# ورط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B1%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ورط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ورط

الوَرْطةُ: الاسْتُ، وكل غامِضٍ ورْطةٌ. والورطة: الهَلَكةُ، وقيل: الأَمر تقع فيه من هَلَكةٍ وغيرها؛ قال يزيد بن طُعْمة الخَطْمِيّ: قَذَفُوا سَيِّدَهم في وَرْطَةٍ،
قَذْفَكَ المُقْلَةَ وَسْطَ المُعْتَرَك
قال المُفضل بن سَلَمةَ في قول العرب وقع فلان في وَرْطةٍ: قال أَبو عمرو هي الهلكة؛ وأَنشد:
إِنْ تَأْتِ يَوْماً مثلَ هذِي الخُطَّهُ،
تُلاقِ من ضَرْب نُمَيْرٍ وَرْطَهْ
وجمعه وِراطٌ؛ وقول رؤبة:
نحن جمَعنا الناسَ بالمِلْطاطِ،
فأَصْبحوا في وَرْطةِ الأَوْراطِ
قال ابن سيده: أَراه على حذف التاء فيكون من باب زَنْد وأَزْناد وفَرْخ وأَفْراخ؛ قال أَبو عبيد: وأَصل الوَرْطة أَرض مُطمئنة لا طريق فيها. وأَوْرَطَه ووَرَّطه توريطاً أَي أَوقعه في الورطة فتَورَّط هو فيها، وأَوْرَطه: أَوقعه فيما لا خَلاص له منه. وفي حديث ابن عمر: إِنَّ من ورَطاتِ الأُمور التي لا مَخْرَجَ منها سَفْكَ الدمِ الحَرام بغير حِلٍّ. وتورَّطَ الرجلُ واسْتَوْرَطَ: هلَك أَو نَشِبَ. وتورَّط فلان في الأَمر واسْتَوْرَطَ فيه إِذا ارْتَبَك فيه فلم يسْهُل له المخرج منه. والوَرْطةُ: الوحَل والردَغةُ تقَع فيها الغنم فلا تقدر على التخلُّص منها. يقال: توَرَّطَتِ الغنم إِذا وقعت في ورْطة ثم صار مثلاً لكل شدَّة وقع فيها الإِنسان. وقال الأَصمعي: الوَرْطةُ أَهْوية مُتَصَوِّبة تكون في الجبل تشقّ على من وقع فيها؛ وقال طفيل يصف الإِبل:
تَهاب طَرِيقَ السَّهْلِ تَحْسَبُ أَنه
وُعُورُ وِراطٍ، وهو بَيْداء بَلْقَعُ
والوِراطُ: الخَدِيعةُ في الغنم وهو أَن يُجْمَعَ بين متفرّقين أَو يفرَّق بين مجتمعين.
والوَرْطُ: أَن يُورِطَ إِبله في إِبل أُخرى أَو في مكان لا تُرى فيه فيُغَيِّبها فيه. وقوله: لا وَرْطَ في الإِسلام، قال ثعلب: معناه لا تُغَيِّبْ غنمك في غنم غيرك. وفي حديث وائل بن حُجْر وكتاب النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، له: لا خِلاطَ ولا وِراطَ؛ قال أَبو عبيد: الوِراطُ الخَدِيعةُ والغِشُّ، وقيل: إِن معناه كقوله لا يُجمع بين متفرق ولا يُفرّق بين مجتمع خَشْية الصدقة. وقال ابن هانئ: الوِراطُ مأْخوذ من إِيراط الجَرِير في عُنُق البعير إِذا جعلت طرَفه في حَلْقته ثم جَذَبْتَه حتى تَخْنُق البعير؛ وأَنشد لبعض العرب:
حتى تَراها في الجَريرِ المُورَطِ،
سَرْحَ القِياد، سَمْحةَ التَّهَبُّطِ
ابن الأَعرابي: الوِراطُ أَن تَخْبأَها وتفرِّقها. يقال: قد ورَطَها وأَوْرَطها أَي ستَرها، وقيل: الوراط أَن يُغَيّب مالَه ويَجْحَد مكانها، وقيل: الوراط أَن يجْعل الغنم في وَهْدة من الأَرض لتَخْفى على المُصَدِّق، مأْخوذ من الوَرْطةِ، وهي الهُوّةُ العَمِيقة في الأَرض ثم اسْتُعِير للناس إِذا وقَعوا في بَلِيَّة يَعْسُر المَخْرجُ منها، وقيل: الوِراط أَن يُغيِّب إِبله في إِبل غيره وغنَمه. ابن الأَعرابي: الوراطُ أَن يُورط الناسُ بعضُهم بعضاً فيقول أَحدهم: عند فلان صدقة وليس عنده، فهو الوِراط والإِيراط، قال: والشِّناقُ أَن يكون على الرجل والرجلين والثلاثة إِذا تفرّقت أَموالهم أَشناق، فيقول أَحدهم للآخر: شانِقْني في شَنَق واخْلِطْ مالي ومالَك، فإِنه إِن تفرّق وجب علينا شَنَقان، وإِن اجتمع مالنا خفّ علينا، فالشِّناقُ المشارَكة في الشَّنَق والشنَقَين.

### Türkçe

**الوَرْطةُ**: makat, ve her kapalı/karanlık şey **وَرْطةٌ**dur. Ve **الورطة**: helâk(olma)dır; ve denildi ki: helâk ve başkası gibi, içine düştüğün iş; Yezîd b. Tuʿme el-Ḫaṭmî dedi:

Onlar efendilerini bir **وَرْطَةٍ** içine attılar,
Senin gözbebeğini savaş alanının ortasına atman gibi

el-Mufaḍḍal b. Seleme, Arapların “falanca bir **وَرْطةٍ**ya düştü” sözü hakkında dedi: Ebû ʿAmr dedi: o helâktir; ve şu şiiri okudu:

Eğer bir gün bunun gibi bu çizgiye/plan’a gelirsen,
Numeyr’in vuruşundan bir **وَرْطَهْ** ile karşılaşırsın

Ve onun çoğulu **وِراطٌ**dur; ve Ruʾbe’nin sözü:

Biz insanları **بالمِلْطاطِ** ile topladık,
Böylece **الأَوْراطِ**ın **وَرْطةِ**sinde sabahladılar

İbn Sîde dedi: Onu, **زَنْد** ve **أَزْناد** ve **فَرْخ** ve **أَفْراخ** bâbından olmak üzere, **التاء**’nın hazfi üzerine görüyorum. Ebû ʿUbeyd dedi: **الوَرْطة**’nın aslı, içinde yol olmayan alçak bir arazidir.

Ve **أَوْرَطَه** ve **وَرَّطه** onu **توريطاً**: yani onu **الورطة**ya düşürdü; böylece o da onun içinde **تَورَّط** oldu. Ve **أَوْرَطه**: onu, kendisinden kurtuluş olmayan şeye düşürdü. İbn ʿUmer hadîsinde: “Çıkış olmayan işlerin **ورَطاتِ**ından, helâl olmaksızın haram kanı dökmektir.”

Ve adam **تورَّطَ** ve **اسْتَوْرَطَ**: helâk oldu yahut saplanıp kaldı. Falanca işte **تورَّط** ve onda **اسْتَوْرَط**: onda dolaşıp düğümlendi de ondan çıkış ona kolay olmadığında.

Ve **الوَرْطةُ**: çamur ve koyu balçık; koyun ona düşer de ondan kurtulmaya güç yetiremez. Denir ki: koyun **توَرَّطَتِ**; yani bir **ورْطة**ya düştüğünde; sonra insanın içine düştüğü her şiddet için bir mesel oldu. el-Aṣmaʿî dedi: **الوَرْطةُ**, dağda bulunan, içine düşene zor gelen, aşağı doğru inen uçurumcuklardır; ve Ṭufeyl develeri vasfederek dedi:

Düz yolundan çekinir; onu sanki
**وُعُورُ وِراطٍ** sanır; hâlbuki o, ıssız dümdüz bir çöldür

Ve **الوِراطُ**: koyunda hile; o da iki dağınığı bir araya toplamak yahut iki toplanmışı ayırmaktır.

Ve **الوَرْطُ**: develerini başka develerin içine yahut içinde görülmeyen bir yere **يُورِطَ** etmesi; böylece onları orada gizlemesidir. Ve onun sözü: “İslâm’da **وَرْطَ** yoktur”; Saʿleb dedi: mânâsı, koyununu başkasının koyunu içinde gizleme. Ve Vâʾil b. Ḥucr hadîsinde ve Peygamber’in, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, ona yazısında: “Ne **خِلاطَ** ne de **وِراطَ**”; Ebû ʿUbeyd dedi: **الوِراطُ** hile ve aldatmadır; ve denildi ki: mânâsı, sadaka korkusuyla dağınık olanı bir araya toplamamak ve toplanmış olanı ayırmamak sözündeki gibidir. İbn Hânî dedi: **الوِراطُ**, devenin boynuna **الجَرِير**i **إِيراط** etmekten alınmıştır; ucunu onun halkasına koyduğunda, sonra onu çektiğinde, nihayet deveyi boğarsın; ve bazı Araplardan şu şiiri okudu:

Nihayet onu **الجَريرِ المُورَطِ** içinde görürsün,
Yularını salmış, inişe kolayca atılan

İbnü’l-Aʿrâbî: **الوِراطُ**, onu saklaman ve onu dağıtmandır. Denir ki: onu **ورَطَها** ve **أَوْرَطها**; yani onu örttü/gizledi. Ve denildi ki: **الوراط** malını gizlemesi ve yerini inkâr etmesidir. Ve denildi ki: **الوراط**, koyunu, **المُصَدِّق**’ten gizlensin diye, yerin bir çukuruna koymaktır; **الوَرْطةِ**dan alınmıştır; o da yerdeki derin çukurdur; sonra, içinden çıkışın zor olduğu bir belâya düştüklerinde insanlar için ödünç alınmıştır. Ve denildi ki: **الوِراط** develerini başka birinin develeri ve koyunları içinde gizlemesidir. İbnü’l-Aʿrâbî: **الوراطُ**, insanların birbirlerini birbirlerinin içine **يُورط** etmeleridir; onlardan biri: “Falancanın yanında sadaka var” der, hâlbuki onun yanında yoktur; işte o **الوِراط** ve **الإِيراط**tır. Dedi ki: ve **الشِّناقُ**, bir adamın ve bir adamın ve iki ve üç kişinin üzerinde olur; malları ayrıldığında **أَشناق** olur; böylece onlardan biri ötekine: “Beni bir **شَنَق** içinde **شانِقْني** et ve malımı malınla karıştır; çünkü eğer ayrılırsa üzerimize iki **شَنَقان** vacip olur; eğer malımız birleşirse bize hafifler” der; işte **الشِّناقُ**, **الشَّنَق** ve **الشنَقَين**de ortaklıktır.
