# ورس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B1%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ورس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ورس

الورس: نبات، كالسمسم، يصبغ به، فإذا جف عند إدراكه تفتقت خرائطه فينفض فينتفض منه، قاله أبو حنيفة، رحمه الله، ليس إلا باليمن، تتخذ منه الغمرة للوجه، كذا في الصحاح، وقال أبو حنيفة: الورس ليس ببري، يزرع سنة فيبقى، ونص أبي حنيفة، رحمه الله، فيجلس عشرين سنة، أي يقيم في الأرض ولا يتعطل، نافع للكلف طلاء، وللبهق شربا، ولبس الثوب المورس مقو على الباه، عن تجربة. وقيل: الورس شيء أصفر مثل اللطخ، يخرج على الرمث بين آخر الصيف وأول الشتاء، إذا أصاب الثوب لوثه، وقد يكون للعرعر والرمث وغيرهما من الأشجار، لا سيما بالحبشة، لكنه دون الأول في القوة والخاصية والتفريح. وأما العرعر فيوجد بين لحائه والصميم إذا جف، فإذا فرك انفرك، ولا خير فيه، ولكن يغش به الورس. وأما الرمث فإذا كان آخر الصيف وانتهى منتهاه اصفر صفرة شديدة حتى يصفر ما لابسه، ويغش به أيضا، قاله أبو حنيفة، رحمه الله. وورسه توريسا: صبغه به. وملحفة وريسة، هكذا في النسخ، ومثله في الصحاح، وفي بعض النسخ: ورسية، أي مورسة: صبغت بالورس، ومنه الحديث وعليه ملحفة ورسية. وورس: اسم عنز، وفي التكملة عنيز كانت غزيرة، م معروفة، وأنشد شمر: يا ورس ذات الجد والحفيل. وإسحاق ابن إبراهيم بن أبي الورس، الغزي: محدث، روى عن محمد بن أبي السري، وعنه الطبراني. والورسي: ضرب من الحمام، إلى حمرة وصفرة، أو ما كان أحمر إلى صفرة. وقال الليث: الورسي: من أجود أقداح النضار، ومنه حديث الحسين، رضي الله تعالى عنه، أنه استسقى فأخرج إليه قدح ورسي مفضض، وهو المعمول من خشب النضار الأصفر، فشبه به لصفرته. وقال ابن دريد: ورست الصخرة في الماء، كوجل: ركبها الطحلب حتى تخضار وتملاس، وأنشد لامرئ القيس:
  ويخطو على صم صلاب كأنها                      حجارة غيل وارسات بطحلب وأورس الرمث، وهو وارس، ومورس قليل جدا، وقد جاء في شعر ابن هرمة:
  وكأنما خضبت بحمض مورس                      آباطها من ذي قـرون أيايل

  كذا زعمه بعض الرواة الثقات، وهذا غير معروف، وإن كان القياس، ووهم الجوهري، ونصه: فهو وارس، ولا تقل مورس، وهو من النوادر، وفي بعض نسخه: ولا يقال مورس، فكأن الوهم إنكاره مورسا، والقياس يقتضيه، وأنه لا يقال مثل هذا في شيء، وهو مخالف للقياس: اصفر ورقه بعد الإدراك فصار عليه مثل الملاء الصفر. وكذا أورس المكان، فهو وارس وقال شمر: يقال: أحنط الرمث، فهو حانط ومحنط: ابيض، قال الدينوري: كأن المراد بوارس أنه ذو ورس، كتامر في ذي التمر. وقاله الأصمعي: أبقل الموضع، فهو باقل، وأورس الشجر فهو وارس، إذا أورق؛ ولم يعرف غيرهما، وروى ذلك عن الثقة. وقال أبو عبيدة: بلد عاشب لا يقولون إلا أعشب، فيقولون في النعت على فاعل، وفي الفعل على أفعل، هكذا تكلمت به العرب، كما في العباب. ومما يستدرك عليه. ورس النبت وروسا: اخضر، حكاه أبو حنيفة، رحمه الله تعالى، عن أبي عمرو، وأنشد: في وارس من النجيل قد ذفر. ذفر؛ أي كثر، قال ابن سيده: لم أسمعه إلا ها هنا، قال: ولا فسره غير أبي حنيفة، رحمه الله. وورس الشجر: أورق، لغة في أورس، نقله ابن القطاع. وثوب ورس، ككتف، ووارس، ومورس، ووريس: مصبوغ بالورس. وأصفر وارس، أي شديد الصفرة، بالغوا فيه، كما قالوا: أصفر فاقع. وجمل وارس الحمرة، أي شديدها، وهذه عن الصاغاني. ورمث وريس: ذو ورس، قال عبد الله بن سليم:
  في مرتعات روحت صفرية                      بنواضح يفطرن غير وريس

### Türkçe

**الورس**: bir bitkidir; susam gibi; onunla boyanılır; olgunluğunda kuruduğu vakit kozalakları yarılır, böylece silkelenir, ondan dökülür; bunu Ebû Hanîfe, Allah ona rahmet etsin, söylemiştir; yalnız Yemen’dedir; ondan yüz için **الغمرة** yapılır; **الصحاح**’ta böyledir. Ebû Hanîfe dedi ki: **الورس** yabani değildir; bir yıl ekilir de kalır; Ebû Hanîfe’nin, Allah ona rahmet etsin, nassı: yirmi yıl oturur; yani toprakta ikamet eder ve bozulmaz. Çil için sürme olarak faydalıdır; **البهق** için içme olarak; ve **الثوب المورس** giymek, tecrübe ile, cinsel güce kuvvet vericidir. Ve denildi ki: **الورس** sarı bir şeydir, leke gibi; yazın sonu ile kışın başı arasında **الرمث** üzerinde çıkar; elbiseye isabet edince onu kirletir; ve **العرعر** ve **الرمث** ve başka ağaçlar için de olabilir; özellikle Habeşistan’da; fakat kuvvette, özellikte ve ferahlatmada birinciden aşağıdır. **العرعر**’a gelince: kuruduğu zaman kabuğu ile öz odunu arasında bulunur; ovulunca ufalanır; onda hayır yoktur; fakat onunla **الورس** tağşiş edilir. **الرمث**’e gelince: yazın sonu olup son noktasına vardığı vakit şiddetli bir sarılıkla sararır; ta ki ona temas eden sararır; onunla da tağşiş edilir; bunu Ebû Hanîfe, Allah ona rahmet etsin, söylemiştir. Ve **ورسه توريسا**: onu onunla boyadı. Ve **ملحفة وريسة**; nüshalarda böyledir; **الصحاح**’ta da bunun gibidir; bazı nüshalarda: **ورسية**; yani **مورسة**: **الورس** ile boyandı; bundan hadis: “ve onun üzerinde **ملحفة ورسية** vardı.” Ve **ورس**: bir keçinin adıdır; **التكملة**’de: sütü bol bir keçicik idi; bilinen bir (şey/isim); ve Şemmer inşad etti:
يا ورس ذات الجد والحفيل.

Ve İshak b. İbrahim b. Ebî **الورس**, el-Gazzî: muhaddistir; Muhammed b. Ebî’s-Serî’den rivayet etti; ondan da Taberânî (rivayet etti). Ve **الورسي**: güvercinden bir türdür; kızıllığa ve sarılığa (çalan); yahut sarılığa (çalan) kırmızı olan. Leys dedi ki: **الورسي**: **النضار** kadehlerinin en iyilerindendir; bundan Hüseyin’in, Allah Teâlâ ondan razı olsun, hadisi: su istedi de ona gümüş kaplı **قدح ورسي** çıkarıldı; o, sarı **النضار** ağacının odunundan yapılmış olandır; sarılığından dolayı onunla benzetildi. İbn Düreyd dedi ki: **ورست الصخرة في الماء**; **كوجل**: yosun ona bindi de yeşerdi ve kayganlaştı; İmru’ul-Kays’tan inşad etti:
  ويخطو على صم صلاب كأنها                      حجارة غيل وارسات بطحلب

Ve **أورس الرمث**; o **وارس**’tır; **مورس** pek azdır; İbn Hereme’nin şiirinde gelmiştir:
  وكأنما خضبت بحمض مورس                      آباطها من ذي قـرون أيايل

Bunu bazı sika râviler böyle zannetmiştir; bu ise bilinen değildir; kıyas (bunu gerektirse) bile; Cevherî yanılmıştır; onun nassı: “o halde o **وارس**’tır; **مورس** deme”; bu nadirlerdendir. Bazı nüshalarında: “**مورس** denilmez”; sanki vehim, **مورسا**’yı inkâr etmesidir; kıyas onu gerektirir; ve bunun gibi bir şey hiçbir şeyde söylenmez; ve kıyasa muhaliftir: yaprağı olgunluktan sonra sarardı da üzerinde sarı örtü gibi bir şey oldu. Ve yine **أورس المكان**; o halde o **وارس**’tır. Şemmer dedi ki: denilir ki: **أحنط الرمث**; o halde o **حانط** ve **محنط**: beyazladı. Dîneverî dedi ki: sanki **وارس** ile murad, onda **ورس** bulunan (şey)dir; **كتامر**’de (olduğu gibi) “hurması olan” manasında. Asma‘î de bunu söyledi: **أبقل الموضع**; o halde o **باقل**’dir; ve **أورس الشجر**; o halde o **وارس**’tır; yaprak verdiği zaman; bu ikisinden başkasını bilmedi; bunu sikadan rivayet etti. Ebû Ubeyde dedi ki: “otlu bir belde”; “**أعشب**”den başka söylemezler; böylece sıfatta **فاعل** üzere, fiilde **أفعل** üzere söylerler; Araplar bununla böyle konuşmuştur; **العباب**’da olduğu gibi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ورس النبت وروسا**: yeşerdi; bunu Ebû Hanîfe, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, Ebû Amr’dan nakletti; ve inşad etti: **في وارس من النجيل قد ذفر**. **ذفر**; yani çoğaldı. İbn Sîde dedi ki: onu ancak burada işittim; dedi ki: onu Ebû Hanîfe, Allah ona rahmet etsin, dışında kimse tefsir etmedi. Ve **ورس الشجر**: yaprak verdi; **أورس**’ta bir lugattır; bunu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti. Ve **ثوب ورس**; **ككتف**; ve **وارس**; ve **مورس**; ve **وريس**: **الورس** ile boyanmış. Ve **أصفر وارس**: yani sarılığı şiddetli; onda mübalağa ettiler; “**أصفر فاقع**” dedikleri gibi. Ve **جمل وارس الحمرة**: yani kızıllığı şiddetli; bu, Sâgânî’dendir. Ve **رمث وريس**: **ورس** sahibi; Abdullah b. Süleym’den:
  في مرتعات روحت صفرية                      بنواضح يفطرن غير وريس
