# وذر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B0%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وذر

الوذرة، بفتح فسكون: القطعة الصغيرة من اللحم مثل الفدرة، وقيل: هي البضعة لا عظم فيها، ويحرك، أو ما قطع منه أي اللحم مجتمعا عرضا بغير طول. قال ابن الأعرابي: الوذفة والوذرة: بظارة المرأة، ج وذر، التسكين، ويحرك في وذر اللحم، عن كراع، قال ابن سيده: فإن كان ذلك فوذر اسم للجمع لا جمع. وذره، أي اللحم، وذرا، كوعده: قطعه وجرحه، هكذا في النسخ، وهو غير محرر، والصواب: وجرحه: شرطه، كما في اللسان وغيره، وهذا أيضا يحتاج إلى تأمل فإن فعل شرط الجرح إنما هو التوذير لا الوذر، فانظره، فإن لم يكن ذلك سقطا من النساخ فهو غلط من المصنف. وذر الوذرة وذرا: بضعها بضعا وقطعها، كوذرها توذيرا. من المجاز: امرأة لمياء الوذرتين، الوذرتان: الشفتان، عن أبي عبيد، ونقله الزمخشري وغيره، وقال أبو حاتم: وقد غلط إنما الوذرتان القطعتان من اللحم، فشبهت الشفتان بهما. والوذرة كفرحة: العضد الكثيرة الوذر، والوذرة: المرأة الكريهة الرائحة، رائحتها رائحة الوذر، وقيل: هي التي لا تستنجي عند الجماع، وبه فسر حديث:  شر النساء الوذرة المذرة  أو الوذرة: هي الغليظة الشفة، وهو مجاز، كأنه شبهت شفتها بالفدرة السمينة من اللحم. من المجاز: يقال للرجل: يا ابن شامة الوذر، بفتح فسكون، وهو من سباب العرب وذمهم، ولذا حد عثمان رضي الله عنه إذ رفع إليه رجل قال لرجل ذلك، وهي كلمة قذف. وقال غيره: سب يكنى به عن القذف، وهي كناية عن المذاكير والكمر، أراد: يا ابن شامة المذاكير، يعنون الزنا، كأنها كانت تشم كمرا مختلفة، فكنى عنه، والذكر قطعة من بدن صاحبه. وقيل: أراد بها القلف جمع قلفة الذكر، لأنها تقطع، قاله أبو زيد، وكذلك إذا قال له: يا ابن ذات الرايات، ويا ابن ملقى أرحل الركبان، ونحوها. قولهم: ذره واحذره: أي دعه. قال ابن سيده: قالوا: هو يذره تركا، ولا تقل وذرا فإنهم قد أماتوا مصدره وماضيه، ولذلك جاء على لفظ يفعل أو يفعل. قال: وهذا كله أو جله قول سيبويه، وفي بعض النسخ: ولا تقل وذر، أي ماضيا، قال ابن السكيت في إصلاح الألفاظ: يقال: ذر ذا ودع ذا، ولا يقال وذرته ولا ودعته، وأما في الغابر فيقال يذره ويدعه. وأصله وذره يذره كوسعه يسعه، لكن ما نطقوا بماضيه ولا بمصدره ولا باسم الفاعل، فلا يقال واذر ولا وادع، ولكن تركته فأنا تارك. وقال الليث: العرب قد أماتت المصدر من يذر والفعل الماضي، فلا يقال وذره ولا واذر، ولكن تركه وهو تارك، أو قيل وذرته، بالكسر. والذي في المحكم: وحكي عن بعضهم: لم أذر ورائي شيئا، شاذا. ووذرة، بالفتح: ع بأكشونية الأندلس والذي في التكملة: ناحية بالأندلس. والوذارة، بالضم، والذي في التكملة بالفتح، هكذا رأيته مضبوطا: قوارة الخياط. ووذار، كسحاب: ة بسمرقند، على أربع فراسخ منها، كثيرة البساتين والزرع، نسب إليها إبراهيم بن أحمد بن عبد الله الوذاري، ولد بها سنة 487 وأبو مزاحم سباع بن النضر بن مسعدة السكري الوذاري، سمع يحيى بن معين وابن المديني، وعنه الترمذي. ذار، أيضا: قرية بأصبهان، ويقال فيها أيضا: واذار، بزيادة الألف بعد الواو، ومنها أبو يعلى المحسن بن أحمد الواذاري الأصبهاني، روى عنه أبو علي الحسن بن عمر بن يونس الحافظ. ومما يستدرك عليه: قولهم: ذرني وفلانا: أي كله إلي ولا تشغل قلبك به، وبه فسر قوله تعالى:  ذرني والمكذبين  ويقال في القرية التي بأصفهان أيضا: واذارا. وويذار كقرطاس: مدينة تعمل فيها الثياب المفتخرة.

### Türkçe

**الوذرة**, fetha ile sonra sükûn: **الفدرة** gibi etten küçük parça; ve denildi: o, içinde kemik olmayan parça ettir; ve harekelenir; yahut ondan kesilen şey, yani uzunluk olmaksızın enine toplanmış et.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الوذفة** ve **الوذرة**: kadının **بظارة**’sıdır; çoğulu **وذر**; sükûn (ile). Ve **وذر**’de (yani) etin **وذر**’ünde harekelenir; **كراع**’dan. İbn Sîde dedi: Eğer bu ise, **وذر** cem‘ için bir isimdir, cem‘ değildir.

**وذره**, yani eti, **وذرا**, **كوعده**: onu kesti ve yaraladı; nüshalarda böylece (vardır); ve o, muhakkaklaştırılmış değildir; ve doğru olan: “ve onu yaraladı” (yani) onu çizdi/yardı, **اللسان** ve başkasında olduğu gibi. Ve bu da teemmüle muhtaçtır; zira yaralamanın çizme fiili ancak **التوذير**’dir, **الوذر** değil; öyleyse ona bak; eğer bu müstensihlerden bir düşme değilse, o musanniften bir hatadır.

**وذر الوذرة وذرا**: onu parça parça etti ve kesti; **كوذرها توذيرا** gibi.

Mecazdan: “**امرأة لمياء الوذرتين**”; **الوذرتان**: iki dudaktır; Ebû ‘Ubeyd’den; Zemahşerî ve başkası onu nakletti. Ebû Hâtim dedi: Yanılmıştır; ancak **الوذرتان** etten iki parçadır; böylece iki dudak onlara benzetildi.

Ve **الوذرة** **كفرحة**: **وذر**’ü çok olan pazı. Ve **الوذرة**: kötü kokulu kadın; kokusu **الوذر** kokusudur. Ve denildi: o, cima‘da istincâ etmeyendir; ve bununla şu hadis tefsir edildi: **شر النساء الوذرة المذرة**. Yahut **الوذرة**: kalın dudaklıdır; ve o mecazdır; sanki onun dudağı etten semiz **الفدرة**’ye benzetilmiştir.

Mecazdan: erkeğe denilir: “**يا ابن شامة الوذر**”, fetha ile sonra sükûn; ve o, Arapların sövgülerinden ve yermelerindendir; bu yüzden Osman (Allah ondan razı olsun), kendisine bir adamın bir adama bunu dediği yükseltilince, had uyguladı; ve o, bir kazf kelimesidir. Başkası dedi: Kazf hakkında kinaye ile söylenen bir sövgüdür; ve o, **المذاكير** ve **الكمر** hakkında bir kinayedir; muradı: “ey **شامة**’si **المذاكير** olanın oğlu”; zinayı kastederler; sanki o, muhtelif **كمر**’leri koklardı; böylece ondan kinaye edildi; ve **الذكر** sahibinin bedeninden bir parçadır. Ve denildi: onunla **القلف** (yani) **قلفة الذكر**’in çoğulu kastedildi; çünkü o kesilir; Ebû Zeyd söyledi. Ve aynı şekilde, ona “**يا ابن ذات الرايات**” ve “**يا ابن ملقى أرحل الركبان**” ve benzerleri dediği zaman.

Onların sözü: **ذره واحذره**: yani onu bırak. İbn Sîde dedi: Dediler: “o, onu bırakır” **يذره** “terk ediş olarak”; ve **وذرا** deme; çünkü onlar onun masdarını ve mâzîsini öldürmüşlerdir; bu yüzden **يفعل** yahut **يفعل** lafzı üzere geldi. Dedi: Bu, bütünüyle yahut çoğu, Sîbeveyh’in sözüdür. Ve bazı nüshalarda: “ve **وذر** deme”, yani mâzî olarak. İbnü’s-Sikkît **إصلاح الألفاظ**’da dedi: Denilir: **ذر ذا** ve **دع ذا**; ve **وذرته** denilmez, **ودعته** de denilmez. Amma gelecek zamanda denilir: **يذره** ve **يدعه**. Aslı **وذره يذره** **كوسعه يسعه** gibidir; lâkin onlar onun mâzîsini de masdarını da ism-i fâilini de söylemediler; böylece **واذر** denilmez ve **وادع** da denilmez; fakat “onu terk ettim, ben terk edenim” denilir. Leys dedi: Araplar **يذر**’den masdarı ve mâzî fiili öldürmüştür; böylece **وذره** denilmez ve **واذر** de denilmez; fakat “onu terk etti ve o terk edendir”; yahut **وذرته** denildi, kesre ile. **المحكم**’de olan: Bazılarından hikâye edildi: “Ben ardımda bir şey bırakmadım” **لم أذر ورائي شيئا**, şâz olarak.

Ve **وذرة**, fetha ile: Endülüs’ün **أكشونية**’sinde bir yer. Ve **التكملة**’de olan: Endülüs’te bir nâhiye.

Ve **الوذارة**, damme ile; ve **التكملة**’de fetha ile; onu böylece ضبط edilmiş gördüm: terzinin **قوارة**’sı.

Ve **وذار**, **كسحاب**: Semerkand’da bir yer; ondan dört fersah üzeredir; bahçeleri ve ekini çoktur. Ona nisbet edildi: İbrâhîm b. Ahmed b. Abdullah el-**وذاري**; orada 487 yılında doğdu. Ve Ebû Muzâhim Sibâ‘ b. en-Nadr b. Mes‘ade es-Sukkerî el-**وذاري**; Yahyâ b. Ma‘în ve İbnü’l-Medînî’den işitti; ondan Tirmizî rivayet etti.

**ذار**, ayrıca: İsfahan’da bir köy; onda ayrıca **واذار** da denilir; vavdan sonra elif ziyadesiyle. Ondandır: Ebû Ya‘lâ el-Muhsin b. Ahmed el-**واذاري** el-İsfahânî; ondan Ebû ‘Alî el-Hasen b. ‘Umer b. Yûnus el-Hâfız rivayet etti.

Ve ona istidrâk olunan şeylerden: onların sözü: **ذرني وفلانا**: yani onu bana bırak ve kalbini onunla meşgul etme. Ve bununla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: **ذرني والمكذبين**. Ve İsfahan’daki köy hakkında da denilir: **واذارا**.

Ve **وويذار** **كقرطاس**: içinde övünülen elbiselerin yapıldığı bir şehir.
