# ورش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B1%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ورش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ورش

ورش شيئا من الطعام يرشه وروشا: تناوله، نقله الجوهري، وزاد غيره في مصادره ورشا، وقال أبو زيد: تناول قليلا منه. وقيل: ورش، إذا أكل شديدا حريصا، عن ابن عباد، فهو من شدة حرصه وشهوته إلى الطعام لا يكرم نفسه، ومصدره الورش والوروش، والذي نقل عن ابن الأعرابي: الروش، بتقديم الراء: الأكل الكثير، والورش، بتقديم الواو: الأكل القليل. ورش الرجل ورشا: طمع، عن ابن عباد. ورش أيضا: إذا أسف لمداق الأمور، عن ابن عباد. ورش فلان بفلان، هكذا في النسخ، وهو غلط، والصواب فلانا بفلان، إذا أغراه، عن ابن عباد. وورش عليهم ورشا: دخل وهم يأكلون، ولم يدع ليصيب من طعامهم، وإذا دخل عليهم وهم شرب قيل: وغل عليهم، وقيل: الوارش: الداخل على الشرب، كالواغل، وقيل: الوارش في الطعام خاصة. وورش: لقب أبي سعيد عثمان بن سعيد بن عبد الله بن عمرو بن سليمان بن إبراهيم القرشي، مولاهم، القبطي المصري المقرئ، قال ابن الجزري في النشر: ولد سنة 101 ورحل إلى المدينة فقرأ على نافع أربع ختمات في شهر من سنة 155 ورجع إلى مصر فانتهت إليه الرياسة، وبها توفي سنة 197. والورش: شئ يصنع من اللبن، نقله الصاغاني. والورش، بالتحريك: وجع في الجوف، نقله الصاغاني أيضا. والورش، ككتف: النشيط الخفيف من الإبل، وغيرها، وهي بهاء، والجمع ورشات، وهي الخفاف من النوق، نقله الأزهري عن أبي عمرو، وأنشد:
  يتبعن زيافا إذا زفن نـجـا                      بات يباري ورشات كالقطا وقد ورش، كوجل، ورشا. والتوريش: التحريش، يقال: ورشت بين القوم، وأرشت، نقله الجوهري. والورشان، محركة: طائر شبه الحمام، وهو ساق حر، وهو من الوحشيات، ولحمه أخف من الحمام، وهي بهاء، ج: ورشان، بالكسر، مثل كروان جمع كروان على غير قياس. ويجمع أيضا على وراشين، وفي المثل بعلة الورشان يأكل رطب المشان، قال الزمخشري: يضرب لمن يظهر شيئا. والمراد منه شيء آخر، وزاد الصاغاني: وأصله أنه استحفظ قوم عبدا لهم رطب نخلهم، وكان يأكله، فإذا عوتب على سوء الأثر منه ورك الذنب على الورشان. فقيل فيه ذلك.
 ومما يستدرك عليه: الوارش: الدافع في أي شيء وقع. والوارش: الطفيلي المشتهي للطعام. وقال أبو عمرو: الوارش النشيط والورشة من الدواب: التي تفلت إلى الجري وصاحبها يكفها، نقله الجوهري، وهي النشيطة الخفيفة، التي ذكرها المصنف، رحمه الله تعالى. وقال ابن الأعرابي: الروش: الأكل الكثير، والورش: الأكل القليل، وقد استطرده المصنف في ورش، مع ما وقع له من التحريف الذي نبهنا عليه، وقد نقله الصاغاني وصاحب اللسان هنا على عادته، وكأن المصنف بني على تحريفه، فلم يذكره هنا. والورشان، محركة: حملاق العين الأعلى. والورشان: الكبير، قال ابن سيده: وجدناه في شعر الأعشى بخط ينسب إلى ثعلب. وقال أبو زيد: يقال: لا ترش علي يا فلان: أي لا تعرض لي في كلامي فتقطعه على. نقله الصاغاني. وورشة، بالفتح: حصن من أعمال سرقسطة، في غاية المتانة.

### Türkçe

**ورش** yiyecekten bir şeyi **يرشه** ve **وروشا**: onu yedi; el-Cevherî nakletti; başkası da masdarlarında **ورشا**yı artırdı. Ebû Zeyd dedi: Ondan az bir şey yedi. Ve denildi: **ورش**; şiddetle, hırslı olarak yediği zaman; İbn Abbâd’dan; o, hırsının ve yemeğe iştahının şiddetinden dolayı kendini aziz tutmaz; masdarı **الورش** ve **الوروش**tur. İbnü’l-A‘râbî’den nakledilen: **الروش** (ر’nin öne alınmasıyla): çok yeme; ve **الورش** (و’nin öne alınmasıyla): az yeme.

Adam **ورش** etti **ورشا**: tamah etti; İbn Abbâd’dan. **ورش** ayrıca: işlerin inceliklerine esef ettiği zaman; İbn Abbâd’dan. Falan, falan ile **ورش** etti; nüshalarda böyle; o yanlıştır; doğrusu: falanı falan ile (yani **فلانا بفلان**)dır; onu kışkırttığı zaman; İbn Abbâd’dan. Ve onların üzerine **ورش** etti **ورشا**: girdi, onlar yerken; ve (kendisine) onların yemeğinden isabet etsin diye bırakmadı. Onların üzerine girdiğinde, onlar içmekte iken denildi: onların üzerine **وغل** etti. Ve denildi: **الوارش**: içmeye giren; **الواغل** gibi. Ve denildi: **الوارش** yemekte özellikle.

Ve **ورش**: Ebû Saîd Osman b. Saîd b. Abdillah b. Amr b. Süleyman b. İbrâhîm el-Kureşî’nin, onların mevlâsı, Kıptî Mısırlı kıraat âliminin lakabıdır. İbnü’l-Cezerî **النشر**’de dedi: 101 yılında doğdu; Medine’ye yolculuk etti; 155 yılının bir ayında Nâfi‘ üzerine dört hatim okudu; Mısır’a döndü; riyaset ona vardı; orada 197 yılında vefat etti.

Ve **الورش**: sütten yapılan bir şey; es-Sâgânî nakletti. Ve **الورش** (hareke ile): karında ağrı; es-Sâgânî onu da nakletti. Ve **الورش** ( **كتف** gibi): develerden ve başkalarından çevik hafif olan; o, هاء iledir; cem‘i **ورشات**tır; o, dişi develerden hafif olanlardır; el-Ezherî Ebû Amr’dan nakletti. Ve şu beyti inşad etti:
  يتبعن زيافا إذا زفن نـجـا                      بات يباري ورشات كالقطا

Ve **ورش** etti ( **وجل** gibi) **ورشا**. Ve **التوريش**: **التحريش**; denilir: kavim arasında **ورشت** ettim ve **أرشت** ettim; el-Cevherî nakletti.

Ve **الورشان** (harekeli): güvercine benzer bir kuş; o, ساق حر’dır; o, vahşîlerdendir; eti güvercinden daha hafiftir; o, هاء iledir; cem‘i: **ورشان** (kesre ile), **كروان**’ın **كروان** üzerine kıyassız cem‘i gibi. Ve ayrıca **وراشين** üzerine de cem‘ olunur. Ve meselde: **بعلة الورشان يأكل رطب المشان**. ez-Zemahşerî dedi: bir şeyi izhar eden kimse hakkında darb olunur; murad ondan başka bir şeydir. es-Sâgânî artırdı: Aslı şudur ki, bir kavim, kendilerinin bir kölesine hurma ağaçlarının tazesini emanet ettirdi; o da onu yerdi; ondan kötü eser sebebiyle kınandığında suçu **الورشان** üzerine atardı. Bunun hakkında o (söz) söylendi.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الوارش**: her neye vâki olursa olsun iten. Ve **الوارش**: yemeği arzulayan tufeylî. Ebû Amr dedi: **الوارش** çevik olandır; ve binek hayvanlarından **الورشة**: koşmaya sıyrılıp giden, sahibi de onu tutan; el-Cevherî nakletti; o, musannifin, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, zikrettiği çevik hafif olandır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الروش**: çok yeme; ve **الورش**: az yeme; musannif onu **ورش** maddesinde, kendisine vâki olan ve bizim ona dikkat çektiğimiz tahrifle birlikte, istitrâd etti. es-Sâgânî ve **اللسان** sahibi de burada âdeti üzere onu nakletti; sanki musannif tahrifi üzerine bina etti de burada onu zikretmedi.

Ve **الورشان** (harekeli): gözün üst **حملاق**’ı. Ve **الورشان**: büyük; İbn Sîde dedi: onu A‘şâ’nın şiirinde, Sa‘leb’e nisbet edilen bir hatla bulduk. Ebû Zeyd dedi: denilir: “**لا ترش علي يا فلان**”: yani sözümde bana ilişme de onu üzerime kesme; es-Sâgânî nakletti. Ve **ورشة** (fetha ile): Sarakusta amellerinden bir hisar; son derece metanet üzeredir.
