# وذر (و-ذ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B0%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir

- Harfler: و - ذ - ر
- Kur'an'da: 45 geçiş · 43 ayet · 29 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (29)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَذَرْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَافْعَلْهُمْ | Onları bırak | 6 | 6 | [6:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:112.md) |
| [وَذَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعَلُوا | Ve bırakın | 4 | 4 | [2:278](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/2:278.md) |
| [وَتَذَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَتَفْعَلُونَ | Ve bırakırsınız | 3 | 3 | [26:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/26:166.md) |
| [وَيَذَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعَلُونَ | Ve bırakırlar | 3 | 3 | [2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/2:234.md) |
| [تَذَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | تَفْعَلُ | Bırakır | 2 | 2 | [51:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/51:42.md) |
| [تَذَرُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | تَفْعَلُنَّ | Kesinlikle bırakmayın | 2 | 1 | [71:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/71:23.md) |
| [ذَرْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | افْعَلْهُمْ | Onları bırak | 2 | 2 | [6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:91.md) |
| [فَذَرُوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَافْعَلُوهَا | Hemen onu bırakın | 2 | 2 | [7:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:73.md) |
| [أَتَذَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | أَتَفْعَلُ | Bırakır mısın? | 1 | 1 | [7:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:127.md) |
| [تَذَرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92.md) | تَفْعَلْ | Bırakma | 1 | 1 | [71:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/71:26.md) |
| [تَذَرْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | تَفْعَلْنِي | Beni bırakma | 1 | 1 | [21:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/21:89.md) |
| [تَذَرْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تَفْعَلْهُمْ | Onları bırakırsın | 1 | 1 | [71:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/71:27.md) |
| [ذَرُونَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | افْعَلُونَا | Bizi bırakın | 1 | 1 | [48:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/48:15.md) |
| [ذَرُونِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | افْعَلُونِي | Beni bırakın | 1 | 1 | [40:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/40:26.md) |
| [ذَرْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | افْعَلْنَا | Bizi bırak | 1 | 1 | [9:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/9:86.md) |
| [ذَرْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | افْعَلْنِي | Beni bırak | 1 | 1 | [74:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/74:11.md) |
| [فَتَذَرُوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَتَفْعَلُوهَا | Onu bırakmanız sebebiyle | 1 | 1 | [4:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/4:129.md) |
| [فَذَرُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَافْعَلُوهُ | Onu bırakın | 1 | 1 | [12:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/12:47.md) |
| [فَذَرْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | فَافْعَلْنِي | Beni bırak | 1 | 1 | [68:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/68:44.md) |
| [فَنَذَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | فَنَفْعَلُ | Bırakırız | 1 | 1 | [10:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/10:11.md) |
| [فَيَذَرُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَيَفْعَلُهَا | Hemen onu bırakır | 1 | 1 | [20:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/20:106.md) |
| [لِيَذَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | لِيَفْعَلَ | Bırakması | 1 | 1 | [3:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/3:179.md) |
| [وَذَرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%90.md) | وَافْعَلْ | Bırak | 1 | 1 | [6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:70.md) |
| [وَذَرْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | وَافْعَلْنِي | Ve beni bırak | 1 | 1 | [73:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/73:11.md) |
| [وَنَذَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | وَنَفْعَلَ | Ve bırakırız | 1 | 1 | [7:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:70.md) |
| [وَنَذَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | وَنَفْعَلُ | Ve bırakırız | 1 | 1 | [19:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/19:72.md) |
| [وَنَذَرُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَنَفْعَلُهُمْ | Ve onları bırakırız | 1 | 1 | [6:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:110.md) |
| [وَيَذَرَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | وَيَفْعَلَكَ | Ve seni bırakır | 1 | 1 | [7:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:127.md) |
| [وَيَذَرُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَيَفْعَلُهُمْ | Ve onları bırakır | 1 | 1 | [7:186](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:186.md) |

## Mücavir kökler — 69 mücavir (236 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عمه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 21 · Bocalarlar
2. [لعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 20 · Oynarlar
3. [خوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Havz (hı) : Havuz demektir
4. [نوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Dişi devedir
5. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Taşkınlaştıran
6. [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Boğazdaki küçük dil demektir
7. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Ekel pas demektir
8. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
9. [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
10. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
11. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Denk tutuyorlar
12. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
13. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Az
14. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
15. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kanat demektir
16. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Bedr dolunay demektir
17. [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Buzağı demektir
18. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Dane, inek yavrusuna denir
19. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
20. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İcl havuz demektir
21. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Nedve halkın toplandığı yerdir
22. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 19 ortak ayet · G² 4 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
23. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kadınlar
24. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ferv “Ferre”ye bak
25. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
26. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Arka demektir
27. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ona dokundu
28. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kazandı
29. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
30. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Musa
31. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Tanınan ile
32. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
33. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
34. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Firavun
35. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
36. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
37. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
38. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
39. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
40. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
41. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
42. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
43. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bab kapı demektir
44. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
45. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
46. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
47. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
48. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Şey
49. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
50. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
51. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
52. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
53. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
54. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 10 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
55. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
56. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kesr(sin ile) kırık demektir
57. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Uyanık yılan demektir
58. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
59. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
60. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B0%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وذر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl ve lefif eğilimli; mazi kipi dilde terkedilmiş, muzari ve emir formlarıyla yaşayan nakıs kullanımlı fiil |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md), [ودع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%B9.md), [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Eti kemiğinden ayırıp küçük dilimlere bölmek; değersiz görerek veya önemsemeyerek bir kenara bırakmak |
| Çekirdek Özet 2 | Batıl, geçici, değersiz veya zararlı olanı bütünüyle terk etmek; ilahi davaya engel olanı ardında bırakmak |
| Çekirdek Özet 3 | Değer hiyerarşisinde aşağıda kalanın bilinçli tasfiyesi; nihai sorumluluğun ve seçimin netleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü nötr bir «terk etmek» ([ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md)) eylemiyle bir tutup arkasındaki değersiz bulma, önemsememe ve ilişiği bilinçli kesme nüansını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وذ | Bir şeyi kesmek, dilimlemek, hafiflik ve akıcılıkla hareket ettirmek; [وذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D9%81.md) (çalımla yürümek), [وذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D9%84.md) (eti paylaştırmadan kesip ayırmak), [وذم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D9%85.md) (bağlamak, sarkan deri parçası) köklerinde görüldüğü gibi bir bütünden koparılan veya sarkan parçayı ifade eder | ر | Çekirdeğin kesme ve koparma hareketine süreklilik, serbest bırakma ve fırlatıp atma boyutu eklenerek bir şeyi değersiz sayarak veya pay ayırarak bütünüyle kendi haline bırakma anlamına daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Bir bütüne, bağa veya ilişki durumuna işaret eder; nesnenin başlangıçta tutunduğu mevcudiyet zeminini temsil eder |
| ذ | Kapı, geçiş, hareket; Arap alfabesinde د imgesinin ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş peltek varyantı | Bağlantı noktasında meydana gelen ayrılma, geçit bulup dışarı çıkma veya bir aralığı açma hareketidir |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst, yöneliş | Eylemin bilinçli bir iradeyle yönetildiğini, ayrılan parçanın başıboş kalmasını veya zihinsel olarak gözden çıkarılmasını anlatır |
| وذر | Bağlı olan bir nesnenin kapıdan geçirilip dışarı salınması gibi, bir bütünden kesilen veya ayrılan şeyin zihinsel olarak serbest bırakılması | Tutunan bir bağın çözülerek önemsiz görülen unsurun bilinçli bir yönelişle kendi haline terk edilmesi eylemini piktografik olarak resmeder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kasabın eti kemikten ayırıp küçük parçalar halinde dilimlemesi veya yaranın neşterle çizilip yarılması; kemiksiz küçük et parçası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde kökün mazi fiili kullanılmayıp fiil çekimi neredeyse tamamen emir ve muzari kiplerine hasredilmiştir; isim formu ise kadınlara yönelik sövgü kinayelerinde ve et parçası anlamında geçmektedir. عثمان رضي الله عنه döneminde bir kişinin diğerine sövgü olarak sarf ettiği «يا ابن شامّة الوَذَر» ifadesi erken kabile dilindeki somut yaralama ve hakaret çağrışımını belgeler |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetlerinde etli tirit yemeğini tasvir ederken geçen «فأتينا بثريدة كثيرة الوَذْرِ» ifadesinde, etin kemiksiz küçük parçalar halinde doğranmış hali anlamında kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça وذر kökü, merkezi Sami dillerinde morfolojik bir hususiyet sergiler. Kökün mazi fiilinin dilde kullanımdan düşmesi (imâte edilmesi) ve yalnızca muzari (يَذَرُ) ile emir (ذَرْ) çatılarında yaşaması, erken arkaik dönemde kökün geçirdiği fonetik veya anlamsal bir başkalaşıma işaret eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) bu morfolojik açık, doğrudan ortak miras olan köklerle değil, çoğunlukla terki bildiren farklı köklerle karşılanır; ancak Güney Sami dillerinde et parçalama, pay ayırma ve önemsiz sayılanı ayırıp atma semantik matrisi korunmuştur. İbranicede benzer fonetik yansımalar ve Süryanicede ayrılmayı bildiren kökler bulunmakla birlikte, وذر biçiminin özgün daralması Arapçada «bir şeyi ehemmiyetsizliği sebebiyle savurup atmak» şeklinde belirginleşmiştir. Fonetik akrabalıklar bakımından zayıf harfle başlayan misâl kökler sınıfında yer alması, çekim sırasındaki ses düşmelerini ve kullanım sınırlılığını belirlemiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Eti küçük parçalara dilimlemek ve yarayı çizmek | Somut eylemden, değersiz görülen şeyi önemsemeyip savurma ve geride bırakma soyutlamasına geçilmiştir; mazi formu terk edilip yerini muzari ve emir formuna bırakmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami ayrışma matrisleri | Kökün mazi biçiminin düşmesi Sami dil ailesi içinde morfolojik bir nadirlik arz eder; ayrılma ve bırakma kavramı çevre dillerde farklı köklerle ikame edilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan ses denkliği gösteren bir soydaş kelime tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وذر | Anlamlı | Parçalamak, bırakmak | Eti dilimlemek; önemsiz görerek terk etmek ve kendi haline bırakmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ورذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B0.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [ذور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D8%B1.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Kullanımı kayıtlı olmayan terkip | Kur'an'da geçmez |
| [ذرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%88.md) | Anlamlı | Savurmak, saçmak | Rüzgarın kuru ot ve tozu savurup dağıtması, tohum saçmak | Ortak çekirdek; hafif ve önemsiz şeyin havaya bırakılması bakımından anlamdaştır; Kur'an'da geçer |
| [روذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B0.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [رذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%88.md) | Anlamlı | Zayıflamak, düşkünleşmek | Bitkin düşmek, bir kenara atılacak derecede takatsiz kalmak | Önemsizleşip terk edilmeye müsait hale gelme nüansıyla ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وذر | Merkez | Terk etmek, bırakmak | Önemsiz, değersiz veya hakir görerek arkada bırakmak; muhatabı ciddiye almamak | Genellikle emir veya muzari ile kesin ve küçümseyici bir ayrılışı bildirir |
| [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) | Komşu | Bir şeyi arkada bırakmak | Nötr ve genel terk; nesnenin değerli ya da değersiz olmasına bakılmaksızın fiilen geride bırakılması | Miras bırakmak veya işi sonlandırmak gibi durumlarda değer yargısı içermez |
| [ودع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%B9.md) | Komşu | Emaneten bırakmak, sükunete erdirmek | Bir şeyi korunsun veya sükun bulsun diye kendi halinde bırakmak, vedalaşmak | Bırakılan şeye bir tür emniyet, saygı veya hürmet bağı eşlik eder |
| [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | İlişiği keserek uzaklaşmak | Bedensel, mekânsal veya zihinsel olarak bir şeyden yüz çevirip ayrılmak | Çoğunlukla bilinçli bir mesafe koyma, boykot veya hicret anlamı taşır |
| [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Zıt | Tutmak, yakalamak, benimsemek | Bir nesneyi veya ilkeyi sahiplenmek, sımsıkı kavramak, tasarrufuna almak | Bırakmanın aksine nesneye değer atfedip onu korumaya ve sürdürmeye yönelir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وذر | Değersiz görerek terk etmek | Eti doğramak kökünden; önemsemeyerek arkada bırakmak, muhatabı kendi haline terk etmek | Kesin |
| Latince | Deserere, relinquere | Yüzüstü bırakmak, terk etmek | Deserere kelimesi bağı kopararak terk etmeyi verir ancak Arapçadaki değersiz bulma nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Discard, leave aside, abandon | Iskarta etmek, bir kenara atmak | Discard kelimesi işe yaramaz görüp atmayı tam karşılarken, leave fiili nötr kalır | Güçlü |
| Almanca | Verwerfen, beiseite lassen | Önemsiz görüp kenara koymak | Verwerfen değersiz bularak reddetmeyi karşılar; kökün emir kipindeki serbest bırakma yönü beiseite lassen ile örtüşür | Güçlü |
| Fransızca | Délaisser, abandonner | İhmal ederek kendi haline bırakmak | Délaisser kelimesindeki önemsememe ve ilişiği kesme boyutu Arapçadaki nüansa çok yakındır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ذَرْهُمْ / فَذَرْهُمْ | Meydan okuma, muhatabı küçümseyerek kendi batılında baş başa bırakma | İnkarcıların alay, iftira ve bâtıl iddialarına karşı tebliğcinin zihinsel olarak rahatlatılması bağlamı (En'âm [6:91](https://lisan.digital/tr/ayet/6:91.md), [6:112](https://lisan.digital/tr/ayet/6:112.md), [15:3](https://lisan.digital/tr/ayet/15:3.md), Mü'minûn [23:54](https://lisan.digital/tr/ayet/23:54.md)) |
| وَذَرُوا | Hukuki ve ahlaki yükümlülük gereği haramı derhal terk etme | Faizin, günahın açık ve gizlisinin, batıl isimlerin ve Cuma vaktinde ticaretin terk edilmesi bağlamı (Bakara [2:278](https://lisan.digital/tr/ayet/2:278.md), En'âm [6:120](https://lisan.digital/tr/ayet/6:120.md), A'râf [7:180](https://lisan.digital/tr/ayet/7:180.md), Cum'a [62:9](https://lisan.digital/tr/ayet/62:9.md)) |
| لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ | Toptan yok etme, geride hiçbir kalıntı bırakmama | Helak edici rüzgarın ve cehennem azabının kuşatıcılığı ve yok ediciliği bağlamı (Zâriyât [51:42](https://lisan.digital/tr/ayet/51:42.md), Müddessir [74:28](https://lisan.digital/tr/ayet/74:28.md)) |
| وَيَذَرُونَ / تَذَرُونَ | Doğal olanı, meşru olanı veya üstün değeri gözden çıkarıp geride bırakma | Miras bırakanların geride eş bırakması veya kavimlerin eşlerini/Rablerini bırakıp şehevî/putperest tercihlere yönelmesi bağlamı (Bakara [2:234](https://lisan.digital/tr/ayet/2:234.md), Şuarâ [26:166](https://lisan.digital/tr/ayet/26:166.md), Sâffât [37:125](https://lisan.digital/tr/ayet/37:125.md), Kıyâme [75:21](https://lisan.digital/tr/ayet/75:21.md)) |
| فَهِيَ كَالْمُعَلَّقَةِ / تَذَرُوهَا | Boşlukta bırakma, hukuki askıya alma | Adaletsiz davranarak bir kadını ne evli ne boşanmış halde muallakta bırakmama uyarısı bağlamı (Nisâ [4:129](https://lisan.digital/tr/ayet/4:129.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidraç, ilahi mühlet ve inkarcıların kendi haline bırakılması | Allah'ın inkarcıları batılları içinde debelenmeye terk etmesi (terk-i tevfîk) cebrî bir terk midir yoksa iradelerine bırakılan mühlet midir tartışması | İlahi inayetin kesilmesi ve kulun bâtılıyla baş başa bırakılması |
| Fıkıh | Haramın ve şüphelinin derhal tasfiyesi, akitlerin durdurulması | Cuma ezanıyla alışverişin kesilmesi (Cum'a [62:9](https://lisan.digital/tr/ayet/62:9.md)) ve kalan ribanın tasfiyesi (Bakara [2:278](https://lisan.digital/tr/ayet/2:278.md)) emirlerinin hükmün vücubuna delaleti | Gecikmeksizin ve tereddütsüz olarak eylemi sıfırlama yükümlülüğü |
| Tefsir | [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) ile وذر lafızları arasındaki belagat farkı | Kur'an'ın mazi kipini hiç kullanmayıp daima muhatabı harekete geçiren emir veya süreci anlatan muzari kipleri tercih etmesinin hikmeti | Bırakılan nesnenin veya inancın hakirliği ve dikkate alınmaya değmezliği |
| Hadis | Şüpheli şeylerden kaçınma ve batıl sözleri geçersiz sayma | «Bırak onu» tarzındaki nebevi emirlerde lüzumsuz veya nifak kokan sözlerin değersiz bulunarak mecliste susturulması | Ciddiye almama, polemiğe girmeme ve değersiz bularak bertaraf etme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid mücadelesi ve sahte ilahların inkarı | Bâtılı önemsizleştirerek terk | Zihinsel ve ameli arınma | Allah'tan başka sığınılan nesnelerin aslında et parçası gibi değersiz olduğunu kavrayıp onları ardında bırakmak | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Yanılgıyı ve safsatayı ayıklama | Epistemik temizlik | İspatı olmayan zannî kuruntuların ve cehaletin dikkate alınmayarak araştırmanın dışına itilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Meydan okuma ve caydırıcılık | Muhatabı yalnızlaştırma ve boykot | Diplomatik ve psikolojik üstünlük | Bâtıl odaklar karşısında polemiğe saplanmayıp onları kendi çelişkileriyle baş başa bırakarak etkisizleştirmek | Güçlü |
| İktisadi | Helal piyasa ve adil paylaşım | Riba ve haksız kazancı tasfiye | Finansal sıfırlama | Sisteme haksızca yapışmış fazlalıkların (riba artıkları) değersiz görülüp piyasadan derhal sökülüp atılması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü filtreleme (noise filtering) ve atık budama (pruning) | Bir sinyal veya algoritma ağında amaca hizmet etmeyen, verimliliği düşüren parazitlerin veya düğümlerin hesaplama dışı bırakılarak sistemden düşürülmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinalleştirme ve stratejik ihmal (benign neglect) | Toplumsal veya psikolojik düzlemde zararlı ve provokatif tutumların beslenmesini önlemek için onlara tepki vermeyip dikkat alanının dışına itmek | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sıradan bir «ayrılmak», «boş vermek» ya da nötr bir «terk etmek» olarak anlayıp, eylemin özündeki «değersiz bulup tasfiye etme» iradesini yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, insanın hakikat karşısında takındığı tavrı belirler; ya bâtılı değersiz görerek terk edecektir ya da fani dünyayı tercih edip ebedi olanı arkasında bırakacaktır (Kıyâme [75:21](https://lisan.digital/tr/ayet/75:21.md)) |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygambere yönelik «onları bırak» emirlerini pasif bir teslimiyet veya ilgisizlik zannetmek; oysa bu tavır, bâtılı muhatap almayarak psikolojik ve ontolojik olarak çökertme yöntemidir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın değerler piramidini nasıl inşa ettiğini gösterir; hakikat geldiğinde değersiz olanın nasıl bir çırpıda gözden çıkarılması gerektiğini ve tebliğcinin bâtıl karşısındaki vakur duruşunu açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberin inkarcılarla polemiğe girmesini yasaklayan mekkî ayetlerde ve faiz, cuma alışverişi gibi sosyal hayatı yeniden kuran medenî ahkâm ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak davanın bâtılla sürekli didişmek zorunda olduğu zannını düzeltir; bazen bâtılı yok etmenin en etkili yolunun onu kendi çürümüşlüğüne terk etmek olduğunu öğretir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Eti kemiğinden ayırıp küçük dilimlere bölmek, yaranın neşterle çizilmesi ve işe yaramayan veya önemsiz görülen parçanın bir kenara bırakılması.
- Soyut anlam: Bir inancı, tutumu, fazlalığı veya kişiyi bilinçli bir iradeyle ehemmiyetsiz sayarak dikkate almamak, kendi haline bırakmak ve sistem dışına itmek.
- Sistematik karşılık: Değerler hiyerarşisinde asıl olan ile tali olanın ayrıştırılması; bâtılın epistemolojik, hukuki ve ahlaki olarak varlık alanından tasfiye edilmesi.
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = S_t \setminus \{x \in S_t \mid v(x) \le 0\}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_t$, bir failin $t$ anındaki inanç, amel, muhatap veya mülkiyet kümesini ifade eder. $v(x)$ fonksiyonu, bu kümedeki herhangi bir $x$ unsurunun ilahi ölçü veya hakikat nazarındaki değerini gösterir. Değeri sıfır veya negatif olan ($v(x) \le 0$), yani batıl, haram, asılsız veya önemsiz bulunan unsurlar kümeden çıkarılarak ($\setminus$) yeni durum ($S_{t+1}$) elde edilir. Bu işlem, kökün değersiz olanı ayıklayıp kendi haline bırakma eyleminin matematiksel ifadesidir.

## Geçtiği ayetler (43 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B0%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/2:234.md) — وَيَذَرُونَ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): İçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.

### [Bakara 2:240](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/2:240.md) — وَيَذَرُونَ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): İçinizden vefat edip de eşlerini geride bırakanlar; bir seneye kadar eşlerinin evlerinden çıkarılmayarak geçimlerinin sağlanmasını vasiyyet etmiş olmalıdırlar. Şayet kendileri çıkarlarsa; artık onların ma’ruf şekilde yapacaklarından dolayı size mes’uliyet yoktur. Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Bakara 2:278](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/2:278.md) — وَذَرُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’tan korkun. Eğer mü’minlerden iseniz, faizden kalanı bırakın.

### [Ali İmran 3:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/3:179.md) — لِيَذَرَ

مَا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشَاءُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah; mü’minleri oldukları halde bırakacak değildir. Nihayet murdarı temizden ayıracaktır. Allah, size gaybı da bildirecek değildir. Fakat Allah, peygamberlerinden dilediğini seçer. Bunun için siz, Allah’a ve peygamberlerine inanın. İnanır ve sakınırsanız; size çok büyük bir mükafat vardır.

### [Nisa 4:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/4:129.md) — فَتَذَرُوهَا

وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Ne kadar isteseniz; yine de kadınlar arasında adalet yapamazsınız. Bari bir tarafa tamamen meyletmeyin ki; öbürünü askıdaymış gibi bırakmayasınız. Eğer arayı düzeltir ve haksızlıktan sakınırsanız; şüphesiz ki Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [En'am 6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:70.md) — وَذَرِ

وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

### [En'am 6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:91.md) — ذَرْهُمْ

وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Allah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.

### [En'am 6:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:110.md) — وَنَذَرُهُمْ

وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَنَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Biz, onların kalblerini ve gözlerini çeviririz de ona ilk defa iman etmedikleri gibi azgınlıkları içinde kör ve şaşkın bırakırız.

### [En'am 6:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:112.md) — فَذَرْهُمْ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): İşte böylece Biz, her peygambere insan ve cinn şeytanlarını düşman yaptık. Onlardan kimi, kimini aldatmak için cazip sözler fısıldarlar. Eğer Rabbın dileseydi; bunu yapamazlardı. Öyleyse onları iftiraları ile başbaşa bırak.

### [En'am 6:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:120.md) — وَذَرُوا

وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ

Meal (IK): Günahın açığını da, gizlisini de bırakın. Çünkü günah kazananlar; kazanmakta oldukları yüzünden cezalandırılacaklardır.

### [En'am 6:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/6:137.md) — فَذَرْهُمْ

وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Ve böylece onların ortakları; ortak koşanlardan bir çoğunu helake sürüklemek, dinlerini karmakarışık etmek için; çocuklarını öldürmelerini hoş göstermiştir. Şayet Allah, dilemiş olsaydı; bunu yapamazlardı. Artık sen, onları uydurdukları o yalanları ile başbaşa bırak.

### [Araf 7:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:70.md) — وَنَذَرَ

قَالُوا أَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Sen, bize; yalnız Allah’a kulluk etmemiz ve atalarımızın tapmakta olduklarını bırakmamız için mi geldin? Şayet sadıklardan isen; tehdit ettiklerini getir bize.

### [Araf 7:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:73.md) — فَذَرُوهَا

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, sizin için O’ndan başka hiç bir ilah yoktur. Size Rabbınızdan açık bir burhan gelmiştir. İşte size bir ayet olarak Allah’ın dişi devesi. Onu bırakın da Allah’ın toprağında otlasın. Ona bir kötülükle dokunmayın. Yoksa sizi elim bir azab yakalar.

### [Araf 7:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:127.md) — أَتَذَرُ · وَيَذَرَكَ

وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَى وَقَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَيَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ قَالَ سَنُقَتِّلُ أَبْنَاءَهُمْ وَنَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قَاهِرُونَ

Meal (IK): Firavun’un kavminin ileri gelenleri: Musa’yı ve kavmini yeryüzünde fesadçılık etsinler, seni de, tanrılarını da terketsinler diye mi bırakıyorsun? dediler. Dedi ki: Oğullarını öldürtürüz, kadınlarını sağ bırakırız. Elbette biz, onları ezicileriz.

### [Araf 7:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:180.md) — وَذَرُوا

وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): En güzel isimler Allah’ındır. Öyleyse O’na bunlarla dua edin. O’nun isimleri konusunda eğriliğe sapanları bırakın. Onlar, yaptıklarının cezalarını göreceklerdir.

### [Araf 7:186](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/7:186.md) — وَيَذَرُهُمْ

مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَا هَادِيَ لَهُ وَيَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Kimi, Allah saptırırsa; onu doğru yola götürecek yoktur. O, bunları taşkınlıkları içinde serseri bir halde bırakır.

### [Tevbe 9:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/9:86.md) — ذَرْنَا

وَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَجَاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَكَ أُولُو الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ الْقَاعِدِينَ

Meal (IK): Allah’a iman edin, Rasulü ile birlikte cihad edin, diye bir sure indirildiğinde; içlerinden gücü yetenler senden izin isteyip: Bizi bırak da oturanlarla birlikte kalalım, derler.

### [Yunus 10:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/10:11.md) — فَنَذَرُ

وَلَوْ يُعَجِّلُ اللَّهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُمْ بِالْخَيْرِ لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ فَنَذَرُ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Eğer Allah insanlara hayrı çarçabuk istedikleri gibi, şerri de süratle verseydi, süreleri hemen bitmiş olurdu. İşte Biz, Bize kavuşmayı ummayanları böyle azgınlıkları içinde bocalamaya terkederiz.

### [Hud 11:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/11:64.md) — فَذَرُوهَا

وَيَاقَوْمِ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ قَرِيبٌ

Meal (IK): Ey kavmim; bu, size bir ayet olarak Allah’ın yarattığı dişi devedir, bırakın onu da Allah’ın toprağında otlasın. Ona kötü maksadla dokunmayın. Yoksa siz, pek yakın bir azaba uğrarsınız.

### [Yusuf 12:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/12:47.md) — فَذَرُوهُ

قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًا فَمَا حَصَدْتُمْ فَذَرُوهُ فِي سُنْبُلِهِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تَأْكُلُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Yedi sene alıştığınız biçimde ekin. Yediğiniz bir mikdar dışında biçtiklerinizi başağında bırakın.

### [Hicr 15:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/15:3.md) — ذَرْهُمْ

ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَيَتَمَتَّعُوا وَيُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Bırak onları; yesinler, eğlensinler ve kendilerini emel, oyalayadursun. Sonra öğreneceklerdir.

### [Meryem 19:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/19:72.md) — وَنَذَرُ

ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا

Meal (IK): Sonra Biz, takvaya erenleri kurtaracağız. Zalimleri de orada diz üstü çökmüş olarak bırakacağız.

### [Taha 20:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/20:106.md) — فَيَذَرُهَا

فَيَذَرُهَا قَاعًا صَفْصَفًا

Meal (IK): Yerlerini düz, kuru bir toprak haline getirecek.

### [Enbiya 21:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/21:89.md) — تَذَرْنِي

وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ

Meal (IK): Zekeriyya’ya da. Hani o, Rabbına niyaz etmiş ve Rabbım; beni tek başıma bırakma. Sen, varislerin en hayırlısısın, demişti.

### [Müminun 23:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/23:54.md) — فَذَرْهُمْ

فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ

Meal (IK): Bir süreye kadar onları kendi sapıklıklarıyla başbaşa bırak.

### [Şuara 26:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/26:166.md) — وَتَذَرُونَ

وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ

Meal (IK): Ve Rabbınızın sizin için yarattığı eşleri bırakıyor musunuz? Hayır, siz azmış bir kavimsiniz.

### [Saffat 37:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/37:125.md) — وَتَذَرُونَ

أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ

Meal (IK): Yaratıcıların en güzelini bırakıp da Ba’l’e mi taparsınız?

### [Mü'min 40:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/40:26.md) — ذَرُونِي

وَقَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسَى وَلْيَدْعُ رَبَّهُ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُبَدِّلَ دِينَكُمْ أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسَادَ

Meal (IK): Firavun demişti ki: Bırakın beni de Musa’yı öldüreyim. O ise Rabbına yalvaradursun. Onun, sizin dininizi değiştirmesinden veya yeryüzünde fesad çıkarmasından korkuyorum.

### [Zuhruf 43:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/43:83.md) — فَذَرْهُمْ

فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

Meal (IK): Bırak onları, kendilerine vaadedilen güne ulaşıncaya kadar dalsınlar, oyalanıp dursunlar.

### [Fetih 48:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/48:15.md) — ذَرُونَا

سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلَى مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلَامَ اللَّهِ قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونَا كَذَلِكُمْ قَالَ اللَّهُ مِنْ قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا بَلْ كَانُوا لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Siz, ganimetleri almak için gittiğinizde; geride bırakılanlar diyeceklerdir ki: Bırakın, biz de arkanıza düşelim. Onlar, Allah’ın kelamını değiştirmek isterler. De ki: Bize uymayacaksınız. Allah, daha önce böyle buyurmuştur. Size; hayır, bizi çekemiyorsunuz, diyeceklerdir. Hayır onlar, pek az anlayan kimselerdir.

### [Zariyat 51:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/51:42.md) — تَذَرُ

مَا تَذَرُ مِنْ شَيْءٍ أَتَتْ عَلَيْهِ إِلَّا جَعَلَتْهُ كَالرَّمِيمِ

Meal (IK): İsabet ettiği şeyi bırakmayıp toza çeviriyordu.

### [Tur 52:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/52:45.md) — فَذَرْهُمْ

فَذَرْهُمْ حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي فِيهِ يُصْعَقُونَ

Meal (IK): Artık çarpılacakları günlerine erişinceye kadar bırak onları.

### [Cuma 62:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/62:9.md) — وَذَرُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; cum’a günü namaz için çağrıldığınız vakit, hemen Allah’ ın zikrine koşun ve alış-verişi bırakın. Bilirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır.

### [Kalem 68:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/68:44.md) — فَذَرْنِي

فَذَرْنِي وَمَنْ يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Bu sözü yalanlayanları Bana bırak. Biz; onları, kendilerinin bilmeyecekleri bir yönden derece derece azaba yaklaştıracağız.

### [Mearic 70:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/70:42.md) — فَذَرْهُمْ

فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

Meal (IK): Bırak onları, kendilerine vaadolunan güne kavuşuncaya kadar dalıp oynasınlar.

### [Nuh 71:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/71:23.md) — تَذَرُنَّ

وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا

Meal (IK): Ve dediler ki: Sakın tanrılarınızı bırakmayın. Vedd, Süva’, Yeğus, Yeuk ve Nesr’den asla vazgeçmeyin.

### [Nuh 71:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/71:26.md) — تَذَرْ

وَقَالَ نُوحٌ رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا

Meal (IK): Nuh dedi ki: Rabbım; kafirlerden yeryüzünde yurd tutan hiç bir kimse bırakma.

### [Nuh 71:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/71:27.md) — تَذَرْهُمْ

إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا

Meal (IK): Çünkü Sen onları bırakırsan; kullarını saptırırlar. Kötüden ve öz kafirden başka da evlat doğurmazlar.

### [Müzzemmil 73:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/73:11.md) — وَذَرْنِي

وَذَرْنِي وَالْمُكَذِّبِينَ أُولِي النَّعْمَةِ وَمَهِّلْهُمْ قَلِيلًا

Meal (IK): Nimet sahibi olan o yalancıları Bana bırak. Ve onlara biraz mühlet ver.

### [Müddessir 74:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/74:11.md) — ذَرْنِي

ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيدًا

Meal (IK): Bırak Beni ve yarattıklarımı tek başına.

### [Müddessir 74:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/74:28.md) — تَذَرُ

لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ

Meal (IK): O, ne geri bırakır, ne de azabdan vazgeçer.

### [Kıyamet 75:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/75:21.md) — وَتَذَرُونَ

وَتَذَرُونَ الْآخِرَةَ

Meal (IK): Ve ahireti bırakırsınız.

### [İnsan 76:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/ayet/76:27.md) — وَيَذَرُونَ

إِنَّ هَؤُلَاءِ يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءَهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا

Meal (IK): Doğrusu bunlar; çabucak geçeni severler de, o çetin günün arkalarına bırakırlar.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir. “Vezr” etmek, birşeyi beğenmediği için bırakmak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذال والراء و و ي ء معهما
ذ ر أ، ذ ر و، و ذ ر، ر ذ ي، ذ أ ر مستعملات
ذرأ:
الذُّرْأَةُ: شَيْبٌ يَبْدو في فَوْدَي الرأس قبلَ سائره، قال:
فقد علتني ذُرْأةٌ بادي بَدي
وذَرِئَ فلانٌ فهو أَذْرَأُ، والمرأة ذَرْآءُ.
وذَرَأَ اللَّهُ الخلق يَذْرَؤهم ذَرْءاً أي خَلَقَهم.
والذّرْءُ من قولكَ: ذَرَأْنا الأرضَ أي بَذَرْناها، وزَرْعٌ ذَريءٌ بوزن فَعيل.
ويقال: ذَرَأتُ الوَضينَ: بَسَطْتُه على وَجْه الأرض.
والذَّرِئةُ في حديث عمر: النِّساء.
ذرو:
الذَّرْوُ: ذَرْوُ الريحِ التُّرابَ تحملهُ ثم تُثيبه.
والمِذْارةُ: الخَشَبة التي تُذَرَّى بها الحُبُوب تَذْرِيةً، وذَرَّيْتُ الحَبَّ تَذريةً.
وذَرَوتُه: والذَّرْوُ اسْمٌ لِما ذَوَرْتَه بمنزلة النَّفض أسمُ ما تنفُضُه الشَّجَر من الثَّمَرِ المتساقطِ، قال الراجز:
كالطِّحْنِ أو أَذْرَتْ ذَرأ لم يُطحَنِ
يعني ذَرْوُ الريح دُقاقَ التُراب.
والذَّرَى: ما كَنَّكَ من الريح البارد من حائطٍ أو غيره.
وتَذَرَّيتُ من بَرْد الشَّمال بحائط وبفلانٍ ونحوه.
والإِبِلُ الشَّوْلُ إذا أحَسَّتْ بالبرد تَذَرَّتْ أي استَتَرتْ بعضها ببعض، وبالعِضاهِ من بَرْدِ الرِّيح.
والذَّرَى: ما أذْرَتِ العَيْن من الدَّمْع، أي صَبَّتْ تُذرِي إِذْراءً.
والإذراء: ضَرْبُكَ الشيءَ تَرمي به أو نْصرَعُه.
وضرَبْتُه بالسَّيف فأذرَيْتُ رأسه، وطَعَنْتُه فأذرَيْتُه عن فَرَسِه أي صَرَعتُه.
والسَّيفُ يُذري ضَريبتَه، أي يرمي بها، وقد يوصف به الرَّميْ من غير قطع، كقوله في الحَرْب:
شَهْباءُ تُذري لَهَباً وجَمْرا
والذُّرَة: حَبٌّ، الواحدةُ ذُرَةٌ أي أرْزَنُ.
والذِّرْوَةُ: أعلى السَّنام وكلِّ شيءٍ.
والذُّرْوَةُ: أرضٌ بالبادية، وجمع الذُّرْوة ذُرَى وذُرُوات.
والذَّرْوُ من الكلام كأنَّه طَرَف من الخَبَر، قال صَخْر بن حَبْناء:
أتاني عن صغيرةَ ذَرْوُ قَولٍ		وعن عيسى فقلتُ له كَذاكا
أي دَعْ هذا. وقال جرير:
يَقُلْنَ ولو تلاحقَتِ المطايا		كذلك القول إِنّ عليكَ عينا
أي كُفَّ عن هذا القول ودَعْه.
وذَرَوْتُ له من الخَبَرِ ذَرْواً.
وتقول: مَرَّ بجيفةٍ فكادَتْ تُذَرِّيه أي تَصرَعُه.
وجمع الذِّروة ذُرَى، ولولا الواوُ كان ينبغي أن تكون جماعةَ فِعْلةٍ فِعَل نحو: خِرْقة وخِرَق، ولكن الواو خُلِقَت من الضمّة فضُمّتِ الكلمةُ عليها كراهية أن تلتبِسَ بَناتُ الواو من هذا الحدِّ ببَناتِ الياء نحو: فِرْية وفِرَى، فأما رِشْوةٌ من بنات الواو ونحوها فتُضَمُّ إذا جُمِعَتْ.
والذَّرْيُ والذَّرْوُ: عدد الذُّرِّيةِ، يقال: أنْمَى اللَّهُ ذَرْوَكَ، أي ذُرِّيَّتَكَ.
وذر:
عَضُدٌ وَذِرَةٌ. والوّذْرَةُ: قِطعةُ عَظم لا لَحْمَ فيها.
ويقال في الشَّتْم: يا ابن شامَّةِ الوَذْرِ، كأنّه شِبْهُ القَذْف.
والعَرَب قد أماتَتِ المصدرَ من يَذَرُ والفعلَ الماضي، استعملتْه في الحاضر والأمر، فإذا أرادوا المصدرَ قالوا: ذَرْه تَرْكاً، أي اترُكْهُ.
رذي:
الرَّذِيُّ: المَهْزول الذي لا يستطيع بَراحاً، والأنثَى رَذِيّة، وقد رذيَ يَرْذَى رَذواةً ورَذًى، ويُجمَعُ على أَرْذِياء على وزن أشقياء، وقد أرذَيْتُه.
وفي حديث يونس - عليه السلام-: "فقاءَتِ الحُوتُ رَذيّاً".
ذأر:
وذَئِرَ فلانٌ فهو ذَئِرٌ أي مُغتاظ، ومثلُه: السَّبُع ذئِرٌ على عَدُوِّه، إذا اغتاظ واستَعَدَّ له أنْ رآه واثبَه.
وأَذأَرْتُه أنا، قال: لمّا أتانا عن تميمٍ أَنّهم ذَئِروا بقَتَلَى عامرٍ وتَغَضَّبُوا والذَّأَرُ المصدر.
والسِّرْقنُ المختلطُ بالتُّراب يُسَمَّى ذِئرة، فإذا طُلِيَ على أَطْباء الناقة لئلاّ يَرضَعَها الفصيل فهو الذِّئار، والفعل ذَئِرَت، ويُسَمَّى ذلك قبل الخَلْطة خُثّةً.
وأذ أَرْتُه بالشيءِ: أولَعُتُه وحَرَّشْتُه، وأذْ أَرْتُه: أَلْجَأتُه.

##### Türkçe

باب **الذال** و**الراء** و**و** و**ي** و**ء** معهما
**ذ ر أ**، **ذ ر و**، **و ذ ر**، **ر ذ ي**، **ذ أ ر** مستعملات

**ذرأ**:
**الذُّرْأَةُ**: başın iki yanındaki saçlarda, geri kalanından önce beliren aklıktır; dedi ki:
فقد علتني **ذُرْأةٌ** بادي بَدي
Ve falan **وذَرِئَ**; o hâlde o **أَذْرَأُ**’dur; kadın ise **ذَرْآءُ**’dur.
Ve Allah mahlûkatı **وذَرَأَ**; onları **يَذْرَؤهم** **ذَرْءاً**; yani onları yarattı.
Ve **الذّرْءُ**, senin “**ذَرَأْنا** toprağı” sözündendir; yani onu ektik; ve **زَرْعٌ ذَريءٌ**, **فعيل** vezninde.
Ve denilir: **ذَرَأتُ الوَضينَ**: onu yerin yüzüne yaydım.
Ve **الذَّرِئةُ**, Ömer’in hadisinde: kadınlar.

**ذرو**:
**الذَّرْوُ**: rüzgârın toprağı savurmasıdır; onu taşır, sonra onu geri bırakır.
Ve **المِذْارةُ**: onunla tanelerin savrulduğu tahta; **تَذْرِيةً**; ve ben taneyi **وذَرَّيْتُ** **تَذريةً** savurdum.
Ve **وذَرَوتُه**: ve **الذَّرْوُ**, savurduğun şeyin adıdır; **النَّفض** menzilesinde; ağaçtan düşen meyveden silkelediğin şeyin adı; râciz dedi ki:
كالطِّحْنِ أو أَذْرَتْ ذَرأ لم يُطحَنِ
Yani rüzgârın savurması: toprağın ince kırıntıları.
Ve **الذَّرَى**: soğuk rüzgârdan seni örten şeydir; bir duvar veya başkası.
Ve ben, bir duvarla ve falanla ve benzeriyle kuzeyin soğuğundan **تَذَرَّيتُ**.
Ve **الإِبِلُ الشَّوْلُ**, soğuğu hissedince **تَذَرَّتْ**; yani birbirleriyle örtündü; ve rüzgârın soğuğundan **بالعِضاهِ** ile.
Ve **الذَّرَى**: gözün gözyaşından savurduğu şeydir; yani döktü; **تُذرِي** **إِذْراءً**.
Ve **والإذراء**: bir şeyi vurmandır; onunla atarsın yahut onu yere serersin.
Ve ben onu kılıçla vurdum da başını **فأذرَيْتُ**; ve onu mızrakladım da onu atından **فأذرَيْتُه**; yani onu yere serdim.
Ve kılıç, darbesini **يُذري**; yani onu atar; ve kesme olmaksızın atma ile de vasfedilir; savaşta söylenen şu söz gibi:
شَهْباءُ تُذري لَهَباً وجَمْرا
Ve **الذُّرَة**: bir tanedir; teki **ذُرَةٌ**; yani **أرْزَنُ**.
Ve **الذِّرْوَةُ**: hörgücün ve her şeyin en üstüdür.
Ve **الذُّرْوَةُ**: kırda bir yerdir; **الذُّرْوة**’nin çoğulu **ذُرَى** ve **ذُرُوات**’tır.
Ve sözden **الذَّرْوُ**, sanki haberden bir uçtur; **صَخْر بن حَبْناء** dedi ki:
أتاني عن صغيرةَ ذَرْوُ قَولٍ		وعن عيسى فقلتُ له كَذاكا
Yani: bunu bırak. Ve Cerîr dedi ki:
يَقُلْنَ ولو تلاحقَتِ المطايا		كذلك القول إِنّ عليكَ عينا
Yani: bu sözden vazgeç ve onu bırak.
Ve ben ona haberden **وذَرَوْتُ** **ذَرْواً**.
Ve dersin: bir leşin yanından geçti de neredeyse onu **تُذَرِّيه**; yani onu yere serer.
Ve **الذِّروة**’nin çoğulu **ذُرَى**’dır; ve eğer **الواو** olmasaydı, **فِعْلة**’nin cem‘i **فِعَل** olması gerekirdi; **خِرْقة** ve **خِرَق** gibi; fakat **الواو**, dammeden yaratıldı; bu haddin bu kısmında **بَناتُ الواو**’nun **بَناتِ الياء** ile karışmasından hoşlanmamak için kelime onun üzerine dammelendi; **فِرْية** ve **فِرَى** gibi; ama **رِشْوةٌ** gibi **بَنات الواو**’dan olan ve benzerleri, cem‘ olunduğunda dammelenir.
Ve **الذَّرْيُ** ve **الذَّرْوُ**: **الذُّرِّيةِ**’nin sayısıdır; denilir: Allah senin **ذَرْوَكَ**’ı artırdı; yani senin zürriyetini.

**وذر**:
**عَضُدٌ وَذِرَةٌ**. Ve **الوّذْرَةُ**: içinde et olmayan bir kemik parçasıdır.
Ve sövmede denilir: **يا ابن شامَّةِ الوَذْرِ**; sanki o, **القَذْف**’e benzer.
Ve Araplar, **يَذَرُ**’dan masdarı ve mâzî fiili öldürmüştür; onu hâlde ve emirde kullanmıştır; masdarı istediklerinde “**ذَرْه** **تَرْكاً**” derler; yani onu bırak.

**رذي**:
**الرَّذِيُّ**: uzaklaşmaya güç yetiremeyen zayıf kimsedir; dişisi **رَذِيّة**’dir; ve **رذيَ** **يَرْذَى** **رَذواةً** ve **رَذًى**; ve **أَرْذِياء** üzerine cem‘ olunur; **أشقياء** vezninde; ve ben onu **أرذَيْتُ**.
Ve Yunus’un -aleyhisselâm- hadisinde: “Balık onu **رَذيّاً** kustu.”

**ذأر**:
Ve falan **وذَئِرَ**; o hâlde o **ذَئِرٌ**’dir; yani öfkeli; benzeri: yırtıcı hayvan düşmanına karşı **ذئِرٌ**’dir; öfkelendiğinde ve onu gördüğünde ona atılmaya hazırlandığında.
Ve ben onu **وأَذأَرْتُه**; dedi ki: Temîm’den bize, onların Âmir’in ölülerine **ذَئِروا** ve öfkelendikleri haberi gelince; ve **والذَّأَرُ** masdardır.
Ve toprakla karışık **السِّرْقنُ**, **ذِئرة** diye adlandırılır; deve memelerine, yavru onu emmesin diye sürüldüğünde o **الذِّئار**’dır; fiil **ذَئِرَت**’tir; ve bu, karışımdan önce **خُثّةً** diye adlandırılır.
Ve onu bir şeyle **وأذ أَرْتُه**: onu alıştırdım ve onu kışkırttım; ve onu **وأذ أَرْتُه**: onu mecbur bıraktım.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَذْرَةُ بالتسكين: الفِدْرَةُ، وهي القطعة من اللحم. ومنه قولهم: يا ابنَ شامَّةِ الوَذْرَةِ، وهي كلمة قذفٍ. وكانت العرب تتَسابُّ بها، كما كانت تتسابّ بقولهم: يا ابن مُلْقى أرْحُلِ الرُكْبانِ! ويا ابن ذات الرايات! ونحوِها. والجمع وَذْرٌ. ووَذَّرْتُ اللحم تَوْذيراً: قطَّعته، وكذلك الجرح إذا شرطتَه. وتقول: ذَرْهُ، أي دعه. وهو يَذَرُهُ، أي يدعُه. وأصله وَذِرَهُ يَذَرُهُ، مثل وَسِعَهُ يَسَعُهُ، وقد أُميتَ مصدره. ولا يقال وَذِرَهُ ولا واذِرٌ، ولكن: تركه وهو تاركٌ.

##### Türkçe

**الوَذْرَةُ** (teskîn ile): **الفِدْرَةُ**; o, etten bir parçadır. Ondandır onların sözü: “Ey **شامَّةِ الوَذْرَةِ**’nin oğlu!”; o, bir sövme sözüdür. Araplar onunla birbirlerine söverlerdi; onların şu sözle birbirlerine sövdükleri gibi: “Ey **مُلْقى أرْحُلِ الرُكْبانِ**’ın oğlu!” ve “Ey **ذات الرايات**’ın oğlu!” ve benzerleri. Çoğulu **وَذْرٌ**’dür. Ve “**وَذَّرْتُ** eti **تَوْذيراً**”: onu parçaladım; aynı şekilde yara da, onu yardığın zaman. Ve dersin: “**ذَرْهُ**”, yani onu bırak. Ve o, “**يَذَرُهُ**”, yani onu bırakır. Aslı “**وَذِرَهُ يَذَرُهُ**”dur; “**وَسِعَهُ يَسَعُهُ**” gibi; ve onun mastarı öldürülmüştür. Ve “**وَذِرَهُ**” denilmez, ne de “**واذِرٌ**”; fakat: “**تركه**” ve o “**تاركٌ**”tır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ذ ر ( وايء )
ذرأ ، ذرا ، ذأر ، وذر ، ذير ، روذ ، رذي .
ذرأ : قال اللَّيْثُ : يُقال : ذَرأَ اللَّهُ الخَلْق يَذْرَؤُهم ذَرْءاً .
ومِن صِفات الله : الذَّارِىءُ ، وهو الذي ذَرَأ الخَلْق ، أي خَلَقهم ، وكذلك البارِىءُ .
وقال الله تعالَى : ( وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ ) ( الأعراف : 178 ) أي خَلَقْنا .
وقال عزّ وجلّ : ( جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجاً وَمِنَ الاَنْعَامِ أَزْواجاً يَذْرَؤُكُمْ ) ( الشورى : 11 ) .
قال أبو إسْحَاق : المَعْنَى : يَذْرَؤكم به ، أي يُكَثّركم ، يَجْعله منكم ومن الأَنْعام أَزْوَاجاً ، ولذلكَ ذكر الهاء في ) فِيهِ ( ؛ وأَنْشد الفَرّاء فيمن جَعَلَ ( في ) بمَعْنى الباء :
وأَرْغَبُ فيها عَن لَقِيطٍ ورَهْطِه
ولكنَّني عن سِنْبِسٍ لستُ أَرْغَبُ
أي أَرْغب بها .
قلتُ : وقال الفَرّاءُ في تَفسير الآيةِ نحواً مما قال الزجَّاج ، وهو صَحِيح .
أبو عُبَيد ، عن الأَحْمر : أَذْرأَنِي فلانٌ وأَشْكَعني ، أي أَغْضَبني .
وقال أبو زَيْد : أَذْرَأْتُ الرَّجُل بصَاحِبه إذْرَاءً ، إذا حَرَّشْتَه عليه وأَوْلَعْتَه به .
وقال اللَّيْثُ : ذَرَأْتُ الأَرْضَ ، أي بَذَرْتها .
وزَرْعٌ ذَرِيءٌ .
قال : والذَّرْءُ : عَدَدُ الذُّرِّيّة ، تقول : أَنْمَى الله ذَرْءَك وذَرْوَكَ ، أي ذُرِّيّتَك .
والذُّرِّيَة تَقَع على الآبَاء والأبْناء والأوْلاد والنِّساء .
قال الله جَلّ وعزّ : ( ) فَلَكٍ يَسْبَحُونَ وَءَايَةٌ لَّهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ ) ( يس : 41 ) أَرَاد آبَاءَهم الذين حُمِلوا مع نُوح في السَّفِينة .
وقال عُمر : حُجُّوا بالذُّرِّيَّة لا تَأْكُلوا أرْزَاقها وتَذَرُوا أَرْبَاقها في أَعْناقِها .
قال أبو عُبَيد : أَراد بالذّريةَ ها هنا النِّساء ، واسْتَدلّ بحديث مَرْفوع : كُنّا مع رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) في غَزاة فرأى امْرأة مَقْتولةً ، فقال : ( ما كانت هذه لتُقاتِلَ ) . ثم قال لرَجُلٍ : ( الْحَقْ خالداً فقُل له : لا تَقْتُلنّ ذُرِّيةً ولا عَسِيفاً ) .
وذَهب جماعة مِن أهل العَربيّة إلى أنّ ( ذُرّية ) أَصْلها الهَمز . رَوى ذلك أبُو عُبَيد عن أَصْحابه ، منهم : أبو عُبَيْدة ويونُس وغيرهما من البَصْرِيِّين .
وذَهب غيرُهم إلى أن أصل ( الذُّرّية ) فُعْلِيّة ، من الذَّرّ ، وقد مَرَّ تَفْسِيرُها في أَوَّل كتاب الذال .
وقال الله تعالى : ( إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَءَالَ إِبْرَاهِيمَ وَءَالَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ ( ثم قال : ( ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِن بَعْضٍ ) ( آل عمران : 34 ) .
قال أبو إسْحاق : نَصَب ) ذُرِّيَّة على البَدَل . المَعْنَى : أنّ الله اصْطَفى ذُرِّية بعضُها مِن بَعْض .
قلتُ : فقد دَخل فيها الآبَاء والأبْنَاء .
قال أبو إسْحاق : وجائزٌ أنْ تُنْصَب ذُرِّيَّةٌ ( على الحال ، المَعْنى : اصْطفاهم في حال كون بَعْضهم مِن بَعْض .
وقولُه عزّ وجلّ : ( بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ) ( الطور : 21 ) يُريد : أَوْلاَدَهم الصِّغار .
وقال اللَّيْثُ في هذا الباب : يقال : ذَرَاتُ الوَضِينَ ، إذا بَسَطتَه على الأرْض .
قلتُ : هذا تَصْحيف مُنكر ، والصَّواب : ذرَأْتُ وضِينَ البَعِير : إذا بَسَطْتَه ثم أَنَخْته لتَشُدّ الرَّحْل عليه ، وقد مَرَّ تَفْسيره في كتاب ( الذال ) .
ومن قال : ( ذرأت ) بهذا المَعنى فقد أَخطأ وصَحَّف .
الأصْمعيّ : ذَرِىء رَأْسُ فلانٍ ، فهو يَذْرَأ ذَرَءاً ، إذا ابْيَضّ ؛ وقد عَلَتْه ذُرأَةٌ ، أي شَيْبٌ ؛ وأَنشد :
وقد عَلَتْني ذُرأَةٌ بَادِي بَدِي
ورَئْيَةٌ تَنْهَضُ في تَشَدُّدِي
قال : ومنه يُقَال : جَدْيٌ أَذْرَأُ ، وعَنَاقٌ
ذَرْآء ، إذا كان في رَأْسِها بَيَاضٌ .
ومِلْحٌ ذَرْآنِيٌّ وذَرَآنيٌّ : مُخَفَّفاً ، والتَّثْقِيل أَجْود ، أي شَدِيد البَياض .
وقال النَّضْر : الزَّرْع أوّل ما تَزْرعه تُسَمِّيه : الذَّرِيء .
وقد ذَرَأْنَا أَرْضاً ، أي بَذَرْناها .
وبَلَغني عن فُلانٍ ذَرْءٌ مِن قَوْل ، إذا بَلَغك طَرَفٌ منه ولم يَتَكامَلْ .
وقال أبو عُبَيدة : هو الشَّيء اليَسِير مِن القَوْل .
وقال صَخْر بن حَبْنَاء :
أَتانِي عن مُغِيرةَ ذَرْءُ قَوْلٍ
وعن عِيسَى فقلتُ له كذاكا
ذرا : قال اللَّيْثُ : يُقال : ذَرَت الرّيح التُّرابَ تَذْرُوه ذَرْواً ، إذا حَمَلَتْه فأَثَارَتْه .
ويُقال : ذَرْيتَ الطَّعام ، وذَرَوْته ، تَذْرِيةً وذَرْواً .
والخَشَبة التي تُذَرِّي بها الطَّعَامَ يُقال لها : المِذْرَاة .
قال : والذَّرى : اسم لما تَذْرُوه ، مِثلَ النَّفَض ، اسْمٌ لما تَنْفُضه .
قال رُؤْبة :
كالطِّحْنِ أو أَذْرَت ذَرًى لم يُطْحَنِ
يَعْني : ذَرْوَ الرِّيح : دُقَاق التُّرَاب .
قال : والذَّرَى : ما كَنّك من الرّيح الباردة ، مِن حائط أو شَجر ، يُقال : تَذَرَّ مِن الشَّمال بذَرًى .
ويُقال : سَوُّوا للشَّوْل ذَرًى مِن البَرْد ، وهو أن يُقْلَع الشَّجَرُ مِن العَرْفج وغيره فيُوضَع بعضُه فوق بَعْض مما يلي مَهَبّ الشَّمال ، يُحْظَر به على الإبل في مَأْوَاها .
والذَّرَى : ما انْصَبّ مِن الدَّمع ، وقد أَذْرت العَيْنُ الدَّمْع ، تُذْرِيه إذْرَاءً وذَرًى .
شَمِرٌ ، عن ابن الأعْرابيّ وابن شُمَيل : ذَرَت الرّيحُ التُّرَابَ ، وأَذْرَتْه .
قال شَمِرٌ : ومَعنى ( أَذْرَته ) : قَلَعَته ورَمَتْ به .
قال : وهما لُغتان : ذَرَت الرّيحُ التُّرابَ تَذْرُوه وتَذْرِيه .
وقال أبُو الهَيْثم : ذَرَت الرّيح التُّراب : طَيَّرته ، وأَنكر ( أذْرَته ) ، بمَعْنَى : طَيَّرته .
وقال : إنما يُقال : أذْرَيْت الشيء عن الشيء : إذا ألقَيته ، قال امْرُؤُ القَيْس :
فتُذْرِيك من أُخْرى القَطَاة فتَزْلَقِ
وقال : ومَعْناه : تسْقط وتَطْرح .
قال : والمُنْخُل لا يَرفع شَيْئاً إنما يُسْقِط ما دَقّ ويُمْسك ما جَلّ .
قال : والقُرآن وكلامُ العَرب على هذا ، قال الله تَعالى : ( ) ( الذاريات : 1 ) يَعْني : الرِّياح .
وقال في موضع آخر : ( تَذْرُوهُ الرِّياحُ ) ( الكهف : 46 ) .
قلتُ : وأَخْبرني المُنذريّ عن أبي عَبَّاس ، عن ابن الأعرابي : قال : ذَرَّت الرّيح وأَذْرت ، إذا ذَرَت التُّراب .
قال : ويُقال : ذَرَوْتُ الحِنْطَة أَذْرُوها ذَرْواً .
قلت : وهذا يُوافق ما رَواه شَمِرٌ عن ابْنِ الأعْرابيّ .
وقال اللَّيْثُ : الإذْرَاءُ : ضَرْبُك الشيءَ تَرْمِي به ، تقول : ضَرَبْتُه بالسَّيف فأَذْرَيْتُ رَأْسَه ، وطَعَنْتُه فأَذْرَيْتُه عن فَرسه ، أي صَرَعْتُه .
والسَّيْفُ يُذْرِي ضَرِيبَته ، أي يَرْمِي بها .
وقال الأصْمَعيّ : ذَرا فُلانٌ يَذْرُو ، أي مَرَّ مَرّاً سَرِيعاً .
قال العَجَّاج :
إذا مُقْرَمٌ مِنّا ذَرَا حَدُّ نابِه
تَخَمَّط فينا نابُ آخَرَ مُقْرَمِ
قال : وريحٌ ذارِيةٌ : تَذْرُو التُّرَابَ ، ومِن هذا : تَذْرِية النَّاسِ الحِنْطة .
قال : وأَذْرَيْتُ الشيءَ : إذا ما أَلْقيته ، مِثل إلْقائك الحبّ للزَّرْع .
قال : ويُقال للذي تُحمل به الحِنْطة لتُذَرَّى : المِذْرَى .
وفلانٌ يذَرِّي فلاناً ، وهو أن يَرفع من أَمره ويَمْدحَه ، وأَنْشد :
عَمْداً أُذَرِّي حَسبِي أن يُشْتَما
بهدر هَدَّارٍ يَمُجّ البَلْغَما
ويُقال : فلانٌ في ذَرَى فُلانٍ ، أي في ظِلّه .
ويُقال : استَذْر بهذه الشَّجرة ، أي كُن في دِفْئها .
أبو عُبَيد : المِذْرَى : طَرَفُ الألْيَة ؛ والرَّانِفَةُ : ناصِيَتُها ، وأَنْشد :
أحَوْلي تَنْفُضُ آسْتُك مِذْرَوَيْها
لِتَقْتُلني فها أَنذا عُمَارَا
قال أبو عُبَيد : وقال غيرُه : المِذْرَوان : طَرَف الأَلْيَتين ؛ وليس لهما واحِدٌ . قال : وهذا أجود القَوْلين ؛ لأنه لو كان لهما واحِدٌ فقِيل : ( مِذّرَى ) لقِيل في التثْنية : مِذْرَيان .
وقال الأَصْمَعيّ : المِذْرَوان من القَوْس أَيضاً : المَوْضِعان اللّذان يَقَع عليهما الْوَترُ من أَسْفل وأَعْلَى ، وأَنشد بيتَ الهُذليّ :
على عَجْسِ هَتَّافة المِذْرَوَيْن زَوْراء مُضْجَعةِ في الشّمَالِ
وقال الْحَسنُ البَصْريّ : ما نشاء أَنْ تَرى أَحَدهم يَنْفُضُ مِذْرَوَيْه ؟ يقول : هأنذا فَاعْرِفُوني .
قال أبو عُبَيد : المِذْرَوان كأنهما فَرْعَا الأَلْيَتَين ، وأنشد بيت عَنْترة .
وقال غيرُه : المِذْرَوان : طَرَفُ كلِّ شيء . وأراد الحسن بهما فَرْعَي المَنْكِبَين ، يُقال ذلك للرَّجُل إذا جاء باغياً يتهدّد . هكذا قال أبو عَمْرو .
أبو عُبَيد ، عن أبي زَيْد : تَذَرَّيْتُ بني فلانٍ وتَنَصَّيْتُهم ، إذا تَزَوَّجت منهم في الذِّرْوَة والنَّاصِية ، أيْ في أهل الشَّرف والعُلاَ .
يُقال : نَعْجَةٌ مُذَرَّاةٌ ، وكَبْشٌ مُذَرًّى ، إذ أُخِّر بين الكَتِفين فيهما صُوفة لم تُجَزَّ ، وقال ساعدة الهُذليّ :
ولا صُوارٌ مُذَرَّاةٌ مَنَاسِجُها
مِثْلُ الفَرِيد الذي يَجْرِي مِن النُّظُمِ
وذِرْوَةُ كلِّ شيءٍ : أَعْلاه ؛ والجمع : الذُّرَى .
وذِرْوَة : اسم أَرْضٍ بالبادية .
وذَروة : اسم رَجُلٍ .
وذِرْوَةُ الصُّمَّان : عَالِيَتُها .
أبو زَيد : إنّ فلاناً لكريمُ الذَّرَى ، أي كَرِيم الطَّبيعة .
وقال غيرُه : الذّرَة : حَبٌّ يقال للواحدة : ذُرَةٌ ؛ ويُقال له : أَرْزَن .
وفي حَديث أبي بكر : ولَتألَمُنَّ النَّوْمَ على الصُّوف الأذْرِيّ كما يألم أحدُكم النَّوْمَ على حَسَك السَّعْدان .
قال المُبرّد : الأذْرِي ، مَنْسوب إلى أَذْرَبيجان . وكذلك تَقُول العربُ ، قال الشَّمّاخ :
تَذَكَّرتُهَا وَهْناً وقد حال دُونَها
قُرَى أَذْرَبِيجان المَسالِحُ والجَالُ
قال العُتبي : المِذْرَوَان : الجانبان مِن كُلّ شَيء ، تقول العربُ : جاء فلانٌ يَضْرِبُ أَصْدَرَيْه ، ويَهُزّ عِطْفَيْه ، ويَنْفُضُ مِذْرَوَيْه ، وهمَا مَنْكِباه .
ويُقال : قَنَّع الشَّيْبُ مِذْرَوَيْه ، يُريد جانبي رَأْسِه ، وهما فَوْداه ، سُمِّيا مِذْرَوَيْن ، لأنهما يَذْرِيان ، أي يَشِيبَانِ . والذرَى ، هو الشَّيْبُ . وقد ذَرِيت لِحْيَتُه ، ثم اسْتُعير للمنْكِبين والأَلْيَتين والطَّرَفين ؛ قال الهُذْليّ :
على عَجْسِ هَتّافة المِذْرَوَيْن زَوْراء مُضْجَعة في الشَّمَالِ
ذأر : رُوي في الحَديث أنّه قِيل : إنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لمّا نَهى عن ضَرْب النِّساء ذَئِرْن على أَزْواجهنّ .
قال أبو عُبَيد : قال الأصمَعِيّ : أي نَفَرْنَ ونَشَزْنَ واجْتَرَأن ، يُقال منه : امْرأةٌ ذَئِر ، على مثال فَعِل ، وقال عبِيدُ بن الأبْرص :
لمّا أتاني عن تَمِيم أنَّهم
ذَئِرُوا لِقَتْلَى عامِرٍ وَتَغضَّبُوا
يَعني : نَفَروا مِن ذلك وأَنْكروه . ويُقال : أَنِفُوا مِن ذلك .
ثَعلب ، عن ابن الأعْرابيّ : الذّائِر :
الغَضْبان . والذَّائر : النَّفُور . والذَّائِرُ : الأنِف .
أبو عُبَيد : ذاءَرَت الناقةُ ، على فاعلت ، فهي مُذَائِر ، إذا ساء خُلُقها ، وكذلك المرأة إذا نَشَزَت ، قال الحُطَيْئة : ( ذارَت بأَنْفها ) من هذا مُخَفَّفة .
قال : وقال الأصمعيّ : ناقةٌ مُذَائِر ، وهي التي تَرأَم بأَنْفها ولا يَصْدُق حُبُّها .
وقال اللَّيْثُ : ذَئِر ، إذا اغْتاظ على عَدوّه واسْتَعَدّ لمُواثَبته .
قال : وأَذأَرْتُه ، أَي أَلْجأتُه .
وقال غيرُه : أَذأَرتُ الرجل بفلان ، إذا حرَّشته وأَوْلَعْتَه به ، فذَئِر به .
ذير : قلت : والذِّيَارُ ، غَير مَهْموز ، هو البَعَر الرَّطْب الذي تُضمَّدُ به أَخْلاَفُ الناقة ذاتِ اللَّبن ، إذا أَرادُوا صَرَّها لئلاّ يؤَثِّر فيها الصِّرار .
وقد ذَيَّرَ الراعي أَخْلافها ، إذا لَطَّخها بالذِّيار .
وقال أَبو صَفْوان الأسَديّ يَهْجُو ابن مَيّادة ، ومَيّادة كانت أُمّه :
لَهْفِي عَلَيْكَ يابْن مَيّادَة الّتي
يكونُ ذِياراً لا يُحَتّ خِضَابُها
إذا زَبَنتْ عنها الفَصيلَ برِجْلِها
بَدَا من فُروج الشَّمْلَتيْن عُنَابُها
أَراد بعُنَابها : بَظْرَها .
وقال اللَّيْثُ : السِّرقين الذي يُخْلَط بالتُّراب يُسمَّى قَبل الخَلْطِ خُثّةً ، فإِذا خُلِط فهو ذِيرَةٌ ، فإذا طُلِي على أَطباء الناقةِ لِكَيْلا يَرْضَعَها الفَصيلُ فهو ذِيَار ، وأَنشد :
غَدَتْ وهي مَحْشُوكةٌ حافِلٌ
فَرَاخَ الذِّيَار عليها صَخِيمَا
وذر : في حَديث عُثمان رَحمه الله أَنّه رُفع إليه رَجُل قال لآخَر : يا بْنَ شامّة الوَذْرِ ، فحَدَّه .
قال أَبو عُبَيد : هي كلمةٌ مَعْناها القَذْف .
قال : والوَذْرَة : القِطْعَةُ من اللَّحم ، مثل الفِدْرة . وإنّما أَراد : يابن شامّة المَذَاكير ، فكَنّى عنه ، وكانت العربُ تُسَابّ بها . وكذلك إذا قال له : يا بن ذات الرَّاية ، ويا بن مُلْقَى أَرْحُل الرُّكْبَان .
وقال أَبو زَيد : في قولهم : يا بن شامّة الوَذْر ، أَرادوا بها القُلَف .
قال : والوَذْرُ : بَضْع اللَّحْم .
وقد وَذَرْتُ الوَذْرَةَ أَذِرُها وَذْراً ، إذا بَضَعتها بَضْعاً .
أَبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : الوَذَفة والوَذَرة : بُظَارة المَرْأَة .
وأَخْبرني المُنذريّ ، عن الحَرَاني ، عن ابن السّكيت : قال : يُقال : ذَرْذَا ، ودَعْ ذا ، ولا يُقال : وذَرْتُه ، ولا وَدَعْتَه . وأَمّا في الحاضر فيُقال : يَذَرُه ويَدَعُه . ولا يُقال :
وَاذرٌ ، ولا وَادِعٌ ، ولكن يُقال : تَرَكْتُه فأَنا تَارِكٌ .
وقال اللَّيْثُ : العربُ قد أَماتت المَصْدر من ( يَذر ) والفِعْل الماضي ، واسْتَعْملته في الحاضر والأمْر ، فإِذا أَرَادُوا المَصْدر قالوا : ذَرْه تَرْكاً .
وثَريدة كثيرة الوَذْرِ ، أَي كَثيرة قِطع اللَّحم .
وقوله : ( يَسِيرٍ ذَرْنِى وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً ) ( المدثر : 11 ) أَي كِلْه إليَّ فإنِّي أُجَازِيه وأَكفيك أَمْره .
وفي حَديث أُمِّ زَرْع : إنّي أَخاف أَنْ لا أَذَره .
قال أَبو بكر : قال ابن السِّكّيت : معناه : إنّي أَخاف أَن لا أَذَر صِفَته ولا أَقْطَعها من طُولها .
قال أَحمد بن عُبَيد : مَعْناه : أَخاف أَلاّ أَقْدر على فِراقه لأنَّ أَوْلادي منه والأسْباب التي بَينِي وبَيْنه .
روذ : أَبو العبَّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : الرَّوْذَةُ : الذَّهَابُ والمَجيء .
قلت : هكذا قيْد الحرف في نسخة مقيّدة بالذال . وأنا فيها واقف . ولعلّها : رَوْدَة ، من : رَادَ ، يَرُود .
رذي : قال اللَّيْثُ : الرَّذِيّ : المَترُوك الهالِكُ من الإبِل الذي لا يَسْتطيع بَرَاحاً ؛ والأُنْثَى رَذِيّة ، والفِعْلُ رَذِيَ يَرْذَى رَذَاوَةً ، وقد أَرْذَيْتُه .
وفي حَديث يُونُس : فَقَاءه الحُوتُ رَذِيَّا .
ثَعْلب ، عن ابن الأَعرابيّ : الرَّذِيّ : الضَّعِيفُ مِن كُلّ شَيءٍ ؛ قال لَبِيد :
يَأْوي إلى الأَطْناب كُلُّ رَذِيَّةٍ
مِثْلُ البَلِيَّة قالِصاً أَهْدَامُها
أَراد : كُلَّ امرأَة أَرْذاها الجُوع تَتَعرَّض سائِلةً . ورَذِية ، فعيلة بمعنى مفعولة .
والمُرْذَاةُ : التي قد هَزَلها الجُوع والسُّلال . والسُّلاَلُ : داءٌ باطِنٌ مُلازِمٌ للجَسد لا يَزَال يَسُلّه فيُذِيبُه .

##### Türkçe

ذ ر ( **وايء** )
**ذرأ** ، **ذرا** ، **ذأر** ، **وذر** ، **ذير** ، **روذ** ، **رذي** .
**ذرأ** : el-Leys dedi: denilir ki: **ذَرأَ** Allah yaratılmışı; onları **يَذْرَؤُ** **ذَرْءاً** (olarak) .
Allah’ın sıfatlarındandır: **الذَّارِىءُ**; ve o, yaratılmışı **ذَرَأ** eden, yani onları yaratan kimsedir; ve كذلك **البارِىءُ** (da böyledir).
Allah Teâlâ dedi: ( **وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ** ) (الأعراف: 178) yani: yarattık.
Azîz ve Celîl dedi: ( **جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجاً وَمِنَ الاَنْعَامِ أَزْواجاً يَذْرَؤُكُمْ** ) (الشورى: 11).
Ebû İshâk dedi: mânâ: onunla sizi **يَذْرَؤكم**; yani sizi çoğaltır; onu sizden ve en‘âmdan eşler kılar; bu yüzden ) **فِيهِ** (deki **الهاء**’yı zikretti; ve el-Ferrâ’, **في**’yi **الباء** mânâsına kılan kimse hakkında inşâd etti:
وأَرْغَبُ فيها عَن لَقِيطٍ ورَهْطِه
ولكنَّني عن سِنْبِسٍ لستُ أَرْغَبُ
yani: onunla rağbet ederim.
Dedim: el-Ferrâ’ âyetin tefsirinde ez-Zeccâc’ın dediğine benzer bir şey söyledi; ve o sahihtir.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: falan beni **أَذْرأَنِي** etti ve beni **أَشْكَعني** etti; yani beni öfkelendirdi.
Ebû Zeyd dedi: **أَذْرَأْتُ** adamı arkadaşıyla **إذْرَاءً** (olarak), eğer onu ona karşı kışkırttıysan ve onu ona düşkün kıldıysan.
el-Leys dedi: **ذَرَأْتُ** yeri; yani onu ektim.
Ve **زَرْعٌ ذَرِيءٌ**.
Dedi: ve **الذَّرْءُ**: zürriyetin sayısıdır; dersin ki: Allah senin **ذَرْءَك**’ını ve **ذَرْوَكَ**’ını artırdı; yani zürriyetini.
Ve **الذُّرِّيَة** babalara, oğullara, çocuklara ve kadınlara vâki olur.
Allah Celle ve Azze dedi: ( ) **فَلَكٍ يَسْبَحُونَ وَءَايَةٌ لَّهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ** ) (يس: 41) Nûh ile gemide taşınan babalarını murad etti.
Ömer dedi: zürriyetle haccedin; rızıklarını yemeyin ve yüklerini boyunlarında bırakmayın.
Ebû Ubeyd dedi: burada zürriyetle kadınları murad etti; ve merfû bir hadisle delil getirdi: Biz, Allah’ın Resûlü ( صلى الله عليه وسلم ) ile bir gazvede idik; öldürülmüş bir kadın gördü; dedi ki: ( **ما كانت هذه لتُقاتِلَ** ). Sonra bir adama dedi ki: ( **الْحَقْ خالداً فقُل له : لا تَقْتُلنّ ذُرِّيةً ولا عَسِيفاً** ).
Arap dili ehlinden bir cemaat, (**ذُرّية**)’nin aslının hemze olduğu görüşüne gitti. Bunu Ebû Ubeyd, ashabından rivayet etti; onlardan: Ebû Ubeyde, Yûnus ve Basralılardan başkaları.
Diğerleri, **الذُّرّية**’nin aslının **فُعْلِيّة** olduğu görüşüne gitti; **الذَّرّ**’den; ve onun tefsiri **كتاب الذال**’ın evvelinde geçti.
Allah Teâlâ dedi: ( **إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَءَالَ إِبْرَاهِيمَ وَءَالَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ** ( sonra dedi: ( **ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِن بَعْضٍ** ) (آل عمران: 34).
Ebû İshâk dedi: ) **ذُرِّيَّة** (yi bedel üzere nasbetti. Mânâ: Allah, bir kısmı bir kısmından olan zürriyeti seçti.
Dedim: böylece babalar ve oğullar onun içine girdi.
Ebû İshâk dedi: **ذُرِّيَّةٌ**’nin (hâl üzere) nasbedilmesi de câizdir; mânâ: bir kısmı bir kısmından olma hâlinde onları seçti.
Azîz ve Celîl’in sözü: ( **بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ** ) (الطور: 21) murad eder: küçük çocuklarını.
el-Leys bu bâbda dedi: denilir ki: **ذَرَاتُ الوَضِينَ**; eğer onu yere yaydıysan.
Dedim: bu, münker bir tashîftir; doğru olan: **ذرَأْتُ** devenin **وضِينَ**’ini; eğer onu yaydıysan, sonra üzerine semeri bağlamak için onu çöktürdüysen; ve onun tefsiri **كتاب ( الذال )**’da geçti.
Bu mânâ ile **( ذرأت )** diyen kimse hata etti ve tashîf etti.
el-Asma‘î: falanın başı **ذَرِىء** oldu; o **يَذْرَأ** **ذَرَءاً** (olarak), eğer beyazladıysa; ve onun üzerine **ذُرأَةٌ** yükseldi; yani aklık; ve inşâd etti:
وقد عَلَتْني ذُرأَةٌ بَادِي بَدِي
ورَئْيَةٌ تَنْهَضُ في تَشَدُّدِي
Dedi: bundan denilir: **جَدْيٌ أَذْرَأُ** ve **عَنَاقٌ ذَرْآء**; eğer başında beyazlık varsa.
Ve **مِلْحٌ ذَرْآنِيٌّ** ve **ذَرَآنيٌّ**: hafifletilmiş olarak; ağırlaştırma daha iyidir; yani şiddetli beyaz.
en-Nadr dedi: ekin, onu ilk ektiğin vakit ona: **الذَّرِيء** adını verirsin.
Ve biz bir yeri **ذَرَأْنَا**; yani onu ektik.
Ve falandan sözden bir **ذَرْءٌ** bana ulaştı; eğer ondan bir taraf sana ulaştı da tamamlanmadıysa.
Ebû Ubeyde dedi: o, sözden az bir şeydir.
Sahr b. Habnâ’ dedi:
أَتانِي عن مُغِيرةَ ذَرْءُ قَوْلٍ
وعن عِيسَى فقلتُ له كذاكا

**ذرا** : el-Leys dedi: denilir ki: rüzgâr toprağı **ذَرَت**; onu **تَذْرُوه** **ذَرْواً** (olarak), eğer onu taşıdı da savurduysa.
Ve denilir ki: sen yemeği **ذَرْيتَ** ve onu **ذَرَوْته**; **تَذْرِيةً** ve **ذَرْواً** (olarak).
Ve yemeği onunla savurduğun tahta parçasına **المِذْرَاة** denilir.
Dedi: ve **الذَّرى**: savurduğun şeyin adıdır; **النَّفَض** gibi; silkelediğin şeyin adıdır.
Ru’be dedi:
كالطِّحْنِ أو أَذْرَت ذَرًى لم يُطْحَنِ
Yani: rüzgârın savurması: toprağın ince kırıntıları.
Dedi: ve **الذَّرَى**: soğuk rüzgârdan seni örten şeydir; duvardan veya ağaçtan; denilir ki: kuzeyden bir **ذَرًى** ile **تَذَرَّ**.
Ve denilir ki: **الشَّوْل** için soğuktan bir **ذَرًى** düzeltin; o, **العَرْفج** ve başkasından ağacın sökülmesi, sonra kuzeyin estiği tarafa gelecek şekilde bir kısmının bir kısmı üzerine konulmasıdır; onunla develerin barınağında onlara set yapılır.
Ve **الذَّرَى**: gözyaşından dökülen şeydir; ve göz, gözyaşını **أَذْرت** etti; onu **تُذْرِيه** **إذْرَاءً** ve **ذَرًى** (olarak).
Şemir, İbnü’l-A‘râbî ve İbn Şümeyl’den: rüzgâr toprağı **ذَرَت**; ve onu **أَذْرَتْه**.
Şemir dedi: **( أَذْرَته )**’nin mânâsı: onu söktü ve onunla attı.
Dedi: ikisi iki lugattır: rüzgâr toprağı **ذَرَت**; onu **تَذْرُوه** ve onu **تَذْرِيه**.
Ebû’l-Heysem dedi: rüzgâr toprağı **ذَرَت**: onu uçurdu; ve **( أذْرَته )**’yi, “uçurdu” mânâsında inkâr etti.
Dedi: ancak denilir: bir şeyi bir şeyden **أذْرَيْت**; eğer onu attıysan; İmru’ul-Kays dedi:
فتُذْرِيك من أُخْرى القَطَاة فتَزْلَقِ
Dedi: mânâsı: düşersin ve atılırsın.
Dedi: elekten bir şey yükselmez; ancak ince olanı düşürür ve iri olanı tutar.
Dedi: Kur’ân ve Arapların sözü bunun üzerinedir; Allah Teâlâ dedi: ( ) (الذاريات: 1) yani: rüzgârlar.
Ve başka bir yerde dedi: ( **تَذْرُوهُ الرِّياحُ** ) (الكهف: 46).
Dedim: el-Münzirî bana Ebû Abbâs’tan, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: dedi ki: rüzgâr **ذَرَّت** ve **أَذْرت**; eğer toprağı **ذَرَت** ise.
Dedi: ve denilir: buğdayı **ذَرَوْتُ**; onu **أَذْرُوها** **ذَرْواً** (olarak).
Dedim: bu, Şemir’in İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğine uygundur.
el-Leys dedi: **الإذْرَاءُ**: bir şeyi vurmandır; onunla atarsın; dersin ki: onu kılıçla vurdum da başını **أَذْرَيْتُ** ettim; ve onu mızrakladım da onu atından **أَذْرَيْتُ** ettim; yani onu devirdim.
Ve kılıç, darbesini **يُذْرِي**; yani onunla atar.
el-Asma‘î dedi: falan **ذَرا** eder, **يَذْرُو**; yani hızlı bir geçişle geçti.
el-Acçâc dedi:
إذا مُقْرَمٌ مِنّا ذَرَا حَدُّ نابِه
تَخَمَّط فينا نابُ آخَرَ مُقْرَمِ
Dedi: ve **ريحٌ ذارِيةٌ**: toprağı **تَذْرُو** eder; ve bundan: insanların buğdayı **تَذْرِية** etmesi.
Dedi: **أَذْرَيْتُ** şeyi; eğer onu attıysan; ekim için tohumu atman gibi.
Dedi: buğdayın taşınıp savrulduğu şeye: **المِذْرَى** denilir.
Ve falan, falanı **يذَرِّي** eder; o, onun işini yükseltmendir ve onu övmendir; ve inşâd etti:
عَمْداً أُذَرِّي حَسبِي أن يُشْتَما
بهدر هَدَّارٍ يَمُجّ البَلْغَما
Ve denilir: falan, falanın **ذَرَى**’sındadır; yani onun gölgesindedir.
Ve denilir: bu ağaçla **استَذْر**; yani onun sıcaklığında ol.
Ebû Ubeyd: **المِذْرَى**: kuyruğun ucudur; ve **الرَّانِفَةُ**: onun perçemidir; ve inşâd etti:
أحَوْلي تَنْفُضُ آسْتُك مِذْرَوَيْها
لِتَقْتُلني فها أَنذا عُمَارَا
Ebû Ubeyd dedi: başkası dedi ki: **المِذْرَوان**: iki kalçanın ucudur; ve onların tekili yoktur. Dedi: bu, iki sözün daha iyisidir; çünkü eğer onların tekili olsaydı ve **( مِذّرَى )** denilseydi, ikilemede **مِذْرَيان** denilirdi.
el-Asma‘î dedi: yaydan da **المِذْرَوان**: alttan ve üstten kirişin üzerine düştüğü iki yerdir; ve Hüzeli’nin beytini inşâd etti:
على عَجْسِ هَتَّافة المِذْرَوَيْن زَوْراء مُضْجَعةِ في الشّمَالِ
el-Hasen el-Basrî dedi: ne isteriz ki onların birini **مِذْرَوَيْه**’ini silkerken göresin? “İşte ben buradayım; beni tanıyın” der.
Ebû Ubeyd dedi: **المِذْرَوان** sanki iki kalçanın iki dalı gibidir; ve Antara’nın beytini inşâd etti.
Başkası dedi: **المِذْرَوان**: her şeyin ucudur. Hasen, onlarla iki omuz başının iki dalını murad etti; bu, tehdit ederek gelen adama söylenir. Ebû Amr böyle dedi.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: falanoğullarını **تَذَرَّيْتُ** ettim ve onları **تَنَصَّيْتُ** ettim; eğer onlardan **الذِّرْوَة** ve **النَّاصِية** içinde, yani şeref ve yücelik ehli içinde evlendiysen.
Denilir: **نَعْجَةٌ مُذَرَّاةٌ** ve **كَبْشٌ مُذَرًّى**; eğer iki kürek kemiği arasında, orada kırpılmamış bir yün tutamı geciktirilmişse; ve Sâ‘ide el-Hüzeli dedi:
ولا صُوارٌ مُذَرَّاةٌ مَنَاسِجُها
مِثْلُ الفَرِيد الذي يَجْرِي مِن النُّظُمِ
Ve her şeyin **ذِرْوَةُ**’si: onun en üstüdür; çoğulu: **الذُّرَى**.
Ve **ذِرْوَة**: bedevîde bir yerin adıdır.
Ve **ذَروة**: bir adamın adıdır.
Ve **ذِرْوَةُ الصُّمَّان**: onun yüksek kısmıdır.
Ebû Zeyd: şüphesiz falan, **كريمُ الذَّرَى**’dır; yani tabiatı kerimdir.
Başkası dedi: **الذّرَة**: bir tanedir; bir tanesine **ذُرَةٌ** denilir; ve ona **أَرْزَن** denilir.
Ebû Bekir hadîsinde: muhakkak sizden biri, **الصُّوف الأذْرِيّ** üzerinde uyumaktan, **حَسَك السَّعْدان** üzerinde uyumaktan acı duyduğu gibi acı duyacaktır.
el-Müberred dedi: **الأذْرِي**: **أَذْرَبيجان**’a nisbetlidir. Araplar da böyle söyler; eş-Şemmâh dedi:
تَذَكَّرتُهَا وَهْناً وقد حال دُونَها
قُرَى أَذْرَبِيجان المَسالِحُ والجَالُ
el-Utbî dedi: **المِذْرَوَان**: her şeyin iki yanıdır; Araplar der ki: falan, iki yanını **يَضْرِبُ أَصْدَرَيْه** ederek gelir; ve iki böğrünü sallar; ve iki **مِذْرَوَيْه**’ini silker; ve onlar iki omzudur.
Ve denilir: aklık, onun iki **مِذْرَوَيْه**’ini kapladı; başının iki yanını murad eder; ve onlar iki şakak kemiğidir; ikisine **مِذْرَوَيْن** adı verildi; çünkü ikisi **يَذْرِيان** eder; yani ağarırlar. Ve **الذرَى**: o, aklıktır. Ve onun sakalı **ذَرِيت** oldu; sonra omuzlara, kalçalara ve uçlara mecaz yapıldı; Hüzeli dedi:
على عَجْسِ هَتّافة المِذْرَوَيْن زَوْراء مُضْجَعة في الشَّمَالِ

**ذأر** : hadiste rivayet edildi ki denildi: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) kadınları dövmeyi yasaklayınca, kocalarına karşı **ذَئِرْن** oldular.
Ebû Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi: yani ürktüler, başkaldırdılar ve cüret ettiler; bundan denilir: **امْرأةٌ ذَئِر**; **فَعِل** misali üzere; ve Ubeyd b. el-Abras dedi:
لمّا أتاني عن تَمِيم أنَّهم
ذَئِرُوا لِقَتْلَى عامِرٍ وَتَغضَّبُوا
Yani: bundan ürktüler ve onu inkâr ettiler. Ve denilir: bundan **أَنِفُوا** ettiler.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الذّائِر**: öfkeli. Ve **الذَّائر**: ürkek. Ve **الذَّائِرُ**: burun kıvıran.
Ebû Ubeyd: deve **ذاءَرَت** etti; **فاعلت** üzere; o hâlde o **مُذَائِر**’dir; eğer huyu kötüleştiyse; ve kadın da böyledir, eğer başkaldırdıysa; el-Hutay’e dedi: ( **ذارَت بأَنْفها** ) bundan, hafifletilmiş olarak.
Dedi: el-Asma‘î dedi: **ناقةٌ مُذَائِر**: o, burnuyla inler de sevgisi doğru çıkmaz olan devedir.
el-Leys dedi: **ذَئِر**; eğer düşmanına karşı öfkelendiyse ve ona saldırmaya hazırlandıysa.
Dedi: ve onu **أَذأَرْتُه**; yani onu mecbur bıraktım.
Başkası dedi: adamı falanla **أَذأَرتُ**; eğer onu ona karşı kışkırttıysan ve onu ona düşkün kıldıysan; böylece o, onunla **ذَئِر** oldu.

**ذير** : dedim: ve **الذِّيَارُ**, hemzesiz, sütlü devenin memelerine sarılan yaş dışkıdır; eğer onu sağmayı kesmek istedilerse, **الصِّرار**’ın onda iz bırakmaması için.
Ve çoban onun memelerini **ذَيَّرَ** etti; eğer onları **الذِّيار** ile sıvadıysa.
Ebû Safvân el-Esedî, İbn Meyyâde’yi hicvederek söyledi; Meyyâde onun annesiydi:
لَهْفِي عَلَيْكَ يابْن مَيّادَة الّتي
يكونُ ذِياراً لا يُحَتّ خِضَابُها
إذا زَبَنتْ عنها الفَصيلَ برِجْلِها
بَدَا من فُروج الشَّمْلَتيْن عُنَابُها
**عُنَابها** ile murad etti: onun **بَظْرَ**’ını.
el-Leys dedi: toprağa karıştırılan tezek, karıştırmadan önce **خُثّةً** diye adlandırılır; karıştırılınca o **ذِيرَةٌ**’dir; sütlü devenin memelerine, yavru onu emmesin diye sürülürse o **ذِيَار**’dır; ve inşâd etti:
غَدَتْ وهي مَحْشُوكةٌ حافِلٌ
فَرَاخَ الذِّيَار عليها صَخِيمَا

**وذر** : Osman’ın (Allah ona rahmet etsin) hadisinde: ona, bir adamın diğerine “ey **يا بْنَ شامّة الوَذْرِ**” dediği bir adam getirildi; o da ona had uyguladı.
Ebû Ubeyd dedi: o, mânâsı kazf olan bir kelimedir.
Dedi: ve **الوَذْرَة**: etten bir parçadır; **الفِدْرة** gibi. Ancak murad etti: “ey **يابن شامّة المَذَاكير**”; ondan kinaye yaptı; Araplar onunla sövüşürlerdi. Ve aynı şekilde ona “ey **يا بن ذات الرَّاية**” ve “ey **يا بن مُلْقَى أَرْحُل الرُّكْبَان**” dediği vakit.
Ebû Zeyd dedi: onların “ey **يا بن شامّة الوَذْر**” sözlerinde, onunla **القُلَف**’ı murad ettiler.
Dedi: ve **الوَذْرُ**: et parçasıdır.
Ve **الوَذْرَة**’yi **وَذَرْتُ**; onu **أَذِرُها** **وَذْراً** (olarak), eğer onu parça parça ettiysen.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَذَفة** ve **الوَذَرة**: kadının **بُظَارة**’sıdır.
el-Münzirî bana el-Harânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi: dedi ki: **ذَرْذَا** denilir ve **دَعْ ذا**; ve **وذَرْتُه** denilmez, ne de **وَدَعْتَه**. Ama hâzırda **يَذَرُه** ve **يَدَعُه** denilir. Ve denilmez: **وَاذرٌ**, ne de **وَادِعٌ**; fakat denilir: onu terk ettim; ben **تَارِكٌ**im.
el-Leys dedi: Araplar, (**يَذر**)’den masdarı ve mâzî fiili öldürdü; ve onu hâzır ve emirde kullandı; masdarı istediklerinde dediler ki: onu bırak; **ذَرْه تَرْكاً**.
Ve **ثَريدة** çok **الوَذْرِ** (olan); yani et parçaları çok olan.
Ve onun sözü: ( **يَسِيرٍ ذَرْنِى وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً** ) (المدثر: 11) yani: onu bana bırak; çünkü ben ona karşılık veririm ve işini sana yeterim.
Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Şüphesiz ben, onu **أَذَره** edememekten korkarım.”
Ebû Bekir dedi: İbnü’s-Sikkît dedi: mânâsı: onun vasfını **أَذَر** edememekten ve uzunluğundan onu kesememekten korkarım.
Ahmed b. Ubeyd dedi: mânâsı: ondan ayrılmaya güç yetirememekten korkarım; çünkü çocuklarım ondandır ve benimle onun arasındaki bağlar.

**روذ** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّوْذَةُ**: gidip gelmedir.
Dedim: harfin kaydı, **بالذال** ile kayıtlı bir nüshada böyledir. Ben onda duruyorum. Belki o: **رَوْدَة**’dir; **رَادَ ، يَرُود**’dan.

**رذي** : el-Leys dedi: **الرَّذِيّ**: develerden, uzaklaşmaya güç yetiremeyen, terk edilmiş helâk olmuş olandır; dişisi **رَذِيّة**; fiil: **رَذِيَ يَرْذَى رَذَاوَةً**; ve onu **أَرْذَيْتُ**.
Yûnus hadîsinde: balık onu **رَذِيَّا** olarak dışarı attı.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّذِيّ**: her şeyden zayıf olan; Lebîd dedi:
يَأْوي إلى الأَطْناب كُلُّ رَذِيَّةٍ
مِثْلُ البَلِيَّة قالِصاً أَهْدَامُها
Murad etti: açlığın zayıflattığı her kadını; dilenerek ortaya çıkar. Ve **رَذِية**: **فعيلة** (kalıbında), **مفعولة** mânâsında.
Ve **المُرْذَاةُ**: açlık ve **السُّلال** onu zayıflatmış olan (dişi). Ve **السُّلاَلُ**: bedene yapışık, içte olan bir hastalıktır; onu durmadan zayıflatır da eritir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والدال وما يثلثهما)
(ودس) الواو والدال والسين: كلمتان:
الأولى الوديس: النبات، يقال أودَسَت الأرضُ: أخرجَتْ نَبْتَها.
والأخرى: وَدَسَ الشَّيءَ: خَبَّأه. وما أدرِي أين وَدَسَ، أي ذَهَب.
(ودص) الواو والدال والصاد. يقولون: ودَصَ إليَّ بكلامٍ: ألقاه ولم يتمَّه.
(ودع) الواو والدال والعين: أصلٌ واحد يدلُّ على التَّرْك والتَّخْلِية. وَدَعَه: تركه، ومنه دَعْ. ويُنشد:
ليت شِعْري عنْ خليلي ما الَّذِي *** غالَهُ في الحبِّ حَتَّى وَدعَهْ([1])ومنه وَدَّعْتُه توديعاً. ومنه الدَّعَة: الخَفْض، كأنّه أمرٌ يترك معه ما يُنْصِب. ورجلٌ مُتَّدِعٌ: صاحب راحة، وقد نالَ الشَّيءَ وادِعاً مِن غير تكلُّف. والوَديع: الرّجُل الساكن. والمُوادَعَة: المصالَحة والمتاركة. [و] وَدَّعْتُ الثَّوبَ في صُِوانِهِ، والثَّوب مِيدَعٌ.
(ودف) الواو والدال والفاء. يقولون: الوَدْفة([2]): الروضة الخضراء. ووَدَف الشّحمُ: ذابَ وسال.
(ودق) الواو والدال والقاف: كلمةٌ تدلُّ على إتيانٍ وأنَسَة. يقال وَدَقْتُ به، إذا أنِسْتَ به وَدْقاً. والمَوْدِق: المأتَى والمكان الذي تقِفُ فيه آنِساً. ومَوْدِق الظَّبْي: المكان يقِف فيه إذا تناوَلَ الشَّجرة. ومنه قوله:
* تُعفّي بذيل المِرْط إذ جئتُ مَوْدِقي([3]) *
ومنه أتَانٌ وَدِيقٌ، إذا أرادت الفحل، وبها وِدَاقٌ كأنَّها تأنس إليه وتستأنسه. والوَدْق: المَطَر، لأنَّه يَدِقُّ، أي يجيء من السَّماء.
ومما شذَّ عن الباب الوَدَق: نُقَطٌ حُمر تخرجُ في العين، الواحدة وَدَقة.
(ودك) الواو والدال والكاف: كلمةٌ واحدة، هي الوَدَك، وهو معروف. ويقال دَجاجةٌ وَدِيكةٌ، أي سمينة. ورجلٌ وادِكٌ: له وَدَكٌ.
(ودن) الواو والدال والنون، فيه ثلاثُ كلماتٍ غيرِ منقاسة: إحداهَا الوَدْنُ([4])، وهو حُسْن القيام على العروس. يقال: أخَذُوا في وِدانِهِ.
والأخرى المُودَنُ والمَوْدُون([5]). قال:
وأمّكَ سوداءُ مودونةٌ *** كأنَّ أناملَها الحُنْظُبُ([6])والكلمة الثالثة وَدَنْتُ الشَّيءَ: بَلَلتُهُ، والأمر منه دِنْ. واتَّدَنَ: ابتَلَّ.
(وده) الواو والدال والهاء: كلمةٌ واحدةٌ. استَوْدَهَت الإبلُ واسْتَيْدَهَت، إذا اجتمعَتْ وانساقت. قال أبو بكر: وَدَهَني([7]) عن هذا، أي صدَّني عنه.
(ودي) الواو والدال والحرف المعتل: ثلاثُ كلماتٍ غير منقاسة: الأولى وَدَى الفرسُ ليَضرِبَ أو يبول، إذا أدْلَى. ومنه الوَدْي: ماءٌ يخرج من الإنسان كالمَذْي.
والثانية: وَدَيْتُ الرّجلَ أُدِيهِ دِيةً.
والثالثة: الوَدِيُّ: صِغار الفُسلان.
وإذا هُمز تغيَّرَ المعنى وصار إلى بابٍ من الهَلاك والضَّياع. يقولون: المُوَدَّأة([8]): المَهْلَكة، وهي على لفظ المفعول به. ويقولون: ودَّأْتُ عليه الأرضَ، إذا دَفَنْتَه. ووَدَّأ بالقوم، إذا أرْدَاهم([9]).
(ودج) الواو والدال والجيم: *كلمة واحدة: الوَدَجَانِ: عِرْقانِ في الأخدَعَين. ثم يشبَّه بذلك، فيقال للأخوين: وَدَجانِ. قال:
فقُبِّحْتُما من وافِدَين اصطُفيتُما *** ومن وَدَجَيْ حَربٍ تَلَقَّحُ حائلِ([10])ووَدَجْتُ بين القَوم: أصلحتُ بينهم، مأخوذٌ من الوَدَجين، أي اتَّفَقوا كاتِّفاق الوَدَجَيْن.
(وذر) الواو والذال والراء كلمتانِ: إحداهما الوَذَرةُ، وهي الفِدْرَة من اللـحم. والتَّوْذير: أن يُشْرَطَ الجُرح فيقال: وذّرْتُه. وفي الحديث أنَّ رجلاً قال لآخر: "يا ابن شامّة الوَذَر" فحُدّ، كأنَّه عَرَّض لها بأعضاء الرِّجال.
والأخرى قولهم: ذَرْذَا. قال أهل اللُّغة: أماتت العرب الفِعل من ذَرْ في الماضي، فلا يقولون وَذَرْتُه.
(وذف) الواو والذال والفاء: كلمةٌ واحدة، هي التوذُّف: التَّبَختُر. يقال: أقبَلَ يتوذّف.
(وذل) الواو والذال واللام: كلمتان إحداهما مشهورةٌ قد قِيلَت، الوَذيلة، وهي المِرآة. والأخرى: الوَِذَالة([11]): ما يقطع الجزَّار من اللَّحم بغير قَسْمٍ، يقال: توذَّلُوا منه شيئاً.
(وذم) الواو والذال والميم: كلمةٌ تدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. منهُ قولُهم: وذَّمْتُ الكلبَ، إذا جعلتَ له قِلادة. والوَذَمة: الحُزَّة من الكَرِش المعلَّقة، والجمع وِذام. والوَذَم: جمع وَذَمة، وهي سيورٌ تُشدُّ بعَرقُوَةِ الدَّلو. [و] وَذِمت الدّلوُ: انقطَعَ وَذَمُها. أمَّا وذائمُ الأموال فهي التي نُذِرَت فيها النُّذور. والقياس واحد كأنَّها ليست من خالص المال الذي يجوز التصرُّف فيه، بل هي معلَّقة على المال. ويقال: بل الوذيمة: الهَدْي يُهْدَى للنُّسُْك. وقولهم: وَذَّمَ فلانٌ على المائة: زادَ، من هذا أيضاً، كأنَّ الزّيادة معلَّقة بالمائة.
(وذح) الواو والذال والحاء كلمة. فالوَذَح: ما تعلَّقَ بأصواف الغنَم من البَعَر، ثم يقال امرأةٌ وَذَاحٌ: غيرُ عفيفة.
---------------------__
([1]) البيت لأبي الأسود الدؤلي، في اللسان (ودع). قال في اللسان: "وعليه قرأ بعضهم: ﴿ما ودعك ربك وما قلى﴾ [الضحى 3].
([2]) والوديفة أيضاً.
([3]) لامرئ القيس في ديوانه بروايتي الطوسي وخرابنداذ، واللسان (ودق). وصدره:
* دخلت على بيضاء جم عظامها *
([4]) والودان أيضاً.
([5]) لم يفسره هنا، وفي المجمل: "والمودن: القصير اليد، وكذلك المودون".
([6]) لحسان بن ثابت في ديوانه 61 واللسان (ودن، حنظب). وفي الديوان والموضع الأخير من اللسان: "سوداء نوبية".
([7]) في الجمهرة (2: 306): "أودهني"، وما في الجمهرة يطابقه ما في اللسان. وما في الأصل هنا يطابقه ما في القاموس.
([8]) في الأصل: "الموادة"، صوابه وضبطه من المجمل واللسان (ودأ).
([9]) في الأصل: "أرادهم"، تحريف.
([10]) لزيد الخيل، كما في اللسان (ودج)، وصدره محرف هناك.
([11]) ضبطت في الأصل والمجمل بكسر الواو، وفي القاموس واللسان بفتحها.

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الدال** وما يثلثهما)
(**ودس**) **الواو** ve**الدال** ve**السين**: iki kelimedir:
birincisi **الوديس**: bitki; denir ki: **أودَسَت الأرضُ**: bitkisini çıkardı.
diğeri: **وَدَسَ الشَّيءَ**: onu gizledi. Ve bilmem nerede **وَدَسَ**; yani gitti.

(**ودص**) **الواو** ve**الدال** ve**الصاد**. Derler: **ودَصَ إليَّ بكلامٍ**: onu attı ve tamamlamadı.

(**ودع**) **الواو** ve**الدال** ve**العين**: tek bir asıl; terk etmeye ve boş bırakmaya delâlet eder. **وَدَعَه**: onu terk etti; bundan **دَعْ**. Ve inşad olunur:
ليت شِعْري عنْ خليلي ما الَّذِي *** غالَهُ في الحبِّ حَتَّى **وَدعَهْ**([1])
Ve bundan **وَدَّعْتُه** **توديعاً**. Ve bundan **الدَّعَة**: alçaklık (rahatlık); sanki onunla birlikte yoran şey terk edilir. Ve **رجلٌ مُتَّدِعٌ**: rahat sahibi; ve şeyi, külfetsiz olarak **وادِعاً** elde etmiştir. Ve **الوَديع**: sakin adam. Ve **المُوادَعَة**: barışma ve karşılıklı terk etme. [و] **وَدَّعْتُ الثَّوبَ في صُِوانِهِ**; ve elbise **مِيدَعٌ**dur.

(**ودف**) **الواو** ve**الدال** ve**الفاء**. Derler: **الوَدْفة**([2]): yeşil çayır. Ve **وَدَف الشّحمُ**: eridi ve aktı.

(**ودق**) **الواو** ve**الدال** ve**القاف**: gelmeye ve ünsiyete delâlet eden bir kelime. Denir: **وَدَقْتُ به**; onunla ünsiyet ettiğin zaman, **وَدْقاً**. Ve **المَوْدِق**: gelinen yer ve ünsiyetli olarak durduğun mekân. Ve **مَوْدِق الظَّبْي**: ağacı yediği zaman durduğu yer. Ve bundan onun sözü:
* تُعفّي بذيل المِرْط إذ جئتُ **مَوْدِقي**([3]) *
Ve bundan **أتَانٌ وَدِيقٌ**: aygırı istediği zaman; ve onda **وِدَاقٌ** vardır; sanki ona ünsiyet eder ve onu ünsiyetli kılar. Ve **الوَدْق**: yağmur; çünkü **يَدِقُّ**, yani gökten gelir.
Ve babdan şâz olan şeylerden: **الوَدَق**: gözde çıkan kırmızı noktalar; bir tanesi **وَدَقة**.

(**ودك**) **الواو** ve**الدال** ve**الكاف**: tek bir kelime; o **الوَدَك**tir ve o bilinir. Ve denir: **دَجاجةٌ وَدِيكةٌ**: yani semiz. Ve **رجلٌ وادِكٌ**: onda **وَدَكٌ** vardır.

(**ودن**) **الواو** ve**الدال** ve**النون**; onda kıyaslanmamış üç kelime vardır: birincisi **الوَدْنُ**([4]); o, gelin üzerinde güzel durup kalkmadır. Denir: **أخَذُوا في وِدانِهِ**.
Diğeri **المُودَنُ** ve**المَوْدُون**([5]). Dedi:
وأمّكَ سوداءُ مودونةٌ *** كأنَّ أناملَها الحُنْظُبُ([6])
Üçüncü kelime: **وَدَنْتُ الشَّيءَ**: onu ıslattım; bunun emri **دِنْ**. Ve **اتَّدَنَ**: ıslandı.

(**وده**) **الواو** ve**الدال** ve**الهاء**: tek bir kelime. **استَوْدَهَت الإبلُ** ve**اسْتَيْدَهَت**: toplandığı ve sevk olunduğu zaman. Ebû Bekir dedi: **وَدَهَني**([7]) bundan; yani beni ondan çevirdi.

(**ودي**) **الواو** ve**الدال** ve**الحرف المعتل**: kıyaslanmamış üç kelime: birincisi **وَدَى الفرسُ**: vurmak yahut işemek için, sarkıttığı zaman. Ve bundan **الوَدْي**: insandan **المَذْي** gibi çıkan su.
İkincisi: **وَدَيْتُ الرّجلَ**: ona **دِيةً** öderim.
Üçüncüsü: **الوَدِيُّ**: küçük taylar.
Ve hemzelenirse mânâ değişir ve helâk ve ziya’ babına gider. Derler: **المُوَدَّأة**([8]): helâk yeri; ve o, mef’ûl bih lafzı üzerinedir. Ve derler: **ودَّأْتُ عليه الأرضَ**: onu gömdüğün zaman. Ve **وَدَّأ بالقوم**: onları helâk ettiği zaman([9]).

(**ودج**) **الواو** ve**الدال** ve**الجيم**: *tek bir kelime: **الوَدَجَانِ**: **الأخدَعَين**de iki damardır. Sonra bununla benzetme yapılır; iki kardeşe **وَدَجانِ** denir. Dedi:
فقُبِّحْتُما من وافِدَين اصطُفيتُما *** ومن **وَدَجَيْ** حَربٍ تَلَقَّحُ حائلِ([10])
Ve **وَدَجْتُ بين القَوم**: aralarını düzelttim; **الوَدَجين**den alınmıştır; yani **وَدَجَيْن**in uyuşması gibi uyuştular.

(**وذر**) **الواو** ve**الذال** ve**الراء** iki kelimedir: birincisi **الوَذَرةُ**; o, etten bir parçadır. Ve **التَّوْذير**: yaranın çizilmesidir; denir: **وذّرْتُه**. Ve hadiste, bir adamın diğerine dediği: "يا ابن شامّة **الوَذَر**" ve had cezası uygulandı; sanki onunla erkeklerin uzuvlarına ta’riz etti.
Diğeri onların sözü: **ذَرْذَا**. Dil ehli dedi: Araplar, geçmişte **ذَرْ**’den fiili öldürdüler; bu yüzden **وَذَرْتُه** demezler.

(**وذف**) **الواو** ve**الذال** ve**الفاء**: tek bir kelime; o **التوذُّف**tur: salınarak yürüme. Denir: **أقبَلَ يتوذّف**.

(**وذل**) **الواو** ve**الذال** ve**اللام**: iki kelime; birincisi meşhur olup söylenmiştir: **الوَذيلة**; o, aynadır. Diğeri: **الوَِذَالة**([11]): kasabın, paylaştırmaksızın etten kestiği şey; denir: **توذَّلُوا منه شيئاً**.

(**وذم**) **الواو** ve**الذال** ve**الميم**: bir şeyi bir şeye asmaya delâlet eden bir kelime. Ondan onların sözü: **وذَّمْتُ الكلبَ**: ona tasma yaptığın zaman. Ve **الوَذَمة**: asılı işkembeden bir parça; çoğulu **وِذام**. Ve **الوَذَم**: **وَذَمة**nin çoğuludur; o, kovanın **عَرقُوَة**sine bağlanan kayışlardır. [و] **وَذِمت الدّلوُ**: onun **وَذَمُ**u koptu. Ama **وذائمُ الأموال**: içinde adaklar adanmış olanlardır. Ve kıyas birdir; sanki o, tasarruf edilmesi câiz olan halis maldan değildir; bilakis mala asılıdır. Ve denir: bilakis **الوذيمة**: nüsük için hediye edilen **الهَدْي**dir. Ve onların sözü: **وَذَّمَ فلانٌ على المائة**: artırdı; bu da bundandır; sanki artış yüzlüğe asılıdır.

(**وذح**) **الواو** ve**الذال** ve**الحاء** bir kelimedir. **الوَذَح**: koyunun yünlerine asılı kalan dışkı şeyidir; sonra **امرأةٌ وَذَاحٌ** denir: iffetsiz.

---------------------__
([1]) Beyit Ebü’l-Esved ed-Düelî’nindir, Lisân’da (**ودع**). Lisân’da dedi: "Ve bunun üzerine bazıları okudu: ﴿ما ودعك ربك وما قلى﴾ [الضحى 3].
([2]) **والوديفة** da.
([3]) İmru’ül-Kays’ındır, divanında Tûsî ve Harâbendâz rivayetleriyle, ve Lisân (**ودق**). Ve صدرُه:
* دخلت على بيضاء جم عظامها *
([4]) **والودان** da.
([5]) Burada onu açıklamadı; ve Mücmel’de: "Ve **المودن**: eli kısa olan; ve كذلك **المودون**".
([6]) Hassân b. Sâbit’indir, divanında 61 ve Lisân (**ودن**، **حنظب**). Ve divanda ve Lisân’ın son yerinde: "سوداء نوبية".
([7]) Cümhere’de (2: 306): "**أودهني**"; ve Cümhere’de olan, Lisân’da olanla uyuşur. Ve asılda burada olan, Kâmûs’ta olanla uyuşur.
([8]) Asılda: "**الموادة**"; doğrusu ve ضبطı Mücmel ve Lisân’dan (**ودأ**).
([9]) Asılda: "**أرادهم**"; tahrif.
([10]) Zeydü’l-Hayl’indir, Lisân’da (**ودج**); ve صدرُه orada tahrif edilmiştir.
([11]) Asılda ve Mücmel’de **الواو**’un kesriyle ضبط edildi; Kâmûs ve Lisân’da fethiyle.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- [يقال: فلان يذر الشيء. أي: يقذفه لقلة اعتداده به]، ولم يستعمل ماضيه. قال تعالى: ﴿قالوا أجئتنا لنعبد الله وحده ونذر ما كان يعبد آباؤنا﴾ [الأعراف/ 70]، ﴿ويذرك وآلهتك﴾ [الأعراف/127]، ﴿فذرهم وما يفترون﴾ [الأنعام/ 112]، ﴿وذروا ما بقي من الربا﴾ [البقرة/278] إلى أمثاله. وتخصيصه في قوله: ﴿ويذرون أزواجا﴾ [البقرة/234]، ولم يقل: يتركون ويخلفون؛ فإنه يذكر فيما بعد هذا الكتاب إن شاء الله. [والوذرة: قطعة من اللحم، وتسميتها بذلك لقلة الاعتداد بها نحو قولهم فيما لا يعتد به: هو لحم على وضم] (ما بين [ ] نقله الزركشي في البرهان 3/453).

##### Türkçe

- Denilir: falan kimse **يذر** şeyi; yani: ona az itibar etmesinden dolayı onu atar; ve onun mâzîsi kullanılmamıştır. Yüce Allah dedi ki: ﴿Dediler: Bizi, Allah’a yalnızca ibadet edelim ve babalarımızın ibadet eder olduklarını **نذر** edelim diye mi geldin?﴾ [el-A‘râf/ 70], ﴿ve seni ve ilâhlarını **يذرك**﴾ [el-A‘râf/127], ﴿Öyleyse onları ve uydurduklarını **فذرهم**﴾ [el-En‘âm/ 112], ﴿ve ribâdan kalan şeyi **وذروا**﴾ [el-Bakara/278] ve benzerlerine kadar. Ve onun, şu sözünde tahsis edilmesi: ﴿ve eşler **ويذرون**﴾ [el-Bakara/234]; ve “bırakırlar” ve “geride bırakırlar” demedi; çünkü bu kitaptan sonra, Allah dilerse, zikredilecektir. [Ve **الْوَذْرَةُ**: etten bir parçadır; ve onun bu şekilde adlandırılması, ona az itibar edilmesinden dolayıdır; onların, itibar edilmeyen şey hakkında sözleri gibi: “o, bir et( parçası)dır, bir **وَضْم** üzerinde.”] ([ ] arasındakini ez-Zerkeşî el-Burhân 3/453’te nakletmiştir).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ذ ر
ذره واحذره‏.‏
والعرب أماتت المصدر منه فيقولون‏:‏ ذر تركاً وإذا قيل لهم ذروه قالوا قد وذرناه‏.‏
وعندي وذرة من لحم‏:‏ قطعة بلا عظم‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قولهم في الشتم‏:‏ يا ابن شامّة الوذر‏:‏ يريدون الزانية والوذر كناية عن ا لمذاكير‏.‏
وعن عثمان رضي الله عنه‏:‏ أنه رفع إليه من قاله فحدّه‏.‏
وامرأة لمياء الوذرتين وهما الشفتان‏.‏

##### Türkçe

و ذ ر
**ذره** ve **احذره**.
Araplar ondan masdarı öldürdüler; şöyle derler: **ذر** “terk ediş” (olarak). Ve onlara **ذروه** denildiğinde derler ki: “Onu **وذرناه**.”
Benim yanımda etten bir **وذرة** var: kemiksiz bir parça.
Mecazdan: sövmede onların sözü: **يا ابن شامّة الوذر**: zina eden kadını kastederler; **الوذر** ise erkeklik organlarına kinayedir.
Osman رضي الله عنه’dan: onu söyleyeni kendisine yükseltildi de ona had uyguladı.
Ve **امرأة لمياء الوذرتين**: ikisi de dudaklardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَذْرَةُ، بالتسكين، من اللحم: القطعة الصغيرة مثل الفِدْرَةِ، وقيل: هي البَضْعَةُ لا عظم فيها، وقيل: هي ما قطع من اللحم مجتمعاً عَرْضاً بغير طُولٍ. وفي الحديث: فأَتينا بثريدة كثيرة الوَذْرِ أَي كثيرة قِطَعِ اللحم، والجمع وَذْرٌ ووَذَرٌ؛ عن كراع؛ قال ابن سيده: فإِن كان ذلك فوَذْرٌ اسم جمع لا جمع. ووَذَرَه وَذْراً: قَطَعَه. والوَذْرُ: بَضْعُ اللحم. وقد وَذَرْتُ الوَذْرَةَ أَذِرُها وَذْراً إِذا بَضَعْتَها بَضْعاً. ووَذَّرْتُ اللحم تَوْذِيراً: قطعته، وكذلك الجُرْح إِذا شرطته.والوَذْرَتانِ: الشَّفَتانِ؛ عن أَبي عبيدة؛ قال أَبو حاتم: وقد غلط إِنما الوَذْرَتان القطعتان من اللحم فشبهت الشفتان بهما. وعَضُدٌ وذِرَة: كثيرة الوَذْرِ، وامرأَة وَذِرَةٌ: رائحتها رائحة الوَذْرِ، وقيل: هي الغليظة الشفة. ويقال للرجل: يا ابنَ شَامَّة الوَذْرِ وهو سَبٌّ يكنى به عن القذف. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه: أَنه رُفِعَ إِليه رجلٌ قال لرجل: يا ابن شامَّة الوَذْرِ، فحَدَّه، وهو من سِبابِ العَرَبِ وذَمِّهم، وإِنما أَراد يا ابن شامَّة المَذاكير يعنون الزنا كأَنها كانت تَشُمُّ كَمَراً مختلفة فكني عنه، والذكر: قطعة من بدن صاحبه، وقيل: أَرادوا بها القُلَفَ جمع قُلْفَةِ الذكر، لأَنها تقطع، وكذلك إِذا قال له: يا ابن ذات الرايات، ويا ابن مُلْقى أَرحُل الرُّكْبانِ ونحوها، وقال أَبو زيد في قولهم: يا ابن شامّة الوَذْرِ أَراد بها القُلَفَ، وهي كلمة قذف. ابن الأَعرابي: الوَدَفَةُ والوَذَرَةُ بُظارةُ المرأَة. وفي الحديث: شر النساء الوَذِرَةُ المَذِرَةُ وهي التي لا تستحي عند الجماع. ابن السكيت: يقال ذَرْ ذا، ودَعْ ذا، ولا يقال وَذَرْتُه ولا وَدَعْتُه، وأَما في الغابر فيقال يَذَرُه ويَدَعُه وأَصله وَذِرَهُ يَذَرُه مثال وَسِعَه يَسَعُه، ولا يقال واذِرٌ لا واَدِعٌ، ولكن تركته فأَنا تارك. وقال الليث: العرب قد أَماتت المصدر من يَذَرُ والفعلَ الماضي، فلا يقال وَذِرَهُ ولا وَاذِرٌ، ولكن تركه وهو تارك، قال: واستعمله في الغابر والأَمر فإِذا أَرادوا المصدر قالوا ذَرْهُ تَرْكاً، ويقال هو يَذَرُه تركاً. وفي حديث أُم زرع: إِني أَخاف أَن لا أَذَرَه أَي أَخاف أَن لا أَترك صفته ولا أَقطعها من طولها، وقيل: معناه أَخاف أَن لا أَقدر على تركه وفراقه لأَن أَولادي منه والأَسباب التي بيني وبينه؛ وحكم يَذَرُ في التصريف حكم يَدَعُ. ابن سيده: قالوا هو يَذَرُه تَرْكاً وأَماتوا مصدره وماضيه، ولذلك جاء على لفظ يَفْعَلُ ولو كان له ماض لجاء على يَفْعُلُ أَو يَفْعِلُ، قال: وهذا كُلُّه أَو جُلُّه قِيلُ سيبويه. وقوله عز وجل: فَذَرْني ومن يكذب بهذا الحديث؛ معناه كِلْه إِليّ ولا تَشْغَلْ قَلْبَكَ به فإِني أُجازيه. وحكي عن بعضهم: لم أَذِرْ وَرائي شيئاً، وهو شاذ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الوَذْرَةُ**, sükûn ile, etten: **الفِدْرَةِ** gibi küçük parça;
ve denildi: içinde kemik olmayan **البَضْعَةُ**dır; ve denildi: etten, toplu hâlde enlemesine, boyuna olmaksızın kesilen şeydir. Ve hadiste: “Bize çok **الوَذْرِ**li bir **ثريدة** getirildi” yani et parçaları çok; çoğulu **وَذْرٌ** ve **وَذَرٌ**dur; **كراع**’dan; İbn Sîde dedi: Eğer bu böyle ise, **وَذْرٌ** çoğul değil, cem‘ ismidir. Ve **وَذَرَه وَذْراً**: onu kesti. Ve **الوَذْرُ**: etin **بَضْعُ**udur. Ve ben **الوَذْرَةَ**yi **وَذَرْتُ**; onu **أَذِرُها وَذْراً**; onu **بَضْعاً** ile **بَضَعْتَها** ettiğin zaman. Ve eti **وَذَّرْتُ**; **تَوْذِيراً**: onu kestim; aynı şekilde yarayı da, onu çizdiğin zaman. Ve **الوَذْرَتانِ**: iki dudaktır; Ebû Ubeyde’den; Ebû Hâtim dedi: Yanılmıştır; ancak **الوَذْرَتان** etten iki parçadır; dudaklar onlara benzetildi. Ve **عَضُدٌ وذِرَة**: **الوَذْرِ**i çok olan; ve **امرأَة وَذِرَةٌ**: kokusu **الوَذْرِ** kokusudur; ve denildi: kalın dudaklıdır. Ve erkeğe denilir: “Ey **ابنَ شَامَّة الوَذْرِ**”; bu, zina isnadına kinaye edilen bir sövüştür. Ve Osman’ın hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Kendisine, bir adama “Ey **ابن شامَّة الوَذْرِ**” diyen bir adam getirildi de ona had uyguladı; bu, Arapların sövgülerinden ve yermelerindendir; ancak muradı “Ey **ابن شامَّة المَذاكير**” idi; zinayı kastediyorlar; sanki o, farklı **كَمَراً**ları kokluyordu da onunla kinaye edildi; ve **الذكر**: sahibinin bedeninden bir parçadır; ve denildi: onunla **القُلَفَ**ı kastettiler; **قُلْفَةِ الذكر**in çoğulu; çünkü o kesilir; aynı şekilde ona “Ey **ابن ذات الرايات**” ve “Ey **ابن مُلْقى أَرحُل الرُّكْبانِ**” ve benzerleri dediği zaman. Ebû Zeyd, onların “Ey **ابن شامّة الوَذْرِ**” sözünde dedi: onunla **القُلَفَ**ı kastetti; bu, bir zina isnadı kelimesidir. İbnü’l-A‘râbî: **الوَدَفَةُ** ve **الوَذَرَةُ** kadının **بُظارةُ**sıdır. Ve hadiste: “Kadınların en şerlisi **الوَذِرَةُ المَذِرَةُ**dir”; o, cinsel birleşme sırasında hayâ etmeyendir. İbnü’s-Sikkît: “**ذَرْ** şunu” ve “**دَعْ** şunu” denir; “**وَذَرْتُه**” ve “**وَدَعْتُه**” denmez; ama gelecek zamanda “**يَذَرُه**” ve “**يَدَعُه**” denir; aslı **وَذِرَهُ يَذَرُه**dur; **وَسِعَه يَسَعُه** misali; ve **واذِرٌ** denmez, **واَدِعٌ** da denmez; fakat “Onu terk ettim; ben terk edenim” denir. Leys dedi: Araplar **يَذَرُ**ın masdarını ve mâzî fiilini öldürmüştür; bu yüzden “**وَذِرَهُ**” denmez ve “**وَاذِرٌ**” de denmez; fakat “Onu terk etti; o terk edendir” (denir). Dedi: Onu gelecek zamanda ve emirde kullanmışlardır; masdarı istedikleri zaman “**ذَرْهُ تَرْكاً**” derler; ve “O, onu **تَرْكاً** olarak **يَذَرُه**” denir. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ben, onu **أَذَرَه**memekten korkarım” yani onun vasfını terk edememekten ve onu uzunluğundan kesip koparamamaktan korkarım; ve denildi: mânası, onu terk etmeye ve ondan ayrılmaya güç yetirememekten korkarım; çünkü çocuklarım ondandır ve benimle onun arasındaki bağlar (vardır); ve **يَذَرُ**nun tasrîfte hükmü **يَدَعُ**nun hükmüdür. İbn Sîde: “O, onu **تَرْكاً** olarak **يَذَرُه**” dediler; masdarını ve mâzîsini öldürdüler; bu yüzden **يَفْعَلُ** lafzı üzere geldi; eğer onun bir mâzîsi olsaydı **يَفْعُلُ** yahut **يَفْعِلُ** üzere gelirdi. Dedi: Bu, bütünüyle yahut çoğuyla Sîbeveyh’in sözü olarak söylenmiştir. Ve O’nun عز وجل sözü: **فَذَرْني ومن يكذب بهذا الحديث**; mânası: onu bana bırak ve onunla kalbini meşgul etme; çünkü ben ona karşılık vereceğim. Ve bazılarından nakledildi: “Ben, arkamda hiçbir şey **أَذِرْ**medim”; bu şâzdır; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ذ ر * تقول * ذَرْهُ * أي دعه وهو يَذَرُهُ أي يدعه ولا يُقال منه وَذَرَهُ ولا وَاذِرٌ ولكن تركه وهو تارك

##### Türkçe

* و ذ ر * “**ذَرْهُ**” dersin; yani onu bırak. Ve o, onu **يَذَرُهُ**; yani onu bırakır. Ve ondan “**وَذَرَهُ**” denilmez, ne de “**وَاذِرٌ**”; fakat “onu terk etti” denir ve o “terk eden”dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الوذرة، بفتح فسكون: القطعة الصغيرة من اللحم مثل الفدرة، وقيل: هي البضعة لا عظم فيها، ويحرك، أو ما قطع منه أي اللحم مجتمعا عرضا بغير طول. قال ابن الأعرابي: الوذفة والوذرة: بظارة المرأة، ج وذر، التسكين، ويحرك في وذر اللحم، عن كراع، قال ابن سيده: فإن كان ذلك فوذر اسم للجمع لا جمع. وذره، أي اللحم، وذرا، كوعده: قطعه وجرحه، هكذا في النسخ، وهو غير محرر، والصواب: وجرحه: شرطه، كما في اللسان وغيره، وهذا أيضا يحتاج إلى تأمل فإن فعل شرط الجرح إنما هو التوذير لا الوذر، فانظره، فإن لم يكن ذلك سقطا من النساخ فهو غلط من المصنف. وذر الوذرة وذرا: بضعها بضعا وقطعها، كوذرها توذيرا. من المجاز: امرأة لمياء الوذرتين، الوذرتان: الشفتان، عن أبي عبيد، ونقله الزمخشري وغيره، وقال أبو حاتم: وقد غلط إنما الوذرتان القطعتان من اللحم، فشبهت الشفتان بهما. والوذرة كفرحة: العضد الكثيرة الوذر، والوذرة: المرأة الكريهة الرائحة، رائحتها رائحة الوذر، وقيل: هي التي لا تستنجي عند الجماع، وبه فسر حديث:  شر النساء الوذرة المذرة  أو الوذرة: هي الغليظة الشفة، وهو مجاز، كأنه شبهت شفتها بالفدرة السمينة من اللحم. من المجاز: يقال للرجل: يا ابن شامة الوذر، بفتح فسكون، وهو من سباب العرب وذمهم، ولذا حد عثمان رضي الله عنه إذ رفع إليه رجل قال لرجل ذلك، وهي كلمة قذف. وقال غيره: سب يكنى به عن القذف، وهي كناية عن المذاكير والكمر، أراد: يا ابن شامة المذاكير، يعنون الزنا، كأنها كانت تشم كمرا مختلفة، فكنى عنه، والذكر قطعة من بدن صاحبه. وقيل: أراد بها القلف جمع قلفة الذكر، لأنها تقطع، قاله أبو زيد، وكذلك إذا قال له: يا ابن ذات الرايات، ويا ابن ملقى أرحل الركبان، ونحوها. قولهم: ذره واحذره: أي دعه. قال ابن سيده: قالوا: هو يذره تركا، ولا تقل وذرا فإنهم قد أماتوا مصدره وماضيه، ولذلك جاء على لفظ يفعل أو يفعل. قال: وهذا كله أو جله قول سيبويه، وفي بعض النسخ: ولا تقل وذر، أي ماضيا، قال ابن السكيت في إصلاح الألفاظ: يقال: ذر ذا ودع ذا، ولا يقال وذرته ولا ودعته، وأما في الغابر فيقال يذره ويدعه. وأصله وذره يذره كوسعه يسعه، لكن ما نطقوا بماضيه ولا بمصدره ولا باسم الفاعل، فلا يقال واذر ولا وادع، ولكن تركته فأنا تارك. وقال الليث: العرب قد أماتت المصدر من يذر والفعل الماضي، فلا يقال وذره ولا واذر، ولكن تركه وهو تارك، أو قيل وذرته، بالكسر. والذي في المحكم: وحكي عن بعضهم: لم أذر ورائي شيئا، شاذا. ووذرة، بالفتح: ع بأكشونية الأندلس والذي في التكملة: ناحية بالأندلس. والوذارة، بالضم، والذي في التكملة بالفتح، هكذا رأيته مضبوطا: قوارة الخياط. ووذار، كسحاب: ة بسمرقند، على أربع فراسخ منها، كثيرة البساتين والزرع، نسب إليها إبراهيم بن أحمد بن عبد الله الوذاري، ولد بها سنة 487 وأبو مزاحم سباع بن النضر بن مسعدة السكري الوذاري، سمع يحيى بن معين وابن المديني، وعنه الترمذي. ذار، أيضا: قرية بأصبهان، ويقال فيها أيضا: واذار، بزيادة الألف بعد الواو، ومنها أبو يعلى المحسن بن أحمد الواذاري الأصبهاني، روى عنه أبو علي الحسن بن عمر بن يونس الحافظ. ومما يستدرك عليه: قولهم: ذرني وفلانا: أي كله إلي ولا تشغل قلبك به، وبه فسر قوله تعالى:  ذرني والمكذبين  ويقال في القرية التي بأصفهان أيضا: واذارا. وويذار كقرطاس: مدينة تعمل فيها الثياب المفتخرة.

##### Türkçe

**الوذرة**, fetha ile sonra sükûn: **الفدرة** gibi etten küçük parça; ve denildi: o, içinde kemik olmayan parça ettir; ve harekelenir; yahut ondan kesilen şey, yani uzunluk olmaksızın enine toplanmış et.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الوذفة** ve **الوذرة**: kadının **بظارة**’sıdır; çoğulu **وذر**; sükûn (ile). Ve **وذر**’de (yani) etin **وذر**’ünde harekelenir; **كراع**’dan. İbn Sîde dedi: Eğer bu ise, **وذر** cem‘ için bir isimdir, cem‘ değildir.

**وذره**, yani eti, **وذرا**, **كوعده**: onu kesti ve yaraladı; nüshalarda böylece (vardır); ve o, muhakkaklaştırılmış değildir; ve doğru olan: “ve onu yaraladı” (yani) onu çizdi/yardı, **اللسان** ve başkasında olduğu gibi. Ve bu da teemmüle muhtaçtır; zira yaralamanın çizme fiili ancak **التوذير**’dir, **الوذر** değil; öyleyse ona bak; eğer bu müstensihlerden bir düşme değilse, o musanniften bir hatadır.

**وذر الوذرة وذرا**: onu parça parça etti ve kesti; **كوذرها توذيرا** gibi.

Mecazdan: “**امرأة لمياء الوذرتين**”; **الوذرتان**: iki dudaktır; Ebû ‘Ubeyd’den; Zemahşerî ve başkası onu nakletti. Ebû Hâtim dedi: Yanılmıştır; ancak **الوذرتان** etten iki parçadır; böylece iki dudak onlara benzetildi.

Ve **الوذرة** **كفرحة**: **وذر**’ü çok olan pazı. Ve **الوذرة**: kötü kokulu kadın; kokusu **الوذر** kokusudur. Ve denildi: o, cima‘da istincâ etmeyendir; ve bununla şu hadis tefsir edildi: **شر النساء الوذرة المذرة**. Yahut **الوذرة**: kalın dudaklıdır; ve o mecazdır; sanki onun dudağı etten semiz **الفدرة**’ye benzetilmiştir.

Mecazdan: erkeğe denilir: “**يا ابن شامة الوذر**”, fetha ile sonra sükûn; ve o, Arapların sövgülerinden ve yermelerindendir; bu yüzden Osman (Allah ondan razı olsun), kendisine bir adamın bir adama bunu dediği yükseltilince, had uyguladı; ve o, bir kazf kelimesidir. Başkası dedi: Kazf hakkında kinaye ile söylenen bir sövgüdür; ve o, **المذاكير** ve **الكمر** hakkında bir kinayedir; muradı: “ey **شامة**’si **المذاكير** olanın oğlu”; zinayı kastederler; sanki o, muhtelif **كمر**’leri koklardı; böylece ondan kinaye edildi; ve **الذكر** sahibinin bedeninden bir parçadır. Ve denildi: onunla **القلف** (yani) **قلفة الذكر**’in çoğulu kastedildi; çünkü o kesilir; Ebû Zeyd söyledi. Ve aynı şekilde, ona “**يا ابن ذات الرايات**” ve “**يا ابن ملقى أرحل الركبان**” ve benzerleri dediği zaman.

Onların sözü: **ذره واحذره**: yani onu bırak. İbn Sîde dedi: Dediler: “o, onu bırakır” **يذره** “terk ediş olarak”; ve **وذرا** deme; çünkü onlar onun masdarını ve mâzîsini öldürmüşlerdir; bu yüzden **يفعل** yahut **يفعل** lafzı üzere geldi. Dedi: Bu, bütünüyle yahut çoğu, Sîbeveyh’in sözüdür. Ve bazı nüshalarda: “ve **وذر** deme”, yani mâzî olarak. İbnü’s-Sikkît **إصلاح الألفاظ**’da dedi: Denilir: **ذر ذا** ve **دع ذا**; ve **وذرته** denilmez, **ودعته** de denilmez. Amma gelecek zamanda denilir: **يذره** ve **يدعه**. Aslı **وذره يذره** **كوسعه يسعه** gibidir; lâkin onlar onun mâzîsini de masdarını da ism-i fâilini de söylemediler; böylece **واذر** denilmez ve **وادع** da denilmez; fakat “onu terk ettim, ben terk edenim” denilir. Leys dedi: Araplar **يذر**’den masdarı ve mâzî fiili öldürmüştür; böylece **وذره** denilmez ve **واذر** de denilmez; fakat “onu terk etti ve o terk edendir”; yahut **وذرته** denildi, kesre ile. **المحكم**’de olan: Bazılarından hikâye edildi: “Ben ardımda bir şey bırakmadım” **لم أذر ورائي شيئا**, şâz olarak.

Ve **وذرة**, fetha ile: Endülüs’ün **أكشونية**’sinde bir yer. Ve **التكملة**’de olan: Endülüs’te bir nâhiye.

Ve **الوذارة**, damme ile; ve **التكملة**’de fetha ile; onu böylece ضبط edilmiş gördüm: terzinin **قوارة**’sı.

Ve **وذار**, **كسحاب**: Semerkand’da bir yer; ondan dört fersah üzeredir; bahçeleri ve ekini çoktur. Ona nisbet edildi: İbrâhîm b. Ahmed b. Abdullah el-**وذاري**; orada 487 yılında doğdu. Ve Ebû Muzâhim Sibâ‘ b. en-Nadr b. Mes‘ade es-Sukkerî el-**وذاري**; Yahyâ b. Ma‘în ve İbnü’l-Medînî’den işitti; ondan Tirmizî rivayet etti.

**ذار**, ayrıca: İsfahan’da bir köy; onda ayrıca **واذار** da denilir; vavdan sonra elif ziyadesiyle. Ondandır: Ebû Ya‘lâ el-Muhsin b. Ahmed el-**واذاري** el-İsfahânî; ondan Ebû ‘Alî el-Hasen b. ‘Umer b. Yûnus el-Hâfız rivayet etti.

Ve ona istidrâk olunan şeylerden: onların sözü: **ذرني وفلانا**: yani onu bana bırak ve kalbini onunla meşgul etme. Ve bununla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: **ذرني والمكذبين**. Ve İsfahan’daki köy hakkında da denilir: **واذارا**.

Ve **وويذار** **كقرطاس**: içinde övünülen elbiselerin yapıldığı bir şehir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَذِرَهُ
1 وَذِرَهُ ذ , of the same measure as وَسِعَهُ, (S, K, TA,) or وَذَرَهُ, (Lth, ISk, T, TA,) is the original pret. of which the aor. is يَذَرُهُ (Lth, ISk, T, S, K, TA) signifying, He leaves, lets alone, or ceases or desists from, it, or him; he leaves it undone; syn. يَدَعُهُ, (ISk, T, S, K, TA,) and يَتْرُكُهُ; (Msb;) imp. ذَرْهُ, syn. دَعْهُ: (ISk, T, S, K, TA:) but the pret. is not used, (Lth, Sb, ISk, T, S, M, Msb, K,) تَرَكَهُ being used in its stead; (Lth, T, S, TA;) and because its pret. is not used, the aor. is of the measure يَفْعَلُ; for if there were a pret., [it would most probably be of the measure فَعَلَ, as this is the regular measure of trans. unaugmented triliteral verbs, and] the aor. would be of the measure يَفْعُلُ or يَفْعِلُ: (Sb, M, TA:) nor is the inf. n. used, (Lth, T, M, Msb, K, TA,) تَرْكٌ being used in its stead, (Lth, T, M, TA,) i. e., instead of وَذْرٌ: (K:) nor is the act. part. n., (ISk, T, S, Msb, K,) namely وَاذِرٌ, instead of which تَارِكٌ is used: (ISk, T, S:) or the pret. is sometimes used, (Msb, K,) though rarely, (Msb,) or by the deviation from the constant course of speech: (K:) so in the K; but in the M it is said, that the phrase لَمْ أَذِرْ وَرَآئِى شَيْئًا [I left not behind me anything, with kesr to the ذ, and so in the original copy of the TT,] is related on the authority of some of the Arabs. (TA.) You say, ذَرْ ذَا and دَعْ ذَا [Leave thou, or let alone, or cease or desist from, this]. (ISk, T.) It is said in the Kur, [lxxiii. 11,] وَذَرْنِى وَالْمُكَذِّبِينَ And leave me, or let me alone, with the beliers, or descrediters; (Bd;) commit their case to me, (Bd, TA,) and busy not thy heart respecting them; (TA;) for I will stand thee in stead to recompense them. (Bd.)

##### Türkçe

**وَذِرَهُ**
1 **وَذِرَهُ** ذ , **وَسِعَهُ** vezninde, (S, K, TA,) yahut **وَذَرَهُ**, (Lth, ISk, T, TA,) ki bunun aslî mâzîsidir; bunun muzâri‘i **يَذَرُهُ**’dur (Lth, ISk, T, S, K, TA); “onu, yahut onu (kimseyi) bırakır, kendi hâline bırakır; ondan vazgeçer yahut geri durur; onu yapılmamış bırakır” mânâsınadır; eşanlamlısı **يَدَعُهُ**, (ISk, T, S, K, TA,) ve **يَتْرُكُهُ**’dur; (Msb;) emri **ذَرْهُ**, eşanlamlısı **دَعْهُ**: (ISk, T, S, K, TA:) lâkin mâzî kullanılmaz, (Lth, Sb, ISk, T, S, M, Msb, K,) onun yerine **تَرَكَهُ** kullanılır; (Lth, T, S, TA;) ve mâzîsi kullanılmadığı için muzâri‘i **يَفْعَلُ** veznindedir; zira bir mâzî olsaydı, [en muhtemel olarak] **فَعَلَ** vezninde olurdu, [çünkü bu, geçişli, ziyadesiz üçlü fiillerin düzenli veznidir; ve] muzâri‘i **يَفْعُلُ** yahut **يَفْعِلُ** vezninde olurdu: (Sb, M, TA:) mastarı da kullanılmaz, (Lth, T, M, Msb, K, TA,) onun yerine **تَرْكٌ** kullanılır, (Lth, T, M, TA,) yani **وَذْرٌ** yerine: (K:) ism-i fâili de kullanılmaz, (ISk, T, S, Msb, K,) yani **وَاذِرٌ**; bunun yerine **تَارِكٌ** kullanılır: (ISk, T, S:) yahut mâzî bazen kullanılır, (Msb, K,) fakat nadiren, (Msb,) yahut sözün sürekli gidişinden sapma ile: (K:) böylece K’da; fakat M’de denilmiştir ki, “**لَمْ أَذِرْ وَرَآئِى شَيْئًا** [arkamda hiçbir şey bırakmadım; ذ’ye kesre ile; ve TT’nin aslî nüshasında da böyledir]” ibaresi bazı Araplardan rivayet edilmiştir. (TA.) Sen dersin: **ذَرْ ذَا** ve **دَعْ ذَا** [bunu bırak; bunu kendi hâline bırak; bundan vazgeç yahut geri dur]. (ISk, T.) Kur’ân’da [lxxiii. 11] şöyle denilmiştir: **وَذَرْنِى وَالْمُكَذِّبِينَ** “Beni ve yalanlayanları bırak;” (Bd;) onların işini bana havale et, (Bd, TA,) ve onlar hakkında kalbini meşgul etme; (TA;) çünkü ben, onları cezalandırmakta sana bedel olurum. (Bd.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَذَرَ
وَذَرَ
a.  [ يَذِرُ ] ( n. ac. وَذْر 1 ), Cut; sliced.

b.  [ يَذَرُ ], Abandoned.

وَذَّرَ
وَذَّرَ II ,
a.  see I (a) .

وَذْرَة
وَذْرَة 1t , ( pl. وَذْر 1 ,  وَذَر 4 ),
a.  Slice of meat.

b.  Clitoris.

c.  Glans of the penis.

وَذَرَة
وَذَرَة 4t ,
a.  see 1t (a) .

وُذَاْرَة
وُذَاْرَة 24t ,
a.  Strip of cloth.

الوَذْرَتَانِ
الوَذْرَتَانِ
a.  The lips.

##### Türkçe

**وَذَرَ**
**وَذَرَ**
a. [ **يَذِرُ** ] (n. ac. **وَذْر** 1), Kesti; dilimledi.

b. [ **يَذَرُ** ], Terk edildi.

**وَذَّرَ**
**وَذَّرَ** II,
a. I (a)’ya bak.

**وَذْرَة**
**وَذْرَة** 1t, (pl. **وَذْر** 1, **وَذَر** 4),
a. Et dilimi.

b. Klitoris.

c. Penisin glansı.

**وَذَرَة**
**وَذَرَة** 4t,
a. 1t (a)’ya bak.

**وُذَاْرَة**
**وُذَاْرَة** 24t,
a. Kumaş şeridi.

**الوَذْرَتَانِ**
**الوَذْرَتَانِ**
a. Dudaklar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وذر
وَذِرَ - يَذَرُ - ذَرْ
وَذِرَ - يَذَرُ + كائن + شيئاً أو كائناً: يغادره ويتركه من غير أن يهتم بأمره: يترك الشيء على حاله من حركة أو عمل أو بناء وتركيب، من غير تدخل أو تغيير أو فعل، ومن غير أن يهتم أو يقلق على حاله بعده
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الهجر ومغادرة الشيء وتخليفه وعدم التوجه للارتباط به ومصاحبته"، وهي:
غَدِرَ - يَغْدِرُ، هَجَرَ - يَهْجُرُ، وَذِرَ - يَذَرُ، وَدَعَ - يَدَعُ، بَرِحَ - يَبْرَحُ، جَلَا - يَجْلُوْ
يذر (وذر)
 ﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا يتربصن بأنفسهن أربعة أشهر وعشرا فإذا بلغن أجلهن فلا جناح عليكم فيما فعلن في أنفسهن بالمعروف والله بما تعملون خبير(234)﴾ البقرة ﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا وصية لأزواجهم متاعا إلى الحول غير إخراج فإن خرجن فلا جناح عليكم في ما فعلن في أنفسهن من معروف والله عزيز حكيم(240)﴾ البقرة
 	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون (112)﴾ الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام
 	﴿ذرهم يأكلوا ويتمتعوا ويلههم الأمل فسوف يعلمون(3)﴾ الحجر ﴿وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا وغرتهم الحياة الدنيا وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت ليس لها من دون الله ولي ولا شفيع وإن تعدل كل عدل لا يؤخذ منها أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا لهم شراب من حميم وعذاب أليم بما كانوا يكفرون (70)﴾ الأنعام
 	﴿فذرهم يخوضوا ويلعبوا حتى يلاقوا يومهم الذي يوعدون (83)﴾ الزخرف ﴿فذرهم يخوضوا ويلعبوا حتى يلاقوا يومهم الذي يوعدون(42)﴾ المعارج
 	﴿فذرهم حتى يلاقوا يومهم الذي فيه يصعقون (45)﴾ الطور
 	﴿وما قدروا الله حق قدره إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شيء قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس تبدونها وتخفون كثيرا وعلمتم ما لم تعلموا أنتم ولا آباؤكم قل الله ثم ذرهم في خوضهم يلعبون(91)﴾ الأنعام ﴿فذرهم في غمرتهم حتى حين (54)﴾ المؤمنون.
 	﴿ولله الأسماء الحسنى فادعوه بها وذروا الذين يلحدون في أسمائه سيجزون ما كانوا يعملون(180)﴾ الأعراف
 	﴿ونقلب أفئدتهم وأبصارهم كما لم يؤمنوا به أول مرة ونذرهم في طغيانهم يعمهون (110)﴾ الأنعام ﴿من يضلل الله فلا هادي له ويذرهم في طغيانهم يعمهون (186)﴾ الأعراف
 	﴿ولو يعجل الله للناس الشر استعجالهم بالخير لقضي إليهم أجلهم فنذر الذين لا يرجون لقاءنا في طغيانهم يعمهون(11)﴾ يونس
ذروا ( فعل أمر)
 ﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وذروا ما بقي من الربا إن كنتم مؤمنين(278)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة فاسعوا إلى ذكر الله وذروا البيع ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(9)﴾ الجمعة
 	﴿وذروا ظاهر الإثم وباطنه إن الذين يكسبون الإثم سيجزون بما كانوا يقترفون (120)﴾ الأنعام
 	﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم(73)﴾ الأعراف { وياقوم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب قريب(64)  هود
 	﴿وإذا أنزلت سورة أن آمنوا بالله وجاهدوا مع رسوله استأذنك أولوا الطول منهم وقالوا ذرنا نكن مع القاعدين (86)﴾ التوبة ﴿سيقول المخلفون إذا انطلقتم إلى مغانم لتأخذوها ذرونا نتبعكم يريدون أن يبدلوا كلام الله قل لن تتبعونا كذلكم قال الله من قبل فسيقولون بل تحسدوننا بل كانوا لا يفقهون إلا قليلا(15)﴾ الفتح
 	﴿قال تزرعون سبع سنين دأبا فما حصدتم فذروه في سنبله إلا قليلا مما تأكلون (47)﴾ يونس

 ﴿ما تذر من شيء أتت عليه إلا جعلته كالرميم (42)﴾ الذاريات ﴿فيذرها قاعا صفصفا (106)﴾ طه ﴿لا تبقي ولا تذر(28)﴾ المدثر

 ﴿قالوا أجئتنا لنعبد الله وحده ونذر ما كان يعبد آباؤنا فأتنا بما تعدنا إن كنت من الصادقين(70)﴾ الأعراف ﴿وقالوا لا تذرن آلهتكم ولا تذرن ودا ولا سواعا ولا يغوث ويعوق ونسرا(23)﴾ نوح ﴿وقال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى وقومه ليفسدوا في الأرض ويذرك وآلهتك قال سنقتل أبناءهم ونستحي نساءهم وإنا فوقهم قاهرون(127)﴾ الأعراف
 	﴿وقال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى وقومه ليفسدوا في الأرض ويذرك وآلهتك قال سنقتل أبناءهم ونستحي نساءهم وإنا فوقهم قاهرون(127)﴾ الأعراف
 	﴿وقال نوح رب لا تذر على الأرض من الكافرين ديارا (26)﴾ نوح ﴿إنك إن تذرهم يضلوا عبادك ولا يلدوا إلا فاجرا كفارا (27)﴾ نوح

 ﴿وتذرون الآخرة (21)﴾ القيامة ﴿إن هؤلاء يحبون العاجلة ويذرون وراءهم يوما ثقيلا (27)﴾ الإنسان
 	﴿فذرني ومن يكذب بهذا الحديث سنستدرجهم من حيث لا يعلمون(44)﴾ القلم ﴿وذرني والمكذبين أولي النعمة ومهلهم قليلا(11)﴾ المزمل ﴿ذرني ومن خلقت وحيدا (11)﴾ المدثر

 ﴿ما كان الله ليذر المؤمنين على ما أنتم عليه حتى يميز الخبيث من الطيب وما كان الله ليطلعكم على الغيب ولكن الله يجتبي من رسله من يشاء فآمنوا بالله ورسله وإن تؤمنوا وتتقوا فلكم أجر عظيم(179)﴾ آل عمران ﴿ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم فلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة وإن تصلحوا وتتقوا فإن الله كان غفورا رحيما(129)﴾ النساء
 	﴿ثم ننجي الذين اتقوا ونذر الظالمين فيها جثيا (72)﴾ مريم
 	﴿وزكريا إذ نادى ربه رب لا تذرني فردا وأنت خير الوارثين (89)﴾ الأنبياء
 	﴿وتذرون ما خلق لكم ربكم من أزواجكم بل أنتم قوم عادون(166)﴾ الشعراء
 	﴿أتدعون بعلا وتذرون أحسن الخالقين (125)﴾ الصافات
 	﴿وقال فرعون ذروني أقتل موسى وليدع ربه إني أخاف أن يبدل دينكم أو أن يظهر في الأرض الفساد(26)﴾ غافر
مختار الصحاح
● [وذر] و ذ ر: تقول ذَرْهُ أي دعه وهو يَذَرُهُ أي يدعه ولا يُقال منه وَذَرَهُ ولا وَاذِرٌ ولكن تركه وهو تارك
الراغب
وذر
- [يقال: فلان يذر الشيء. أي: يقذفه لقلة اعتداده به]، ولم يستعمل ماضيه. قال تعالى: }قالوا أجئتنا لنعبد الله وحده ونذر ما كان يعبد آباؤنا﴿[الأعراف/ 70]،﴾ويذرك وآلهتك﴿[الأعراف/127]،﴾فذرهم وما يفترون﴿[الأنعام/ 112]،﴾وذروا ما بقي من الربا﴿[البقرة/278] إلى أمثاله. وتخصيصه في قوله:﴾ويذرون أزواجا{ [البقرة/234]، ولم يقل: يتركون ويخلفون؛ فإنه يذكر فيما بعد هذا الكتاب إن شاء الله. [والوذرة: قطعة من اللحم، وتسميتها بذلك لقلة الاعتداد بها نحو قولهم فيما لا يعتد به: هو لحم على وضم] (ما بين [ ] نقله الزركشي في البرهان 3/453).
ملخص اللسان
1.     ووَذَرَه وَذْراً: قَطَعَه. والوَذْرُ: بَضْعُ  اللحم. وقد وَذَرْتُ الوَذْرَةَ أَذِرُها وَذْراً إِذا بَضَعْتَها  بَضْعاً. ووَذَّرْتُ اللحم تَوْذِيراً: قطعته، وكذلك الجُرْح إِذا  شرطته.والوَذْرَتانِ: الشَّفَتانِ؛الوَذْرَةُ، بالتسكين، من اللحم: القطعة الصغيرة مثل الفِدْرَةِ،  وقيل: هي البَضْعَةُ لا عظم فيها
2.     الوَدَفَةُ والوَذَرَةُ بُظارةُ المرأَة. وفي الحديث: شر النساء  الوَذِرَةُ المَذِرَةُ وهي التي لا تستحي عند الجماع.
3.  يقال ذَرْ  ذا، ودَعْ ذا، ولا يقال وَذَرْتُه ولا وَدَعْتُه، وأَما في الغابر فيقال  يَذَرُه ويَدَعُه وأَصله وَذِرَهُ يَذَرُه مثال وَسِعَه يَسَعُه، ولا  يقال واذِرٌ لا واَدِعٌ، ولكن تركته فأَنا تارك.ويقال هو يَذَرُه تركاً.
4.     فَذَرْني ومن يكذب بهذا الحديث؛ معناه  كِلْه إِليّ ولا تَشْغَلْ قَلْبَكَ به فإِني أُجازيه.
لسان العرب
● - وذر: الوَذْرَةُ، بالتسكين، من اللحم: القطعة الصغيرة مثل الفِدْرَةِ،  وقيل: هي البَضْعَةُ لا عظم فيها، وقيل: هي ما قطع من اللحم مجتمعاً  عَرْضاً بغير طُولٍ. وفي الحديث: فأَتينا بثريدة كثيرة الوَذْرِ أَي كثيرة  قِطَعِ اللحم، والجمع وَذْرٌ ووَذَرٌ؛ عن كراع؛ قال ابن سيده: فإِن كان ذلك  فوَذْرٌ اسم جمع لا جمع. ووَذَرَه وَذْراً: قَطَعَه. والوَذْرُ: بَضْعُ  اللحم. وقد وَذَرْتُ الوَذْرَةَ أَذِرُها وَذْراً إِذا بَضَعْتَها  بَضْعاً. ووَذَّرْتُ اللحم تَوْذِيراً: قطعته، وكذلك الجُرْح إِذا  شرطته.والوَذْرَتانِ: الشَّفَتانِ؛ عن أَبي عبيدة؛ قال أَبو حاتم: وقد غلط  إِنما الوَذْرَتان القطعتان من اللحم فشبهت الشفتان بهما. وعَضُدٌ وذِرَة:  كثيرة الوَذْرِ، وامرأَة وَذِرَةٌ: رائحتها رائحة الوَذْرِ، وقيل: هي  الغليظة الشفة. ويقال للرجل: يا ابنَ شَامَّة الوَذْرِ وهو سَبٌّ يكنى به عن  القذف. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه: أَنه رُفِعَ إِليه رجلٌ قال لرجل:  يا ابن شامَّة الوَذْرِ، فحَدَّه، وهو من سِبابِ العَرَبِ وذَمِّهم،  وإِنما أَراد يا ابن شامَّة المَذاكير يعنون الزنا كأَنها كانت تَشُمُّ  كَمَراً مختلفة فكني عنه، والذكر: قطعة من بدن صاحبه، وقيل: أَرادوا بها  القُلَفَ جمع قُلْفَةِ الذكر، لأَنها تقطع، وكذلك إِذا قال له: يا ابن ذات  الرايات، ويا ابن مُلْقى أَرحُل الرُّكْبانِ ونحوها، وقال أَبو زيد في  قولهم: يا ابن شامّة الوَذْرِ أَراد بها القُلَفَ، وهي كلمة قذف. ابن  الأَعرابي: الوَدَفَةُ والوَذَرَةُ بُظارةُ المرأَة. وفي الحديث: شر النساء  الوَذِرَةُ المَذِرَةُ وهي التي لا تستحي عند الجماع. ابن السكيت: يقال ذَرْ  ذا، ودَعْ ذا، ولا يقال وَذَرْتُه ولا وَدَعْتُه، وأَما في الغابر فيقال  يَذَرُه ويَدَعُه وأَصله وَذِرَهُ يَذَرُه مثال وَسِعَه يَسَعُه، ولا  يقال واذِرٌ لا واَدِعٌ، ولكن تركته فأَنا تارك. وقال الليث: العرب قد  أَماتت المصدر من يَذَرُ والفعلَ الماضي، فلا يقال وَذِرَهُ ولا وَاذِرٌ،  ولكن تركه وهو تارك، قال: واستعمله في الغابر والأَمر فإِذا أَرادوا المصدر  قالوا ذَرْهُ تَرْكاً، ويقال هو يَذَرُه تركاً. وفي حديث أُم زرع: إِني  أَخاف أَن لا أَذَرَه أَي أَخاف أَن لا أَترك صفته ولا أَقطعها من طولها،  وقيل: معناه أَخاف أَن لا أَقدر على تركه وفراقه لأَن أَولادي منه  والأَسباب التي بيني وبينه؛ وحكم يَذَرُ في التصريف حكم يَدَعُ. ابن سيده:  قالوا هو يَذَرُه تَرْكاً وأَماتوا مصدره وماضيه، ولذلك جاء على لفظ يَفْعَلُ  ولو كان له ماض لجاء على يَفْعُلُ أَو يَفْعِلُ، قال: وهذا كُلُّه أَو  جُلُّه قِيلُ سيبويه. وقوله عز وجل: فَذَرْني ومن يكذب بهذا الحديث؛ معناه  كِلْه إِليّ ولا تَشْغَلْ قَلْبَكَ به فإِني أُجازيه. وحكي عن بعضهم: لم  أَذِرْ وَرائي شيئاً، وهو شاذ، والله أَعلم.
مقاييس اللغة:
(وذر) الواو والذال والراء كلمتانِ: إحداهما الوَذَرةُ، وهي الفِدْرَة من اللـحم. والتَّوْذير: أن يُشْرَطَ الجُرح فيقال: وذّرْتُه. وفي الحديث أنَّ رجلاً قال لآخر: "يا ابن شامّة الوَذَر" فحُدّ، كأنَّه عَرَّض لها بأعضاء الرِّجال.
والأخرى قولهم: ذَرْذَا. قال أهل اللُّغة: أماتت العرب الفِعل من ذَرْ في الماضي، فلا يقولون وَذَرْتُه.
القاموس المحيط:
الوَذْرَةُ من اللحمِ القِطْعَةُ الصغيرةُ لاعَظْمَ فيها، ويُحَرَّكُ، أو ماقُطِعَ منه مُجْتَمِعاً عَرْضاً، وبُظارَةُ المرأةِ ج وَذْرٌ، ويُحَرَّكُ. وَذَرَهُ، كوَعَدَهُ قَطعَهُ، وجَرَحَهُ، الوَذْرَةَ بَضَعَها، وقَطَعَها
كوَذَّرَها. والوَذْرَتانِ: الشَّفَتانِ. والوَذِرَةُ، كفَرِحَةٍ: الكثيرةُ الوَذْرِ. والمرأةُ الكريهةُ الرائحةِ، أو الغَليظَةُ الشَّفَةِ. ويا ابنَ شامَّةِ الوَذْرِ: قَذْفٌ، وهي كنايةٌ عن المَذاكِيرِ والكَمَرِ. وذَرْهُ، أي: دَعْهُ، يَذَرُهُ تَرْكاً، ولا تَقُلْ وَذْراً، وأصلُهُ وَذِرَهُ يَذَرُهُ، كوَسِعَهُ يَسَعُهُ، لكن ما نَطَقُوا بماضيهِ، لابِمصْدرهِ، ولا باسمِ الفَاعِلِ، أو قيلَ: وَذِرْتُهُ شاذًّا. ووَذْرَةُ: ع بأكْشُونِيَة الأَنْدَلُسِ. والوُذَارَةُ، بالضم: قُوَارَةُ الخَيَّاطِ. ووَذَارُ، كسَحابٍ: ة بسَمَرْقَنْدَ، وبأصْبَهانَ.
تاج العروس:
وذر
الوَذْرَة بفتح فسكون : القِطعةُ الصَّغيرةُ من اللَّحْم مثل الفِدْرَة وقيل : هي البَضْعَةُ لا عَظْمَ فيها ويُحرَّك أو ما قُطع منه أي اللحم مُجتَمِعاً عَرْضَاً بغير طول . قال ابْن الأَعْرابِيّ : الوَذَفَةُ والوَذَرَةُ : بُظارَةُ المرأةِ ج وَذْرٌ التسكين ويُحرَّك في وَذَرِ اللحم عن كُراع قال ابنُ سِيدَه : فإن كان ذلك فَوَذْرٌ اسمٌ للجمع لا جَمْع . وَذَرَهُ أي اللحمَ وَذْرَاً كَوَعَده : قَطَعَه وَجَرَحهُ هكذا في النسخ وهو غيرُ مُحرَّر والصوابُ : وجُرْحَه : شَرَطَه كما في اللسان وغيره وهذا أيضاً يحتاج إلى تأمُّل فإنّ فِعْل شَرْط الجُرْح إنّما هو التَّوْذير لا الوَذْر فانْظُره فإن لم يكن ذلك سقطاً من النُّسَّاخ فهو غَلَط من المصنِّف . وَذَرَ الوَذْرَةَ وَذْرَاً : بَضَعَها بَضْعَاً وَقَطَعها كوَذَّرَها تَوْذِيراً . منَ المَجاز : امرأةٌ لَمْيَاءُ الوَذْرَتَيْن الوَذْرَتان : الشَّفَتان عن أبي عُبَيْد ونقله الزَّمَخْشَرِيّ وغيرُه وقال أبو حاتم : وقد غَلِطَ إنّما الوَذْرَتانِ القِطعتان من اللحم فشُبهت الشَفَتانِ بهما . والوَذِرَةُ كفَرِحةٍ : العَضُد الكَثيرةُ الوَذْر والوَذِرَة : المرأةُ الكَريهةُ الرائحة رائحتُها رائحةُ الوَذْر وقيل : هي التي لا تَسْتَنجي عند الجِماع وبه فُسّر حديث : " شَرُّ النساءِ الوَذِرَةُ المَذِرَة " أو الوَذِرَة : هي الغليظةُ الشَّفَةِ وهو مَجاز كأنّه شُبِّهت شفَتُها بالفِدْرَة السَّمينة من اللحم . منَ المَجاز : يقال للرجل : يا ابنَ شامَّةِ الوَذْرِ بفتح فسكون وهو من سِباب العرب وذَمِّهم ولذا حَدَّ عثمان رضي الله عنه إذ رُفِعَ إليه رجلٌ قال لرجلٍ ذلك وهي كلمةُ قَذْف . وقال غيرُه : سَبُّ يُكنى به عن القَذْف وهي كِنايةٌ عن المَذاكير والكَمَرِ أراد : يا ابنَ شامَّةِ المَذاكير يَعْنُون الزِّنا كأنّها كانت تشُمُّ كَمَرَاً مختلفةً فَكَنَى عنه والذَّكَرُ قِطعةٌ من بدنِ صاحبه . وقيل : أراد بها القُلَف جمع قُلْفَةِ الذَّكَر لأنّها تُقطع قاله أبو زيد وكذلك إذا قال له : يا ابنَ ذاتِ الرّايات ويا ابنَ مُلقى أَرْحُلِ الرُّكْبان ونَحْوَها . قولُهم : ذَرْهُ واحْذَرْه : أي دَعْهُ . قال ابنُ سِيدَه : قالوا : هو يذَرُهُ تَرْكَاً ولا تقل وَذْرَاً فإنّهم قد أماتوا مصدرَه وماضيه ولذلك جاء على لفظِ يَفْعُلُ أو يَفْعِل . قال : وهذا كلُّه أو جُلُّه قولُ سيبويه وفي بعض النسخ : ولا تقل وَذَرَ أي مَاَضياً قال ابن السِّكِّيت في إصلاحِ الألفاظ : يقال : ذَرْ ذا وَدَعْ ذا ولا يقال وَذَرْتُه ولا وَدَعْتُه وأمّا في الغابر فيقال يذَرُه وَيَدَعُه . وأصلُه وَذِرَه يَذَرُه كوَسِعه يَسَعُه لكن ما نطقوا بماضيه ولا بمصدره ولا باسم الفاعل فلا يقال واذِرٌ ولا وادِعٌ ولكن تركْته فأنا تارِكٌ . وقال الليثُ : العربُ قد أماتت المصدرَ من يَذَرُ والفِعلَ الماضي فلا يقال وَذِرَه ولا واذِرٌ ولكن تَرَكَه وهو تاركٌ أو قيل وَذِرْته بالكسر . والذي في المحكم : وحُكي عن بعضهم : لم أَذِرْ ورائي شيئاً شاذَّاً . وَوَذْرَةُ بالفتح : ع بأَكْشُونِيَةِ الأندلس والذي في التكملة : ناحيةٌ بالأندلس . والوُذَارَة بالضّمّ والذي في التّكملة بالفتح هكذا رأيته مضبوطاً : قُوارةُ الخيّاط . وَوَذَار كَسَحَاب : ة بسَمَرْقَنْد على أربع فراسخَ منها كثيرةُ البساتين والزَّرعِ نُسبَ إليها إبراهيم بنُ أحمد بن عَبْد الله الوَذَاريّ وُلِد بها سنة 487 وأبو مزاحمٍ سِبَاع بن النَّضْر بن مَسْعَدة السُّكَّريّ الوَذَاريّ سَمِعَ يَحْيَى بن مَعين وابنَ المَدينيّ وعنه التِّرْمذيّ . ذارُ أيضاً : قريةٌ بأَصْبَهان ويقال فيها أيضاً : واذار بزيادة الألف بعد الواو ومنها أبو يَعْلَى المُحسن بن أحمد الواذاريّ الأصْبهانيّ روى عنه أبو عليّ الحسن بن عمر بن يونس الحافظ . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : قولهم : ذَرْني وفلاناً : أي كِلْهُ إليَّ ولا تَشْغَلْ قَلْبَك به وبه فُسِّر قَوْلُهُ تَعالى : " ذَرْنِي والمُكَذِّبين " ويقال في القرية التي بأصفهان أيضاً : واذارا . ووِيذار كقِرْطاس : مدينةٌ تُعمَل فيها الثِّياب المُفتخَرة

##### Türkçe

وذر
**وَذِرَ** - **يَذَرُ** - **ذَرْ**
**وَذِرَ** - **يَذَرُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir varlığı: onu terk eder ve onun işine aldırmaksızın bırakır: şeyi, hareketten veya işten veya inşa ve tertipten olan hâli üzere bırakır; müdahale veya değiştirme veya yapma olmaksızın ve ondan sonra hâline aldırmaksızın veya kaygılanmaksızın.

Lafız, “terk etme ve şeyden ayrılma ve onu geride bırakma ve ona bağlanmaya ve ona eşlik etmeye yönelmemek” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**غَدِرَ** - **يَغْدِرُ**، **هَجَرَ** - **يَهْجُرُ**، **وَذِرَ** - **يَذَرُ**، **وَدَعَ** - **يَدَعُ**، **بَرِحَ** - **يَبْرَحُ**، **جَلَا** - **يَجْلُوْ**

**يذر** (**وذر**)
﴿“Sizden vefat edenler ve eşler bırakıp gidenler; (o eşler) kendi kendilerine dört ay ve on (gün) beklerler; süreleri dolunca, kendileri hakkında örfe uygun olarak yaptıklarında size bir günah yoktur; Allah yaptıklarınızdan haberdardır (234)”﴾ **البقرة**
﴿“Sizden vefat edenler ve eşler bırakıp gidenler; eşleri için bir yıla kadar çıkarılmaksızın bir faydalanma vasiyeti (vardır); eğer çıkarlarsa, kendileri hakkında örfe uygun olarak yaptıklarında size bir günah yoktur; Allah azîzdir, hakîmdir (240)”﴾ **البقرة**

﴿“İşte böylece her peygambere insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; aldatma olarak sözün süsünü birbirlerine vahyederler; Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; öyleyse onları ve uydurduklarını bırak (112)”﴾ **الأنعام**
﴿“Ve işte böylece müşriklerin çoğuna, ortakları, çocuklarını öldürmeyi süslü gösterdi; onları helâke sürüklemek ve dinlerini onlara karıştırmak için; Allah dileseydi onu yapmazlardı; öyleyse onları ve uydurduklarını bırak (137)”﴾ **الأنعام**

﴿“Bırak onları; yesinler ve faydalansınlar; emel onları oyalasın; yakında bilecekler (3)”﴾ **الحجر**
﴿“Ve dinlerini oyun ve eğlence edinenleri bırak; dünya hayatı onları aldattı; onunla öğüt ver ki bir nefis kazandığıyla rehin bırakılmasın; onun için Allah’tan başka ne bir dost ne bir şefaatçi vardır; her türlü fidye verse ondan alınmaz; işte onlar kazandıklarıyla rehin bırakılanlardır; onlar için kaynar sudan bir içecek ve inkâr etmekte oldukları şey sebebiyle elem verici bir azap vardır (70)”﴾ **الأنعام**

﴿“Öyleyse onları bırak; dalıp oynasınlar; kendilerine vaad olunan günleriyle karşılaşıncaya kadar (83)”﴾ **الزخرف**
﴿“Öyleyse onları bırak; dalıp oynasınlar; kendilerine vaad olunan günleriyle karşılaşıncaya kadar (42)”﴾ **المعارج**

﴿“Öyleyse onları bırak; içinde çarpılacakları günleriyle karşılaşıncaya kadar (45)”﴾ **الطور**

﴿“Allah’ı hakkıyla takdir etmediler; hani ‘Allah hiçbir beşere hiçbir şey indirmedi’ dediler; de ki: ‘Musa’nın getirdiği, insanlar için bir nur ve bir hidayet olan kitabı kim indirdi?’ Onu kâğıtlar yapıyorsunuz; onu gösteriyorsunuz ve çoğunu gizliyorsunuz; size, ne sizin ne de babalarınızın bilmediği şeyler öğretildi; de ki: ‘Allah’; sonra onları dalmalarında oynar hâlde bırak (91)”﴾ **الأنعام**
﴿“Öyleyse onları bırak; gafletlerinde bir zamana kadar (54)”﴾ **المؤمنون**.

﴿“Ve Allah’a en güzel isimler (vardır); onunla O’na dua edin; O’nun isimlerinde sapıtanları bırakın; yapmakta olduklarıyla cezalandırılacaklardır (180)”﴾ **الأعراف**

﴿“Ve ilk defa ona iman etmedikleri gibi, kalplerini ve gözlerini çeviririz; ve onları azgınlıklarında şaşkın dolaşır hâlde bırakırız (110)”﴾ **الأنعام**
﴿“Allah kimi saptırırsa ona bir hidayet edici yoktur; ve onları azgınlıklarında şaşkın dolaşır hâlde bırakır (186)”﴾ **الأعراف**

﴿“Eğer Allah insanlara şerri, hayrı acele istemeleri gibi acele verseydi, elbette ecelleri kendilerine bitirilirdi; fakat Biz, bize kavuşmayı ummayanları azgınlıklarında şaşkın dolaşır hâlde bırakırız (11)”﴾ **يونس**

**ذروا** (emir fiil)
﴿“Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve ribadan kalan şeyi bırakın; eğer müminlerseniz (278)”﴾ **البقرة**
﴿“Ey iman edenler! Cuma gününde namaza çağrıldığınızda Allah’ın zikrine koşun ve alışverişi bırakın; bu sizin için daha hayırlıdır; eğer bilirseniz (9)”﴾ **الجمعة**

﴿“Ve günahın açığını da gizlisini de bırakın; günah kazananlar, işlemekte oldukları şey sebebiyle cezalandırılacaklardır (120)”﴾ **الأنعام**

﴿“Ve Semûd’a kardeşleri Sâlih’i (gönderdik); dedi ki: ‘Ey kavmim! Allah’a kulluk edin; sizin için O’ndan başka bir ilâh yoktur; Rabbinizden size bir delil geldi; işte bu Allah’ın devesi sizin için bir âyettir; onu bırakın, Allah’ın arzında yesin; ona bir kötülükle dokunmayın; yoksa sizi elem verici bir azap yakalar (73)’”﴾ **الأعراف**
﴿“Ve ey kavmim! İşte bu Allah’ın devesi sizin için bir âyettir; onu bırakın, Allah’ın arzında yesin; ona bir kötülükle dokunmayın; yoksa sizi yakın bir azap yakalar (64)”﴾ **هود**

﴿“Ve bir sûre indirildiğinde: ‘Allah’a iman edin ve Resulü ile cihad edin’ (denildiğinde), içlerinden servet sahipleri senden izin ister ve derler ki: ‘Bizi bırak; oturanlarla beraber olalım’ (86)”﴾ **التوبة**
﴿“Geri kalanlar, ganimetlere gitmek üzere yola çıktığınızda, onu almak için: ‘Bizi bırakın; size tâbi olalım’ diyecekler; Allah’ın sözünü değiştirmek isterler; de ki: ‘Bize asla tâbi olmayacaksınız; Allah daha önce böyle dedi’; sonra diyecekler ki: ‘Hayır, siz bizi kıskanıyorsunuz’; bilakis, pek az anlıyorlardı (15)”﴾ **الفتح**

﴿“Dedi ki: ‘Yedi yıl âdet üzere ekersiniz; biçtiğiniz şeyi, yediklerinizden az bir kısmı hariç, başağında bırakın (47)’”﴾ **يونس**

﴿“Üzerine geldiği hiçbir şeyi bırakmaz; onu ancak çürümüş gibi yapar (42)”﴾ **الذاريات**
﴿“Sonra onu dümdüz bir yer olarak bırakır (106)”﴾ **طه**
﴿“Ne bırakır ne de terk eder (28)”﴾ **المدثر**

﴿“Dediler ki: ‘Bize, yalnız Allah’a kulluk edelim ve babalarımızın kulluk etmekte olduğu şeyi bırakalım diye mi geldin? Eğer doğrulardansan, bize vaad ettiğini getir’ (70)”﴾ **الأعراف**
﴿“Ve dediler ki: ‘İlâhlarınızı asla bırakmayın; ve asla **وَدّ**’u, ne **سُواع**’ı, ne **يَغوث**’u, ne **يَعوق**’u, ne de **نَسْر**’ı bırakmayın’ (23)”﴾ **نوح**
﴿“Ve Firavun kavminden ileri gelenler dedi ki: ‘Musa’yı ve kavmini, yeryüzünde fesat çıkarsınlar ve seni ve ilâhlarını bıraksın diye mi bırakacaksın?’ Dedi ki: ‘Onların oğullarını öldüreceğiz ve kadınlarını sağ bırakacağız; biz onların üstünde kahredicileriz’ (127)”﴾ **الأعراف**

﴿“Ve Firavun kavminden ileri gelenler dedi ki: ‘Musa’yı ve kavmini, yeryüzünde fesat çıkarsınlar ve seni ve ilâhlarını bıraksın diye mi bırakacaksın?’ Dedi ki: ‘Onların oğullarını öldüreceğiz ve kadınlarını sağ bırakacağız; biz onların üstünde kahredicileriz’ (127)”﴾ **الأعراف**

﴿“Ve Nuh dedi ki: ‘Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden hiçbir yurt edinen bırakma (26)’”﴾ **نوح**
﴿“Şüphesiz sen onları bırakırsan, kullarını saptırırlar ve ancak günahkâr, çok inkârcı doğururlar (27)”﴾ **نوح**

﴿“Ve âhireti bırakıyorsunuz (21)”﴾ **القيامة**
﴿“Şüphesiz bunlar, çabuk olanı severler ve arkalarında ağır bir günü bırakırlar (27)”﴾ **الإنسان**

﴿“Öyleyse beni ve bu sözü yalanlayanı bırak; onları bilmedikleri yerden derece derece yaklaştıracağız (44)”﴾ **القلم**
﴿“Ve beni, nimet sahipleri olan yalanlayıcılarla bırak; onlara biraz mühlet ver (11)”﴾ **المزمل**
﴿“Beni ve yalnız yarattığımı bırak (11)”﴾ **المدثر**

﴿“Allah, müminleri, siz üzerinde bulunduğunuz hâl üzere bırakacak değildir; temiz olanı pis olandan ayırıncaya kadar; ve Allah sizi gayba muttali kılacak değildir; fakat Allah, resullerinden dilediğini seçer; öyleyse Allah’a ve resullerine iman edin; eğer iman eder ve sakınırsanız, sizin için büyük bir ecir vardır (179)”﴾ **آل عمران**
﴿“Kadınlar arasında adalet yapmaya asla güç yetiremezsiniz, ne kadar hırs gösterseniz de; öyleyse bütünüyle meyletmeyin de onu asılı gibi bırakmayın; eğer ıslah eder ve sakınırsanız, şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir (129)”﴾ **النساء**

﴿“Sonra sakınanları kurtarırız ve zalimleri orada diz çökmüş hâlde bırakırız (72)”﴾ **مريم**

﴿“Ve Zekeriyya; hani Rabbine nida etti: ‘Rabbim! Beni tek başıma bırakma; Sen vârislerin en hayırlısısın’ (89)”﴾ **الأنبياء**

﴿“Ve Rabbinizin sizin için eşlerinizden yarattığı şeyi bırakıyorsunuz; bilakis siz haddi aşan bir kavimsiniz (166)”﴾ **الشعراء**

﴿“Baal’a mı dua ediyorsunuz ve yaratıcıların en güzelini bırakıyorsunuz (125)”﴾ **الصافات**

﴿“Ve Firavun dedi ki: ‘Beni bırakın; Musa’yı öldüreyim; Rabbine dua etsin; ben korkuyorum ki dininizi değiştirsin veya yeryüzünde fesadı ortaya çıkarsın’ (26)”﴾ **غافر**

مختار الصحاح
● [**وذر**] **و ذ ر**: **ذَرْهُ** dersin; yani onu bırak; ve o, **يَذَرُهُ**; yani onu bırakır; ve ondan **وَذَرَهُ** denilmez, ne de **وَاذِرٌ**; fakat “onu terk etti” denir ve o “terk eden”dir.

الراغب
وذر
- [Denilir ki: **فلان يذر الشيء**; yani: ona az değer verdiği için onu atar], ve onun mâzîsi kullanılmamıştır. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Dediler ki: ‘Bize, yalnız Allah’a kulluk edelim ve babalarımızın kulluk etmekte olduğu şeyi bırakalım diye mi geldin?’”﴾ [**الأعراف**/ 70]، ﴿“ve seni ve ilâhlarını bırakır”﴾ [**الأعراف**/127]، ﴿“Öyleyse onları ve uydurduklarını bırak”﴾ [**الأنعام**/ 112]، ﴿“ve ribadan kalan şeyi bırakın”﴾ [**البقرة**/278] ve benzerlerine kadar. Ve onun, ﴿“ve eşler bırakıp giderler”﴾ [**البقرة**/234] sözünde tahsis edilmesi; “terk ederler” ve “geride bırakırlar” demedi; çünkü bunun ardından bu kitapta, Allah dilerse, zikredecektir. [Ve **الوذرة**: etten bir parçadır; ona bu adın verilmesi, ona az değer verilmesi sebebiyledir; onların, değer verilmeyen şey hakkında söyledikleri söze benzer: “o, bir **وضم** üzerinde et(tir)”] ([ ] arasındakini Zerkâşî **البرهان** 3/453’te nakletmiştir).

ملخص اللسان
1. Ve **وَوَذَرَه وَذْراً**: onu kesti. Ve **الوَذْرُ**: etin bir parçasıdır. Ve ben **وَذَرْتُ الوَذْرَةَ أَذِرُها وَذْراً**; onu parça parça ettiğinde. Ve ben **وَوَذَّرْتُ اللحم تَوْذِيراً**: onu kestim; ve aynı şekilde yara, onu çizdiğinde. Ve **الوَذْرَتانِ**: iki dudaktır; **الوَذْرَةُ**, sükûn ile, etten: **الفِدْرَةِ** gibi küçük parça; ve denildi ki: içinde kemik olmayan parçadır.
2. **الوَدَفَةُ** ve **الوَذَرَةُ**: kadının klitorisi. Ve hadiste: kadınların en şerlisi **الوَذِرَةُ المَذِرَةُ**; o, cinsel birleşmede hayâ etmeyendir.
3. Denilir: **ذَرْ** bunu, ve **دَعْ** bunu; ve **وَذَرْتُه** denilmez, ne de **وَدَعْتُه**; fakat gelecek zamanda **يَذَرُه** ve **يَدَعُه** denilir; ve aslı **وَذِرَهُ يَذَرُهُ**dur; **وَسِعَه يَسَعُه** misali; ve **واذِرٌ** denilmez, ne de **واَدِعٌ**; fakat “onu terk ettim, ben terk edenim” denir. Ve denilir: o, onu **يَذَرُه** “terk” olarak.
4. ﴿**فَذَرْني ومن يكذب بهذا الحديث**﴾: mânâsı: onu bana bırak; onunla kalbini meşgul etme; çünkü ben onu cezalandırırım.

لسان العرب
● - **وذر**: **الوَذْرَةُ**, sükûn ile, etten: **الفِدْرَةِ** gibi küçük parça; ve denildi ki: içinde kemik olmayan parçadır; ve denildi ki: etten, uzunluk olmaksızın enlemesine, toplu hâlde kesilen şeydir. Ve hadiste: “Sonra bize, **الوَذْرِ**’ü çok olan bir ثريدة getirildi”; yani et parçaları çok olan; ve çoğulu **وَذْرٌ** ve **وَذَرٌ**dur; Kırâ‘dan; İbn Sîde dedi ki: eğer bu böyle ise, **وَذْرٌ** cem‘in ismi olup cem‘ değildir. Ve **وَوَذَرَه وَذْراً**: onu kesti. Ve **الوَذْرُ**: etin bir parçasıdır. Ve ben **وَذَرْتُ الوَذْرَةَ أَذِرُها وَذْراً**; onu parça parça ettiğinde. Ve ben **وَوَذَّرْتُ اللحم تَوْذِيراً**: onu kestim; ve aynı şekilde yara, onu çizdiğinde. Ve **الوَذْرَتانِ**: iki dudaktır; Ebû Ubeyde’den; Ebû Hâtim dedi ki: o yanılmıştır; ancak **الوَذْرَتان** etten iki parçadır; dudaklar onlara benzetildi. Ve **عَضُدٌ وذِرَة**: **الوَذْرِ**’ü çok olan. Ve **امرأَة وَذِرَةٌ**: kokusu **الوَذْرِ** kokusu olan; ve denildi ki: kalın dudaklıdır. Ve erkeğe denilir: “**يا ابنَ شَامَّة الوَذْرِ**”; bu bir sövüştür; zina isnadına kinaye edilir. Ve Osman’ın, رضي الله عنه, hadisinde: kendisine, bir adama “**يا ابن شامَّة الوَذْرِ**” diyen bir adam getirildi de ona had uyguladı; bu, Arapların sövgülerinden ve yermelerindendir; ancak “**يا ابن شامَّة المَذاكير**” demek istedi; zinayı kastederler; sanki o, farklı **كَمَراً**’ları kokluyordu da ondan kinaye etti; ve **الذكر**: sahibinin bedeninden bir parçadır. Ve denildi ki: onunla **القُلَفَ**’ı kastettiler; **قُلْفَةِ الذكر**’in çoğulu; çünkü o kesilir; ve aynı şekilde ona “**يا ابن ذات الرايات**” ve “**يا ابن مُلْقى أَرحُل الرُّكْبان**” ve benzerleri denildiğinde. Ebû Zeyd, onların “**يا ابن شامّة الوَذْرِ**” sözünde: onunla **القُلَفَ**’ı kastetti; bu, bir zina isnadı kelimesidir, dedi. İbnü’l-A‘râbî: **الوَدَفَةُ** ve **الوَذَرَةُ**: kadının klitorisi. Ve hadiste: kadınların en şerlisi **الوَذِرَةُ المَذِرَةُ**; o, cinsel birleşmede hayâ etmeyendir. İbnü’s-Sikkît: denilir: **ذَرْ** bunu, ve **دَعْ** bunu; ve **وَذَرْتُه** denilmez, ne de **وَدَعْتُه**; fakat gelecek zamanda **يَذَرُه** ve **يَدَعُه** denilir; ve aslı **وَذِرَهُ يَذَرُهُ**dur; **وَسِعَه يَسَعُه** misali; ve **واذِرٌ** denilmez, ne de **واَدِعٌ**; fakat “onu terk ettim, ben terk edenim” denir. Leys dedi ki: Araplar, **يَذَرُ**’un masdarını ve mâzî fiilini öldürmüştür; bu yüzden **وَذِرَهُ** denilmez, ne de **وَاذِرٌ**; fakat “onu terk etti” denir ve o “terk eden”dir; dedi ki: onu gelecek zamanda ve emirde kullandılar; masdarı istediklerinde “**ذَرْهُ تَرْكاً**” dediler; ve denilir: o, onu **يَذَرُه** “terk” olarak. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Şüphesiz ben, onu **أَذَرَه**’memekten korkarım”; yani onun vasfını bırakmamaktan ve uzunluğundan kesmemekten korkarım; ve denildi ki: mânâsı, ondan olan çocuklarım ve benimle onun arasındaki sebepler sebebiyle onu terk etmeye ve ayrılmaya güç yetirememekten korkarım; ve **يَذَرُ**’un tasrifte hükmü **يَدَعُ**’ın hükmüdür. İbn Sîde: “o, onu **يَذَرُه تَرْكاً**” dediler; ve onun masdarını ve mâzîsini öldürdüler; bu yüzden **يَفْعَلُ** lafzı üzere geldi; eğer onun bir mâzîsi olsaydı **يَفْعُلُ** veya **يَفْعِلُ** üzere gelirdi; dedi ki: bu, bütünüyle veya çoğu, Sîbeveyh’in sözüdür. Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فَذَرْني ومن يكذب بهذا الحديث**﴾; mânâsı: onu bana bırak; onunla kalbini meşgul etme; çünkü ben onu cezalandırırım. Ve bazılarından nakledildi: “Ben, arkamda hiçbir şey **أَذِرْ** etmedim”; bu şâzdır; Allah daha iyi bilir.

مقاييس اللغة:
(**وذر**) **الواو** ve **الذال** ve **الراء** iki kelimedir: bunlardan biri **الوَذَرةُ**; o, etten **الفِدْرَة**’dir. Ve **التَّوْذير**: yaranın çizilmesidir; “ben onu **وذّرْتُه**” denilir. Ve hadiste, bir adamın diğerine: “**يا ابن شامّة الوَذَر**” dediği, bunun üzerine had uygulandığı (vardır); sanki onunla erkeklerin uzuvlarına üstü kapalı işaret etti.
Ve diğeri, onların “**ذَرْذَا**” sözüdür. Dil ehli dedi ki: Araplar, mâzîde **ذَرْ**’dan fiili öldürmüştür; bu yüzden “ben onu **وَذَرْتُه**” demezler.

القاموس المحيط:
**الوَذْرَةُ** etten, içinde kemik olmayan küçük parçadır; ve harekelenir; yahut ondan, yani etten, enlemesine toplu hâlde kesilen şeydir. Ve kadının klitorisi; çoğulu **وَذْرٌ**; ve harekelenir. **وَذَرَهُ**, **وَعَدَهُ** gibi: onu kesti; ve onu yaraladı; **الوَذْرَةَ**’yi parça etti; ve onu kesti; **كوَذَّرَها**. Ve **الوَذْرَتانِ**: iki dudaktır. Ve **الوَذِرَةُ**, **فَرِحَةٍ** gibi: **الوَذْرِ**’ü çok olan. Ve kötü kokulu kadın; yahut kalın dudaklı. Ve “**يا ابنَ شامَّةِ الوَذْرِ**”: zina isnadıdır; ve o, **المَذاكِير** ve **الكَمَرِ** hakkında bir kinayedir. Ve **ذَرْهُ**: yani onu bırak; onu **يَذَرُهُ تَرْكاً**; ve **وَذْراً** deme; ve aslı **وَذِرَهُ يَذَرُهُ**dur; **وَسِعَهُ يَسَعُهُ** gibi; fakat onun mâzîsini, ne masdarını, ne de ism-i fâilini söylemediler; bu yüzden **واذِرٌ** denilmez, ne de **وادِعٌ**; yahut denildi ki: “ben onu **وَذِرْتُهُ**” şâz olarak. Ve **وَذْرَةُ**: Endülüs’te **أكْشُونِيَة**’de bir yer. Ve **الوُذَارَةُ**, zamme ile: terzinin kovanı. Ve **وَذَارُ**, **سَحابٍ** gibi: Semerkand’da bir yer; ve İsfahan’da (da).

تاج العروس:
وذر
**الوَذْرَة** fetha sonra sükûn ile: **الفِدْرَة** gibi etten küçük parçadır; ve denildi ki: içinde kemik olmayan parçadır; ve harekelenir; yahut ondan, yani etten, uzunluk olmaksızın enlemesine toplu hâlde kesilen şeydir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الوَذَفَةُ** ve **الوَذَرَةُ**: kadının klitorisi; çoğulu **وَذْرٌ**; sükûn ile; ve harekelenir. **وَذَرِ** et hakkında Kırâ‘dan; İbn Sîde dedi ki: eğer bu böyle ise, **وَذْرٌ** cem‘ için bir isimdir, cem‘ değildir. **وَذَرَهُ** yani eti **وَذْرَاً** olarak, **وَعَده** gibi: onu kesti ve onu yaraladı; nüshalarda böyle; bu muhakkak değildir; doğrusu: “ve onun yarasını: onu çizdi”dir; lisanda ve başkalarında olduğu gibi; ve bu da düşünmeye muhtaçtır; çünkü yaranın çizilmesi fiili ancak **التَّوْذير**’dir, **الوَذْر** değildir; ona bak; eğer bu, nüshacıların düşürmesi değilse, müellifin yanlışıdır. **وَذَرَ الوَذْرَةَ وَذْرَاً**: onu parça parça etti ve onu kesti; **كوَذَّرَها تَوْذِيراً**. Mecazdan: **امرأةٌ لَمْيَاءُ الوَذْرَتَيْن**; **الوَذْرَتان**: iki dudaktır; Ebû Ubeyd’den; Zemahşerî ve başkaları nakletti. Ebû Hâtim dedi ki: o yanılmıştır; ancak **الوَذْرَتانِ** etten iki parçadır; dudaklar onlara benzetildi. Ve **الوَذِرَةُ** **فَرِحةٍ** gibi: **العَضُد**; **الوَذْر**’ü çok olan. Ve **الوَذِرَة**: kötü kokulu kadın; kokusu **الوَذْر** kokusu olan; ve denildi ki: cinsel birleşmede temizlenmeyendir; bununla, “Kadınların en şerlisi **الوَذِرَةُ المَذِرَة**” hadisi tefsir edildi; yahut **الوَذِرَة**: kalın dudaklıdır; bu mecazdır; sanki onun dudağı, etten semiz **الفِدْرَة**’ye benzetildi. Mecazdan: erkeğe denilir: “**يا ابنَ شامَّةِ الوَذْرِ**” fetha sonra sükûn ile; bu, Arapların sövgülerinden ve yermelerindendir; bu yüzden Osman, رضي الله عنه, kendisine, bir adama bunu söyleyen bir adam getirildiğinde ona had uyguladı; bu, zina isnadı kelimesidir. Başkası dedi ki: zina isnadına kinaye edilen bir sövgüdür; ve o, **المَذاكير** ve **الكَمَرِ** hakkında bir kinayedir; “**يا ابنَ شامَّةِ المَذاكير**” demek istedi; zinayı kastederler; sanki o, farklı **كَمَراً**’ları kokluyordu da ondan kinaye etti; ve **الذَّكَرُ** sahibinin bedeninden bir parçadır. Ve denildi ki: onunla **القُلَفَ**’ı kastetti; **قُلْفَةِ الذَّكَر**’in çoğulu; çünkü o kesilir; Ebû Zeyd söyledi. Ve aynı şekilde ona “**يا ابنَ ذاتِ الرّايات**” ve “**يا ابنَ مُلقى أَرْحُلِ الرُّكْبان**” ve benzerleri denildiğinde. Onların “**ذَرْهُ واحْذَرْه**” sözü: yani onu bırak. İbn Sîde dedi ki: “o, onu **يذَرُهُ تَرْكَاً**” dediler; ve **وَذْرَاً** deme; çünkü onlar onun masdarını ve mâzîsini öldürmüşlerdir; bu yüzden **يَفْعُلُ** veya **يَفْعِل** lafzı üzere geldi. Dedi ki: bu, bütünüyle veya çoğu, Sîbeveyh’in sözüdür. Bazı nüshalarda: “ve **وَذَرَ** deme”; yani mâzî olarak. İbnü’s-Sikkît, **إصلاحِ الألفاظ**’da: denilir: **ذَرْ** bunu, **وَدَعْ** bunu; ve **وَذَرْتُه** denilmez, ne de **وَدَعْتُه**; fakat gelecek zamanda **يذَرُه** ve **يَدَعُه** denilir. Ve aslı **وَذِرَه يَذَرُه**dur; **وَسِعه يَسَعُه** gibi; fakat onun mâzîsini, ne masdarını, ne de ism-i fâilini söylemediler; bu yüzden **واذِرٌ** denilmez, ne de **وادِعٌ**; fakat “onu terk ettim, ben terk edenim” denir. Leys dedi ki: Araplar, **يَذَرُ**’un masdarını ve mâzî fiilini öldürmüştür; bu yüzden **وَذِرَه** denilmez, ne de **واذِرٌ**; fakat “onu terk etti” denir ve o “terk eden”dir; yahut “ben onu **وَذِرْته**” kesre ile (denildi). **المحكم**’de olan: bazılarından nakledildi: “Ben, arkamda hiçbir şey **أَذِرْ** etmedim”; şâz olarak. Ve **وَوَذْرَةُ** fetha ile: Endülüs’te **أَكْشُونِيَة**’de bir yer; ve **التكملة**’de: Endülüs’te bir nâhiyedir. Ve **الوُذَارَة** zamme ile; ve **التّكملة**’de fetha ile; onu böyle ضبط edilmiş gördüm: terzinin kovanı. Ve **وَوَذَار** **سَحاب** gibi: Semerkand’da, ondan dört fersah uzaklıkta bir yer; bahçeleri ve ekini çoktur; ona nisbetle: İbrahim b. Ahmed b. Abdullah **الوَذَاريّ**; 487 yılında orada doğdu. Ve Ebû Muzâhim Sıbâ‘ b. en-Nadr b. Mes‘ade es-Sukkerî **الوَذَاريّ**; Yahyâ b. Ma‘în ve İbnü’l-Medînî’den işitti; ondan Tirmizî rivayet etti. **ذارُ** da: İsfahan’da bir köydür; ve orada ayrıca, vavdan sonra elif ziyadesiyle **واذار** da denilir; ondan: Ebû Ya‘lâ el-Muhsin b. Ahmed el-**واذاريّ** el-İsfahânî; ondan Ebû Ali el-Hasen b. Ömer b. Yûnus el-Hâfız rivayet etti. Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: onların “**ذَرْني وفلاناً**” sözü; yani onu bana bırak; onunla kalbini meşgul etme; bununla, Yüce Allah’ın sözü: “**ذَرْنِي والمُكَذِّبين**” tefsir edildi. Ve İsfahan’daki köy hakkında da: **واذارا** denilir. Ve **وِيذار** **قِرْطاس** gibi: içinde övünülen elbiselerin yapıldığı bir şehirdir.
