# ورط (و-ر-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B1%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ر - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والراء و و ا ي ء معهما
ط ر و، ط و ر، و ط ر، و ر ط، ط ي ر، ر ي ط، ط ر أ، أ ط ر، ر ط ا مستعملات
طرو:
الطَّراوة: مصدر الشّيء الطريّ طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً. وقلّما يُستَعمل، لأنّه ليس بحادث. وأَطْرَى فلانٌ فلاناً: مَدَحَهُ باحسن ما يَقْدِر عليه.
والمُطَرّاةُ: ضَرْبٌ من الطِّيب ويقال: عُودٌ مُطَرّى.
والطَّرا: يُكَثَّرُ به العَدَد، يُقال: هم أكْثرُ من الطَّرا والثَّرى. ويقال: الطّرا في هذه الكلمة: كلّ شيء من الخَلْق لا يُحْصَى عدده وأصنافه. وفي أَحَد القَوْلَيْن: كلُّ شَيْءٍ على وَجْهِ الأَرْض، ممّا ليس من جِبِلَّة الأَرْض من التُّراب والحَصَى ونحوه فهو الطَّرا.
والأُطريةُ: طعامٌ يَتَّخِذُه أهلُ الشّام لَيْس له واحدٌ، وبَعْضُهم يكسِرُ الأَلِفَ فيقول: إِطْرية مثل زِبنِية.
طور:
الطُّورُ: جَبَلٌ مَعرُوفٌ. رجلٌ طُوريُّ وطُورانيّ.
والطَّوْر: التّارةُ، يقال طَوْراً بَعْدَ طَوْر، أي: تارةً بعد تارةٍ. والنّاسُ أطوارٌ، أي: أَصْنافٌ، على حالاتٍ شَتَّى، قال:
والمَرْءُ يُخْلَقُ طَوْراً بعد أَطْوارِ

والطَّوار: ما كان على حَذْو الشَّيء أو بحِذائه. يقال: هذه الدّارُ على طَوارِ هذه الدّار، أي: حائِطُها مُتَّصِل بحائطها على نَسَقٍ واحد. ونقول: معه حَبلٌ بطَوار هذا الحائط، أي: بطُوله. وطار فلان يَطُورُ طَوراً، أي: كَأَنَّه يَحُومُ حَوالَيه ويَدْنُو منه.
وطر:
الوَطَرُ: كلُّ حاجةٍ كان لصاحبها فيها همّة فهي وَطَرُهُ. ولم أسْمَعْ لها فِعْلا أكثر من قَوْلهم: قَضَيتُ وَطَري، أي: حاجتي، وجمعُ الوَطَرِ: أَوْطارٌ.
ورط:
الوِراطُ: الخديعةُ في الغَنَم، وهو أنْ يَجْمَعَ بين مُتَفَرِّقٍ أو يُفَرِّقَ بين مُجْتَمعٍ.
والوَرْطةُ: بليّةٌ يَقَعُ فيها الإنسانُ أَوْرَطُهُ يُورِطُهُ إيراطاً.
طير:
الطَّيْر: اسمٌ جامِعٌ مؤنث. الواحد: طائر، وقلّما يقال للأنثى: طائرة.
والطِّيَرةُ: مصدرُ قولك: اطَّيَّرْتُ، أي تَطَيَّرْتُ، والطِّيرةُ لغة، ولَمْ اسمع في مَصادِر افتعل على فِعله غير الطِّيرة والخِيرة، كقولك: اخْتَرْتُهُ خِيرةً، نادرتان.
ويجمع الطَّير على أطيار جمع الجمع.
وطائر الإنسانِ: عمله الذّي قُلِّده في قوله تعالى: "وكلُّ إنسانٍ أَلزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِهِ". والطّائر: من الزّجْر في التَّشؤُم والتّسَعُّد. وزجر فلانٌ الطَّير فقال: كذا وكذا، أو صنع كذا وكذا، جامع لكلّ ما يَسْنَحُ لك من الطّير وغيره.
والطَّيَرانُ: مصدر طار يَطيرُ.
والتَّطايُرُ: التَّفَرُّقُ والذَّهابُ، وقول الله تبارك اسْمُهُ: "قالوا:اطَّيَّرْنا بك وبمن معك"، أي: هرّبناهم وأنجيناهم.
والمُطَيَّرُ من البرود والثّياب: ما صُوِّر فيه صُوَر الطُّيُور نَسْجاً وغيره.
ويُقال: فَجْرٌ مُستطير، إذا انتشر ضوؤه في الأفق. وغبارٌ مُستَطار إذا انتشر في الهواء.
هذا كلامُ العَرَب، وقيل: يجوز: أَنْ يُقالَ: غبارٌ مُسْتَطير، يعني: منتصب، وفي الحديث: "إذا رأيتم الفَجْرَ المُستَطيل فكُلُوا ولا تُصَلُّوا، وإذا رأيتُمُ الفَجْرَ المُسْتَطِير فلا تَأْكُلُوا وصَلُّوا"، يعني بالمُسْتَطير: المعترض في الأفق. ويُقالُ: كَلبٌ مُسْتَطيرٌ، كا يقال للفَحل: هائج.
وفرسٌ مُسْتَطار، أي: حَديدُ الفُؤادِ، ماضٍ طيّار.
ريط:
الرَّيطةُ: مُلاءةٌ لَيْسَتْ بلِفْقَيْن: كلها نَسْجٌ واحدٌ، وجَمعُها: رِياط.
طرأ:
طرأ فُلانٌ علينا يَطْرَأُ طُرُوءاً، أي: خرج علينا مُفاجَأَة من مكانٍ بعيد، ومن اشْتُقَّ الطُّرْآنيُّ. وطَرَآنْ: جَبَلٌ فيه حَمامٌ كَثِيرٌ، إليه يُنْسَبُ الحَمامُ الطُّرْآنّي، والعامَّةُ تُسَمِّيها: الطُّورانيّة غَلَطاً.
أطر:
الأَطْرُ: عَوْجُكَ الشَّيْءَ تَقْبِضُ على أَحَد طَرَفَيْهِ ثمّ تأطِرُه فيتأطَّرُ، قال العجّاج:
نَضْرِبُ بالسَّيف إذا الرُّمحُ انأَطَرْ
وأَطَرْتُ الشَّيء: عَطَفْته، وكلُّ شيءٍ عَطَفته فقد أَطَرْته أَطْرأ.
والأُطْرَةُ: عَقَبةٌ تُلْوَى على ريش السَّهْم، وفي كلّ مَوْضع يُشَدُّ فهو: أُطرة، بعد ألاّ يكونَ جِلازاً.
والإطار إطارُ الدُّفِّ، وإطارُ المُنخُل، وإطارُ الفم وهو الحيد الشاخص ما بين مِقَصّ الشّارب وطَرَفِ الشَّفَة المحيط بالفم، وإطارُ البَيْت: كالمِنطَقة حَوْل البيت والإطار قُضبان الكَرْم، يَلْوَى للتّعريش، وكلّ شيء محيط بالشَّيء فهو إطار له، والتَّأطُّر: لزوم المرأة لبيتها حتى لاتبرح، قال:
تأطَّرْنَ حتّى قلتُ لَسْنَ بوارحـاً		وذُبْنَ كما ذابَ السَّديفُ المُسَرْهَدُ
رطا:
الأرطاة: شجرةٌ تُسمّيها العجم سنجد، والجميعُ: الأرطى.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **الراء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** (onlarla birlikte)

**ط ر و**، **ط و ر**، **و ط ر**، **و ر ط**، **ط ي ر**، **ر ي ط**، **ط ر أ**، **أ ط ر**، **ر ط ا** kullanımdadırlar.

**طرو**:
**الطَّراوة**: **الطريّ** şeyin masdarıdır: **طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً**. Ve pek az kullanılır; çünkü o, hâdis (sonradan meydana gelmiş) değildir. Ve falan kimse falan kimseyi **أَطْرَى** etti: onu, gücünün yettiği en güzel şeyle övdü.
Ve **المُطَرّاةُ**: güzel kokudan bir türdür; ve “**عُودٌ مُطَرّى**” denilir.
Ve **الطَّرا**: onunla sayı çoğaltılır; “onlar **الطَّرا** ve **الثَّرى**’dan daha çoktur” denilir. Ve denilir: bu kelimede **الطّرا**: yaratılıştan, sayısı ve türleri sayılıp dökülemeyen her şeydir. Ve iki sözden birinde: yeryüzünün yüzü üzerinde olan her şey; toprağın tabiatından olan toprak, çakıl ve benzeri olmayan şeyler, işte o **الطَّرا**dır.
Ve **الأُطريةُ**: Şam ehlinin yaptığı bir yemektir; onun tekili yoktur. Ve onların bazısı **الأَلِفَ**’i kesreler de “**إِطْرية**” der; **زِبنِية** gibi.

**طور**:
**الطُّورُ**: bilinen bir dağdır. **طُوريّ** ve **طُورانيّ** bir adam.
Ve **الطَّوْر**: defa (kere)dir; “**طَوْراً بَعْدَ طَوْر**” denilir; yani: defadan sonra defa. Ve insanlar **أطوارٌ**dur; yani: türlü hâller üzere sınıflardır. Dedi ki:
والمَرْءُ يُخْلَقُ طَوْراً بعد أَطْوارِ
Ve **الطَّوار**: bir şeyin hizası üzere yahut onun yanında olan şeydir. “Bu ev, şu evin **طَوارِ**ı üzeredir” denilir; yani: onun duvarı, tek bir düzen üzere onun duvarına bitişiktir. Ve deriz: onunla, bu duvarın **طَوارِ**ı üzere bir ip vardır; yani: onun boyu boyunca. Ve falan kimse **طار يَطُورُ طَوراً**: yani sanki onun çevresinde dolaşıyor ve ona yaklaşıyor gibidir.

**وطر**:
**الوَطَرُ**: sahibinin onda bir himmeti bulunan her ihtiyaçtır; işte o, onun **وَطَرُهُ**dur. Ve onun için, onların “**قَضَيتُ وَطَري**” sözünden daha çok bir fiil işitmedim; yani: ihtiyacımı. Ve **الوَطَر**’ın çoğulu: **أَوْطارٌ**dur.

**ورط**:
**الوِراطُ**: koyunda aldatmadır; o da, dağınık olanı bir araya getirmesi yahut bir arada olanı ayırmasıdır.
Ve **الوَرْطةُ**: insanın içine düştüğü bir belâdır; onu **أَوْرَطُهُ يُورِطُهُ إيراطاً**.

**طير**:
**الطَّيْر**: müennes (dişil) bir topluluk adıdır. Tekili: **طائر**. Ve dişiye pek az “**طائرة**” denilir.
Ve **الطِّيَرةُ**: “**اطَّيَّرْتُ**” sözünün masdarıdır; yani **تَطَيَّرْتُ**. Ve **الطِّيرةُ** bir dildir (lehçedir). Ve **افتعل** babının masdarlarında, fiili üzerine **الطِّيرة** ve **الخِيرة**’dan başkasını işitmedim; senin “**اخْتَرْتُهُ خِيرةً**” demen gibi; ikisi de nadirdir.
Ve **الطَّير** “**أطيار**” üzerine, cem‘u’l-cem‘ olarak toplanır.
Ve insanın **طائر**i: Yüce Allah’ın şu sözünde kendisine yüklendiği amelidir: “وكلُّ إنسانٍ أَلزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِهِ”. Ve **الطّائر**: uğursuzluk ve uğur saymada **الزّجْر**dendir. Ve falan kimse **الطَّير**i ürküttü de “şöyle şöyle” dedi; yahut “şöyle şöyle yaptı”; kuştan ve başkasından sana uğrayıp gelen her şeyi toplayıcıdır.
Ve **الطَّيَرانُ**: **طار يَطيرُ**’in masdarıdır.
Ve **التَّطايُرُ**: dağılma ve gitmedir. Ve adı mübarek olan Allah’ın sözü: “قالوا:اطَّيَّرْنا بك وبمن معك”; yani: onları kaçırdık ve onları kurtardık.
Ve **المُطَيَّرُ** (bürdelerden ve elbiselerden): içinde, dokuma ve başkasıyla kuş suretleri tasvir edilmiş olandır.
Ve denilir: **فَجْرٌ مُستطير**; onun ışığı ufukta yayıldığı zaman. Ve **غبارٌ مُستَطار**; havada yayıldığı zaman.
Bu, Arapların sözüdür. Ve denildi ki: caizdir: “**غبارٌ مُسْتَطير**” denilmesi; yani: dikilmiş (yükselmiş). Ve hadiste: “إذا رأيتم الفَجْرَ المُستَطيل فكُلُوا ولا تُصَلُّوا، وإذا رأيتُمُ الفَجْرَ المُسْتَطِير فلا تَأْكُلُوا وصَلُّوا”; **المُسْتَطير** ile kastedilen: ufukta enlemesine uzanan (enine yayılan)dır. Ve denilir: **كَلبٌ مُسْتَطيرٌ**; tıpkı aygıra “**هائج**” denildiği gibi.
Ve **فرسٌ مُسْتَطار**: yani, yüreği sert; atılgan, uçucu.

**ريط**:
**الرَّيطةُ**: iki parça (iki kat) olmayan bir örtüdür; tamamı tek bir dokumadır. Ve onun çoğulu: **رِياط**.

**طرأ**:
Falan kimse bize **طرأ يَطْرَأُ طُرُوءاً**: yani, uzak bir yerden bize ansızın çıktı. Ve ondan **الطُّرْآنيُّ** türetilmiştir. Ve **طَرَآنْ**: içinde çok güvercin bulunan bir dağdır; güvercin **الطُّرْآنّي** ona nisbet edilir. Ve avam ona, yanlış olarak, **الطُّورانيّة** adını verir.

**أطر**:
**الأَطْرُ**: bir şeyin eğrilmesidir; onun iki ucundan birine tutunursun, sonra onu **تأطِرُه** edersin de o **فيتأطَّرُ** olur. **العجّاج** dedi ki:
نَضْرِبُ بالسَّيف إذا الرُّمحُ انأَطَرْ
Ve “**أَطَرْتُ** şeyi”: onu büktüm. Ve her neyi büktüysen, onu **أَطَرْته أَطْرأ** etmişsindir.
Ve **الأُطْرَةُ**: okun tüyü üzerine bükülen bir bağdır. Ve her nerede bağlanırsa, **أُطرة** odur; **جِلازاً** olmamak şartıyla.
Ve **الإطار**: def’in çerçevesi; eleğin çerçevesi; ve ağzın çerçevesi: bıyık makasının yeri ile ağzı kuşatan dudağın ucu arasında, çıkıntılı sırt (kenar)dır. Ve evin **إطار**ı: evin etrafında kuşak gibi olandır. Ve **الإطار**: asma çubuklarıdır; çardak yapmak için bükülür. Ve bir şeyi kuşatan her şey, onun için bir **إطار**dır. Ve **التَّأطُّر**: kadının evine bağlı kalmasıdır; ta ki dışarı çıkmasın. Dedi ki:
تأطَّرْنَ حتّى قلتُ لَسْنَ بوارحـاً		وذُبْنَ كما ذابَ السَّديفُ المُسَرْهَدُ

**رطا**:
**الأرطاة**: Acemlerin **سنجد** diye adlandırdığı bir ağaçtır. Ve hepsi (topluca): **الأرطى**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَرْطَةُ: الهلاكُ. قال رؤبة:
فأصبحوا في وَرْطَةِ الأَوْراطِ
قال أبو عبيد: وأصل الوَرْطَةِ أرضٌ مطمئنَّةٌ لا طريق فيها. ووَرَّطَهُ تَوْريطاً وأوْرَطَهُ، إذا أوقعه في الوَرْطَةِ، فتوَرَّطَ هو فيها. قال: والوارِطُ: الخديعة والغِشُّ. وفي الحديث: "لا خِلاطَ ولا وِراطَ". ويقال: هو كقوله: "لا يُجْمَعُ بين متفرِّق ولا يفرَّق بين مجتمِع، خَشيةَ الصَدقةِ".

##### Türkçe

**الوَرْطَةُ**: helâk. Rü’be dedi:
فأصبحوا في **وَرْطَةِ الأَوْراطِ**
Ebû Ubeyd dedi: **الوَرْطَةِ**’nin aslı, içinde yol bulunmayan alçak bir arazidir. **وَرَّطَهُ**’nu **تَوْريطاً** olarak ve **أوْرَطَهُ** (denir); onu **الوَرْطَةِ**’ye düşürdüğü zaman; böylece o da onun içinde **توَرَّطَ** oldu. Dedi: **الوارِطُ**: aldatma ve hile. Hadiste: "لا **خِلاطَ** ولا **وِراطَ**". Ve denir ki: o, şu sözü gibidir: "لا يُجْمَعُ بين متفرِّق ولا يفرَّق بين مجتمِع، خَشيةَ الصَدقةِ".

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ر ( وايء )
طرا ، طري ، طرو ، طرأ ، طير ، رطى ، ريط ، ورط ، وطر ، أطر ، أرط ، وطر ، طور .
طرا طرأ : الحرَّاني عن ابن الأعرابيّ : لحمٌ طريٌّ غير مهموز ، وقد طَرُوَ يَطْرُو طَراوة وطراءة .
وقال الليث : طَرِي يَطْري طراوة وطَرَاءَة ، وقلما يُستَعْمل لأنه ليس بحادثٍ .
قال : والمطرَّاةُ ضرب من الطِّيب ، قلت : يقال لِلألُوَّة : مُطَراةٌ إذا طُرِّيتْ بِطيب ، أو عَنْبَر أو غيره .
وقال الليث : الطَّرَى يُكَثّر به عَدَدَ الشَّيء يقالُ : هم أكثر من الطّرَى والثّرَى .
وقال بعضُهم : الطّرَى في هذه الكلمة : كلُّ شيء من الخَلْق لا يُحصى عدده وأصنافه ، وفي أحد القولين : كل شيءٍ على وجه الأرض مما ليس من جِبِلّة الأرض من التراب والحَصْباءِ ونحوه ، فهو الطّرَى .
أبو زيد في كتاب الهمز : طرأتُ على القوم أَطْرأَ طَرْأً وطُروءاً ، إذا أتَيتهم من غير أن يعلموا .
وقال الليث : طَرَأ فلانٌ علينا إذا خرج عليك من مكان بعيد فَجْأَة ، قال : ومنه اشْتَق الطُرْآني .
وقال بعضهم : طَرَآنُ جبل فيه حمام كثير إليه ينْسب الحمام الطُّرآني .
وقال أبو حاتم : حمام طُرْآني ، من طَرَأَ علينا فلانٌ أي طَلَع ولم نعرفه ، قال : والعامة تقول : حمام طُورانيٌّ ، وهو خطأ ، وسُئل عن قول ذي الرمة :
أَعاريبُ طُورِيُّون عن كُل قريةٍ
يَحيدونَ عنها مِن حِذَار المقادِر
فقال : لا يكون هذا من طَرَأَ ، ولو كان منه لقال : طَرْئيَّون ، الهمزة بعد الراء ، فقيل له : فما معناه ؟ فقال : أراد أنهم من بِلاد الطَّور يعني الشام فقال : ( طوريون ) كما قال العجاج :
دَانَى جَنَاحَيْهِ مِن الطُّور فَمرْ
أراد أنه جاءَ من الشام ، يقال : أَطْرَى فلانٌ فلاناً إذا مَدَحَه بما ليس فيه .
وقال ابن الأعرابي : أطرى فلانٌ فلاناً إذا مدحه بما ليس فيه ، ومنه قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا تُطروني كما أَطْرَتْ النصارى عيسى المسيح ابن مريم وإنما أنا عبد الله . ولكن قولوا : عبد الله ورسوله ) ، وذلك أنهم مدحوه بما ليس فيه فقالوا : هو ثالث ثلاثة وإنه ابن الله وما أشبهه من شِرْكهم وكفرهم .
عمرو عن أبيه : أطْرَى إذا زاد في الثناء ، وفلان مُطَرًّى من نفسه أي مُتَحَيِّر .
قال ابن السكيت : هو الطِرِيّان للذي يؤكل عليه ، جاء به في باب حروفٍ شدِّدتْ فيها الياء مثل البارِيّ والسَّرَارِيّ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الطِرِيَّانُ الطَّبقُ والطَّرِيُّ الغريب ، وَطَرى إذا أتى ، وطَرَى إذا مَضَى ، وطَرَى إذا تَجَدَّد ، وأَطْرَى إذا زَادَ في الثناء .
وقال في موضع آخر : طَرِيَ يَطْرى إذا أقبل ، وطَرِيَ يَطرَى إذا مرَّ .
عمرو عن أبيه : يقال : رجلٌ طارِيٌّ وطُوَرانِيٌّ وطورِيٌّ وطُخرور وطُمْرُور وطُحْرُور أي غَرِيبٌ .
ويقال : لكلِّ شيءٍ أُطْرُوَانِيَّةٌ : يعني الشبابَ .
أبو عبيد عن الأحمر : هي الإِطرية بكسر الهمزة ، وقال شَمِر : الإطْرِيَّةُ شيء يُعمل مثلُ النَّشاستج المتَلَبِّقَة .
وقال الليث : يُقال له : الأُطْرِيةُ ، وهو طعام يَتَّخِذُه أهلُ الشام ليس له واحد ، قال : وبعضهم يَكْسِر الألف فيقول : إطرية ، مثل زبْنِيَة ، قلت : والصواب إِطرية بالكسر ، وفتحها لَحْنٌ عندهم ، ويقال لِلغرباء : الطُّرَّاء ، وهم الذين يأتون من مكان بعيد ، قلت : وأصله الهمزة من طرأ يطرأ .
أبو زيد : أَطْرَيْتُ العَسَلَ إطراءً وأعْقَدتُه وأخْثَرتُه سواء .
أطر : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر المظالم التي وقعت فيها بنو إسرائيل ، والمعاصي فقال : ( لا والذي نفسي بيده حتى يأخذوا على يَدِيَ الظَّالم تَأْطِروه على الحق أَطْراً ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو وغيره : قوله : تَأْطِروه يقول : تَعْطِفوه عليه ، وكل
شيء عَطَفْتَه على شيءٍ فقد أَطَرْتَه تأطِرُه أَطْراً .
قال طرفةُ يذكر ناقةً وضلوعَها :
كأَن كِنَاسَيْ ضَالَةٍ يَكْنُفَانِها
وأَطْرَ قِسِيِّ تَحتَ صُلْبٍ مُؤَيَّدٍ
شبَّه انْحِنَاءَ الأضلاع بما حُنِيَ مِن طَرَفَيْ القَوْس .
وقال المغيرةُ بن حَبْنَاءَ التميمي :
وأنتم أناسٌ تقمِصونَ مِن القَنا
إذا مارَفِي أَكْتافِكم وتَأَطَّرا
أي إذا انْثَنَى .
وقال أبو زيد : يقال : أَطَرْتُ السهم أَطْراً إذا لَفَفْتَ على مجمع الفُوقِ عَقبةً ، واسم تلك العَقَبةِ أُطْرَةٌ .
وقال أبو زيد : يقال : أَطَرْتُ السهمَ أَطْراً . وقال أبو عبيد : قال أبو عمرو : الأَطْرَةُ أَنْ يُؤخذ رَمادٌ ودَمٌ فيُلطَخَ به كَسْرُ القِدْر ، وأنشد :
قَدْ أَصْلَحَتْ قِدْراً لها بِأُطْرَةْ
وقال أبو زيد : تَأَطَّرتِ المرأة تَأَطُّراً إذا قامت في بيتها ، وأنشد :
تَأَطَّرْنَ حَتى قلن لَسْنَ بَوارِحاً
وذُبْنَ كَما ذَابَ السَّدِيفُ المسَرْهَدُ
وسُئل عمر بن عبد العزيز عن السُّنّة في قصّ الشارب ، فقال : أنْ تَقُصَّه حتى يَبْدُوَ الإطار .
قال أبو عبيد : الإطار الحَيْدُ الشَّاخِصُ ما بين مَقَصِّ الشَّارِبِ والشّفَة المحيط بالفم ، وكذلك كلّ شيء أحاط بشيء فهو إطار له ، قال بشر بن أبي حازم :
وَحَلَّ الحَيُّ حَيُّ بني سُبَيْعٍ
قرَاضِبَة ونحن لَهُمُ إطارُ
أي ونحن محدقون بهم .
وقال الليث : الإطار إطار الدُّف وإطار المُنْخُل ، وإطار الشَّفة ، وإطار البيت ، كالمِنْطقة حول البيت ، وانأَطَرَ الشيءُ انْئِطاراً أي عَطَفْته ، فانْعَطف كالعُود تراه مُستديراً إذا جمعتَ بين طرفيه .
أبو عبيد عن الفرَّاء قال : الأطِيرُ الذّنْبُ ، ويقال في المثل : أَخَذَني بأَطِيرِ غَيْري أي بذَنْب غيري .
وقال مسكين الدَّارمي : أَبصَّرْتَنِي بِأَطِيرِ الرِّجالْ وكَلّفْتَنِي ما يقولُ البَشَرْ .
وقال الأصمعي : إنَّ بينهم لأَوَاصِرَ رَحم وأَوَاطِرَ رحم ، وعَوَاطِفَ رحم بمعنى واحد ، الواحدةُ آصِرةٌ وآطِرةٌ .
أبو عبيدة : في كتاب الخيل : الأُطْرَةُ طَفْطَفَةٌ غَليظةٌ كأنها عَصَبة مُرَكّبةٌ في رأس الحَجَبَةِ وضِلَع الْخَلف .
وقال ابن الأعرابي : التّأْطيرُ أَنْ تَبْقَى الجاريةُ زماناً في بيت أَبَوَيْها لا تَتَزَوَّج .
وطر : قال الليث : الوَطَر كل حاجةٍ كان
لصاحبها فيها هِمَّة ، فهي وَطَرُه ، ولم أسمع له فِعلاً أكثر من قولهم : قَضَيتُ مِن أمر كذا وكذا وطَري أي حاجتي ، وجمع الوَطَر أَوْطار . طار يطور .
طور : قال الله جل وعز : ( وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِن طُورِ سَيْنَآءَ ) ( المؤمنون : 20 ) الطُّورُ في كلام العرب الجَبلُ وقيل : إن سيناء حجارةٌ ، وقيل : إنه اسم المكان ؛ والعرب تقول : ما بالدار طُورِيٌّ ولا دُورِيٌّ .
قال الليث : ولا طُورَانِيٌّ مثله ، وقال بعض أهل اللغة في قول ذي الرمة :
أَعَارِيبُ طُوريُّون عَن كُلِّ قَرْيةٍ
حِذَارَ المنايا أَو حِذَارَ المقادِرِ
وقال طُورِيُّون : أي وَحْشِيُّون يَحِيدون عن القُرَى حِذَار الوَباء والتَّلف ، كأنهم نُسبوا إلى الطُّور ، وهو جَبَل بالشام .
وقال أبو عمرو : رجلٌ طُورِيٌ أي غَريبٌ ، وحمام طُورِيٌّ إذا جاء من بَلَد بعيد .
وقال الفراء في قول الله جل وعزّ : ( وَقَاراً وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَاراً ) ( نوح : 14 ) قال : نُطفةً ثم عَلَقةً ثم مُضْغة ثم عظماً ، وقال غيره : أراد جلّ وعزّ اختلاف المناظر والأخلاق .
وقال الليث : الطّوْرُ التّارةُ يقول : طَوْراً بعد طَوْرٍ أي تارة بعد تارةٍ ، والناس أطوارٌ أي أَصنافٌ على حالات شتى وأنشد :
والمرْءُ يُخْلَق طَوْراً بعد أَطْوَارِ
ويقال : لا تَطُرْ حَرَانَا وفلان يَطُور بفلان : أي كأنه يحوم حَوَاليه ويدنو منه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الطَّوْر الحَدُّ ، يقال : قد تعدَّى فلان طَوْرَه أي حدَّه ، والطَّوْرَةُ فِناء الدار والطَّوْرة الأَتْيَة .
وقال الليث : الطَّوارُ ما كان حَذْوِ الشيءِ وما كان بِحِذائه ، يقال : هذه الدار على طَوارِ هذه الدار ، أي حائطُها مُتصلٌ بحائطها على نَسَقٍ واحد ، وتقول : رأيت مَعه حَبْلاً بِطَوَار هذا الحائط ، أي بِطوله ، والطَوار أيضاً مصدر طار يطور .
أبو عبيد عن أبي زيد : في أمثالهم في بلوغ الرجل النهاية في العلم : بلغ فلان أَطورَيْه وأطوَرِيه بكسر الراء أي أقصاه .
طير : قال الليث : الطَّيْرُ معروفٌ ، وهو إسم جامع مُؤَنثٌ ، والواحد طائر ، وقلما يقولون : طائرةٌ للأنثى ، وقال أحمد بن يحيى : الناس كلهم يقولون للواحد : طَائِر ، وأبو عبيدة معهم ، ثم انفرد فأجاز أن يقال : طَيْر للواحد ، وجَمَعَه على طُيور ، وقال وهو ثقة .
وقال الفَراء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ ) ( الإسراء : 13 ) قال : طائِره في عنقه عَمَلُه إنْ خيراً فخيراً ، وإنْ شراً فشراً .
وقال أبو زيد : شقاؤه ، أفادني المنذريّ عن ابن اليزيديّ قال : قُرِىءَ طائِره وَطَيْرَه ،
والمعنى فيهما : قيل : عملُه ، وخيرُه وشرُه ، وقيل : شَقاؤُه وسعادَتُه .
قلت : والأصل في هذا كلِّه أن الله تبارك وتعالى لما خَلَقَ آدم عَلِم قبل خَلْقِه ذريتَه أنه يأمرهم بتوحيده وطاعته وينهاهم عن مَعْصيته ، وعلم المطيعَ منهم مِن العاصِين ، والظالِم لِنَفْسِهِ من الناظر لها ، فكتبَ ما علِمَه منهم أجمعين ، وقَضَى بسعادة مَن عَلِمه مُطِيعاً ، وشقاوَة من علمه عاصياً ، فصار لكل مَن عَلِمَه ما هو صَائِرٌ إليه عند إنشائِه . فذلك قوله : ( وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ ( أي ما طار له بَدْءاً في عِلْم الله من الشرّ والخير ، وعِلْم الشهادة عند كونهم ، يوافق عِلْمَ الغيبِ ، والحجة تَلْزَمُهم بالذي يَعْمَلُون ، وهو غير مُخالف لما عَلِمه الله منهم قبل كَوْنهم ، والعرب تقول : أي صار له وخرج لَدَيه سهْمُه أَطرتُ المالَ وطَيَّرته بَينَ القوم فَطَارَ لكل منهم سَهْمُه ، ومنه قول لبيد يَذكرُ ميراثَ أخيه أرْبِد بين ورثته وحيازة كل ذي سهم منهم سَهْمَه . فقال :
تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشراك شفْعاً
وَوِتْراً والزعامةُ لِلغُلام
والأشْراك : الأنْصِباءُ ، وأحدهما شِرْكٌ ، وقوله : شفْعاً وَوِتْراً أي قُسِمَ لهم للذَّكر مِثلٌ حَظِّ الأنْثيين ، وخَلَصَتْ الرياسةُ والسِّلاحُ للذكور من أولاده .
وقال الله جلّ وعزّ في قصّة ثمود وتشاؤمهم بنبيِّهم المبعوث إليهم ، صالح عليه السلام : ( تُرْحَمُونَ قَالُواْ اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ ) ( النمل : 47 ) ومعنى قولهم : اطَّيّرنا تَشاءَمْنا ، وهي في الأصل تَطَيَّرنا ، فأجابهم فقال الله عز وجلّ : ( أَلِيمٌ قَالُواْ طَائِرُكُم مَّعَكُمْ أَءِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ ) ( يس : 19 ) أي شؤْمكم معكم ، وهو كفرهم وقيل للشُّؤم : طائر وطَيْر وطِيَرة ، لأن العرب كان من شأنها عِيَافَةُ الطَّير ، وزجرُها ، والتَّطَيُّر ببارحها وبِنَعِيق غِرْبانها ، وأخذها ذاتَ اليسار إذا أثاروها فَسَمَّوْا الشؤمَ طَيْراً وطائِراً وطِيَرَةً لِتشاؤُمِهم بها وبأفعالها ، فأعْلَم الله جلّ ثناؤُه على لسان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أن طِيرَتَهم بها باطلة وقال : لا طِيرَةَ ولا هامة .
وكان النبيّ عليه الصلاة والسلام يتفاءل ولا يَتَطَيَّر ، وأصل التفاؤُلِ الكلمة الحسنة يَسْمَعُها عليل فتُوهِمُه بسلامته من عِلَّته ، وكذلك المضِلُّ يسمع رجلاً يقول يا واجِدُ فيجد ضالَّته والطِّيَرة مُضادةٌ للفال ، على ما جاء في هذا الخبر ، وكانت العربُ مذهبها في الفال والطِّيَرة واحدٌ ، فأثبت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) الفالَ واستحسنه ، وأَبْطَل الطِّيرَة ونهى عنها .
وقال الليث : يقال طارَ الطائِر يَطير طيرَاناً ، قال : والتَّطايُرُ التَّفرُّق والذهاب ، والطِّيرَة اسمٌ من اطَّيرتُ وتَطَيَّرت ، ومثل الطِّيرَة الخِيرَةُ .
ويقال : استطارَ الغُبَارُ إذا انتشر في الهواء ، واستطار الفَجْرُ إذا انتشر في الأفُق ضَوْؤُه ، فهو مُسْتَطِيرٌ ، وهو الصبح الصادق البيّن الذي يُحَرِّم على الصائم الأكل والشربَ والجماعَ ، وبه تحل صلاةُ الفجر ، وهو الخيط الأبيضُ الذي ذكره الله تعالى في كتابه ، وأما الفجر المستطيل باللام فهو المستَدقُّ الذي يُشَبّه بذَنَبِ السِّرحان ، وهو الخيطُ الأسودُ ، ولا يُحرِّم على الصائم شيئاً ، وهو الصبح الكاذب عند العرب .
وقال الليث : يقال للفَحْل من الإبِل : هائجٌ ، وللكلب مُسْتَطير .
وقال غيره : أَجْعَلتْ الكلبةُ واستطارتْ إذا أرادت الفحلَ ، أخبرني بذلك المنذري عن الحَرَّاني عن التَّوْزيّ وثابتُ بن أبي ثابت في كتاب الفروق .
روى ابن السكيت عن أبي صاعد الكلابي : يقال : استطار فلانٌ سيفَه إذا انتزعه من غِمده مُسرِعاً .
وأنشد في صفة سيوف ذكرها رؤبة :
إذا استُطيرتْ من جُفون الأغمادْ
فَقَأنَ بالصَّقَع يَرابيعَ الصَّادْ
واستطار الصَّدْع في الحائط إذا انتشر فيه ، واستطار البَرْق إذا انتشر في أُفُقُ السماء ، ويقال : استُطِيرَ فلانٌ يُستطارُ استطارةً فهو مُسْتَطارٌ إذا ذُعِرَ .
وقال عنترة :
متى ما تلْقَنِي فَرْدَيْنِ ترْجُفْ
رَوَانِفُ أَلْيَتَيْكَ وتُسْتطارَا
ويقال للقوم إذا كانوا هادئين ساكنين : كأنما على رؤوسهم الطَّير ، وأصله أنَّ الطيرَ لا تقع إلا على شيء ساكن من المَوَات ، فَضُرِبَ مثلاً للإنسان ووقارِه وسكونِه . ويقال للرجل إذا ثار غَضَبُه : ثار ثَائِرُه ، وطار طائره ، وفار فائره ، وأرضٌ مَطارة كثيرة الطَّيْر .
وقال ابن السكيت : يقال طائِر الله لا طائِرك ، ولا يقال طَيْر الله .
وَرَوى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال في قوله :
ذَكِيُّ الشذَى والمَنْدَلِيُّ المُطَيَّرُ
قال : المنْدَلِيُّ العُود الهِنْدَيُّ ، والمُطَيَّرُ المُطَرَّى فَقَلَب ، وقال غيره : المطيَّرُ المشقّقُ المُكَسَّرُ .
وقال ابن شُمَيل : بَلَغْتُ من فلان أطْوَرَيهْ أي الجُهْدَ والغاية في أمره .
وقال الأصمعي : لقيتُ منه الأمَرّينَ والأطورِين والأقورِين بمعنى واحد .
وقال ابن الفَرَج : سمعت الكلابي يقول : ركب فلان الدهر وأَطْوَرَيْه أي طَرَفَيْه .
ورط : أخبرني المنذري عن المفضل بن سَلَمة أنه قال في قول العرب : وقع فلان
في وَرْطةٍ .
قال أبو عمرو : هي الهَلَكَةُ .
وأنشد :
إنْ تأْتِ يوماً مثلَ هذِي الخُطَّة
تلاق من ضَرْبِ تُميْرٍ ورْطهْ
قال : وقال غيره : الورْطةُ الوَحَلُ والرَّدَعَةُ تقَعُ فيها الغنم فلا تقدر على التَّخلُّص منها يقال : تَورَّطَتِ الغنم إذا وقعتْ في ورْطة ، ثم صارت مَثلاً لِكل شدَّة وقع فيها الإنسان .
وقال الأصمعي : الوَرْطَةُ أُهْوِيَّةٌ مُتصوِّبةٌ تكون في الجبل تَشُقُّ على من وقع فيها .
وقال طُفَيل يصف الإبل :
تهابُ طريقَ السَّهْل تحسَبُ أنّه
وعُورُ وِراطٍ وهو بَيْداء يلْقَعُ
وقال شمر : يقال : تَوَرَّط فلانٌ في الأمر ، واستَوْرَطَ فيه إذا ارتبك فيه فلم يَسْهُلْ له المَخرج منه ، وفي حديث وائل بن حُجْر وكتاب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) له : ( لا خِلاطَ ولا وِرَاطَ ) قال أبو عبيد : الوِراطُ الخَديعةُ والغِشُّ . قال : ويقال : إن معناه كقوله : لا يُجمَع بين مُتفرِّق ولا يُفرَّق بين مُجتمِع ، وقال شمر الوِراط : أن يُورِط إِبِلَه في إبلٍ أخرى ، أو في مكان لا تُرى بِعَيْنها فيه ، قال وقال ابن هاني : الوِراط مأخوذٌ من إيراطِ الجَرِير في عُنُق البعير إذا جَعَلْتَ طَرَفة في حَلْقَتِه ، ثم جذبْتَه حتى تَخْنُقَ البَعيرَ ، وأنشد لبعض العرب :
حتى تراها في الجَرير المُورَطِ
سُرْحَ القِيادِ سَمْحَةَ التَّهبُّط
قال شمر ، وقال ابن الأعرابي : الوِراط أن يَخْبَأها ويُفَرِّقها . يقال : قد وَرَطَها وأَوْرَطَها أي سَتَرها .
قال ابن الأعرابي : الوِرَاط أن يُغَيِّب مالَه ويجحد مكانها .
ريط : قال الليث وغيره : الرَّيْطَةُ مَلاءَةٌ لَيْسَتْ بِلِفْقَين كلها نَسْجٌ واحد وجمعها رِياطٌ ، قلت : ولا تكون الرَّيْطَةُ إلا بَيْضاءَ ، ورَيْطَةُ اسم المرأة ولا يقال رَائِطَةُ .
أرط : ورطى ابن السكيت عن أبي عمرو : الأرِيطُ : العَاقِر من الرجال وأنشد :
ماذا تُرجِّين من الأرِيط
حَزَنْبَلٍ يَأْتِيكِ بالبَطِيطِ
ليسَ بِذِي حَزْم ولا سَفِيطِ
قال الليثُ في الأريط مِثْله .
أبو عبيد : المأروطُ من الجلود المدبوغُ بالأَرْطَى ؛ ثعلب عن ابن الأعرابي : إهاب مَأْرُوطٌ ومُؤَرْطِيٌ إذا دُبغ بالأرْطَى ، قلت : والأرْطَاةُ شجرةٌ ورقُها عَبْلٌ مفتولٌ وجمعُها الأراطَى ، منبِتها الرمال لها عروق حُمر يُدْبغُ بورقها أَساقِي اللّبن ، فيطيبُ طعمُ اللَّبن فيها ، وقال المبرد : أَرْطَى على بناء فَعْلى مثل عَلْقَى ، إلاَّ أن الألف في آخرها
ليست للتأنيث لأن الواحدة أرطاةٌ وعَلْقَاةٌ ، قال : والألف الأولى أصلية .
وقال أبو عبيد فيما أقرأني الإيادي عن شمر : أَرْطَت الأرض إذا أخرجت الأَرْطَى ، وقال أبو الهيثم : أرْطَتْ لَحْنٌ وإنما هو آرَطَتْ بألفين لأن ألف الأرطى أصلية .
قلت : الصواب ما قال أبو الهيثم .
( طرا ) اطرورى : ( أبو عبيد عن أبي عمرو : إذا انتفخ بطنُ الرجل قيل : اطْرَوْرَى اطْرِيراءً . قال الأصمعي : وحُبِطَ مثلهُ سواء ، وأخبرني الأياديّ عن شَمِر قال : أطرورَى بالطاء لا أدري ما هو ؟ قال : وهو عندي بالظاء ، قلت : وقد رَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : ظَرِي بطنُ الرجلِ يَظْرَى إذا لم يتمالك لِيناً ، قلت : والصواب اظْرَوْرَى بالظَّاء كما قال شَمِر .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوِرَاط أن يُغَيِّبَ مالَه ويَجْحَدُ مكانها .

##### Türkçe

ط ر ( **وايء** )
**طرا** ، **طري** ، **طرو** ، **طرأ** ، **طير** ، **رطى** ، **ريط** ، **ورط** ، **وطر** ، **أطر** ، **أرط** ، **وطر** ، **طور** .
**طرا** **طرأ** : el-Ḥarrânî, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **لحمٌ طريٌّ**; hemzesizdir; ve gerçekten **طَرُوَ يَطْرُو** **طَراوة** ve **طراءة** (ile) olur.
Ve el-Leys dedi: **طَرِي يَطْري** **طراوة** ve **طَرَاءَة** (ile); ve pek az kullanılır; çünkü o, yeni meydana gelmiş (bir şey) değildir.
Dedi: ve **المطرَّاةُ** güzel kokudan bir türdür; dedim: **الألُوَّة** için, eğer güzel koku ile, yahut amber ile yahut başkasıyla kokulandırıldıysa, **مُطَراةٌ** denir.
Ve el-Leys dedi: **الطَّرَى** ile şeyin sayısı çoğaltılır; denir ki: onlar **الطّرَى** ve **الثّرَى**’dan daha çoktur.
Ve bazısı dedi: bu kelimede **الطّرَى**: yaratılıştan, sayısı ve türleri sayılıp dökülemeyen her şeydir; ve sözlerden birinde: yeryüzü yüzünde, toprağın tabiatından olmayan; toprak, çakıl ve benzeri dışında olan her şey; işte o **الطّرَى**’dır.
Ebû Zeyd, hemze kitabında: **طرأتُ على القوم أَطْرأَ طَرْأً وطُروءاً**: eğer onlara, bilmeden (habersizken) geldiysen.
Ve el-Leys dedi: **طَرَأ** falan bize: eğer uzak bir yerden, ansızın karşına çıkarsa; dedi: bundan **الطُرْآني** türetildi.
Ve bazısı dedi: **طَرَآنُ** çok güvercin bulunan bir dağdır; güvercin ona nisbet edilir: **الطُّرآني**.
Ve Ebû Hâtim dedi: **حمام طُرْآني**; **طَرَأَ علينا فلانٌ**’dan, yani belirdi ve onu tanımadık; dedi: avam **حمام طُورانيٌّ** der; bu hatadır. Ve Zü’r-Rumme’nin şu sözü soruldu:
أَعاريبُ طُورِيُّون عن كُل قريةٍ
يَحيدونَ عنها مِن حِذَار المقادِر
Bunun üzerine dedi: bu, **طَرَأَ**’dan olmaz; eğer ondan olsaydı: **طَرْئيَّون** derdi; hemze **الراء**’dan sonra. Ona denildi: öyleyse manası nedir? Dedi: onların **الطَّور** beldelerinden olduğunu kastetti; yani Şam. Dedi: (**طوريون**) tıpkı el-ʿAccâc’ın dediği gibi:
دَانَى جَنَاحَيْهِ مِن الطُّور فَمرْ
Şam’dan geldiğini kastetti. Denir: **أَطْرَى** falan, falanı: onda olmayan şeyle onu övdüğünde.
Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **أطرى** falan, falanı: onda olmayan şeyle onu övdüğünde; ve ondan Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: (**لا تُطروني كما أَطْرَتْ النصارى عيسى المسيح ابن مريم وإنما أنا عبد الله . ولكن قولوا : عبد الله ورسوله**) ; bu, onu onda olmayan şeyle övmelerindendir; dediler ki: o, üçün üçüncüsüdür ve o, Allah’ın oğludur; ve onların şirk ve küfründen buna benzer şeyler.
ʿAmr, babasından: **أطْرَى**: eğer övgüde artırdıysa; ve falan **مُطَرًّى** kendi nefsinden: yani şaşkın.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الطِرِيّان**: üzerinde yenilen (şey) içindir; onu, **الياء**’nın şeddelendiği harfler babında getirdi; **البارِيّ** ve **السَّرَارِيّ** gibi.
Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الطِرِيَّانُ** tabaktır; ve **الطَّرِيُّ** yabancıdır; ve **وَطَرى**: eğer geldi; ve **وطَرَى**: eğer geçti; ve **وطَرَى**: eğer yenilendi; ve **أَطْرَى**: eğer övgüde artırdı.
Ve başka bir yerde dedi: **طَرِيَ يَطْرى**: eğer yöneldi (geldi); ve **وطَرِيَ يَطرَى**: eğer geçti.
ʿAmr, babasından: denir: adam **طارِيٌّ** ve **طُوَرانِيٌّ** ve **طورِيٌّ** ve **طُخرور** ve **طُمْرُور** ve **طُحْرُور**; yani yabancı.
Ve denir: her şey için **أُطْرُوَانِيَّةٌ**: yani gençlik.
Ebû ʿUbeyd, el-Aḥmer’den: o, hemzenin kesresiyle **الإِطرية**’dir. Ve Şemmir dedi: **الإطْرِيَّةُ**; yapışkan **النَّشاستج** gibi yapılan bir şeydir.
Ve el-Leys dedi: ona **الأُطْرِيةُ** denir; Şam ehlinin yaptığı bir yemektir; onun tekili yoktur. Dedi: bazısı **الألف**’i kesreler de **إطرية** der; **زبْنِيَة** gibi. Dedim: doğru olan, kesre ile **إِطرية**’dir; fetha ile okumak, onlara göre lahn’dır. Ve yabancılara **الطُّرَّاء** denir; onlar, uzak bir yerden gelenlerdir. Dedim: aslı, **طرأ يطرأ**’dan hemzedir.
Ebû Zeyd: **أَطْرَيْتُ العَسَلَ إطراءً**: onu bağladım ve koyulaştırdım; ikisi birdir.
**أطر** : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi: Benî İsrail’in içine düştüğü zulümleri ve günahları zikretti; sonra dedi: (**لا والذي نفسي بيده حتى يأخذوا على يَدِيَ الظَّالم تَأْطِروه على الحق أَطْراً**) .
Ebû ʿUbeyd dedi: Ebû ʿAmr ve başkaları dedi: onun sözü **تَأْطِروه**: “onu ona doğru eğersiniz” der; ve her
şey ki onu bir şeye eğdin, gerçekten onu **أَطَرْتَه**; **تأطِرُه أَطْراً**.
Ṭarafa, bir dişi deveyi ve kaburgalarını anarak dedi:
كأَن كِنَاسَيْ ضَالَةٍ يَكْنُفَانِها
وأَطْرَ قِسِيِّ تَحتَ صُلْبٍ مُؤَيَّدٍ
Kaburgaların eğilmesini, yayın iki ucundan bükülen şeye benzetti.
Ve el-Muġîra b. Ḥabnâʾ et-Temîmî dedi:
وأنتم أناسٌ تقمِصونَ مِن القَنا
إذا مارَفِي أَكْتافِكم وتَأَطَّرا
Yani: eğer büküldüyse.
Ve Ebû Zeyd dedi: denir: **أَطَرْتُ السهم أَطْراً**: eğer **الفُوق**’un birleşim yerine bir bağ sardıysan; o bağın adı **أُطْرَةٌ**’dir.
Ve Ebû Zeyd dedi: denir: **أَطَرْتُ السهمَ أَطْراً**. Ve Ebû ʿUbeyd dedi: Ebû ʿAmr dedi: **الأَطْرَةُ**: kül ve kan alınması, sonra onunla tencerenin kırığının sıvanmasıdır. Ve inşad etti:
قَدْ أَصْلَحَتْ قِدْراً لها بِأُطْرَةْ
Ve Ebû Zeyd dedi: **تَأَطَّرتِ المرأة تَأَطُّراً**: eğer evinde ayağa kalktıysa. Ve inşad etti:
تَأَطَّرْنَ حَتى قلن لَسْنَ بَوارِحاً
وذُبْنَ كَما ذَابَ السَّدِيفُ المسَرْهَدُ
ʿUmar b. ʿAbdilʿAzîz’e, bıyığı kısaltmada sünnet soruldu; dedi: onu, **الإطار** görünene kadar kısaltmandır.
Ebû ʿUbeyd dedi: **الإطار**: bıyığın kesim yeri ile dudak arasında, ağzı kuşatan çıkık kenardır; ve aynı şekilde, bir şey bir şeyi kuşattıysa, o onun için **إطار**’dır. Bişr b. Ebî Ḥâzim dedi:
وَحَلَّ الحَيُّ حَيُّ بني سُبَيْعٍ
قرَاضِبَة ونحن لَهُمُ إطارُ
Yani: biz onları çepeçevre kuşatmışız.
Ve el-Leys dedi: **الإطار**: def’in çerçevesi ve eleğin çerçevesi, ve dudağın çerçevesi, ve evin çerçevesi; evin etrafındaki kuşak gibi. Ve **انأَطَرَ** şey **انْئِطاراً**: yani onu eğdin; o da eğildi; iki ucunu bir araya getirdiğinde onu yuvarlak görürsün; çubuk gibi.
Ebû ʿUbeyd, el-Ferrâʾ’dan: dedi: **الأطِيرُ** kuyruktur; ve meselde denir: **أَخَذَني بأَطِيرِ غَيْري**: yani başkasının günahıyla.
Ve Miskîn ed-Dârimî dedi: أَبصَّرْتَنِي بِأَطِيرِ الرِّجالْ وكَلّفْتَنِي ما يقولُ البَشَرْ .
Ve el-Aṣmaʿî dedi: aralarında, rahim bağları olarak **أَوَاصِرَ رَحم** ve **أَوَاطِرَ رحم** ve **عَوَاطِفَ رحم** vardır; tek manadadır; tekili **آصِرةٌ** ve **آطِرةٌ**’dir.
Ebû ʿUbeyde: atlar kitabında: **الأُطْرَةُ**; kalın bir **طَفْطَفَةٌ**’dir; sanki, **الحَجَبَة**’nin başında ve arka kaburgada yerleştirilmiş bir bağ gibidir.
Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **التّأْطيرُ**: cariyenin, evlenmeden, ana-babasının evinde bir zaman kalmasıdır.
**وطر** : el-Leys dedi: **الوَطَر**; sahibinin onda bir himmeti bulunan her ihtiyaçtır; o, onun **وَطَرُه**’dur. Ve onun için, “şunu şunu işten **وطَري** yani ihtiyacımı giderdim” sözlerinden daha çok bir fiil işitmedim. **الوَطَر**’ın çoğulu **أَوْطار**’dır. **طار يطور**.
**طور** : Allah (azze ve celle) dedi: ( **وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِن طُورِ سَيْنَآءَ** ) (المؤمنون: 20). **الطُّورُ** Arapların sözünde dağdır. Ve denildi: **سيناء** taşlardır. Ve denildi: o, yerin adıdır. Ve Araplar der: evde ne **طُورِيٌّ** vardır ne **دُورِيٌّ**.
El-Leys dedi: ve onun benzeri **طُورَانِيٌّ** de yoktur. Ve dil ehlinden bazısı, Zü’r-Rumme’nin sözünde:
أَعَارِيبُ طُوريُّون عَن كُلِّ قَرْيةٍ
حِذَارَ المنايا أَو حِذَارَ المقادِرِ
**طُورِيُّون** dedi: yani vahşîlerdir; köylerden uzaklaşırlar; vebadan ve helakten sakınarak; sanki **الطُّور**’a nisbet edilmişlerdir; o da Şam’da bir dağdır.
Ve Ebû ʿAmr dedi: adam **طُورِيٌ**: yani yabancı. Ve **حمام طُورِيٌّ**: eğer uzak bir beldeden geldiyse.
Ve el-Ferrâʾ, Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında: ( **وَقَاراً وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَاراً** ) (نوح: 14) dedi: nutfe, sonra alaka, sonra mudğa, sonra kemik. Ve başkası dedi: (azze ve celle) görünüşlerin ve huyların farklılığını kastetti.
Ve el-Leys dedi: **الطّوْرُ**: defadır; der ki: **طَوْراً بعد طَوْرٍ**: yani defa defa. Ve insanlar **أطوارٌ**’dır: yani çeşitli hâller üzere sınıflardır. Ve inşad etti:
والمرْءُ يُخْلَق طَوْراً بعد أَطْوَارِ
Ve denir: **لا تَطُرْ حَرَانَا**. Ve falan, falan ile **يَطُور**: yani sanki onun çevresinde dolaşır ve ona yaklaşır.
Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الطَّوْر** sınırdır; denir: falan, **طَوْرَه**’unu aştı: yani sınırını. Ve **الطَّوْرَةُ**: evin avlusudur. Ve **الطَّوْرة**: geliş (sefer)dir.
Ve el-Leys dedi: **الطَّوارُ**; şeyin hizasında olan ve onun karşısında olan şeydir. Denir: bu ev, şu evin **طَوارِ**’ı üzeredir: yani duvarı, tek bir düzen üzere onun duvarına bitişiktir. Ve dersin: onunla, bu duvarın **طَوَار**’ı boyunca bir ip gördüm: yani onun boyu boyunca. Ve **الطَوار** ayrıca **طار يطور**’un masdarıdır.
Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: onların mesellerinde, adamın ilimde nihayete ulaşması hakkında: falan, **أَطورَيْه**’ine ve **أطوَرِيه**’ine ulaştı; **الراء**’nın kesresiyle: yani onun en uç noktasına.
**طير** : el-Leys dedi: **الطَّيْرُ** bilinen (şey)dir; müennes, cins isimdir; tekili **طائر**’dir. Ve pek az derler: dişi için **طائرةٌ**. Ve Ahmed b. Yaḥyâ dedi: insanların hepsi tekil için **طَائِر** der; Ebû ʿUbeyde de onlarla beraberdir; sonra ayrılıp, tekil için **طَيْر** denmesini caiz gördü; ve onu **طُيور** üzerine cem etti; ve dedi: o güvenilirdir.
Ve el-Ferrâʾ, Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında: ( **وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ** ) (الإسراء: 13) dedi: onun boynundaki **طائِر**’i, onun amelidir; eğer hayırsa hayır, eğer şerse şer.
Ve Ebû Zeyd dedi: onun bedbahtlığıdır. El-Münzirî bana, İbnü’l-Yezîdî’den haber verdi: **طائِره** ve **طَيْرَه** diye okunmuştur; ikisinde de mana: denildi: onun ameli, hayrı ve şerri; ve denildi: onun bedbahtlığı ve saadeti.
Dedim: bunun hepsinde asıl şudur: Allah tebâreke ve teâlâ, Âdem’i yarattığında, onu yaratmadan önce zürriyetini bildi: onlara tevhidini ve itaatini emredeceğini, onları masiyetinden nehyedeceğini; ve onlardan itaat edeni, âsilerden; nefsine zulmedeni, onu gözetenden bildi; böylece onların hepsinden bildiğini yazdı; ve itaatkâr bildiği kimsenin saadetine, âsi bildiği kimsenin bedbahtlığına hükmetti; böylece, onu var ettiğinde, bildiği her kimse için, varacağı şey oldu. İşte bu, onun sözü: ( **وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ** ) (yani Allah’ın ilminde başlangıçta ona uçup çıkan şer ve hayır; ve onlar vuku bulduğunda şehadet ilmi, gayb ilmine uygun düşer; ve hüccet, onların yaptıklarıyla onlara lâzım olur; ve bu, Allah’ın onları var olmadan önce onlardan bildiğine muhalif değildir). Ve Araplar der: yani onun için oldu ve onun yanında oku çıktı: **أَطرتُ المالَ** ve onu kavim arasında **طَيَّرته**; böylece her biri için payı uçtu. Ve ondan Lebîd’in sözü; kardeşi Erbed’in mirasını varisleri arasında anarak ve her pay sahibinin payını almasını (anarak) dedi:
تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشراك شفْعاً
وَوِتْراً والزعامةُ لِلغُلام
Ve **الأشْراك**: paylardır; ikisinden biri **شِرْكٌ**’tür. Ve onun sözü **شفْعاً وَوِتْراً**: yani onlara taksim edildi; erkeğe, iki dişinin payı kadar. Ve reislik ve silah, oğullarından erkeklere kaldı.
Ve Allah (azze ve celle), Semûd kıssasında ve kendilerine gönderilen nebîleri Sâlih aleyhisselâm ile uğursuz saymalarında dedi: ( **تُرْحَمُونَ قَالُواْ اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ** ) (النمل: 47). Onların sözü **اطَّيّرنا**’nın manası: uğursuz saydık; aslı **تَطَيَّرنا**’dır. Böylece onlara cevap verdi; Allah azze ve celle dedi: ( **أَلِيمٌ قَالُواْ طَائِرُكُم مَّعَكُمْ أَءِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ** ) (يس: 19): yani uğursuzluğunuz sizinle beraberdir; o da onların küfrüdür. Ve denildi: uğursuzluğa **طائر** ve **طَيْر** ve **طِيَرة** denildi; çünkü Arapların âdetinden, kuş falı (**عِيَافَةُ الطَّير**) ve onları ürkütüp kaldırma, sağdan uçanıyla ve kargalarının ötüşüyle uğursuzlanma, onları kaldırdıklarında sola yöneleni alma vardı; böylece, onlarla ve fiilleriyle uğursuzlandıkları için uğursuzluğu **طَيْراً** ve **طائِراً** ve **طِيَرَةً** diye adlandırdılar. Allah (celle senâuhu), Resûlü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) diliyle, onlarla uğursuzluklarının bâtıl olduğunu bildirdi ve dedi: **لا طِيرَةَ ولا هامة**.
Ve Nebî (aleyhi’s-salât ve’s-selâm) iyimserlik ederdi ve uğursuzlanmazdı. İyimserliğin aslı, hastanın işittiği güzel sözdür; ona, hastalığından selâmetini vehmettirir. Aynı şekilde yolunu kaybeden, bir adamın “ey bulan” dediğini işitir de kaybettiğini bulur. Ve **الطِّيَرة** falın zıddıdır; bu haberde geldiği üzere. Arapların mezhebi, fal ve **الطِّيَرة**’de birdi; Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) falı sabit kıldı ve onu güzel gördü; **الطِّيرَة**’yi iptal etti ve ondan nehyetti.
Ve el-Leys dedi: denir: **طارَ الطائِر يَطير طيرَاناً**. Dedi: **التَّطايُرُ** ayrılıp dağılma ve gitmedir. Ve **الطِّيرَة**; **اطَّيرتُ** ve **تَطَيَّرت**’ten bir isimdir. Ve **الطِّيرَة**’nin misli **الخِيرَةُ**’dir.
Ve denir: **استطارَ الغُبَارُ**: eğer havada yayıldıysa. Ve **استطار الفَجْرُ**: eğer ufukta nuru yayıldıysa; o, **مُسْتَطِيرٌ**’dir. Ve o, açık seçik doğru sabahtır; oruçluya yeme, içme ve cinsel ilişkiyi haram kılar; onunla sabah namazı helâl olur; o, Allah’ın kitabında zikrettiği beyaz iptir. Ama **الفجر المستطيل** (lam ile) ise, kurdun kuyruğuna benzetilen ince olandır; o, siyah iptir; oruçluya hiçbir şeyi haram kılmaz; Araplar katında o, yalancı sabahtır.
Ve el-Leys dedi: develerden aygıra **هائجٌ** denir; köpeğe **مُسْتَطير**.
Ve başkası dedi: dişi köpek **أَجْعَلتْ** ve **استطارتْ**: eğer aygırı istediğinde. Bunu bana el-Münzirî, el-Ḥarrânî’den, et-Tevvezî’den ve Sâbit b. Ebî Sâbit’ten, **كتاب الفروق**’ta haber verdi.
İbnü’s-Sikkît, Ebû Ṣâʿid el-Kilâbî’den rivayet etti: denir: falan, kılıcını **استطار**: eğer onu kınından süratle çektiyse.
Ve Rüʾbe’nin, zikrettiği kılıçların sıfatında inşad etti:
إذا استُطيرتْ من جُفون الأغمادْ
فَقَأنَ بالصَّقَع يَرابيعَ الصَّادْ
Ve **استطار الصَّدْع** duvarda: eğer onda yayıldıysa. Ve **استطار البَرْق**: eğer göğün ufkunda yayıldıysa. Ve denir: falan **استُطِيرَ**; **يُستطارُ** **استطارةً**; o, **مُسْتَطارٌ**’dır: eğer korkutulduysa.
Ve ʿAntere dedi:
متى ما تلْقَنِي فَرْدَيْنِ ترْجُفْ
رَوَانِفُ أَلْيَتَيْكَ وتُسْتطارَا
Ve kavim sakin ve durgun olduklarında denir: sanki başlarının üzerinde **الطَّير** var. Aslı: kuş, ancak ölü (cansız) şeyden sakin olana konar; böylece insanın vakarına ve sükûnetine misal vuruldu. Ve adama, öfkesi kabardığında denir: **ثار ثَائِرُه**; ve **طار طائره**; ve **فار فائره**. Ve **أرضٌ مَطارة**: kuşu çok.
Ve İbnü’s-Sikkît dedi: **طائِر الله لا طائِرك** denir; **طَيْر الله** denmez.
Ve Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den rivayet etti: onun şu sözünde:
ذَكِيُّ الشذَى والمَنْدَلِيُّ المُطَيَّرُ
Dedi: **المنْدَلِيُّ** Hint **العُود**’udur; ve **المُطَيَّرُ**; **المُطَرَّى**’dır; böylece çevirdi. Ve başkası dedi: **المطيَّرُ**; çatlatılmış, kırılmış olandır.
Ve İbn Şümeyl dedi: falandan **أطْوَرَيهْ**’e ulaştım: yani onun işinde gayrete ve nihayete.
Ve el-Aṣmaʿî dedi: ondan **الأمَرّينَ** ve **الأطورِين** ve **الأقورِين** ile karşılaştım; tek manadadır.
Ve İbnü’l-Ferec dedi: el-Kilâbî’nin şöyle dediğini işittim: falan, zamanı ve **أَطْوَرَيْه**’ini bindi: yani iki ucunu.
**ورط** : el-Münzirî bana, el-Mufaḍḍal b. Seleme’den haber verdi: Arapların sözü hakkında: falan
**وَرْطةٍ**’ya düştü.
Ebû ʿAmr dedi: o, helâktir.
Ve inşad etti:
إنْ تأْتِ يوماً مثلَ هذِي الخُطَّة
تلاق من ضَرْبِ تُميْرٍ ورْطهْ
Dedi: ve başkası dedi: **الورْطةُ** çamurdur; ve **الرَّدَعَةُ**; koyunların içine düştüğü, ondan kurtulmaya güç yetiremediği (yerdir). Denir: koyun **تَورَّطَتِ**: eğer **ورْطة**’ya düştüyse. Sonra, insanın içine düştüğü her şiddet için mesel oldu.
Ve el-Aṣmaʿî dedi: **الوَرْطَةُ**; dağda bulunan, aşağı doğru meyilli bir çukurdur; ona düşene zor gelir.
Ve Ṭufeyl, develeri vasfederek dedi:
تهابُ طريقَ السَّهْل تحسَبُ أنّه
وعُورُ وِراطٍ وهو بَيْداء يلْقَعُ
Ve Şemmir dedi: denir: falan, işte **تَوَرَّط**; ve onda **استَوْرَط**: eğer onda bocaladı da ondan çıkış ona kolay olmadıysa. Ve Vâʾil b. Ḥucr hadîsinde ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) ona yazısında: (**لا خِلاطَ ولا وِرَاطَ**) . Ebû ʿUbeyd dedi: **الوِراطُ** aldatma ve hiledir. Dedi: ve denir: manası, “ayrı olan birleştirilmez ve birleşik olan ayrılmaz” sözü gibidir. Ve Şemmir dedi: **الوِراط**; develerini başka develerin içine, yahut gözle görülmeyecek bir yere sokmandır. Dedi: ve İbn Hânî dedi: **الوِراط**; devenin boynundaki ipi (**الجَرِير**) **إيراط** etmekten alınmıştır: ucunu halkasına koyduğunda, sonra onu çektiğinde, nihayet deveyi boğarsın. Ve bazı Araplardan inşad etti:
حتى تراها في الجَرير المُورَطِ
سُرْحَ القِيادِ سَمْحَةَ التَّهبُّط
Şemmir dedi. Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الوِراط**; onu gizlemen ve onu dağıtmandır. Denir: onu **وَرَطَها** ve **أَوْرَطَها**: yani onu örttü.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الوِرَاط**; malını gizlemen ve yerini inkâr etmendir.
**ريط** : el-Leys ve başkası dedi: **الرَّيْطَةُ**; iki katlı olmayan bir örtüdür; hepsi tek dokumadır. Çoğulu **رِياطٌ**’tır. Dedim: **الرَّيْطَةُ** ancak beyaz olur. Ve **رَيْطَةُ** kadın adıdır; **رَائِطَةُ** denmez.
**أرط** : ve **ورطى**. İbnü’s-Sikkît, Ebû ʿAmr’dan rivayet etti: **الأرِيطُ**: erkeklerden kısır olandır. Ve inşad etti:
ماذا تُرجِّين من الأرِيط
حَزَنْبَلٍ يَأْتِيكِ بالبَطِيطِ
ليسَ بِذِي حَزْم ولا سَفِيطِ
El-Leys, **الأريط** hakkında bunun benzerini söyledi.
Ebû ʿUbeyd: derilerden **المأروطُ**; **الأَرْطَى** ile tabaklanmış olandır. Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **إهاب مَأْرُوطٌ** ve **مُؤَرْطِيٌ**: eğer **الأرْطَى** ile tabaklandıysa. Dedim: **الأرْطَاةُ** bir ağaçtır; yaprağı, bükülmüş kalın (yaprak)tır. Çoğulu **الأراطَى**’dır. Bitme yeri kumlardır; onun kırmızı kökleri vardır; yaprağıyla süt tulumları tabaklanır; böylece sütün tadı onda güzel olur. Ve el-Mubarrad dedi: **أَرْطَى**; **فَعْلى** vezni üzeredir; **عَلْقَى** gibi; ancak sonundaki **الألف** müenneslik için değildir; çünkü tekili **أرطاةٌ** ve **عَلْقَاةٌ**’dır. Dedi: ve ilk **الألف** asıldır.
Ve Ebû ʿUbeyd, el-İyâdî’nin bana Şemmir’den okuttuğunda: yer **أَرْطَت**: eğer **الأَرْطَى** çıkardıysa. Ve Ebû’l-Heysem dedi: **أرْطَتْ** lahn’dır; ancak o, iki elif ile **آرَطَتْ**’tir; çünkü **الأرطى**’nın elifi asıldır.
Dedim: doğru, Ebû’l-Heysem’in dediğidir.
( **طرا** ) **اطرورى** : (Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan: adamın karnı şiştiğinde: **اطْرَوْرَى اطْرِيراءً** denir. el-Aṣmaʿî dedi: ve **حُبِطَ** onun benzeri; ikisi birdir. Ve el-İyâdî bana Şemmir’den haber verdi; dedi: **أطرورَى**; **الطاء** ile; onun ne olduğunu bilmiyorum. Dedi: ve o, benim yanımda **الظاء** iledir. Dedim: Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den rivayet etti: **ظَرِي** adamın karnı **يَظْرَى**: eğer yumuşaklıktan kendini tutamazsa. Dedim: doğru olan, Şemmir’in dediği gibi **اظْرَوْرَى**; **الظَّاء** iledir.)
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الوِرَاط**; malını gizlemen ve yerini inkâr etmendir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والراء وما يثلثهما)
(ورس) الواو والراء والسين: كلمة واحدة، هي الوَرْس: نبْتٌ. وأوْرَسَ المكانُ: أنْبتَهُ، وهو وارِسٌ، وهو نادر. ومِلْحَفَة وَرِيسٌ([1]): صُبِغَت بالوَرْس.
(ورش) الواو والراء والشين كلمتان متقاربتا القياس.
فالأولى قولهم للدَّاخِلِ على القوم لطعامهم ولم يُدْع: الوارِش.
والثانية قولُهم للدابّة التي تَفَلَّتُ في الجرْيِ وصاحِبُها يَكُفُّها: الوَرِشَةُ([2]).
(ورط) الواو والراء والطاء: كلمةٌ تدلُّ على شيء كالبليَّةِ والوقوع فيما لا مَخْلَص منه. وتورَّطَ في البليَّة. وأصله الوَرْطةُ من الأرض، وهي التي لا طريقَ فيها. قال الخليل في الحديث: "لا خِلاطَ ولا وِراط". الوِراط: الخديعة في الغَنَم، أي يجمع بين متفرِّق، أو يفرَّق بين مجتمع.
(ورع) الواو والراء والعين: أصلٌ صحيح يدلُّ على الكفِّ والانقباض. منه الوَرَع: العِفَّة، وهي الكَفّ عما لا ينبغي؛ ورجلٌ وَرِعٌ. والوَرَع: الرّجُل الجَبان، ووَرُع يَوْرُعُ وُرعاً([3])، إذا كان جباناً. وورَّعته: كَفَفته، وأورعته. وفي الحديث: "ورِّع اللصَّ ولا تُراعِهِ"، أي بادِرْ إلى كفِّه وقَدْعِهِ ولا تنتظِرْه. وورَّعتُ الإبلَ عن الماء: رددتها. والوَريعة: اسمُ فرسٍ في قوله:
ورُدَّ خليلَنا بعطاءِ صِدقٍ *** وأعْقِبْهُ الوَريعةَ من نِصابِ([4])(ورف) الواو والراء والفاء: أصلٌ يدلُّ على رقَّة ونَضرة. ونَباتٌ وارِفٌ. وَرَفَ وَرِيفاً، إذا رأيتَ لـه من رِيِّه بَهجةً. وظلٌّ وارف: ممدود. وما رقَّ من نَواحِي الكبد: الوَرْف([5]). ويقال إن الرُّفَة: التِّبْن. وأظنُّ أنَّ الناقص من أوّلها واو([6]).
(ورق) الواو والراء والقاف: أصلانِ يدلُّ أحدُهما على خيرٍ *ومال، وأصله وَرَق الشَّجر، والآخر على لونٍ من الألوان.
فالأوّل الوَرَق ورق الشَّجر. والوَرَق: المال، من قياسِ وَرَقِ الشَّجر، لأنّ الشّجرةَ إذا تحاتَّ ورقُها انجردَتْ كالرَّجل الفقير. قال:
إليك أدعو فتقبل ملَقِي *** واغفِرْ خطايايَ وثمِّرْ ورقي([7])
والرِّقَة من الدَّراهم، وهو ذلك القياسُ غير أنَّه يُفرق بينهما بالحركات.
قال أبو عبيد: الوارِقَة: الشَّجرة الخَضْراء الوَرَقِ الحسنةُ. قال: فأمَّا الوَرَاقُ فخُضرةُ الأرضِ من الحَشيش، وليس من الوَرَق. قال:
كأنَّ جيادهنَّ بِرَعْنِ زُمٍّ *** جرادٌ قد أطاعَ لـه الوَرَاقُ([8])
ووَرَقْتُ الشَّجرَ: أخَذْتُ ورَقَه. وقولهم أوْرَق الصَّائدُ: لم يَصِدْ، هو من الورقِ أيضاً، وذلك لأنَّ الصائد يُلقِي حِبالتَه ويغيب عنها ويأتيها بعد زمان وقد أعْشَبت الأرض وسقط الورقُ على الحِبالة فلا يَهتدِي لها، فلذلك يقال أوْرَقَ، أي صادف الورق قد غَطّى حِبالَتَه. ثمَّ كثُر هذا حتَّى قيل لكلِّ مَن طلب حاجةً ولم يُصِبْها: قد أوْرَقَ. والوَرْقَة، بسكون الراء: أُبْنَةٌ في الغصن خفيّة. فأمَّا الورقة التي هي قطعةٌ من الدم فجمعها وَرَقٌ، هي على معنى التَّشبيه بالوَرَق الذي يتساقط. والوَرَق: الرِّجال الضُّعفاء، شُبِّهوا في ضَعْفهم بوَرَق الشَّجَر.
والأصل الآخر: الوُرْقة([9]): لونٌ يشبه لونَ الرَّماد. وبعيرٌ أوْرَقُ وحمامةٌ ورقاء، سميت للونها، والرّجلُ كذلك أورق. ويقولون: عامٌ أوْرَق، إذا كان جَدْباً، كأنَّ لونَ الأرضِ لونُ الرَّماد. وسُمِّي عامُ الرَّمادَة لهذا([10]).
(ورك) الواو والراء والكاف. كلمةٌ واحدة، هي الوَرِك: ما فوقَ الفَخِذ([11]) من مؤخَّر الإنسان. وجلَسَ مُتورِّكاً: ألصق وَرِكَه بالأرض. وتورَّكَ على الدّابّة، في ذلك المعنى. وهذه نعلٌ مَوْرِكَةٌ([12])، إذا كانت من الوَرِك. والوِرَاكُ: ثوبٌ يُنْسَجُ وَحْدَه يُزَيَّن به ويُحَفُّ به الرَّحْل([13])، وإنَّما هُو لأنْ يُوضعَ عليه الوَرِك.
وأمَّا الحديثُ أنَّه نَهَى أن يسجُدَ الرّجُل متورِّكاً، فيقال هو أنْ يرفَعَ وَرِكَه في سجوده حَتَّى([14]) يُفْحِش. ويقال هو أنْ يُلْصِقَ وركَه بعَقِبَيه في السُّجود والوَرْك في قول الهُذَليّ([15]):
بها مَحِصٌ غيرُ جافِي القُوَى *** إذا مُطْيَ حَنَّ بِوَرْكٍ حُدَالِ
فإنَّه وتَرٌ فُتِل من الوَرِك.
(ورل) الواو والراء واللام: ليس إلاَّ وَرَل، وهو شيءٌ من الدَّوابّ.
(ورم) الواو والراء والميم: كلمة واحدة، هي الوَرَم، أن يَنْفُِرَ اللَّحمُ. يقال وَرِمَ يَرِم. وعلى معنى الاستعارة: وَرِم أنفه: غَضِب.
(وره) الواو والراء والهاء: كلمةٌ تدلُّ على اضطرابٍ وخُرْق. فالوَرْهاء: المرأة الحمقاء. والوَرَه: الخُرْق: وريحٌ ورهاءُ. في هبوبها خُرْقٌ وعَجْرَفَة. وسَحابٌ وَرِهٌ: لا يُمسِك ماءه. ويقولون الوَرِه: اللَّحم الرَّخص([16]). فإن كان صحيحاً فإنما سمِّي به لاضطرابه.
(وري) الواو والراء والحرف المعتل: بناءٌ على غير قياس، وكلِمه أفراد. فالوَرْيُ: داءٌ يُداخِل الجسم. يقال وَرِيَ جلدُه يَرِي وَرْياً، ووَراه غيرُهُ يَرِيه وَرْياً. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلَّم: "لأَنْ يمتلئَ جوفُ أحدِكم قَيْحاً حَتَّى يَرِيَهُ خيرٌ من أن يمتلئ شعراً". قال عبدُ بني الحَسحاس:
ورَاهُنَّ ربِّي مثلَ ما قد وَرَينَنِي *** وأحْمى على أكبادِهنَّ المكاويا([17])ويقال وَرَى الزّندُ يَرِي وَرْياً، وَوَراهُ، خَرجَتْ نارُه. وحكى بعضهم وَرِيَ يَرِي، مثل ولِيَ يَلِي([18]). واللَّحم الواري: السَّمين. والوَرَى: الخَلْق. وما أدري أيُّ الوَرَى هو.
وأمَّا قولهم ورَاءَكَ فإنَّه يكون من خَلف، ويكون من قُدّام. قال الله تعالى:
﴿وَكَان وَرَاءَهُمْ مَلِكٌ﴾ [الكهف 79] أي أمامَهم. ويقال الوَرَاء: ولدُ الولد، أرادوا بذلك تفسيرَ قولِهِ تعالى: ﴿ومِنْ وَرَاءِ إسْحقَ* يَعْقُوبَ﴾ [هود 71].
(ورب) الواو والراء والباء: كلمتان: إحداهما الوربُ وهو الفِتْر([19]). والثانية الوَرَبُ: الفساد، يقال عِرقٌ وَرِبٌ، أي فاسِد.
(ورث) الواو والراء والثاء: كلمةٌ واحدة، هي الوِرْث. والميراث أصله الواو. وهو أن يكون الشّيءُ لقومٍ ثم يصيرَ إلى آخرين بنسبٍ أو سبب. قال:
ورِثْناهُنَّ عن آباءِ صدق *** ونُورِثُها إذا مُِتْنا بَنِينا([20])
(ورخ) الواو والراء والخاء: كلمةٌ واحدة. يقال: وَرِخَ العجينُ وَرَخاً([21]): استرخَى. وأوْرَخْتُه أنا إيراخاً؛ والاسم الوَرِيخة. وأمَّا توريخ الكتاب وتأريخُه فما نحسبها([22]) عربية.
(ورد) الواو والراء والدال: أصلان، أحدهما الموافاة إلى الشيء، والثاني لونٌ من الألوان.
فالأوَّل الوِرْد: خلاف الصَّدَرِ. ويقال: وَرَدَتِ الإبلُ الماءَ ترِدُهُ وِرْداً. والوِرْدُ: وِرْدُ الحُمَّى إذا أخَذَتْ صاحبَها لوقتٍ. والموارد: الطُّرق، وكذلك المياه المورودة والقُرَى، قاله أبو عبيدة. قال جرير:
أميرُ المؤمنينَ على صراطٍ *** إذا اعوجَّ المواردُ مستقيمِ([23])والوريدان: عِرقانِ مُكتنِفا صَفْقَي العُنُق مما يلي مقدَّمَه غليظان. ويسميَّان من الورود أيضاً، كأنَّهما توافيا في ذلك المكان.
والأصل الآخر الوَرْد؛ يقال فَرَسٌ وَرْد، وأسدٌ وَردٌ، إذا كان لونُه لونَ الورد. والله أعلم بالصَّواب.
---------------------__
([1]) كذا. وفي المجمل والقاموس: "وريسة" بالهاء. وفي اللسان: "ورسية" بلفظ المنسوب إلى الورس.
([2]) وكذا في اللسان والقاموس. وفي المجمل: "الوريشة".
([3]) في مصدره لغات أخرى، انظر اللسان والقاموس.
([4]) البيت لمالك بن نويرة، كما في الخيل لابن الكلبي 36. وأنشد البيت في اللسان (ورع) محرف الضبط ولم يصرح بنسبته. وقال ابن الكلبي: "ومنها نصاب فرس الأحوص بن عمرو الكلبي، وابنتها وريعة وهبها الأحوص لمالك بن نويرة، وقال في ذلك مالك بن نويرة:
سأهدي مدحتي لبني عدي *** أخص بها عدي بني جناب
تراث الأحوص الخير بن عمرو *** ولا أعني الأحاوص من كلاب
شكوت إليهم رجلي فقالوا *** لسيدهم أطعنا في الجواب
ورد حليفنا بعطاء صدق *** وأعقبه الوريعة من نصاب
          وقال في اللسان: "وإنما يريد: أعقبه الوريعة من نسل نصاب".
([5]) ذكر في االقاموس، ولم يذكر في اللسان.
([6]) نص المجمل: "والناقص واو من أولها". والرفة، ذكرها صاحب القاموس في (ورف) أما صاحب اللسان فجعلها في (رفا).
([7]) للعجاج في ديوانه 40 واللسان (ورق).
([8]) لأوس بن حجر في ديوانه 18 واللسان (ورق). وقال في اللسان أيضاً: "ونسبه الأزهري لأوس بن زهير". ورواية الديوان:
كأن جيادنا في رعن قف *** جراد قد أطاع لـه الوراق
          وفي الأصل: "كأن جيادهن برعز أم جواد"، صوابه في المجمل واللسان.
([9]) في الأصل: "الورق"، تحريف.
([10]) كان في أيام عمر بن الخطاب. وفي حديث عمر أنه أخر الصدقة عام الرمادة، وكانت سنة جدب وقحط في عهده، فلم يأخذها منهم تخفيفاً عنهم.
([11]) في الأصل: "ما بين فوق الفخذ"، وكلمة "بين" مقمحة.
([12]) ومورك أيضاً، وهما بفتح الميم وسكون الواو وكسر الراء.
([13]) في الأصل: "يزين بالرجل"، صوابه وإكماله من المجمل.
([14]) في الأصل: "حين"، صوابه في المجمل واللسان.
([15]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي، كما سبق في حواشي (محص).
([16]) في المجمل: "اللحم الكثير".
([17]) ديوان سحيم ص24 طبع دار الكتب، واللسان (وري).
([18]) في الأصل: "يلي يلي" صوابه في المجمل.
([19]) الفتر، بالكسر: ما بين طرف الإبهام وطرف المشيرة، وقيل ما بين الإبهام والسبابة.
([20]) لعمرو بن كلثوم، في معلقته المشهورة.
([21]) هو من باب فرح.
([22]) في الأصل: "نحسبهما".
([23]) ديوان جرير 507، والمجمل واللسان (ورد).

ـ

##### Türkçe

(**باب الواو والراء وما يثلثهما**)

(**ورس**) **الواو والراء والسين**: tek bir kelimedir; o da **الوَرْس**’tur: bir bitkidir. Ve **أوْرَسَ المكانُ**: onu bitirdi (bitki bitirdi); ve o **وارِسٌ**’tir; ve bu nadirdir. Ve **مِلْحَفَة وَرِيسٌ**: **الوَرْس** ile boyanmıştır.

(**ورش**) **الواو والراء والشين** kıyasa yakın iki kelimedir.
Birincisi: kavmin yanına yemekleri için giren ve davet edilmemiş olana dair sözleri: **الوارِش**.
İkincisi: koşuda başıboş kalıp (dizgini elden çıkıp) sahibi onu tutup engellerken olan binek hayvanına dair sözleri: **الوَرِشَةُ**.

(**ورط**) **الواو والراء والطاء**: bir kelimedir; belâ gibi bir şeye ve kurtuluşu olmayan şeye düşmeye delâlet eder. Ve belâya **تورَّطَ**. Aslı, yerden **الوَرْطةُ**’dır; o, içinde yol olmayan yerdir. Halîl hadiste dedi: “**لا خِلاطَ ولا وِراط**”. **الوِراط**: koyunda hiledir; yani dağınık olanı bir araya toplar, yahut bir arada olanı ayırır.

(**ورع**) **الواو والراء والعين**: sahih bir asıldır; alıkoymaya ve çekinmeye delâlet eder. Ondan **الوَرَع**: iffet; o da uygun olmayan şeyden el çekmektir; ve **رجلٌ وَرِعٌ**. Ve **الوَرَع**: korkak adamdır; ve **وَرُع يَوْرُعُ وُرعاً**: korkak olduğunda. Ve **ورَّعته**: onu alıkoydum; ve **أورعته**. Hadiste: “**ورِّع اللصَّ ولا تُراعِهِ**”; yani onu alıkoymaya ve engellemeye acele et, onu bekleme. Ve **ورَّعتُ الإبلَ عن الماء**: onları geri çevirdim. Ve **الوَريعة**: şu sözde bir atın adıdır:
ورُدَّ خليلَنا بعطاءِ صِدقٍ *** وأعْقِبْهُ الوَريعةَ من نِصابِ

(**ورف**) **الواو والراء والفاء**: bir asıldır; inceliğe ve tazeliğe delâlet eder. Ve **نَباتٌ وارِفٌ**. Ve **وَرَفَ وَرِيفاً**: onun sululuğundan bir sevinç ve parlaklık gördüğünde. Ve **ظلٌّ وارف**: uzatılmıştır. Ve karaciğerin yanlarından ince olan şey: **الوَرْف**. Ve denilir ki **الرُّفَة**: samandır. Ve zannederim ki onun başından eksik olan **واو**’dur.

(**ورق**) **الواو والراء والقاف**: iki asıldır; bunlardan biri hayra ve mala delâlet eder; aslı **وَرَق الشَّجر**’dir; diğeri renklerden bir renge delâlet eder.
Birincisi: **الوَرَق**: ağacın yaprağı. Ve **الوَرَق**: maldır; **وَرَق الشَّجر** kıyasındandır; çünkü ağaç yaprağı dökülüp parçalanınca, fakir adam gibi soyunup çıplak kalır. Dedi ki:
إليك أدعو فتقبل ملَقِي *** واغفِرْ خطايايَ وثمِّرْ ورقي
Ve dirhemlerden **الرِّقَة**; o da o kıyastır; ancak ikisi arasında harekelerle ayrım yapılır.
Ebû Ubeyd dedi: **الوارِقَة**: yaprağı yeşil, güzel olan yeşil ağaçtır. Dedi: **الوَرَاقُ** ise, yapraktan değil; otlardan yerin yeşilliğidir. Dedi ki:
كأنَّ جيادهنَّ بِرَعْنِ زُمٍّ *** جرادٌ قد أطاعَ لـه الوَرَاقُ
Ve **وَرَقْتُ الشَّجرَ**: yaprağını aldım. Ve onların “**أوْرَق الصَّائدُ**” sözleri: avlamadı; bu da **الورق**tandır; çünkü avcı ağlarını atar, onlardan uzaklaşır; bir zaman sonra onlara gelir; yer otlanmış olur ve yaprak ağın üzerine düşer de onu bulamaz; bu yüzden **أوْرَقَ** denir; yani yaprağın ağını örtmüş olmasına rastladı. Sonra bu çoğaldı; ta ki bir ihtiyacı isteyip de ona erişemeyen herkes için “**قد أوْرَقَ**” denilinceye kadar. Ve **الوَرْقَة** (râ sâkin): dalda gizli bir urdur. Ama kan parçası olan **الورقة**’nın çoğulu **وَرَقٌ**’tır; dökülen **الوَرَق**a benzetme mânâsı üzeredir. Ve **الوَرَق**: zayıf adamlardır; zayıflıklarında ağacın **وَرَق**ına benzetildiler.
Diğer asıl: **الوُرْقة**: kül rengine benzeyen bir renktir. Ve **بعيرٌ أوْرَقُ** ve **حمامةٌ ورقاء**; rengi sebebiyle adlandırılmıştır; adam da böyledir: **أورق**. Ve derler ki: **عامٌ أوْرَق**; kıtlık olduğunda; sanki yerin rengi kül rengidir. Ve bunun için **عامُ الرَّمادَة** diye adlandırıldı.

(**ورك**) **الواو والراء والكاف**. Tek bir kelimedir; o da **الوَرِك**: insanın arka tarafında uyluğun üstündeki şeydir. Ve **جلَسَ مُتورِّكاً**: **وَرِك**ini yere yapıştırdı. Ve aynı mânâda: bineğin üzerinde **تورَّكَ**. Ve bu **نعلٌ مَوْرِكَةٌ**’dir: **الوَرِك**ten olduğunda. Ve **الوِرَاكُ**: tek başına dokunan bir elbisedir; onunla süslenir ve eyer onunla çevrelenir; ancak o, üzerine **الوَرِك** konulsun diyedir.
Ama hadiste, erkeğin **متورِّكاً** secde etmesini yasaklaması: denilir ki, secdesinde **وَرِك**ini kaldırmasıdır; ta ki çirkinlik yapsın. Ve denilir ki, secdede **ورك**ini topuklarına yapıştırmasıdır. Ve Hüzeli’nin sözünde **الوَرْك**:
بها مَحِصٌ غيرُ جافِي القُوَى *** إذا مُطْيَ حَنَّ بِوَرْكٍ حُدَالِ
Şüphesiz o, **الوَرِك**ten bükülüp örülmüş bir kiriş (yay kirişi)dir.

(**ورل**) **الواو والراء واللام**: yalnızca **وَرَل** vardır; o da hayvanlardan bir şeydir.

(**ورم**) **الواو والراء والميم**: tek bir kelimedir; o da **الوَرَم**: etin kabarmasıdır. Denilir: **وَرِمَ يَرِم**. İstiare mânâsı üzere: **وَرِم أنفه**: öfkelendi.

(**وره**) **الواو والراء والهاء**: bir kelimedir; sarsıntıya ve ahmaklığa delâlet eder. **الوَرْهاء**: ahmak kadındır. Ve **الوَرَه**: ahmaklıktır; ve **ريحٌ ورهاءُ**: esişinde ahmaklık ve kabalık vardır. Ve **سَحابٌ وَرِهٌ**: suyunu tutmaz. Ve derler ki **الوَرِه**: gevşek ettir. Eğer sahih ise, ancak sarsıntısı sebebiyle onunla adlandırılmıştır.

(**وري**) **الواو والراء والحرف المعتل**: kıyas dışı bir yapıdır; kelimeleri tekildir. **الوَرْيُ**: bedene giren bir hastalıktır. Denilir: **وَرِيَ جلدُه يَرِي وَرْياً**; ve başkası onu **وَراه**: ona **يَرِيه وَرْياً**. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلَّم dedi: “Birinizin karnının irinle dolması, ta ki onu **يَرِيَهُ** (içini çürütüp delip geçsin) daha hayırlıdır; şiirle dolmasından.” Abd بني الحسحاس dedi:
ورَاهُنَّ ربِّي مثلَ ما قد وَرَينَنِي *** وأحْمى على أكبادِهنَّ المكاويا
Ve denilir: **وَرَى الزّندُ يَرِي وَرْياً** ve **وَوَراهُ**: ateşi çıktı. Bazıları **وَرِيَ يَرِي**yi, **ولِيَ يَلِي** gibi nakletti. Ve **اللَّحم الواري**: semizdir. Ve **الوَرَى**: halktır. Hangi **الوَرَى** olduğunu bilmiyorum.
Ama onların “**ورَاءَكَ**” sözleri: arkadan olur; önden de olur. Allah تعالى dedi:
﴿وَكَان وَرَاءَهُمْ مَلِكٌ﴾ [الكهف 79] yani önlerinde. Ve denilir: **الوَرَاء**: torun (çocuğun çocuğu); bununla O’nun تعالى sözünün tefsirini kastettiler: ﴿ومِنْ وَرَاءِ إسْحقَ* يَعْقُوبَ﴾ [هود 71].

(**ورب**) **الواو والراء والباء**: iki kelimedir: birincisi **الوربُ**; o **الفِتْر**’dür. İkincisi **الوَرَبُ**: bozulmadır; denilir: **عِرقٌ وَرِبٌ**; yani bozuk.

(**ورث**) **الواو والراء والثاء**: tek bir kelimedir; o da **الوِرْث**. Ve mirasın aslı **الواو**dur. O, bir şeyin bir kavme ait olup sonra nesep veya sebep ile başkalarına dönüşmesidir. Dedi ki:
ورِثْناهُنَّ عن آباءِ صدق *** ونُورِثُها إذا مُِتْنا بَنِينا

(**ورخ**) **الواو والراء والخاء**: tek bir kelimedir. Denilir: **وَرِخَ العجينُ وَرَخاً**: gevşedi. Ve ben onu **أوْرَخْتُه**: **إيراخاً**; isim **الوَرِيخة**’dir. Ama kitabın **توريخ**i ve **تأريخُه**: onları Arapça saymıyoruz.

(**ورد**) **الواو والراء والدال**: iki asıldır; biri bir şeye varıp gelmektir; ikincisi renklerden bir renktir.
Birincisi **الوِرْد**: **الصَّدَرِ**in zıddıdır. Ve denilir: **وَرَدَتِ الإبلُ الماءَ ترِدُهُ وِرْداً**. Ve **الوِرْدُ**: hummanın **وِرْدُ**udur; sahibini bir vakitte tuttuğunda. Ve **الموارد**: yollardır; aynı şekilde varılan sular ve köylerdir; bunu Ebû Ubeyde söyledi. Cerîr dedi:
أميرُ المؤمنينَ على صراطٍ *** إذا اعوجَّ المواردُ مستقيمِ
Ve **الوريدان**: boynun iki yanını kuşatan, ön tarafına yakın, kalın iki damardır. Onlara da **الورود**dan isim verilir; sanki o yerde birbirlerine varıp gelmişlerdir.
Diğer asıl **الوَرْد**: denilir: **فَرَسٌ وَرْد** ve **أسدٌ وَردٌ**; rengi gül rengi olduğunda. Ve Allah en doğrusunu daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ر ط
وقع في ورطة لا يتخلّص منها‏:‏ في بليّة وأصلها‏:‏ الهوّة الغامضة‏.‏
قال‏:‏ إن تأت يوماً مثل هذي الخطّة تلاقِ من ضرب نمير ورطه وتورّطت الماشية‏:‏ وقعت في موحل ومكان لا يتخلّص منه‏.‏
وتورّط فلان في بليّة وورّطه فيها وأورطه شرّ مورطٍ ووارطه موارطة ووراطاً‏:‏ خادعه ومنه‏:‏ ‏"‏ لا وِراط ‏"‏‏.‏
ويقال‏:‏ لا توارط جارك فإن الوِراط يورد الأوراط جمع ورطةٍ‏.‏
واستورط فلان في حبالتي‏:‏ نشب فيها‏.‏

##### Türkçe

و ر ط
**ورطة**’ya düştü, ondan kurtulamaz: bir belâya; aslı: karanlık uçurumdur.

Dedi ki: “Eğer bir gün bunun gibi şu plânla gelirsen, **نمير**’in darbesinden bir **ورطه** ile karşılaşırsın.”

**تورّطت الماشية**: çamurlu bir yere ve ondan kurtulunamayan bir mekâna düştü.

**تورّط** falan bir belâya; onu onda **ورّطه**; onu kötü bir **مورط** ile **أورطه**; onunla **موارطة** ve **وراطاً** yaptı: onu aldattı. Ondandır: “**لا وِراط**”.

Ve denilir: Komşunla **توارط** etme; çünkü **الوِراط** **الأوراط**’a götürür; **ورطة**’nın çoğulu.

**استورط** falan benim tuzağımda: ona takıldı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَرْطةُ: الاسْتُ، وكل غامِضٍ ورْطةٌ. والورطة: الهَلَكةُ، وقيل: الأَمر تقع فيه من هَلَكةٍ وغيرها؛ قال يزيد بن طُعْمة الخَطْمِيّ: قَذَفُوا سَيِّدَهم في وَرْطَةٍ،
قَذْفَكَ المُقْلَةَ وَسْطَ المُعْتَرَك
قال المُفضل بن سَلَمةَ في قول العرب وقع فلان في وَرْطةٍ: قال أَبو عمرو هي الهلكة؛ وأَنشد:
إِنْ تَأْتِ يَوْماً مثلَ هذِي الخُطَّهُ،
تُلاقِ من ضَرْب نُمَيْرٍ وَرْطَهْ
وجمعه وِراطٌ؛ وقول رؤبة:
نحن جمَعنا الناسَ بالمِلْطاطِ،
فأَصْبحوا في وَرْطةِ الأَوْراطِ
قال ابن سيده: أَراه على حذف التاء فيكون من باب زَنْد وأَزْناد وفَرْخ وأَفْراخ؛ قال أَبو عبيد: وأَصل الوَرْطة أَرض مُطمئنة لا طريق فيها. وأَوْرَطَه ووَرَّطه توريطاً أَي أَوقعه في الورطة فتَورَّط هو فيها، وأَوْرَطه: أَوقعه فيما لا خَلاص له منه. وفي حديث ابن عمر: إِنَّ من ورَطاتِ الأُمور التي لا مَخْرَجَ منها سَفْكَ الدمِ الحَرام بغير حِلٍّ. وتورَّطَ الرجلُ واسْتَوْرَطَ: هلَك أَو نَشِبَ. وتورَّط فلان في الأَمر واسْتَوْرَطَ فيه إِذا ارْتَبَك فيه فلم يسْهُل له المخرج منه. والوَرْطةُ: الوحَل والردَغةُ تقَع فيها الغنم فلا تقدر على التخلُّص منها. يقال: توَرَّطَتِ الغنم إِذا وقعت في ورْطة ثم صار مثلاً لكل شدَّة وقع فيها الإِنسان. وقال الأَصمعي: الوَرْطةُ أَهْوية مُتَصَوِّبة تكون في الجبل تشقّ على من وقع فيها؛ وقال طفيل يصف الإِبل:
تَهاب طَرِيقَ السَّهْلِ تَحْسَبُ أَنه
وُعُورُ وِراطٍ، وهو بَيْداء بَلْقَعُ
والوِراطُ: الخَدِيعةُ في الغنم وهو أَن يُجْمَعَ بين متفرّقين أَو يفرَّق بين مجتمعين.
والوَرْطُ: أَن يُورِطَ إِبله في إِبل أُخرى أَو في مكان لا تُرى فيه فيُغَيِّبها فيه. وقوله: لا وَرْطَ في الإِسلام، قال ثعلب: معناه لا تُغَيِّبْ غنمك في غنم غيرك. وفي حديث وائل بن حُجْر وكتاب النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، له: لا خِلاطَ ولا وِراطَ؛ قال أَبو عبيد: الوِراطُ الخَدِيعةُ والغِشُّ، وقيل: إِن معناه كقوله لا يُجمع بين متفرق ولا يُفرّق بين مجتمع خَشْية الصدقة. وقال ابن هانئ: الوِراطُ مأْخوذ من إِيراط الجَرِير في عُنُق البعير إِذا جعلت طرَفه في حَلْقته ثم جَذَبْتَه حتى تَخْنُق البعير؛ وأَنشد لبعض العرب:
حتى تَراها في الجَريرِ المُورَطِ،
سَرْحَ القِياد، سَمْحةَ التَّهَبُّطِ
ابن الأَعرابي: الوِراطُ أَن تَخْبأَها وتفرِّقها. يقال: قد ورَطَها وأَوْرَطها أَي ستَرها، وقيل: الوراط أَن يُغَيّب مالَه ويَجْحَد مكانها، وقيل: الوراط أَن يجْعل الغنم في وَهْدة من الأَرض لتَخْفى على المُصَدِّق، مأْخوذ من الوَرْطةِ، وهي الهُوّةُ العَمِيقة في الأَرض ثم اسْتُعِير للناس إِذا وقَعوا في بَلِيَّة يَعْسُر المَخْرجُ منها، وقيل: الوِراط أَن يُغيِّب إِبله في إِبل غيره وغنَمه. ابن الأَعرابي: الوراطُ أَن يُورط الناسُ بعضُهم بعضاً فيقول أَحدهم: عند فلان صدقة وليس عنده، فهو الوِراط والإِيراط، قال: والشِّناقُ أَن يكون على الرجل والرجلين والثلاثة إِذا تفرّقت أَموالهم أَشناق، فيقول أَحدهم للآخر: شانِقْني في شَنَق واخْلِطْ مالي ومالَك، فإِنه إِن تفرّق وجب علينا شَنَقان، وإِن اجتمع مالنا خفّ علينا، فالشِّناقُ المشارَكة في الشَّنَق والشنَقَين.

##### Türkçe

**الوَرْطةُ**: makat, ve her kapalı/karanlık şey **وَرْطةٌ**dur. Ve **الورطة**: helâk(olma)dır; ve denildi ki: helâk ve başkası gibi, içine düştüğün iş; Yezîd b. Tuʿme el-Ḫaṭmî dedi:

Onlar efendilerini bir **وَرْطَةٍ** içine attılar,
Senin gözbebeğini savaş alanının ortasına atman gibi

el-Mufaḍḍal b. Seleme, Arapların “falanca bir **وَرْطةٍ**ya düştü” sözü hakkında dedi: Ebû ʿAmr dedi: o helâktir; ve şu şiiri okudu:

Eğer bir gün bunun gibi bu çizgiye/plan’a gelirsen,
Numeyr’in vuruşundan bir **وَرْطَهْ** ile karşılaşırsın

Ve onun çoğulu **وِراطٌ**dur; ve Ruʾbe’nin sözü:

Biz insanları **بالمِلْطاطِ** ile topladık,
Böylece **الأَوْراطِ**ın **وَرْطةِ**sinde sabahladılar

İbn Sîde dedi: Onu, **زَنْد** ve **أَزْناد** ve **فَرْخ** ve **أَفْراخ** bâbından olmak üzere, **التاء**’nın hazfi üzerine görüyorum. Ebû ʿUbeyd dedi: **الوَرْطة**’nın aslı, içinde yol olmayan alçak bir arazidir.

Ve **أَوْرَطَه** ve **وَرَّطه** onu **توريطاً**: yani onu **الورطة**ya düşürdü; böylece o da onun içinde **تَورَّط** oldu. Ve **أَوْرَطه**: onu, kendisinden kurtuluş olmayan şeye düşürdü. İbn ʿUmer hadîsinde: “Çıkış olmayan işlerin **ورَطاتِ**ından, helâl olmaksızın haram kanı dökmektir.”

Ve adam **تورَّطَ** ve **اسْتَوْرَطَ**: helâk oldu yahut saplanıp kaldı. Falanca işte **تورَّط** ve onda **اسْتَوْرَط**: onda dolaşıp düğümlendi de ondan çıkış ona kolay olmadığında.

Ve **الوَرْطةُ**: çamur ve koyu balçık; koyun ona düşer de ondan kurtulmaya güç yetiremez. Denir ki: koyun **توَرَّطَتِ**; yani bir **ورْطة**ya düştüğünde; sonra insanın içine düştüğü her şiddet için bir mesel oldu. el-Aṣmaʿî dedi: **الوَرْطةُ**, dağda bulunan, içine düşene zor gelen, aşağı doğru inen uçurumcuklardır; ve Ṭufeyl develeri vasfederek dedi:

Düz yolundan çekinir; onu sanki
**وُعُورُ وِراطٍ** sanır; hâlbuki o, ıssız dümdüz bir çöldür

Ve **الوِراطُ**: koyunda hile; o da iki dağınığı bir araya toplamak yahut iki toplanmışı ayırmaktır.

Ve **الوَرْطُ**: develerini başka develerin içine yahut içinde görülmeyen bir yere **يُورِطَ** etmesi; böylece onları orada gizlemesidir. Ve onun sözü: “İslâm’da **وَرْطَ** yoktur”; Saʿleb dedi: mânâsı, koyununu başkasının koyunu içinde gizleme. Ve Vâʾil b. Ḥucr hadîsinde ve Peygamber’in, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, ona yazısında: “Ne **خِلاطَ** ne de **وِراطَ**”; Ebû ʿUbeyd dedi: **الوِراطُ** hile ve aldatmadır; ve denildi ki: mânâsı, sadaka korkusuyla dağınık olanı bir araya toplamamak ve toplanmış olanı ayırmamak sözündeki gibidir. İbn Hânî dedi: **الوِراطُ**, devenin boynuna **الجَرِير**i **إِيراط** etmekten alınmıştır; ucunu onun halkasına koyduğunda, sonra onu çektiğinde, nihayet deveyi boğarsın; ve bazı Araplardan şu şiiri okudu:

Nihayet onu **الجَريرِ المُورَطِ** içinde görürsün,
Yularını salmış, inişe kolayca atılan

İbnü’l-Aʿrâbî: **الوِراطُ**, onu saklaman ve onu dağıtmandır. Denir ki: onu **ورَطَها** ve **أَوْرَطها**; yani onu örttü/gizledi. Ve denildi ki: **الوراط** malını gizlemesi ve yerini inkâr etmesidir. Ve denildi ki: **الوراط**, koyunu, **المُصَدِّق**’ten gizlensin diye, yerin bir çukuruna koymaktır; **الوَرْطةِ**dan alınmıştır; o da yerdeki derin çukurdur; sonra, içinden çıkışın zor olduğu bir belâya düştüklerinde insanlar için ödünç alınmıştır. Ve denildi ki: **الوِراط** develerini başka birinin develeri ve koyunları içinde gizlemesidir. İbnü’l-Aʿrâbî: **الوراطُ**, insanların birbirlerini birbirlerinin içine **يُورط** etmeleridir; onlardan biri: “Falancanın yanında sadaka var” der, hâlbuki onun yanında yoktur; işte o **الوِراط** ve **الإِيراط**tır. Dedi ki: ve **الشِّناقُ**, bir adamın ve bir adamın ve iki ve üç kişinin üzerinde olur; malları ayrıldığında **أَشناق** olur; böylece onlardan biri ötekine: “Beni bir **شَنَق** içinde **شانِقْني** et ve malımı malınla karıştır; çünkü eğer ayrılırsa üzerimize iki **شَنَقان** vacip olur; eğer malımız birleşirse bize hafifler” der; işte **الشِّناقُ**, **الشَّنَق** ve **الشنَقَين**de ortaklıktır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ر ط * * الوَرْطَةُ * الهلاك و * أَوْرَطَه * و * وَرَّطَه تَوْرِيطاً * أي أوقعه في الورطة * فتَوَرَّطَ * فيها وفي الحديث ﴿لا خلاف ولا * وراطَ *﴾ قيل هو كقوله ﴿لا يجمع بين متفرق ولا يفرق بين مجتمع خشية الصدقة﴾

##### Türkçe

* و ر ط * **الوَرْطَةُ**: helâk; ve **أَوْرَطَه** ve **وَرَّطَه تَوْرِيطاً**: yani onu **الورطة** içine düşürdü; böylece o, onda **فتَوَرَّطَ**; ve onda. Hadiste: ﴿ne ihtilâf vardır ne de **وراطَ**﴾ denildi ki: bu, onun sözü gibidir: ﴿sadakadan korkarak ayrıyı bir araya toplamaz ve bir arada olanı ayırmaz﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الورطة: الاست وهو مجاز. وكل غامض ورطة. وقال المفضل بن سلمة في قول العرب: وقع فلان في ورطة: قال أبو عمرو: وهي الهلكة، وفي الصحاح: الهلاك، وكل أمر تعسر النجاة منه ورطة، من هلكة أو غيرها. قال يزيد بن طعمة الخطمي:
  قذفوا سيدهـم فـي ورطة                      قذفك المقلة وسط المعترك والورطة: الوحل والردغة تقع فيها الغنم فلا تتخلص منها، يقال: تورطت الغنم إذا وقعت في ورطة، ثم صار مثلا لكل شدة وقع فيها الإنسان. وفي الصحاح: قال أبو عبيد: وأصل الورطة: أرض مطمئنة لا طريق فيها. وقال الأصمعي: الورطة: أهوية متصوبة تكون في الجبل تشق على من وقع فيها. وقال غيره: الورطة: البئر، هو من ذلك.
 ج: وراط. قال طفيل يصف الإبل:
  تهاب طريق السهل تحسب أنه                      وعور وهو بيداء بـلـقـع وأورطه: ألقاه فيها، أو فيما لا خلاص منه. وأورط إبله في إبل أخرى: غيبها، كورط، فيهما، توريطا. وأورط الجرير في عنق البعير: جعل طرفه في حلقته، ثم جذبه حتى يخنقه، عن ابن هانئ، وأنشد لبعض العرب:
  حتى تراها في الجرير المورط                      سرح القياد سمحة التهـبـط قال: ومنه أخذ وراط الصدقة. وقال شمر: استورط في الأمر، إذا ارتبك فيه فلم يسهل المخرج منه. وقال غيره: تورط فيه كذلك. وقال الجوهري: أورطه: ورطه فتورط هو فيها، أي وقع. و في كتاب النبي صلى الله عليه وسلم إلى وائل بن حجر: لا خلاط ولا وراط أما الخلاط فقد تقدم في موضعه. والوراط، ككتاب، في الصدقة: هو الجمع بين متفرق، أو عكسه، وهو معنى قول الجوهري، ويقال هو كقوله: لا يجمع بين متفرق، ولا يفرق بين مجتمع خشية الصدقة، أو أن يخبأها في إبل غيره، قاله ثعلب. أو هو أن يغيبها في وهدة من الأرض لئلا يراها المصدق، مأخوذ من الورطة، وهي الهوة العميقة في الأرض. أو أن يفرقها في إبل غيره، أو هو توريط الناس بعضهم بعضا، وذلك أن يقول أحدهم للمصدق: عند فلان عن ابن الأعرابي. قال: وهو الوراط والإيراط. وقال ابن هانئ: هو من إيراط الجرير في عنق البعير، كما تقدم.
 ومما يستدرك عليه: الأوراط: جمع ورطة، ومنه قول رؤبة:
  نحن جمعنا الناس بالملطـاط                      فأصبحوا في ورطة الأوراط وقال ابن سيده: أراه على حذف التاء، فيكون من باب زند وأزناد، وفرخ وأفراخ. وتجمع الورطة أيضا على الورطات. ومنه حديث ابن عمر إن من ورطات الأمور التي لا مخرج منها سفك الدم الحرام بغير حله. وتورط الرجل، واستورط: هلك، أو نشب، واستورط على فلان: إذا تحير في الكلام. والموارطة، والوراط: الخداع والغش، وكذلك الوراطة، بالكسر، وهذه عن الجوهري. ويقال: لا توارط جارك، فإن الوراط يورد الأوراط. نقله الزمخشري.
 والورط كالوراط، ومنه الحديث: لا ورط في الإسلام.
 ويقال: ورطها وأورطها: سترها، عن ابن الأعرابي.

##### Türkçe

**الورطة**: **الاست**tir ve bu mecazdır. Ve her muğlak olan şey **ورطة**dır. Ve el-Mufaddal b. Seleme, Arapların şu sözü hakkında: “Falan **ورطة**ya düştü”: Ebû Amr dedi: O, helâktir; ve **الصحاح**’ta: helâk oluş. Ve kendisinden kurtuluşun güçleştiği her iş **ورطة**dır; helâkten veya başkasından. Yezîd b. Tu‘me el-Hatmî dedi:
  Onlar efendilerini bir **ورطة**ya attılar                      Senin göz bebeğini çarpışmanın ortasına atman gibi
Ve **الورطة**: çamur ve yapışkan balçıktır; koyun ona düşer de ondan kurtulamaz; “Koyun **تورطت**” denir, **ورطة**ya düştüğü zaman; sonra insanın içine düştüğü her şiddet için bir mesel oldu. Ve **الصحاح**’ta: Ebû Ubeyd dedi: **الورطة**nın aslı: içinde yol olmayan alçak bir arazidir. Ve el-Asma‘î dedi: **الورطة**: dağda bulunan, içine düşene zor gelen, aşağıya doğru inen uçurumlar/çukurlardır. Ve başkası dedi: **الورطة**: kuyu; bu ondandır.
Çoğulu: **وراط**. Tufeyl develeri vasfederken dedi:
  Ova yolundan çekinir; onu                      engebeli sanır; hâlbuki o, ıssız bir çöldür, bomboş
Ve **أورطه**: onu onun içine attı; yahut kurtuluş olmayan şeye (attı). Ve “Develerini başka develerin içine **أورط** etti”: onları gizledi; **ورط** gibi; ikisinde de, **توريطا** (yaparak). Ve “Devenin boynuna yuları **أورط** etti”: ucunu onun halkasının içine koydu, sonra onu boğuncaya kadar çekti; İbn Hânî’den. Ve bazı Araplardan nakledilerek okundu:
  Nihayet onu **الجرير المورط** içinde görürsün                      Yular salıverilmiş; inişi kolay, yumuşak
Dedi ki: Bundan **وراط الصدقة** alındı. Ve Şemmer dedi: “İşte **استورط** etti”, yani onda dolaşıp kaldı da ondan çıkış kolay olmadı. Ve başkası dedi: “Onda **تورط** etti” de böyledir. Ve el-Cevherî dedi: “Onu **أورطه**”: onu **ورطه** etti; o da onun içinde **تورط** etti; yani düştü. Ve Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) Vâil b. Hucr’a mektubunda: “Ne **خلاط** ne de **وراط**.” **الخلاط** ise yerinde daha önce geçti. Ve **الوراط**, “kitap” vezninde, sadakada: dağınık olanı bir araya toplamak yahut bunun tersidir; bu, el-Cevherî’nin sözünün mânasıdır. Ve denilir ki bu, onun şu sözü gibidir: “Sadaka korkusuyla dağınık olan bir araya getirilmez; bir arada olan da ayrılmaz.” Yahut onu başkasının develeri içinde gizlemesidir; bunu Sa‘leb söyledi. Yahut onu, musaddık görmesin diye yerin bir çukurunda gizlemesidir; **الورطة**dan alınmıştır; o da yerdeki derin çukurdur. Yahut onu başkasının develeri içinde dağıtmasıdır. Yahut insanların birbirini birbirine **توريط** etmesidir; bu da, onlardan birinin musaddıka: “Falanın yanında (var)” demesidir; İbnü’l-A‘râbî’den. Dedi ki: O, **الوراط** ve **الإيراط**tır. Ve İbn Hânî dedi: O, daha önce geçtiği üzere, devenin boynuna yuları **إيراط** etmedendir.
Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **الأوراط**: **ورطة**nın çoğuludur; Rü’be’nin sözü de bundandır:
  Biz insanları **الملطاط** ile topladık                      Derken **ورطة الأوراط** içinde sabahladılar
Ve İbn Sîde dedi: Onu, **التاء**’nın hazfi üzere görüyorum; böylece **زند** ve **أزناد**; **فرخ** ve **أفراخ** babından olur. Ve **الورطة** ayrıca **الورطات** üzerine de cem‘ edilir. Ve bundan İbn Ömer hadisi: “İçinden çıkış olmayan işlerin **ورطات**ından biri, helâl olmayan şekilde haram kan dökmektir.” Ve adam **تورط** etti ve **استورط**: helâk oldu; yahut saplanıp kaldı. Ve “Falanın karşısında **استورط** etti”: sözde şaşırıp kaldığı zaman. Ve **الموارطة** ve **الوراط**: aldatma ve hiledir; aynı şekilde **الوراطة** da (kesre ile); bu, el-Cevherî’dendir. Ve denilir ki: “Komşunu **توارط** etme; çünkü **الوراط** **الأوراط**a götürür.” Bunu ez-Zemahşerî nakletti.
Ve **الورط**, **الوراط** gibidir; ve bundan hadis: “İslâm’da **ورط** yoktur.”
Ve denilir ki: “Onu **ورطها** ve **أورطها**”: onu örttü; İbnü’l-A‘râbî’den.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَرَطَهَا
1 وَرَطَهَا ذ He veiled, concealed, hid, or covered, her, or it, or them; [to what the pronoun relates is not said; but I incline to think that the right reading is وَرَّطَهَا, and that the pronoun relates to camels; (see 2;) as also ↓ اورطها: (L, TA:) from IAar. (TA.)

ورّطهُ
2 ورّطهُ ذ , (S, Msb, K,) inf. n. تَوْرِيطٌ, (S, Msb,) He made him to fall into what is termed وَرْطَة [properly and also tropically, or in its primary sense and also in any of its subordinate senses]; as also ↓ اورطهُ, (S, Msb, K,) inf. n. اِيرَاطٌ: (Msb:) both signify (assumed tropical:) he made him to fall into that from which he could not extricate himself: (TA:) or into that from which he could not easily extricate himself. (Msb.) ― -b2- ورّط اِبِلَهُ فى اِبِلٍ أَخْرَى (assumed tropical:) He hid, or concealed, his camels among other camels [in order that they might escape the notice of the collector of the poor-rates]; as also ↓ اورط. (K.) [See also 1, and 3.]

وِرَاطٌ
3 وِرَاطٌ ذ (S, Msb, TA) and مُوَارَطَةٌ (TA) [The act of mutually making to fall into what is termed وَرْطَة. -A2- And hence,] (assumed tropical:) The act of mutually deceiving, beguiling, or circumventing; or endeavouring to deceive, beguile, or circumvent; (TA;) or the act of deceiving, beguiling, or circumventing; (S, Msb;) and the acting, or advising, or counselling, dishonestly, or insincerely; (S, Msb, TA;) and ↓ وَرْطٌ and ↓ وِرَاطَةٌ, the latter on the authority of J, [accord. to some copies of the S, but in other copies وِرَاطٌ,] signify the same [as substs.] (TA.) You say, لَا تُوَارِطْ جَارَكَ فَاِنَّ الوِرَاطَ يُورِدُ الأَوْراَطَ (assumed tropical:) [Do not thou practise mutual deceit with thy neighbour, or endeavour to deceiving him, &c., for the doing so brings upon its author things, or affairs, from which it is difficult to escape]. (Z, TA.) And it is said in trad, لَا خِلَاطَ وَلَا وِرَاطَ, which is like his [Mohammad's] saying, (assumed tropical:) There shall be no putting together what is separate, nor separating what is put together, from fear of the poor-rate: (S:) خلاط has been explained in its place: (TA:) وراط [has also been variously explained in that place, and, it is said,] signifies the putting together what is separate: and the reverse: (K:) or the dispersing camels (K, TA) among other camels: (TA:) or the hiding camels among other camels; (Th, K;) or in a low, or depressed, piece of ground; in order that the collector of the poor-rate may not see them: (K:) or the making one another to fall into a وَرْطَة, (TA,) one saying to the collector of the poor-rate, “ Such a one has that for which a poor-rate is due, ” when he has not; (K, TA;) so accord. to IAar: accord. to Ibn-Hلni, it is from أَوْرَطَ الجَرِيرَ فِى عُنُقِ البَعِيِرِ. (TA.) See 4.

4 أَوْرَطَ see 2, in two places; and 1. ― -b2- اورط الجَرِيرَ فِى عُنُقِ البَعِير (assumed tropical:) He put the end of the جرير [q. v.] of the camel into its ring, and then pulled it so as to throttle him. (Ibn-Hلni. K.)

تورّط فِى وَرْطَةٍ
5 تورّط فِى وَرْطَةٍ ذ He fell into what is termed وَرْطَة [properly and also tropically, or in its primary sense, and also in any of its subordinate senses]. (S.) You say, تورّطتِ الغَنَمُ وَغَيْرُهَا The sheep, or goats, &c., fell into mud from which they could not extricate themselves; or into a depressed piece of ground in which was no way directing to escape: and hence the verb is used in relation to any straitness or difficulty. (Msb.) Thus you say, تورّط فُلَانٌ فِى الأَمْرِ (assumed tropical:) Such a one undertook, or embarked in, the affair, and could not easily extricate himself; and so فيه ↓ استورط: (Msb:) or the former signifies (assumed tropical:) he fell into the affair, or case: (K:) or (assumed tropical:) he became entangled in the affair, and could not easily extricate himself from it; (TA;) and so ↓ the latter: (Sh, K, TA:) and تورّط and ↓ استورط both signify he stuck fast: or (assumed tropical:) he perished; or died. (TA.)

10 اِسْتَوْرَطَ see 5, in three places. ― -b2- استورط مَعَ فُلَانٍ (assumed tropical:) He behaved proudly, haughtily, or insolently, in speech, with such a one. (TA.)

وَرْطٌ
وَرْطٌ ذ : see 3.

وَرْطَهٌ
وَرْطَهٌ ذ Slime, or thin mud, [in the CK, الرَّحْلُ is erroneously put for الوَحْلُ,] into which sheep or goats fall, and from which they cannot extricate themselves: (Msb, K:) this, or, as some say, what here next follows, is the primary signification: (Msb:) a low, or depressed, piece of ground or land, in which is no way, or road, (S, Msb, K,) directing to escape: (Msb:) this is said by A'Obeyd to be the primary signification: (S:) a deep hollow, cavity, or pit, in the ground: (TA:) a deep hollow, cavity, or pit, formed for the purpose of a stratagem, such as may be in a mountain, occasioning difficulty to him who falls into it: (As:) and hence, (TA,) a well: (K, TA:) and anything that is غَامِض [app. here meaning low, or depressed]: (K:) also, by derivation from the first of these significations, (Msb,) or from the second, (S, Msb,) [or some other,] (assumed tropical:) perdition; or destruction; or death: (S, Msb, K:) and (assumed tropical:) [any embarrassing, or difficult, case, or affair;] any case, or affair, from which escape is difficult: (K:) pl. [of pauc.] أَوْرَاطٌ, (S, IS,) the ة in the sing. being app. regarded as elided; (IS;) and [of mult.] وِرَاطٌ, (K,) and وَرَطَاتٌ. (TA.) ― -b2- Also, (tropical:) The podex: or the anus: syn. اِسْتٌ. (K, TA.)

وِرَاطَةٌ
وِرَاطَةٌ ذ : see 3.

##### Türkçe

وَرَطَهَا
1 **وَرَطَهَا** ذ O, onu, yahut onu(ları) örttü, gizledi, sakladı veya kapladı; [zamirin neye râci olduğu söylenmemiştir; fakat ben, doğru kıraatin **وَرَّطَهَا** olduğunu ve zamirin develere râci olduğunu düşünmeye meylediyorum; (2’ye bak;) nitekim ↓ **اورطها** da böyledir:] (L, TA:) IAar’dan. (TA.)

ورّطهُ
2 **ورّطهُ** ذ , (S, Msb, K,) mastarı **تَوْرِيطٌ**, (S, Msb,) onu **وَرْطَة** denilen şeye düşürdü [hakikaten de mecazen de; yahut aslî mânasında da tâlî mânalarının herhangi birinde de]; nitekim ↓ **اورطهُ** da böyledir, (S, Msb, K,) mastarı **اِيرَاطٌ**: (Msb:) ikisi de (farz edilen mecaz:) onu, kendisini ondan kurtaramayacağı şeye düşürdü mânasına gelir: (TA:) yahut onu, kendisini ondan kolayca kurtaramayacağı şeye düşürdü. (Msb.) ― -b2- **ورّط اِبِلَهُ فى اِبِلٍ أَخْرَى** (farz edilen mecaz:) develerini, başka develer arasında gizledi yahut sakladı [zekât tahsildarının dikkatinden kaçsınlar diye]; nitekim ↓ **اورط** da böyledir. (K.) [1’e ve 3’e de bak.]

وِرَاطٌ
3 **وِرَاطٌ** ذ (S, Msb, TA) ve **مُوَارَطَةٌ** (TA) [karşılıklı olarak **وَرْطَة** denilen şeye düşürme fiili. -A2- Ve bundan dolayı,] (farz edilen mecaz:) karşılıklı aldatma, kandırma veya dolap çevirme fiili; yahut aldatmaya, kandırmaya veya dolap çevirmeye teşebbüs etme; (TA;) yahut aldatma, kandırma veya dolap çevirme fiili; (S, Msb;) ve hilekârane yahut samimiyetsizce davranma, yahut öğüt verme, yahut nasihat etme; (S, Msb, TA;) ve ↓ **وَرْطٌ** ile ↓ **وِرَاطَةٌ**, ikincisi J’nin rivayetine göre, [S’nin bazı nüshalarına göre; fakat diğer nüshalarda **وِرَاطٌ**dur,] aynı mânaya gelirler [isim olarak]. (TA.) Şöyle dersin: **لَا تُوَارِطْ جَارَكَ فَاِنَّ الوِرَاطَ يُورِدُ الأَوْراَطَ** (farz edilen mecaz:) [Komşunla karşılıklı aldatma yapma, yahut onu aldatmaya teşebbüs etme, vb.; çünkü bu, yapanın başına, kaçması güç olan şeyleri yahut işleri getirir]. (Z, TA.) Ve hadiste şöyle denilmiştir: **لَا خِلَاطَ وَلَا وِرَاطَ**, ki bu, onun [Muhammed’in] sözü gibidir, (farz edilen mecaz:) zekât korkusuyla ayrı olanı bir araya getirmek ve bir arada olanı ayırmak olmayacaktır: (S:) **خلاط** kendi yerinde açıklanmıştır: (TA:) **وراط** da [orada çeşitli şekillerde açıklanmıştır ve denilmiştir ki] ayrı olanı bir araya getirmek mânasına gelir: ve bunun tersi: (K:) yahut develeri (K, TA) başka develer arasında dağıtmak: (TA:) yahut develeri başka develer arasında gizlemek; (Th, K;) yahut alçak yahut çukur bir yerde; zekât tahsildarı onları görmesin diye: (K:) yahut birbirini bir **وَرْطَة**ye düşürmek, (TA,) birinin zekât tahsildarına “Falancanın, kendisinden zekât gereken şeyi vardır” demesi; hâlbuki onda yoktur; (K, TA;) IAar’a göre böyledir: İbn-Hلni’ye göre ise, bu, **أَوْرَطَ الجَرِيرَ فِى عُنُقِ البَعِيِرِ**den gelir. (TA.) 4’e bak.

4 **أَوْرَطَ**: iki yerde 2’ye; ve 1’e bak. ― -b2- **اورط الجَرِيرَ فِى عُنُقِ البَعِير** (farz edilen mecaz:) devenin **جرير**inin [bk.] ucunu onun halkasına soktu; sonra onu boğacak şekilde çekti. (Ibn-Hلni. K.)

تورّط فِى وَرْطَةٍ
5 **تورّط فِى وَرْطَةٍ** ذ **وَرْطَة** denilen şeye düştü [hakikaten de mecazen de; yahut aslî mânasında da tâlî mânalarının herhangi birinde de]. (S.) Şöyle dersin: **تورّطتِ الغَنَمُ وَغَيْرُهَا** Koyunlar yahut keçiler, vb., kendilerini ondan kurtaramayacakları balçığa düştüler; yahut içinde kaçışa yönelten bir yol bulunmayan çukur bir yere düştüler: ve bundan dolayı fiil, her türlü darlık yahut zorluk hakkında kullanılır. (Msb.) Böylece şöyle dersin: **تورّط فُلَانٌ فِى الأَمْرِ** (farz edilen mecaz:) falanca, işe girişti yahut işe atıldı ve kendisini ondan kolayca kurtaramadı; ve bunun gibi, فيه ↓ **استورط**: (Msb:) yahut birincisi (farz edilen mecaz:) işe yahut hâle düştü mânasına gelir: (K:) yahut (farz edilen mecaz:) işe dolaştı ve kendisini ondan kolayca kurtaramadı; (TA;) ve bunun gibi ↓ ikincisi: (Sh, K, TA:) ve **تورّط** ile ↓ **استورط** ikisi de, saplanıp kaldı mânasına gelir: yahut (farz edilen mecaz:) helâk oldu; yahut öldü. (TA.)

10 اِسْتَوْرَطَ: üç yerde 5’e bak. ― -b2- **استورط مَعَ فُلَانٍ** (farz edilen mecaz:) falanca ile sözde kibirli, mağrur yahut küstah davrandı. (TA.)

وَرْطٌ
**وَرْطٌ** ذ : 3’e bak.

وَرْطَهٌ
**وَرْطَهٌ** ذ Koyunların yahut keçilerin içine düştüğü ve kendilerini ondan kurtaramadıkları sümüksü şey yahut ince balçık; [CK’de, yanlışlıkla **الرَّحْلُ**, **الوَحْلُ** yerine konulmuştur,] : (Msb, K:) bu, yahut bazılarına göre burada ardından gelen şey, aslî mânadır: (Msb:) içinde kaçışa yönelten bir yol yahut yol bulunmayan alçak yahut çukur bir yer yahut arazi, (S, Msb, K,) : (Msb:) bunun aslî mânâ olduğunu A'Obeyd söylemiştir: (S:) yerde derin bir oyuk, kovuk yahut çukur: (TA:) bir hile maksadıyla yapılmış derin bir oyuk, kovuk yahut çukur; dağda olabilecek türden; içine düşene zorluk veren: (As:) ve bundan dolayı, (TA,) bir kuyu: (K, TA:) ve **غَامِض** olan her şey [burada görünüşe göre alçak yahut çukur mânasında]: (K:) ayrıca, bu mânalardan birincisinden türetme yoluyla, (Msb,) yahut ikincisinden, (S, Msb,) [yahut başka birinden,] (farz edilen mecaz:) helâk; yahut yok oluş; yahut ölüm: (S, Msb, K:) ve (farz edilen mecaz:) [herhangi bir sıkıntılı yahut zor hâl yahut iş;] kaçışı güç olan her hâl yahut iş: (K:) cem‘ [kıllet] **أَوْرَاطٌ**, (S, IS,) tekildeki ة’nin, görünüşe göre düşürülmüş sayılmasıyla; (IS;) ve [kesret] **وِرَاطٌ**, (K,) ve **وَرَطَاتٌ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca, (mecaz:) makat: yahut anüs: eş anlamlısı **اِسْتٌ**. (K, TA.)

وِرَاطَةٌ
**وِرَاطَةٌ** ذ : 3’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَرَطَ
وَرَطَ وَرَّطَ II ,  أَوْرَطَ IV ,
a.  Cast down; cast into an abyss &c.; destroyed.

b.  Hid.

تَوَرَّطَ
تَوَرَّطَ V ,
a.  Fell; rolled down a precipice &c.

b.  see X .

اِسْتَوْرَطَ
اِسْتَوْرَطَ X
a.  [ Fī ], Rushed, flung himself into.

وَرْطَة
وَرْطَة 1t , ( pl. وَرَطَات &  وِرَاْط 23 ),
a.  Precipice.

b.  Cavity; puddle.

c.  Well.

d.  Trackless plain; labyrinth.

e.  Difficulty; peril; destruction.

وِرَاْط
وِرَاْط 23 ,
a.  Deception, trickery.

##### Türkçe

وَرَطَ
**وَرَطَ** **وَرَّطَ** II ,  **أَوْرَطَ** IV ,
a.  Aşağı attı; bir uçuruma vb. attı; helâk etti.

b.  Hid.

تَوَرَّطَ
**تَوَرَّطَ** V ,
a.  Düştü; bir uçurumdan vb. yuvarlandı.

b.  X’e bak.

اِسْتَوْرَطَ
**اِسْتَوْرَطَ** X
a.  [ **فِي** ], İçine atıldı, kendini içine fırlattı.

وَرْطَة
**وَرْطَة** 1t , ( çoğ. **وَرَطَات** &  **وِرَاْط** 23 ),
a.  Uçurum.

b.  Oyuk; su birikintisi.

c.  Kuyu.

d.  İzsiz ova; labirent.

e.  Zorluk; tehlike; helâk.

وِرَاْط
**وِرَاْط** 23 ,
a.  Aldatma, hilekârlık.
