ود**) **الواو** ve **الدال**: bir sevgiye delâlet eden bir kelime. **وَدِدْتُه**: onu sevdim. Ve “şu olsaydı”yı **وَدِدْتُ**, onu temenni ettiğin zaman; ikisinde de **أَوَدُّ** (daha çok severim/isterim). Sevgide **الوُدُّ**, temennide **الوَدَادة** vardır. Ve o, falanın **وَديدُ**’idir; yani onu sever.
أما **الوَدُّ**: [ise] **الوَتِد**’dir. Ve zikredilmiştir.
(**وز**) **الواو** ve **الزاء**: hafifliğe ve sürate [delâlet eden] bir harf. Ve **وَزْوازٌ** adam: hafif. Ebû Bekir dedi ki: **الوَزْوَزة**: hafiflik ve sürattir.
(**وس**) **الواو** ve **السين**: yüksek olmayan bir sese delâlet eden bir kelime. **الحَلْي**’nin sesine **وَسْوَاسٌ** denir. Ve avcının fısıltısı **وَسواسٌ**’tır. Ve şeytanın Âdemoğlunu saptırması **وسواس**’tır. Avcı hakkında dedi ki:
[Geceleyin] onu bir **ثَأْدٌ** ürkütür ve onu uykusuz bırakır *** rüzgârın uluması, **الوَسواسُ** ve **الهَِضَِبُ**
(**وش**) **الواو** ve **الشين**: tek bir kelime. **الوَشوشة**: karışmadır; ve **وَشْواش** adam.
(**وص**) **الواو** ve **الصاد**: bir delikten bakmaya, yahut kendisinden bakılan bir deliğe delâlet eden bir kelime. **الوَصْواص**: **البُرْقع**. Ve **وَصْوَص** yavru köpek: gözlerini açtı. Ve falan **وصْوصَ**: gözleriyle baktı, onları küçülterek. Ve **الأياديمِ** taşları, yani yerin sırtları: benzetme üzere **وَصاوِصُ**’tur; çünkü gözler gibi parlarlar. Dedi ki:
*Katı yerlerde, **الوَصاوِصا**’yı keser*
(**وط**) **الواو** ve **الطاء**: tek bir kelime; o da **الوَطْواط**’tır: **الخُطَّاف**; ve bununla korkağa **وَطواطاً** adı verildi. Ebû Bekir dedi ki: **الوَطْوَطة**: zayıflıktır.
(**وع**) **الواو** ve **العين**: bir sese delâlet eden bir kelime. “Kurt **وَعْوَعَ** etti” denir; benzetme üzere zarif, atılgan kimseye **وَعْوَعِيٌّ** denir. Ve her karışık ses: **وَعْوَاعٌ**. Dedi ki:
*Böylece ondan dolayı kavim **وَعواعِ** içinde kalır*
(**ول**) **الواو** ve **اللام**. Ve **الولولة**: feryat etmek ve kadınların ağlayışla çıkardıkları seslerdir.
(**وه**) **الواو** ve **الهاء**. Onda ancak, eşeğin, ona şefkat ederek, sağrısı çevresinde **وَهْوَه** etmesi vardır. Dedi ki:
*Yurdun idare edicisi; onun **وَهْوَاهُ**’u şefkattir*
--------------ــ
(1) İzafetle böyle; ve Mu‘cemü’l-büldân’da **الطائف** zikredilirken: “Ve **الطائف** **وجا** diye adlandırılırdı; ta ki, daha önce zikri geçmiş olan, Hadramî’nin onu çevrelemesinden ve o vakit ona **الطائف** adının verilmesinden olanlar oluncaya kadar.”
(2) Asılda: “**غزاء**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
(3) Züfyân’ındır; **اللسان**’da (**وخخ**). Ve ondan önce:
*Ben ve dileyen, **قفاخا** aradı*
Ve iki mısradan hiçbiri, **ديوان** 93’te, **ديوان العجاج**’a ekli olarak rivayet edilen Züfyân’ın urcûzesinde gelmemiştir.
(4) **المجمل**’de bu yer ve sonrakinde mâzîsi **الدال**’ın kesresiyle böyle ضبط edilmiştir. Ve ayrıca **وددت** de denir; **الدال**’ın fethasıyla; **القاموس** ve **اللسان**’da olduğu gibi.
(5) **الجمهرة**’de (1: 149).
(6) Beyit, Zî’r-Rumme’nindir; **ديوانه** 22 ve **اللسان** (**شأز**، **ثأد**، **دأب**، **وسس**، **هضب**). Ve bu istişhâd sana, lugatçılar ve râvîler katında Zî’r-Rumme şiirinin mertebesini bildirir. Ve tamamlaması, **الديوان**’dan ve istişhâd yerlerinden, beytin başındadır. Ve **الهضب**; kesre sonra fetha ile rivayet edilir: fetha ile **هضبة**’nin çoğuludur; o, büyük damlalı, sürekli, büyük yağmurdur. Ve iki fetha ile **هاضب**’in çoğuludur. Birincinin benzeri **بدرة** ve **بدر**; ikincinin benzeri **تابع** ve **تبع**. Ve “**تذاؤب**” kelimesi, önceki bütün yerlerde: “**تذؤب**”dür; ikisi de aynı mânâdadır.
(7) Ebû’l-Garîb en-Nasrî’nindir. **اللسان**’a bak: (**وهص**، **وصص**):
*Develer üzerinde; **المواهصا**’yı ezer*
(8) **الجمهرة**’de (1: 158).
(9) el-Müseyyeb b. ‘Ales’indir; **المفضليات**’ta (1: 61) ve **اللسان** (**وعع**). Ve صدرُه:
*Kavme gelir; silahları çoktur*
(10) Madde, kıyasının zikri olmaksızın böyle gelmiştir.
(11) Ru’be’nindir; **المجمل** ve **اللسان** (**وعع**)’da olduğu gibi. Ve **ديوانه** 105’tedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَخْوَخَ
R. Q. 1 وَخْوَخَ ذ His belly was, or became, flabby. (TA, voce خَبْخَبَ.)

وَخْوَاخٌ
وَخْوَاخٌ ذ A fat and fleshy man, whose flesh shakes: (L:) having a flaccid belly, and dilated skin; (L, K;) as also بَخْبَاخٌ: (L:) lazy; (L, K;) unwilling to work: (L:) lazy or heavy: (L:) weak: (S, K:) a weak coward: (L:) ad venerum impotens; (L, K;) as also بَخْبَاخٌ and ذَوْذَخٌ: (L:) qui se polluit, aut concacat, tempore coitus; as also نخباخ and ذوذخ. (IAar.) ― -b2- Anything flaccid: (L:) and particularly a flaccid date: (K:) or a date having a flaccid skin: (L:) or a date having no sweetness nor taste. (IAar.)

##### Türkçe

**وَخْوَخَ**
R. Q. 1 **وَخْوَخَ** ذ Karnı gevşekti, yahut gevşek oldu. (TA, **خَبْخَبَ** maddesinde.)

**وَخْوَاخٌ**
**وَخْوَاخٌ** ذ Eti sallanan, şişman ve etli bir adam: (L:) gevşek bir karınlı ve genişlemiş derili; (L, K;) **بَخْبَاخٌ** da böyledir: (L:) tembel; (L, K;) çalışmaya isteksiz: (L:) tembel yahut ağır: (L:) zayıf: (S, K:) zayıf bir korkak: (L:) cinsel ilişkiye karşı iktidarsız; (L, K;) **بَخْبَاخٌ** ve **ذَوْذَخٌ** da böyledir: (L:) cinsel birleşme vaktinde kendini kirleten yahut dışkılayan; **نخباخ** ve **ذوذخ** da böyledir. (IAar.) ― -b2- Gevşek olan her şey: (L:) ve özellikle gevşek bir hurma: (K:) yahut gevşek kabuklu bir hurma: (L:) yahut ne tatlılığı ne de tadı olan bir hurma. (IAar.)
