# ورث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B1%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ورث

الوارث: صفة من صفات الله عز وجل، وهو الباقي الدائم الذي يَرِثُ الخلائقَ، ويبقى بعد فنائهم، والله عز وجل، يرث الأَرض ومَن عليها،وهو خير الوارثين أَي يبقى بعد فناء الكل، ويَفْنى مَن سواه فيرجع ما كان مِلْكَ العِباد إِليه وحده لا شريك له. وقوله تعالى: أُولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس؛ قال ثعلب: يقال إِنه ليس في الأَرضِ إِنسانٌ إِلاّ وله منزل في الجنة، فإِذا لم يدخله هو وَرِثَهُ غيره؛ قال: وهذا قول ضعيف. وَرِثَهُ مالَهُ ومَجْدَهُ، وَوَرِثَه عنه وِرْثاً وَرِثَةً وَوِراثَةً وإِراثَةً. أَبو زيد: وَرِثَ فلانٌ أَباه يَرِثُهُ وِراثَةً ومِيراثاً ومَيراثاً. وأَوْرَثَ الرجلُ وَلَدَهُ مالاً إِيراثاً حَسَناً. ويقال: وَرِثْتُ فلاناً مالاً أَرِثُه وِرْثاً وَوَرْثاً إُذا ماتَ مُوَرِّثُكَ، فصار ميراثه لك. وقال الله تعالى إِخباراً عن زكريا ودعائه إِيّاه: هب لي من لدنك وَلِيًّا يَرِثُني ويَرِثُ من آل يعقوب؛ أَي يبقى بعدي فيصير له ميراثي؛ قال ابن سيده: إِنما أَراد يرثني ويرث من آل يعقوب النبوة، ولا يجوز أَن يكون خاف أَن يَرِثَهُ أَقرِباؤُه المالَ، لقول النبي، صلى الله عليه وسلم، إِنَّا معاشرَ الأَنبياءِ لا نُورثُ ما تركنا، فهو صدقة؛ وقوله عز جل: وورث سليمان داود؛ قال الزجاج: جاء في التفسير أَنه ورَّثهُ نُبوَّتَه ومُلْكَه. وروي أَنه كان لداود، عليه السلام، تسعة عشر ولداً، فَوَرِثَه سليمانُ، عليه السلام، من بينهم، النبوةَ والمُلكَ. وتقول: وَرِثْتُ أَبي وَوَرِثْتُ الشيءَ من أَبي أَرِثُه، بالكسر فيهما، وِرْثاً وَوِراثَةً وإِرْثاً، الأَلفُ منقلبةٌ من الواو، ورِثَةً، الهاءُ عِوَضٌ من الواو، وإِنما سقطت الواو من المستقبل لوقوعها بين ياء وكسرة، وهما متجانسان والواو مضادَّتهما، فحذفت لاكتنافهما إِياها، ثم جعل حكمها مع الأَلف والتاء والنون كذلك، لأَنهن مبدلات منها، والياء هي الأَصل، يدلك على ذلك أَن فَعِلْتُ وفَعِلْنا وفَعِلْتَِ مبنيات على فَعِلَ، ولم تسقط الواو مِن يَوْجَلُ لوقوعها بين ياء وفتحة، ولم تسقط الياء من يَيْعَرُ ويَيْسَرُ، لتقَوِّي إِحدى الياءين بالأُخرى؛ وأَما سقوطها مِن يَطَأُ ويَسَعُ فَلِعِلَّةٍ أُخرى مذكورة في باب الهمز، قال: وذلك لا يوجب فساد ما قلناه، لأَنه لا يجوز تماثل الحكمين مع اختلاف العلتين.
وتقول: أَوْرَثَه الشيءَ أَبُوهُ، وهم وَرَثَةُ فلان، وَوَرَّثَهُ توريثاً أَي أَدخله في ماله على وَرَثَتِهِ، وتوارثوه كابراً عن كابر. وفي الحديث: أَنه أَمرَ أَنْ تُوَرَّثَ، دُورَ المهاجرين، النساءُ. تَخْصِيصُ النساءِ بتوريث الدور؛ قال ابن الأَثير: يشبه أَن يكون على معنى القسمة بين الورثةِ، وخصصهن بها لأَنهنَّ بالمدينة غرائب لا عشيرة لهن، فاختار لهن المنازل للسُّكْنَى؛ قال: ويجوز أَن تكون الدور في أَيديهن على سبيل الرفق بهنّ، لا للتمليك كما كانت حُجَرُ النبي، صلى الله عليه وسلم، في أَيدي نسائه بعده.
ابن الأَعرابي: الوِرْثُ والوَرْثُ والإِرْثُ والوِرَاثُ والإِرَاثُ والتُّراثُ واحد.
الجوهري: المِيراثُ أَصله مِوْراثٌ، انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها، والتُّراثُ أَصل التاء فيه واو. ابن سيده: والوِرْثُ والإِرْثُ والتُّرَاثُ والمِيراثُ: ما وُرِثَ؛ وقيل: الوِرْث والميراثُ في المال، والإِرْثُ في الحسَب.
وقال بعضهم: وَرِثْتُهُ ميراثاً؛ قال ابن سيده: وهذا خطأٌ لأَنَّ مِفْعَالاً ليس من أَبنية المصادر، ولذلك ردَّ أَبو علي قول من عزا إِلى ابن عباس ان المِحالَ من قوله عز وجل: وهو شديد المحال، مِن الحَوْلِ قال: لأَنه لو كان كذلك لكان مِفْعَلاً، ومِفْعَلٌ ليس من أَبنية المصادر، فافهم. وقوله عز وجل: ولله ميراثُ السموات والأَرض أَي الله يُفْني أَهلهما فتبقيان بما فيهما، وليس لأَحد فيهما مِلْكٌ، فخوطب القوم بما يعقلون لأَنهم يجعلون ما رجع إِلى الإِنسان ميراثاً له إِذ كان ملكاً له وقد أَوْرَثَنِيه. وفي التنزيل العزيز: وأَوْرَثَنَا الأَرضَ أَي أَوْرَثَنَا أَرضَ الجنة، نتبوّأُ منها من المنازل حيث نشاء.
وَوَرَّثَ في ماله: أَدخل فيه مَن ليس من أَهل الوراثة. الأَزهري: وَرَّثَ بني فلان ما له توريثاً، وذلك إِذا أَدخل على ولده وورثته في ماله مَن ليس منهم، فجعل له نصيباً.
وأَورَثَ وَلَدَه: لم يُدْخِلْ أَحداً معه في ميراثه، هذه عن أَبي زيد. وتَوارثْناهُ: وَرِثَه بعضُنا عن بعض قِدْماً. ويقال: وَرَّثْتُ فلاناً من فلان أَي جعلت ميراثه له. وأَوْرَثَ الميتُ وارِثَهُ مالَه أَي تركه له.
وفي الحديث في دعاءِ النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: اللهم أَمْتِعْني بسمعي وبَصَري، واجعلهما الوارثَ مني؛ قال ابن شميل: أَي أَبْقِهما معي صحيحين سليمين حتى أَموت؛ وقيل: أَراد بقاءَهما وقوَّتهما عند الكبر وانحلال القُوى النفسانية، فيكون السمع والبصر وارِثَيْ سائر القُوى والباقِيَيْنِ بعدها؛ وقال غيره: أَراد بالسمع وَعْيَ ما يَسْمَعُ والعملَ به، وبالبصر الاعتبارَ بما يَرى ونُور القلب الذي يخرج به من الحَيْرَة والظلمة إِلى الهدى؛ وفي رواية: واجعله الوارث مني؛ فَرَدَّ الهاءَ إِلى الإِمْتاع،ة فلذلك وَحَّدَهُ. وفي حديث الدعاءِ أَيضاً: وإِليكَ مآبي ولك تُراثي؛ التُّراثُ: ما يخلفه الرجل لورثته، والتاءُ فيه بدل من الواو. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنيه قال: بعث
(* «أنه قال: بعث»
كذا بالأصل المعول عليه بأَيدينا.) ابن مِرْبَعٍ الأَنصاري إِلى أَهل عرفة، فقال: اثْبُتيوا على مَشاعِركم هذه، فإِنكم على إِرْثٍ من إِرث إِبراهيم. قال أَبو عبيد: الإِرْث أَصله من الميراث، إِنما هو وِرْثٌ فقلبت الواو أَلفاً مكسورة لكسرة الواو، كما قالوا للوِسادة إِسادة، وللوِكافِ إِكاف، فكأَنَّ معنى الحديث: أَنكم على بقية من وِرْثِ إِبراهيم الذي ترك الناس عليه بعد موته، وهو الإِرْثُ؛ وأَنشد:
فإِنْ تَكُ ذا عِزٍّ حَدِيثٍ، فإِنَّهُمْ
لَهُمْ إِرْثُ مَجْدٍ، لم تَخُنْه زَوافِرُه
وقول بدر بن عامر الهذلي:
ولَقَدْ تَوارَثُني الحوادثُ واحداً،
ضَرَعاً صَغيراً، ثم لا تَعْلُوني
أَراد أَن الحوادث تتداوله، كأَنها ترثه هذه عن هذه. وأَوْرَثَه الشيءَ: أَعقبه إِياه. وأَورثه المرض ضعفاً والحزنُ هَمّاً، كذلك. وأَوْرَث المَطَرُ النباتَ نَعْمَةً،وكُلُّه على الاستعارة والتشبيه بِوِراثَةِ المال والمجد.
ووَرَّثَ النارَ: لغة في أَرَّثَ، وهي الوِرْثَةُ.
وبنو وِرْثَةَ: ينسبون إِلى أُمهم.
ووَرْثانُ: موضع؛ قال الراعي:
فغدا من الأَرض التي لم يَرْضَها،
واختار وَرْثاناً عليها مَنْزِلا
ويروى: أَرْثاناً على البدل المطرد في هذا الباب.

### Türkçe

**الوارث**: Allah عز وجل’in sıfatlarından bir sıfattır; o, yaratılmışları miras alan ve onların yok oluşlarından sonra kalan, bâkî, daim olandır; Allah عز وجل yeri ve onun üzerindekileri miras alır; ve o, **خير الوارثين**’dir; yani hepsinin yok oluşundan sonra kalır; onun dışındakiler yok olur da, kulların mülkü olan şey yalnızca ona, ortağı olmayan ona döner. Yüce sözünde: **أُولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس**; Sa‘leb dedi: Denilir ki: Yeryüzünde hiçbir insan yoktur ki cennette onun bir menzili olmasın; eğer o ona girmezse onu başkası miras alır; dedi: Bu zayıf bir sözdür.

Onun malını ve şanını miras aldı; ve onu ondan **وِرْثاً** **وَرِثَةً** **وَوِراثَةً** **وإِراثَةً** olarak miras aldı. Ebû Zeyd: Falan, babasını miras aldı; onu **وِراثَةً** ve **مِيراثاً** ve **مَيراثاً** olarak miras alır. Ve adam, oğluna malı güzel bir **إِيراثاً** olarak miras bıraktı. Ve denilir: Miras bırakanın ölür de mirası sana olur ise, falanı mal olarak miras aldım; onu **وِرْثاً** ve **وَوَرْثاً** olarak miras alırım. Allah تعالى, Zekeriyyâ’yı ve onun kendisine duasını haber vererek dedi: **هب لي من لدنك وَلِيًّا يَرِثُني ويَرِثُ من آل يعقوب**; yani benden sonra kalır da mirasım ona olur; İbn Sîde dedi: Ancak **يرثني** ve **يرث من آل يعقوب** ile peygamberliği kastetti; akrabalarının malı miras alacağından korkmuş olması caiz değildir; Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, sözü sebebiyle: **إِنَّا معاشرَ الأَنبياءِ لا نُورثُ ما تركنا، فهو صدقة**. Ve onun عز جل sözü: **وورث سليمان داود**; Zeccâc dedi: Tefsirde geldi ki ona peygamberliğini ve mülkünü miras bıraktı. Rivayet olundu ki Dâvûd’un, عليه السلام, on dokuz oğlu vardı; onların arasından Süleymân, عليه السلام, peygamberliği ve mülkü miras aldı. Ve dersin: Babamı miras aldım ve babamdan şeyi miras aldım; ikisinde de kesre ile; onu **وِرْثاً** ve **وَوِراثَةً** ve **وإِرْثاً** olarak miras alırım; elif vavdan dönmüştür; **ورِثَةً**’deki **الهاء** vavın bedelidir; ancak vav, gelecek zamanda, bir **ياء** ile bir kesre arasına düştüğü için düştü; ikisi birbirine cinstir, vav ise onlara zıttır; onu kuşatmaları sebebiyle hazfedildi; sonra onun hükmü elif, **التاء** ve **النون** ile de böyle kılındı; çünkü onlar ondan بدل edilmişlerdir; ve **الياء** asıldır; buna delil şudur: **فَعِلْتُ** ve **فَعِلْنا** ve **فَعِلْتَِ** **فَعِلَ** üzerine bina edilmiştir; ve vav, **يَوْجَلُ**’de, bir **ياء** ile bir fetha arasına düştüğü için düşmedi; ve **يَيْعَرُ** ve **يَيْسَرُ**’de **الياء** düşmedi; iki **ياء**’dan birinin ötekiyle kuvvet bulması için; ama onun **يَطَأُ** ve **يَسَعُ**’dan düşmesi başka bir illet sebebiyledir; hemze babında zikredilmiştir; dedi: Bu, dediğimizin bozulmasını gerektirmez; çünkü iki illetin farklı olmasıyla iki hükmün benzeşmesi caiz değildir.

Ve dersin: Babası ona şeyi miras bıraktı; ve onlar falanın **وَرَثَةُ**’sidir; ve ona **توريثاً** ile miras bıraktı; yani onu, varisleri üzerine, malına dahil etti; ve onu nesilden nesile miraslaştılar. Hadiste: Muhacirlerin evlerinin kadınlara miras bırakılmasını emrettiği (vardır). Evlerin miras bırakılmasında kadınların tahsisi; İbnü’l-Esîr dedi: Varisler arasında taksim manasına olması benzer; onları bununla tahsis etti; çünkü onlar Medine’de gariptirler, onlara bir aşiret yoktur; onlar için oturmaya menzilleri seçti; dedi: Evlerin, Nebî’nin, صلى الله عليه وسلم, hücreleri gibi, ondan sonra eşlerinin elinde olduğu üzere, mülkiyet için değil, onlara rıfk yolu üzere onların ellerinde olması da caizdir.

İbnü’l-A‘râbî: **الوِرْثُ** ve **الوَرْثُ** ve **الإِرْثُ** ve **الوِرَاثُ** ve **الإِرَاثُ** ve **التُّراثُ** birdir.

Cevherî: **المِيراثُ**’ın aslı **مِوْراثٌ**’tır; öncesinin kesresi sebebiyle vav **ياء**’ya döndü; ve **التُّراثُ**’ta **التاء**’nın aslı vavdır. İbn Sîde: **الوِرْثُ** ve **الإِرْثُ** ve **التُّرَاثُ** ve **المِيراثُ**: miras alınan şeydir; ve denildi: **الوِرْث** ve **الميراثُ** malda, **الإِرْثُ** ise soydadır.

Ve bazısı dedi: Onu **ميراثاً** olarak miras aldım; İbn Sîde dedi: Bu hatadır; çünkü **مِفْعَالاً** mastarların kalıplarından değildir; bu yüzden Ebû Ali, İbn Abbâs’a nispet ederek, onun عز وجل sözündeki **المِحالَ**’ın: **وهو شديد المحال** ifadesinden, **الحَوْلِ**’den olduğu sözünü reddetti; dedi: Çünkü öyle olsaydı **مِفْعَلاً** olurdu; ve **مِفْعَلٌ** mastarların kalıplarından değildir; öyleyse anla.

Ve onun عز وجل sözü: **ولله ميراثُ السموات والأَرض**; yani Allah, ikisinin ehlini yok eder de, içindekilerle birlikte ikisi kalır; ikisinde hiç kimse için mülk yoktur; kavim, anladıkları şeyle muhatap kılındı; çünkü insana dönen şeyi, ona ait bir mülk iken ve onu bana miras bıraktığı için, onun mirası kılarlar. Ve tenzîl-i azîzde: **وأَوْرَثَنَا الأَرضَ**; yani bize cennet toprağını miras bıraktı; ondan menzillerden dilediğimiz yerde yerleşiriz.

Ve **وَوَرَّثَ** malında: miras ehli olmayanı ona dahil etti. Ezherî: Falan oğullarına malını **توريثاً** ile miras bıraktı; bu, malında, oğluna ve varislerine, onlardan olmayanı dahil ettiği zaman olur; ona bir pay kıldı.

Ve oğluna miras bıraktı: mirasında onunla birlikte hiç kimseyi dahil etmedi; bu, Ebû Zeyd’dendir.

Ve onu **تَوارثْناهُ**: eskiden bazımız bazımızdan onu miras aldı. Ve denilir: Falanı falandan mirasçı kıldım; yani mirasını ona kıldım. Ve ölü, varisine malını miras bıraktı; yani onu ona bıraktı.

Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, duasında hadiste: Şöyle dediği (vardır): **اللهم أَمْتِعْني بسمعي وبَصَري، واجعلهما الوارثَ مني**; İbn Şümeyl dedi: Yani onları benimle birlikte sahih, selim olarak, ben ölene kadar bırak; ve denildi: İhtiyarlıkta ve nefsânî kuvvetlerin çözülmesinde onların kalıcılığını ve kuvvetini kastetti; böylece işitme ve görme, diğer kuvvetlerin **وارِثَيْ**’i ve onlardan sonra kalan iki şey olur; başkası dedi: İşitme ile işittiğini kavramayı ve onunla amel etmeyi; görme ile gördüğünden ibret almayı ve onunla hayret ve karanlıktan hidayete çıktığı kalp nurunu kastetti. Ve bir rivayette: **واجعله الوارث مني**; böylece **الهاء**’yı **الإِمْتاع**’a döndürdü; bu yüzden onu tekil yaptı. Dua hadîsinde ayrıca: **وإِليكَ مآبي ولك تُراثي**; **التُّراثُ**: adamın varislerine bıraktığı şeydir; ve ondaki **التاء** vavın bedelidir.

Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet olundu ki o şöyle dedi: gönderdi
(* “**أنه قال: بعث**” böyle, elimizdeki asla göre.) İbn Mirba‘ el-Ensârî’yi Arefe ehline; dedi ki: Bu meş‘arleriniz üzerinde sebat edin; çünkü siz, İbrâhîm’in **إِرْثٍ**’inden bir **إِرث** üzeresiniz. Ebû Ubeyd dedi: **الإِرْث**’ın aslı **الميراث**’tandır; ancak o **وِرْثٌ**’tür; vav, vavın kesresi sebebiyle kesreli bir elif’e çevrildi; tıpkı **الوِسادة** için **إِسادة** ve **للوِكافِ** için **إِكاف** dedikleri gibi; sanki hadisin manası: Siz, İbrâhîm’in **وِرْثِ**’inden, ölümünden sonra insanları üzerinde bıraktığı bir bakiye üzeresiniz; o da **الإِرْثُ**’tır. Ve şu beyit okundu:

فإِنْ تَكُ ذا عِزٍّ حَدِيثٍ، فإِنَّهُمْ
لَهُمْ إِرْثُ مَجْدٍ، لم تَخُنْه زَوافِرُه

Ve Hüzeli Bedr b. Âmir’in sözü:

ولَقَدْ تَوارَثُني الحوادثُ واحداً،
ضَرَعاً صَغيراً، ثم لا تَعْلُوني

İstedi ki: Hadiseler onu elden ele dolaştırır; sanki bunlar onu, biri ötekinden miras alır. Ve ona şeyi miras bıraktı: onu ona ardıl kıldı. Ve hastalık ona zayıflık, hüzün de ona keder miras bıraktı; böyledir. Ve yağmur bitkiye nimet miras bıraktı; hepsi, mal ve şanı miras almaya istiare ve teşbih üzeredir.

Ve ateşi **وَوَرَّثَ**: **أَرَّثَ**’te bir lugattır; o da **الوِرْثَةُ**’dir.

Ve **بنو وِرْثَةَ**: annelerine nispet edilirler.

Ve **وَرْثانُ**: bir yerdir; Râ‘î dedi:

فغدا من الأَرض التي لم يَرْضَها،
واختار وَرْثاناً عليها مَنْزِلا

Ve rivayet olunur: Bu babda muttarid bedel üzere **أَرْثاناً**.
