# وذم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B0%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وذم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وذم

أَوْذَمَ الشيءَ: أَوْجَبه. وأَوْذَمَ على نَفْسِه حَجّاً أَو سَفَراً: أَوْجَبه. وأَوْذَمَ اليمينَ ووَذَّمَها وأَبْدَعها أَي أَوْجبها؛ قال الراجز:
لاهُمَّ، إِن عامرَ بن جَهْمِ
أَوذَمَ حَجّاً في ثِيابٍ دُسْمِ
أَي مُتَلطِّخة بالذنوب، يعني أَحْرم بالحج وهو مُدَنَّسٌ بالذنوب. أَبو عمرو: الوَذِيمةُ الهَدْيُ، وجمعها الوَذائمُ. وقد أَوْذَمَ الهَدْيَ إِذا عَلَّق عليه سَيراً أَو شيئاً يُعَلَّم به فيُعْلَم أَنه هَدْيٌ فلا يُعْرَض له. ابن سيده: الوَذيمة الهدِيَّة. الجوهري: الوَذِيمةُ الهدِيَّة إِلى بيت الله الحرام، والجمع الوَذائمُ، وهي الأَموالُ التي نُذِرَتْ فيها النُّذورُ؛ قال الشاعر:
فإِن كنتُ لم أَذْكُرك، والقومُ بعضُهم
غَضابَى على بعضٍ، فمالي وَذائمُ
أَي مالي كلُّه في سبيل الله.
والوَذَمُ: الفَضْلُ والزيادةُ، وقد وَذَّمَ. والوَذَمةُ: زيادةٌ في حياء الناقة والشاة كالثُّؤْلول تمنعها من الولَد، والجمعُ وَذَمٌ ووِذامً. ووَذَّمَها: قطع ذلك منها وعالجَها منه. الأَصمعي: المُوَذّمةُ من النُّوق التي يخرج في حيائها لحمٌ مثل الثَّآليل فيُقطَع ذلك منها؛ قال أَبو منصور: سمعت العرب تقول لأَشْباهِ الثَّآليل تخرُج في حياء الناقة فلا تَلْقَح معها إِذا ضرَبها الفحلُ
الوَذَم، فيَعْمِدُ رجل رفيقٌ ويأْخذ مِبْضعاً لطيفاً ويُدْخِلُ يدَه في حيائها فيقطع الوَذَمَ فيقال: قد وَذَّمها تَوْذيماً، والذي فعل ذلك مُوَذِّمٌ، ثم يَضْرِبُها الفحلُ بعد التَّوْذيمِ فتَلْقَحُ. وامرأَة وَذْماء وفرسٌ وَذْماء: وهي العاقرُ، وقيل: الوَذَمةُ في حياء الناقةِ زيادةٌ في اللحم تَنبتُ في أَعلى الحياء عند قَرْءِ الناقةِ فلا تَلْقحُ الناقةُ إِذا ضربَها الفحل، وقد تقدم ذلك في الوَخم أَيضاً. ويقال للمصير أَيضاً: وَذَمٌ، والوَذَمُ: الحُزَّة من الكَرِشِ والكَبِد والمَصارِين المقطوعة تُعْقَد وتُلْوَى ثم تُرْمى في القِدْر، والجمع أَوْذُمٌ وأَوْذامٌ ووُذومٌ وأَواذِمُ؛ الأَخيرة جمع أَوْذُمٍ، وليس بجمع أَوْذامٍ، إِذ لو كان ذلك لثبتت الياء، وهي الوَذَمة والجمع وِذامٌ. أَبو زيد وأَبو عبيدة: الوَذَمةُ قُرْنةُ الكَرِش، وهي زاويةٌ في الكرش شِبْه الخريطة، قال: وقُرْنةُ الرحمِ المكانُ الذي ينتهي إِليه الماءُ في الرحم. والوِذامُ: الكَرِشُ والأَمْعاءُ، الواحدة وَذَمةٌ مثل ثمَرةٍ وثِمارٍ. وقال ابن خالويه: الوَذَمُ قطعةُ كرشٍ تُطْبَخُ بالماء؛ قال الشاعر:
وما كان إِلا نِصْفُ وَذْمٍ مُرَمَّدٍ
أَتانا، وقد حُبَّتْ إِلينا المَضاجِعُ
وفي حديث علي بن أَبي طالب، عليه السلام: لئِنْ وَلِيتُ بني أُميَّة لأَنْفُضَنَّهم نَقْضَ القَصّابِ الوِذامَ التَّرِبةَ، وفي رواية: التِّرابَ والوَذِمةَ؛ قال الأَصمعي: سأَلني شعبة عن هذا الحرف فقلت: ليس هو هكذا، إِنما نَفْض القصّاب الوِذامَ التَّرِبة، والتَّرِبةُ التي قد سقطت في التراب فتتَرَّبَت، فالقصّاب يَنْفُضها، وأَراد بالوِذامِ الخُزَزَ من الكَرِش والكبِد الساقطةَ في التُّراب والقصّاب يُبالغُ في نَفْضِها، قال: ومن هذا قيل لسيُور الدِّلاء الوَذمُ لأَنها مقدَّدةٌ طِوال، قال: والتِّراب التي سقطت في التُّراب فتتَرَّبَت، وواحدةُ الوِذامِِ وذَمةٌ، وهي الكرش لأَنها معلَّقة، وقيل: هي غيرُ الكرش أَيضاً من البطون. أَبو سعد: الكُروشُ كلها تسمَّى تَرِبةً لأَنها يحصل فيها التُّرابُ من المَرْتَع، والوَذَمة التي أَخمل باطنُها، والكروشُ وَذَمةٌ لأَنها مُخْمَلةٌ، ويقال لِخَمْلِها الوَذَمُ، فمعنى قوله لئنْ وَليِتُهم لأُطَهِّرَنَّهم من الدَّنَسِ ولأُطَيِّبَنَّهم بعد الخَبَث. وكلُّ سير قَدَدْتَه مُستطيلاً وَذَمٌ. والوَذَمةُ: السيرُ الذي بين آذانِ الدَّلْوِ وعَراقِيها تُشَدُّ بها، وقيل: هو السير الذي تُشدُّ به العَراقي في العُرى، وقيل: هو الخيط الذي بين العُرى التي في سُعْنَتها وبين العَراقي، والجمع وَذَمٌ، وجمع الجمع أَوْذامٌ. وَوذَّمَها: جعل لها أَوْذاماً. وأَوْذَمَها: شَدَّ وَذَمها. ودَلْوٌ مَوْذومةٌ: ذات وَذَمٍ. والعرب تقول للدلو إِذا انقطع سيورُ آذانِها: قد وَذِمَتِ الدلوُ تَوْذَمُ، فإِذا شدّوها إِليها قالوا: أَوْذَمْتُها. ووَذِمَت الدلوُ تَوْذَمُ، فهي وَذِمَةٌ: انقطع وَذَمُها؛ قال يصف الدلو:
أَخَذِمَتْ أَمْ وَذِمَتْ أَمْ ما لَها،
أَم غالَها في بئرِها ما غالَها؟
وقال:
أَرْسَلْتُ دَلْوي فأَتاني مُتْرَعا،
لا وَذِماً جاءَ، ولا مُقَنَّعا
ذكَّر على إِرادة السَّلْم أَو الغَرْب. وفي حديث عائشة تَصِفُ أَباها، رضي الله عنهما: وأَوْذَمَ السِّقاءَ أَي شَدَّه بالوَذَمةِ، وفي رواية أُخرى: وأَوْذَمَ العَطِلَة، تُريد الدلو التي كانت مُعَطَّلة عن الاستقاء لعدم عُراها وانقطاع سُيورِها. ووَذِم الوَذَمُ نفسُه: انقطع. ووذَّمَ على الخَمْسينَ توْذيماً وأَوْذَمَ: زادَ عليها. ووَذَّمَ مالَه: قطَّعه، والوَذيمةُ: ما وَذَّمَه منه أَي قطَّعه؛ قال:
إِن لم أَكُنْ أَهْواك، والقومُ بَعضهمْ
غِضابٌ على بعضٍ، فما لي وَذائمُ
والتَّوذيمُ: أَن تُوَذَّم الكلابُ بِقِلادة. ووَذِيمةُ الكلب: قِطعة تكون في عنُقِه؛ عن ثعلب. وروي عن أَبي هريرة أَنه سُئِل عن صَيْدِ الكلب فقال: إِذا وَذَّمْتَه وأَرْسَلْتَه وذكَرْتَ اسْمَ الله فكُلْ ما أَمْسَكَ عليك ما لم يأْكلْ؛ وتَوْذيمُ الكلب: أَن يُشد في عنقه سيرٌ يُعْلَم به أَنه مُعلَّم مُؤدَّب، أَراد بِتَوْذيمهِ أَن لا يَطْلُب الصيد بغير إِرسالٍ ولا تَسْميةٍ، مأْخوذٌ من الوَذَمِ السُّيورِ
التي تُقدُّ طِوالاً. وفي الحديث: أُريتُ الشَّيطانَ فوضعتُ يدي على وَذَمَتِه؛ قال ابن الأَثير: الوَذَمةُ، بالتحريك، سيرٌ يُقدُّ طُولاً، وجمعه وِذامٌ، وتُعمل منه قلادة توضع في أَعناق الكلاب لتُرْبطَ فيها، فشبّه الشَّيطانَ بالكلب، وأَراد تَمكُّنه منه كما يَتمكَّنُ القابضُ على قِلادة الكلب. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فرَبَط كُمَّيْه بوَذَمةٍ أَي سَيْرٍ.

### Türkçe

**أَوْذَمَ** şeyi: onu gerekli kıldı. Ve kendi nefsi üzerine bir hac yahut bir yolculuk **أَوْذَمَ**: onu gerekli kıldı. Ve yemini **أَوْذَمَ** etti ve onu **وَذَّمَ** etti ve onu **أَبْدَعها** etti; yani onu gerekli kıldı; râciz dedi ki:

لاهُمَّ، إِن عامرَ بن جَهْمِ
أَوذَمَ حَجّاً في ثِيابٍ دُسْمِ

Yani günahlarla bulaşmış; yani günahlarla kirli iken hac ile ihrama girdi.

Ebû Amr: **الوَذِيمةُ** hedy (kurbanlık), çoğulu **الوَذائمُ**’dir. Ve hedyi, üzerine bir kayış yahut onunla işaretlenen bir şey astığı zaman **أَوْذَمَ** etmiş olur; böylece onun hedy olduğu bilinir de ona ilişilmez.

İbn Sîde: **الوَذيمة** hediye.

Cevherî: **الوَذِيمةُ** Beytullah el-Harâm’a hediye; çoğulu **الوَذائمُ**’dir; ve o, içinde adakların adandığı mallardır; şair dedi ki:

فإِن كنتُ لم أَذْكُرك، والقومُ بعضُهم
غَضابَى على بعضٍ، فمالي وَذائمُ

Yani malımın tamamı Allah yolundadır.

Ve **الوَذَمُ**: fazlalık ve artış; ve (kişi) **وَذَّمَ** etmiştir. Ve **الوَذَمةُ**: deve ve koyunun hayâsında siğil gibi bir artış; onu yavrulamaktan alıkoyar; çoğulu **وَذَمٌ** ve **وِذامً**’dır. Ve onu **وَذَّمَ** etti: onu ondan kesti ve onu ondan tedavi etti.

Asmaî: **المُوَذّمةُ** develerden olan (dişidir) ki hayâsında siğiller gibi et çıkar; o ondan kesilir; Ebû Mansûr dedi: Arapların, devenin hayâsında çıkan, aygır onu aştığında onunla birlikte gebe kalmadığı siğil benzerlerine **الوَذَم** dediklerini işittim; sonra yumuşak huylu bir adam yönelir, ince bir neşter alır, elini hayâsına sokar da **الوَذَمَ**’ı keser; böylece “onu **وَذَّمها** etti, **تَوْذيماً** (tevzîm) etti” denir; bunu yapan **مُوَذِّمٌ**’dir; sonra tevzîmden sonra aygır onu aşar da gebe kalır.

Ve bir kadın **وَذْماء** ve bir at **وَذْماء**: o, kısırdır. Ve denildi ki: **الوَذَمةُ** devenin hayâsında bir et artışıdır; devenin kızgınlığı sırasında hayânın üst tarafında biter; aygır onu aştığında deve gebe kalmaz; bu, **الوَخم**’da da ileride geçti.

Ve **المصير** için de denir: **وَذَمٌ**. Ve **الوَذَمُ**: işkembeden, karaciğerden ve kesilmiş bağırsaklardan bir parça; düğümlenir ve bükülür, sonra tencereye atılır; çoğulu **أَوْذُمٌ** ve **أَوْذامٌ** ve **ووُذومٌ** ve **أَواذِمُ**’dir; sonuncusu **أَوْذُمٍ**’ün çoğuludur, **أَوْذامٍ**’ın çoğulu değildir; çünkü öyle olsaydı yâ sabit kalırdı; ve o **الوَذَمة**’dir, çoğulu **وِذامٌ**’dır.

Ebû Zeyd ve Ebû Ubeyde: **الوَذَمةُ** işkembenin boynuzudur; işkembede kese benzeri bir köşedir; dedi ki: ve rahmin boynuzu, rahimde suyun ulaştığı yerdir.

Ve **الوِذامُ**: işkembe ve bağırsaklar; tekili **وَذَمةٌ**’dir; tıpkı “ثمَرة” ve “ثِمار” gibi.

İbn Hâlaveyh dedi: **الوَذَمُ** suyla pişirilen bir işkembe parçasıdır; şair dedi ki:

وما كان إِلا نِصْفُ وَذْمٍ مُرَمَّدٍ
أَتانا، وقد حُبَّتْ إِلينا المَضاجِعُ

Ali b. Ebî Tâlib’in, عليه السلام, hadisinde: “Ümeyyeoğullarını yönetirsem, onları kasabın topraklanmış **الوِذامَ**’ı silkeleyişi gibi mutlaka silkeleyip dağıtacağım.” Bir rivayette: “**التِّرابَ** ve **الوَذِمةَ**” (diye geçer). Asmaî dedi: Şu‘be bana bu harfi sordu; ben de dedim ki: Bu böyle değildir; ancak “kasabın topraklanmış **الوِذامَ**’ı silkeleyişi”dir. Ve **التَّرِبةُ**: toprağa düşüp topraklanan şeydir; kasap onu silker. Ve **الوِذامِ** ile, toprağa düşmüş işkembe ve karaciğerden sarkan parçaları kastetti; kasap onları silkelemede aşırı gider.

Dedi ki: Bundan dolayı, kovaların kayışlarına **الوَذمُ** denildi; çünkü onlar uzun uzun şeritler hâlinde kesilmiştir. Dedi ki: ve **التِّراب**: toprağa düşüp topraklanan şeydir. Ve **الوِذامِ**’ın tekili **وذَمةٌ**’dir; ve o, işkembedir; çünkü o asılıdır. Ve denildi ki: o, karınlardan işkembeden başka bir şeydir de.

Ebû Sa‘d: bütün işkembelere **تَرِبةً** denir; çünkü otlaktan (gelen) toprak onların içinde bulunur. Ve içi tüylü olan **الوَذَمة**’dir. Ve işkembeler **وَذَمةٌ**’dir; çünkü onlar tüylüdür. Ve onların tüylülüğüne **الوَذَمُ** denir. O hâlde sözünün mânası: “Onları yönetirsem, onları pislikten mutlaka temizleyeceğim ve kötülükten sonra onları mutlaka hoş kılacağım.”

Ve uzunlamasına şerit hâlinde kestiğin her kayış **وَذَمٌ**’dır.

Ve **الوَذَمةُ**: kovanın kulakları ile **عَراقِيها** arasında bulunan, onunla bağlanan kayıştır. Ve denildi ki: o, **العَراقي**’nin **العُرى**’ya bağlandığı kayıştır. Ve denildi ki: o, **سُعْنَتها**’daki **العُرى** ile **العَراقي** arasındaki iptir. Çoğulu **وَذَمٌ**’dır; çoğulun çoğulu **أَوْذامٌ**’dır.

Ve onu **وَوذَّمَها** etti: ona **أَوْذاماً** yaptı. Ve onu **أَوْذَمَها** etti: onun **وَذَم**’ını sıktı/bağladı. Ve **دَلْوٌ مَوْذومةٌ**: **وَذَمٍ** sahibi.

Ve Araplar, kovanın kulaklarının kayışları koptuğunda kovaya derler ki: “Kova **وَذِمَتِ**; **تَوْذَمُ**.” Onu ona bağladıklarında: “Onu **أَوْذَمْتُها**” derler.

Ve kova **وَذِمَت**; **تَوْذَمُ**; o hâlde o **وَذِمَةٌ**’dir: onun **وَذَمُ** koptu; kova hakkında tasvir ederek dedi ki:

أَخَذِمَتْ أَمْ وَذِمَتْ أَمْ ما لَها،
أَم غالَها في بئرِها ما غالَها؟

Ve dedi ki:

أَرْسَلْتُ دَلْوي فأَتاني مُتْرَعا،
لا وَذِماً جاءَ، ولا مُقَنَّعا

**السَّلْم** yahut **الغَرْب** kastedildiği için müzekker yaptı.

Âişe’nin, رضي الله عنهما, babasını vasfederken hadisinde: “Ve kırbayı **أَوْذَمَ** etti”; yani onu **الوَذَمةِ** ile bağladı. Başka bir rivayette: “Ve **العَطِلَة**’yi **أَوْذَمَ** etti”; yani kulplarının olmaması ve kayışlarının kopması sebebiyle su çekmekten âtıl kalmış kovayı kasteder.

Ve **الوَذَمُ**’ın kendisi **وَذِم** etti: koptu.

Ve elliye **وَذَّمَ** etti, **توْذيماً**; ve **أَوْذَمَ**: onun üzerine artırdı.

Ve malını **وَذَّمَ** etti: onu parçaladı. Ve **الوَذيمةُ**: ondan **وَذَّمَه** ettiği şey; yani ondan parçaladığı şey; dedi ki:

إِن لم أَكُنْ أَهْواك، والقومُ بَعضهمْ
غِضابٌ على بعضٍ، فما لي وَذائمُ

Ve **التَّوذيمُ**: köpeklerin bir tasma ile **تُوَذَّم** edilmesidir. Ve **وَذِيمةُ** köpek: boynunda bulunan bir parçadır; Sa‘leb’den.

Ebû Hureyre’den rivayet edildi: köpeğin avı hakkında soruldu da dedi ki: “Onu **وَذَّمْتَه** ettiğin, onu saldığın ve Allah’ın adını andığın zaman, yemediği sürece senin için tuttuğunu ye.” Ve köpeğin **تَوْذيمُ**’i: boynuna, onun eğitilmiş, terbiye edilmiş olduğu bilinsin diye bir kayış bağlanmasıdır. Onun **تَوْذيمهِ** ile, salma ve besmele olmaksızın av istememesini kastetti; uzun uzun kesilen kayışlar olan **الوَذَمِ**’den alınmıştır.

Hadiste: “Şeytanı bana gösterdiler de elimi onun **وَذَمَتِه** üzerine koydum.” İbnü’l-Esîr dedi: **الوَذَمةُ**, harekeli olarak, uzunlamasına kesilen bir kayıştır; çoğulu **وِذامٌ**’dır. Ondan, köpeklerin boyunlarına konulan ve onunla bağlanılan bir tasma yapılır. Böylece şeytanı köpeğe benzetti; ve ondan, köpeğin tasmasını tutanın (ona) hâkim olması gibi, ona hâkim oluşunu kastetti.

Ömer’in, رضي الله عنه, hadisinde: “İki yenini bir **وَذَمةٍ** ile bağladı”; yani bir kayışla.
