# وذر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B0%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وذر

الوَذْرَةُ، بالتسكين، من اللحم: القطعة الصغيرة مثل الفِدْرَةِ، وقيل: هي البَضْعَةُ لا عظم فيها، وقيل: هي ما قطع من اللحم مجتمعاً عَرْضاً بغير طُولٍ. وفي الحديث: فأَتينا بثريدة كثيرة الوَذْرِ أَي كثيرة قِطَعِ اللحم، والجمع وَذْرٌ ووَذَرٌ؛ عن كراع؛ قال ابن سيده: فإِن كان ذلك فوَذْرٌ اسم جمع لا جمع. ووَذَرَه وَذْراً: قَطَعَه. والوَذْرُ: بَضْعُ اللحم. وقد وَذَرْتُ الوَذْرَةَ أَذِرُها وَذْراً إِذا بَضَعْتَها بَضْعاً. ووَذَّرْتُ اللحم تَوْذِيراً: قطعته، وكذلك الجُرْح إِذا شرطته.والوَذْرَتانِ: الشَّفَتانِ؛ عن أَبي عبيدة؛ قال أَبو حاتم: وقد غلط إِنما الوَذْرَتان القطعتان من اللحم فشبهت الشفتان بهما. وعَضُدٌ وذِرَة: كثيرة الوَذْرِ، وامرأَة وَذِرَةٌ: رائحتها رائحة الوَذْرِ، وقيل: هي الغليظة الشفة. ويقال للرجل: يا ابنَ شَامَّة الوَذْرِ وهو سَبٌّ يكنى به عن القذف. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه: أَنه رُفِعَ إِليه رجلٌ قال لرجل: يا ابن شامَّة الوَذْرِ، فحَدَّه، وهو من سِبابِ العَرَبِ وذَمِّهم، وإِنما أَراد يا ابن شامَّة المَذاكير يعنون الزنا كأَنها كانت تَشُمُّ كَمَراً مختلفة فكني عنه، والذكر: قطعة من بدن صاحبه، وقيل: أَرادوا بها القُلَفَ جمع قُلْفَةِ الذكر، لأَنها تقطع، وكذلك إِذا قال له: يا ابن ذات الرايات، ويا ابن مُلْقى أَرحُل الرُّكْبانِ ونحوها، وقال أَبو زيد في قولهم: يا ابن شامّة الوَذْرِ أَراد بها القُلَفَ، وهي كلمة قذف. ابن الأَعرابي: الوَدَفَةُ والوَذَرَةُ بُظارةُ المرأَة. وفي الحديث: شر النساء الوَذِرَةُ المَذِرَةُ وهي التي لا تستحي عند الجماع. ابن السكيت: يقال ذَرْ ذا، ودَعْ ذا، ولا يقال وَذَرْتُه ولا وَدَعْتُه، وأَما في الغابر فيقال يَذَرُه ويَدَعُه وأَصله وَذِرَهُ يَذَرُه مثال وَسِعَه يَسَعُه، ولا يقال واذِرٌ لا واَدِعٌ، ولكن تركته فأَنا تارك. وقال الليث: العرب قد أَماتت المصدر من يَذَرُ والفعلَ الماضي، فلا يقال وَذِرَهُ ولا وَاذِرٌ، ولكن تركه وهو تارك، قال: واستعمله في الغابر والأَمر فإِذا أَرادوا المصدر قالوا ذَرْهُ تَرْكاً، ويقال هو يَذَرُه تركاً. وفي حديث أُم زرع: إِني أَخاف أَن لا أَذَرَه أَي أَخاف أَن لا أَترك صفته ولا أَقطعها من طولها، وقيل: معناه أَخاف أَن لا أَقدر على تركه وفراقه لأَن أَولادي منه والأَسباب التي بيني وبينه؛ وحكم يَذَرُ في التصريف حكم يَدَعُ. ابن سيده: قالوا هو يَذَرُه تَرْكاً وأَماتوا مصدره وماضيه، ولذلك جاء على لفظ يَفْعَلُ ولو كان له ماض لجاء على يَفْعُلُ أَو يَفْعِلُ، قال: وهذا كُلُّه أَو جُلُّه قِيلُ سيبويه. وقوله عز وجل: فَذَرْني ومن يكذب بهذا الحديث؛ معناه كِلْه إِليّ ولا تَشْغَلْ قَلْبَكَ به فإِني أُجازيه. وحكي عن بعضهم: لم أَذِرْ وَرائي شيئاً، وهو شاذ، والله أَعلم.

### Türkçe

**الوَذْرَةُ**, sükûn ile, etten: **الفِدْرَةِ** gibi küçük parça;
ve denildi: içinde kemik olmayan **البَضْعَةُ**dır; ve denildi: etten, toplu hâlde enlemesine, boyuna olmaksızın kesilen şeydir. Ve hadiste: “Bize çok **الوَذْرِ**li bir **ثريدة** getirildi” yani et parçaları çok; çoğulu **وَذْرٌ** ve **وَذَرٌ**dur; **كراع**’dan; İbn Sîde dedi: Eğer bu böyle ise, **وَذْرٌ** çoğul değil, cem‘ ismidir. Ve **وَذَرَه وَذْراً**: onu kesti. Ve **الوَذْرُ**: etin **بَضْعُ**udur. Ve ben **الوَذْرَةَ**yi **وَذَرْتُ**; onu **أَذِرُها وَذْراً**; onu **بَضْعاً** ile **بَضَعْتَها** ettiğin zaman. Ve eti **وَذَّرْتُ**; **تَوْذِيراً**: onu kestim; aynı şekilde yarayı da, onu çizdiğin zaman. Ve **الوَذْرَتانِ**: iki dudaktır; Ebû Ubeyde’den; Ebû Hâtim dedi: Yanılmıştır; ancak **الوَذْرَتان** etten iki parçadır; dudaklar onlara benzetildi. Ve **عَضُدٌ وذِرَة**: **الوَذْرِ**i çok olan; ve **امرأَة وَذِرَةٌ**: kokusu **الوَذْرِ** kokusudur; ve denildi: kalın dudaklıdır. Ve erkeğe denilir: “Ey **ابنَ شَامَّة الوَذْرِ**”; bu, zina isnadına kinaye edilen bir sövüştür. Ve Osman’ın hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Kendisine, bir adama “Ey **ابن شامَّة الوَذْرِ**” diyen bir adam getirildi de ona had uyguladı; bu, Arapların sövgülerinden ve yermelerindendir; ancak muradı “Ey **ابن شامَّة المَذاكير**” idi; zinayı kastediyorlar; sanki o, farklı **كَمَراً**ları kokluyordu da onunla kinaye edildi; ve **الذكر**: sahibinin bedeninden bir parçadır; ve denildi: onunla **القُلَفَ**ı kastettiler; **قُلْفَةِ الذكر**in çoğulu; çünkü o kesilir; aynı şekilde ona “Ey **ابن ذات الرايات**” ve “Ey **ابن مُلْقى أَرحُل الرُّكْبانِ**” ve benzerleri dediği zaman. Ebû Zeyd, onların “Ey **ابن شامّة الوَذْرِ**” sözünde dedi: onunla **القُلَفَ**ı kastetti; bu, bir zina isnadı kelimesidir. İbnü’l-A‘râbî: **الوَدَفَةُ** ve **الوَذَرَةُ** kadının **بُظارةُ**sıdır. Ve hadiste: “Kadınların en şerlisi **الوَذِرَةُ المَذِرَةُ**dir”; o, cinsel birleşme sırasında hayâ etmeyendir. İbnü’s-Sikkît: “**ذَرْ** şunu” ve “**دَعْ** şunu” denir; “**وَذَرْتُه**” ve “**وَدَعْتُه**” denmez; ama gelecek zamanda “**يَذَرُه**” ve “**يَدَعُه**” denir; aslı **وَذِرَهُ يَذَرُه**dur; **وَسِعَه يَسَعُه** misali; ve **واذِرٌ** denmez, **واَدِعٌ** da denmez; fakat “Onu terk ettim; ben terk edenim” denir. Leys dedi: Araplar **يَذَرُ**ın masdarını ve mâzî fiilini öldürmüştür; bu yüzden “**وَذِرَهُ**” denmez ve “**وَاذِرٌ**” de denmez; fakat “Onu terk etti; o terk edendir” (denir). Dedi: Onu gelecek zamanda ve emirde kullanmışlardır; masdarı istedikleri zaman “**ذَرْهُ تَرْكاً**” derler; ve “O, onu **تَرْكاً** olarak **يَذَرُه**” denir. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ben, onu **أَذَرَه**memekten korkarım” yani onun vasfını terk edememekten ve onu uzunluğundan kesip koparamamaktan korkarım; ve denildi: mânası, onu terk etmeye ve ondan ayrılmaya güç yetirememekten korkarım; çünkü çocuklarım ondandır ve benimle onun arasındaki bağlar (vardır); ve **يَذَرُ**nun tasrîfte hükmü **يَدَعُ**nun hükmüdür. İbn Sîde: “O, onu **تَرْكاً** olarak **يَذَرُه**” dediler; masdarını ve mâzîsini öldürdüler; bu yüzden **يَفْعَلُ** lafzı üzere geldi; eğer onun bir mâzîsi olsaydı **يَفْعُلُ** yahut **يَفْعِلُ** üzere gelirdi. Dedi: Bu, bütünüyle yahut çoğuyla Sîbeveyh’in sözü olarak söylenmiştir. Ve O’nun عز وجل sözü: **فَذَرْني ومن يكذب بهذا الحديث**; mânası: onu bana bırak ve onunla kalbini meşgul etme; çünkü ben ona karşılık vereceğim. Ve bazılarından nakledildi: “Ben, arkamda hiçbir şey **أَذِرْ**medim”; bu şâzdır; Allah daha iyi bilir.
