# ورك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B1%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ورك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ورك

الوَرِكُ: ما فوق الفَخذِ كالكتف فوق العضد، أنثى، ويخفف مثل فخِذٍ وفَخْذٍ؛ قال الراجز:
جاريةٌ شَبَّتْ شَباباً غَضّاً،
تُصْبَحُ مَحْضاً وتُعَشَّى رَضّا
ما بينَ دِرْكَيْها ذِراعٌ عَرْضَا
لا تُحبسُ التقبيلَ إلاَّ عَضَّا
والجمع أوْراكٌ، لا يكسَّر على غير ذلك، اسْتَغْنَوْا ببناء أدنى العَدَدَ؛ قال ذو الرمة:
ورَمْل كأوْراكِ العَذارى قَطَعَْتُهُ،
إذا ألْبَسَتْه المُظْلِماتُ الحَنادِسُ
شبَّه كُثْبان الأَنقاء بأعجاز النساء فجعل الفرع أصلاً والأصل فرعاً، والعُرْف عكس ذلك، وهذا كأنه يخرج مخرج المبالغة أي قد ثبت هذا المعنى لأعجاز النساء، وصار كأنه الأصل فيه حتى شبهت به كثبان الأنقاء. وحكى اللحياني: إنه لعظيم الأوْراك، كأنهم جعلوا كل جزء من الوَركَيْنِ وَرِكاً ثم جمع على هذا. الليث: الوَرِكان هما فوق الفخذين كالكتفين فوق العـضدين. والوَرَكُ: عِظَمُ الوَركَيْنِ. ورجل أوْرَكُ: عظيم الوَركَيْنِ. وفلان وَرَكَ على دابته وتَوَرَّكَ عليها إذا وضع عليها وَرْكَه فنزل، بجزم الراء، يقال منه: وَرَكْتُ أركُ. وثَنى وَرْكَه فنزل: جعل رجلاً على رجل أو ثنى رجله كالمتربع. ووَرَكَ وَرْكاً وتَوَرَّكَ وتَوارَك: اعتمد على وَرِكه؛ أنشد ابن الأَعرابي:
تَوارَكْتُ في شِقِّي له، فانْتَهَزْتُه
بفَتْخاءَ في شَدٍّ من الخَلْقِ لِينُها
وفي الحديث: لعلك من الذين يُصَلُّون على أوْراكهم؛ فُسِّرَ بأنه الذي يسجد ولا يرتفع على الأرض ويُعْلي وَرِكَه لكنه يُفَرِّج ركبتيه فكأنه يعتمد على وَرِكه.
وفي حديث مجاهد: كان لا يرى بأساً أن يَتَوَرَّك الرجل على رجله اليمنى في الأَرض المُسْتَحِيلة في الصلاة أي يضع وركه على رجله، والمستحيلة غير المستوية. قال أبو عيد: التَّوَرُّك على اليمنى وضعُ الوَرك عليها، وفي الصحاح: وضع الورك في الصلاة على الرجل اليمنى. وفي حديث إبراهيم: أنه كان يكره التَّوَرُّكَ في الصلاة؛ يعني وضع الأَلْيَتَيْن أو إحداهما على عَقِبَيْه، وقال الجوهري: هو وضع الألْيتين أو إحداهما على الأَرض؛ قال أبو منصور: التَّوَرُّك في الصلاة ضربان: أحدهما سُنَّة والآخر مكروه، فأما السنة فأنْ يُنْحِي رجليه في التشهد الأخير ويُلْزِقَ مقعَدته بالأرض كما جاء في الخبر، وأما التَّوَرُّك المكروه فأن يضع يديه على وركيه في الصلاة وهو قائم وقد نهي عنه. وقال أبو حاتم: يقال ثَنى وَرِكَه فنزل ولا يجوز وَرْكه في ذا المعنى إنما هو مصدر وَرَكَ يَرِكُ وَرْكاً، ويسمى ذلك الموضع من الرِّجل المَوْرِكَةَ لأن الإنسان يثني عليه رجله ثَنْياً، كأنه يتربع ويضع رجلاً على رجل، وأما الوَرِكُ نفسها فلا يستطيع أن يثنيها لأنها لا تنكسر. وفي الوَرك لغات: الوَرِكُ والوَرْكُ والوِرْك. وفي حديث عبد الله: أنه كره أن يسجد الرجل مُتَورِّكاً أو مضطجعاً. قال أبو عبيد: قوله متورِّكاً أي أن يرفع وَركيه إذا سجد حتى يُفْحِش في ذلك، وقوله: أو مضطجعاً يعني أن يتضامّ ويُلصِقَ صدره بالأرض ويَدَعَ التَّجافيَ في سجوده، ولكن يكون بين ذلك، قال: ويقال التورُّك أن يُلْصق أليتيه بعقبيه في السجود؛ قال الأَزهري: معنى التورُّك في السجود أن يُوَرِّكَ يُسْراه فيجعلَها تحت يمناه كما يَتَوَرَّك الرجل في التشهد، ولا يجوز ذلك في السجود، قال: وهذا هو الصواب. قال بعضهم: التَّوَرُّك أن يَسْدِلَ رجليه في جانب ثم يسجد وهو سابِلُهما، والراكب إذا أعيا فيتورَّك فيثني رجليه حتى يجعلهما على مَعْرَفَة الدابة، وأمِرَ النساءُ أن يتَوَرَّكن في الصلاة وهو سَدْلُ الرجلين في شِقِّ السجود ونُهيَ الرجال عن ذلك، قال: وأنكر التفسير الأول أن يرفع وَركه حتى يُفْحِشَ. وقال عبد الله بن أحمد عن أبيه: يتورَّك المصلي في الرابعة ولا يتورك في الفجر ولا في صلاة الجمعة لأن فيها جلسة واحدة، وكان يتورَّك في الفجر لأن التورّك إنما جعل من طول القعود. ويَتَوَرَّك الرجل للرجل فيَصْرَعُه: وهو ان يَعْتَقِلَه برجله. ابن الأَعرابي: ما أَحسن رِكَتَه ووُرْكَه، من التَّوَرُّك.
ويقال: وَرَكْتُ على السرج والرحل وَرْكاً ووَرَّكْتُ تَوْريكاً وثَنى وَرْكَه، بجزم الراء. وتَوَرَّكَ على الدابة أَي ثنى رجله ووضع إِحدى وَرِكَيْه في السرج، وكذلك التَّوْرِيك؛ قال الراعي:
ولا تُعْجِلِ المَرْءَ قَبْلَ الوُرُو
كِ، وهي بُركْبَتِه أَبْصَرُ
وتَوَرَّكَتِ
المرأَة الصبيَّ إِذا حملته على وَرِكها. وفي الحديث: جاءت فاطمة مُتَوَرِّكَةً الحَسَنَ أَي حاملته على وَرِكها. وتَوَرَّك الصبيَّ: جعله في وركه معتمداً عليها؛ قال الشاعر:
تَبَيَّنَ أَنَّ أُمَّك لم تَوَرَّكْ،
ولم تُرْضِعْ أَميرَ المُؤْمِنينا
ويروى: تُؤَرَّك من الأَرِيكة، وهي السرير، وقد تقدَّم.
ونعل مَوْرِكٌ ومَوْرِكةٌ، بتسكين الواو: من حِيال الوَرِك، وفي الصحاح: إِذا كانت من الوَرِكِ يعني نَعْلَ الخفِّ، وقال أَبو عبيدة: المَوْرِكُ والمَوْرِكة الموضع الذي يثني الراكب رجله عليه قُدَّام واسِطَةِ الرحْل إِذا مَلَّ من الركوب؛ قال ابن سيده: مَوْرِك الرَّحْل ومَوْرِكَته ووِراكُه الموضع الذي يضع فيه الراكب رجله، وقيل: الوراكُ ثوب يُزَيَّنُ به المَوْرِكُ، وأَكثر ما يكون من الحِبَرة، والجمع وُرُك؛ وأَنشد: إِلا القُتُود على الأَوْراكِ والوُرُك
وقيل: الوِراك اوالمَوْرَكة قادِمة الرحْل. والمِوْرَكة: كالمِصْدَغَة يتخذها الراكب تحت وَرِكِه. وفي حديث عر، رضي الله عنه: أَنه كان يَنْهى أَن يُجْعل في وِراكٍ صَلِيبٌ؛ الوراكُ: ثوب ينسج وحده يزين به الرحل، وقيل هو النُّمْرُقَةُ التي تُلْبَسُ مُقدّمَ
الرحل ثم تُثْنى تحته. أَبو عبيدة: الوُراك رَقْم يُعْلى المِوْركَةَ ولها ذُؤابةُ عُهونٍ، قال: والمَوْرِكةُ حيث يَتَوَرَّك الراكب على تِيكَ التي كأَنها رفادَة من أَدَمٍ، يقال لها مَوْرِكة ومَوْرِكٌ. والمَوْرِكُ: حبل يُحَف به الرحل، قال: والمِيْرَكة تكون بين يدي الرحل يضع الرجل رجله عليها إِذا أَعيا وهي المَوْرِكة؛ وأَنشد:
إِذا حَرَّدَ الأَكتافَ مَوْرُ المَوارِك
أَبو زيد: الوِراكُ الذي يُلْبَسُ المَوْرِكَ، ويقال: هي خرقة مزينة صغيرة تُغَطِّي المَوْرِكَة، ويقال: وَرَك الرجلُ على المَوْرِكَة. الجوهري: الوِراكُ النُّمْرُقَةُ التي تُلْبَسُ مُقَدِّمَ الرَّحْلِ ثم تُثْنى تحته يزين بها، والجمع وُرُك؛ قال زهير:
مُقْوَرَّة تَتَبارَى لا شَوارَ لها
إِلا القُطوعُ، على الأَجْوازِ، والوُرُك
(* في ديوان زهير: مُقَوَّرة بدل مُقورَّة والأنساع بدل الأجواز). وفي الحديث: حتى إِن رأْس ناقته لتُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْله؛ المَوْرِكُ: المِرْفَقَة التي تكون عند قادِمةِ الرحل يَضعُ الراكب رجله عليها ليستريح من وضع رجله في الركاب، أَراد أَنه قد بالغ في جذب رأْسها إِليه ليكفها عن السير.
ووَرَك الحَبْلَ وَرْكاً: جعله حِيالَ
وَرِكه، وكذلك وَرَّكَه؛ قال بعض الأَغْفال:
حتى إِذا وَرَّكْتُ من أُيَيْرِي
سَوادَ ضِيفَيْهِ إِلى القُصَيْرِ،
رَأَتْ شُحوبي وبَذاذَ شَوْرِي
وأَنشد الجوهري لزهير:
ووَرَّكْنَ بالسُّوبان يَعلونَ مَتْنَه،
عليهنَّ دَلُّ الناعِمِ المُتَنَعِّمِ
ويقال: وَرَّكْنَ أَي عَدَلْنَ. وورَّكت الجبلَ توركاً إِذا جاوزته. ووَرَكَ على الأَمر وُروكاً ووَرَّكَ وتَوَرَّك: قَدَر عليه. ووارَكَ الجبل: جاوزه. ووَرَّك الشيء: أَوجبه. والتَّوْرِيكُ: تَوْرِيكُ الرجل ذنبه غيره كأَنه يُلْزِمُه إِياه. ووَرَّكَ فلان ذنبه على غيره تَوْريكاً إِذا أَضافه إِليه وقَرَفَه به. وإِنه لمُوَرِّكٌ في هذا الأَمر أَي ليس له فيه ذنب. ووَرَّكَ الذنبَ عليه: حَمَلَه؛ واستعمله ساعدةُ في السيف فقال: فَوَرَّكَ لَيْناً لا يُثَمْثَمُ نَصْلُه،
إِذا صابَ أَوساطَ العِظامِ صَميمُ
أَراد نَصْلُه صميمٌ أَي يُصَمِّمُ في العظم. ووَرَّكَ ليناً أَي أَماله للضرب حتى ضرب به يعني السيف. وفي حديث النخعي في الرجل يُسْتَحْلَف قال: إِن كان مظلوماً فَوَرَّكَ إِلى شيء جزى عنه التَّوْرِيك، وإِن كان ظالماً لم يَجْز عنه التوريك، كأَنَّ التوريكَ في اليمين نية ينويها الحالف غير ما ينويه مُسْتَحْلِفُه، من وَرَّكْتُ في الوادي إِذا عدلت فيه وذهبت، وقد وَرَكَ يَرِكُ وُروكاً أَي اضطجع كأَنه وضع وَرِكه على الأَرض. ووَرَكَ بالمكان وُروكاً: أَقام، وكذلك تَوَرَّك به؛ عن اللحياني. قال: وقال أَبو زياد التَّوَرُّك التّبَطُّؤُ عن الحاجة. قال ابن سيده: وأَرى اللحياني حكى عن أَبي الهيثم العُقَيْليّ تَوَرَّكَ في خُرْئِه كتَضَوَّكَ. والوِرْكُ: جانب القوس ومَجْرى الوَتَرِ منها؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:هل وصَلُ غانيةٍ عَضَّ العَشيرُ بها،
كما يَعَضُّ بظَهْرِ الغارِبِ القَتَبُ،
إِلاَّ ظُنونٌ كوِرْكَ القَوْس، إِن تُرِكت
يوماً بلا وَتَرٍ، فالوِرْكُ مُنْقَلبُ
عَضَّ العشيرُ
بها: لزمها. وقال أَبو حنيفة: وَرِكُ الشجرة عَجُزها. والوَرْكُ والوِرْك: القَوْسُ المصنوعة من وَرِكها؛ وأَنشد للهذلي:
بها مَحِصٌ غيرُ جافي القُوَى،
إِذا مُطْيَ حَنَّ بِوَرْكٍ حُدالْ
أَراد مُطِيَ فأَسكن الحركة. والوَرِكانِ، بفتح الواو وكسر الراء:؛ ما يلي السِّنْخَ من النَّصْل. وفي الحديث: أَنه ذكر فتنة تكون فقال: ثم يصطلح الناس على رجل كوَرِكٍ على ضِلع أَي يصطلحون على أَمر واهٍ لا نظام له ولا استقامة، لأَن الوَرِكَ لا يستقيم على الضلع ولا يتركب عليه لاختلاف ما بينهما وبُعده.

### Türkçe

**الوَرِكُ**: uyluğun üstündeki şey; omuzun pazunun üstünde olması gibi; müennes; ve **فخِذٍ** ve **فَخْذٍ** gibi hafifletilir; râciz dedi ki:

Bir câriye ki taze bir gençlik ile büyüdü,
sabahleyin saf süt içirilir, akşamleyin yoğurt yedirilir,
iki kalçası arasında bir arşın eninde,
ısırma dışında öpmeyi alıkoymaz.

Çoğulu **أوْراكٌ**’tır; bunun dışında bir şeye kırılmaz; en az sayı kalıbıyla yetindiler; Zü’r-Rumme dedi ki:

Karanlık zifirî geceler onu giydirdiği vakit,
ben onu, bakire kızların kalçaları gibi bir kum (yığını) kestim.

**الأَنقاء**’nın kum tepelerini kadınların sağrılarına benzetti; böylece fer‘i asıl, aslı fer‘ kıldı; **العُرْف** bunun tersidir; bu, sanki mübalağa çıkışı gibidir; yani bu mânâ kadınların sağrılarına sabit olmuştur ve onda sanki asıl olmuş, ta ki **الأَنقاء**’nın kum tepeleri onunla benzetilmiştir. el-Lihyânî nakletti: “O, **الأوْراك** bakımından gerçekten büyüktür”; sanki **الوَركَيْنِ**’den her bir parçayı bir **وَرِكاً** kıldılar, sonra buna göre cem‘ ettiler. el-Leys: **الوَرِكان** ikisi, uylukların üstündedir; omuzların pazuların üstünde olması gibi. Ve **الوَرَكُ**: **الوَركَيْنِ**’in büyüklüğüdür. Ve **أوْرَكُ** bir adam: **الوَركَيْنِ**’i büyük olan. Ve falan kimse binitinin üzerinde **وَرَكَ** etti ve onun üzerinde **تَوَرَّكَ** etti: üzerine **وَرْكَه**’ini koyup indiği zaman; râ’nın cezmiyle; bundan denir: **وَرَكْتُ أركُ**. Ve **وَرْكَه**’ini büküp indi: bir bacağı bir bacağın üstüne yaptı yahut bacağını, bağdaş kuran gibi büktü. Ve **وَرَكَ وَرْكاً** ve **تَوَرَّكَ** ve **تَوارَك**: **وَرِكه**’ine dayandı; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Onun için yanımda **تَوارَكْتُ**, sonra onu fırsat bilip kaptım,
yaratılışta yumuşaklığı olan, sıkı bir yapıda, geniş kalçalı bir (dişi) ile.

Hadiste: “Belki de **أوْراكهم** üzerinde namaz kılanlardansındır”; şu diye tefsir edildi: secde eder de yerden yükselmez ve **وَرِكَه**’ini yükseltir; fakat dizlerini açar; sanki **وَرِكه**’ine dayanır.

Mücâhid’in hadisinde: namazda, düz olmayan yerde, erkeğin sağ bacağı üzerine **يَتَوَرَّك** etmesinde bir beis görmezdi; yani **وركه**’ini bacağının üzerine koyar; **المستحيلة** düz olmayan demektir. Ebû ‘Îd dedi: sağ üzerine **التَّوَرُّك**: **الوَرك**’i onun üzerine koymaktır. Ve **الصحاح**’ta: namazda **الورك**’i sağ bacak üzerine koymaktır. İbrâhîm’in hadisinde: namazda **التَّوَرُّكَ**’ü kerih görürdü; yani iki kalçayı yahut ikisinden birini iki topuğu üzerine koymak. el-Cevherî dedi: o, iki kalçayı yahut ikisinden birini yere koymaktır. Ebû Mansûr dedi: namazda **التَّوَرُّك** iki kısımdır: biri sünnet, diğeri mekruhtur. Sünnet olan: son teşehhütte iki bacağını yana çekmesi ve oturağını yere yapıştırmasıdır; haberde geldiği üzere. Mekruh olan **التَّوَرُّك** ise: namazda ayakta iken iki elini iki kalçası üzerine koymasıdır; bundan nehyedilmiştir. Ebû Hâtim dedi: “**ثَنى وَرِكَه** فنزل” denir; bu mânâda **وَرْكه** câiz değildir; o ancak **وَرَكَ يَرِكُ وَرْكاً**’ın masdarıdır. Ve bacağın o yeri **المَوْرِكَةَ** diye adlandırılır; çünkü insan bacağını onun üzerine bir büküşle büker; sanki bağdaş kurar ve bir bacağı bir bacağın üstüne koyar. Ama **الوَرِكُ**’in kendisini bükmeye güç yetiremez; çünkü o kırılmaz. **الوَرك**’te lugatlar vardır: **الوَرِكُ** ve **الوَرْكُ** ve **الوِرْك**. Abdullah’ın hadisinde: erkeğin **مُتَورِّكاً** yahut **مضطجعاً** secde etmesini kerih gördü. Ebû Ubeyd dedi: “**متورِّكاً**” sözü: secde ettiğinde iki **وَرِك**’ini kaldırması, ta ki bunda aşırılığa varmasıdır. “**أو مضطجعاً**” sözü: göğsünü yere bitiştirip secdesinde uzak tutmayı terk etmesi, yani araya kapanması demektir; fakat bunun arasında olur. Dedi: **التورُّك** denir: secdede iki kalçasını iki topuğuna yapıştırması. el-Ezherî dedi: secdede **التورُّك**’ün mânâsı: solunu **يُوَرِّكَ** etmesi; onu sağının altına koymasıdır; erkeğin teşehhütte **يَتَوَرَّك** etmesi gibi; secdede bu câiz değildir. Dedi: doğru olan budur. Bazıları dedi: **التَّوَرُّك**: iki bacağını bir yana salması, sonra onları salmış halde secde etmesidir. Ve binekli kimse yorulunca **فيتورَّك** eder; iki bacağını büker, ta ki ikisini binitin **مَعْرَفَة**’si üzerine koyar. Kadınlara namazda **يتَوَرَّكن** etmeleri emredildi; o, secde tarafında iki bacağı salmaktır; erkekler bundan nehyedildi. Dedi: ve birinci tefsiri, **وَرِكه**’ini kaldırıp aşırılığa varması (şeklindeki tefsiri) inkâr etti. Abdullah b. Ahmed, babasından: namaz kılan dördüncü rek‘atta **يتورَّك** eder; sabah namazında ve cuma namazında **يتورك** etmez; çünkü onda bir oturuş vardır. Ve sabah namazında **يتورَّك** ederdi; çünkü **التورّك** ancak oturuşun uzunluğundan dolayı kılındı. Ve erkek, bir erkeğe karşı **يَتَوَرَّك** eder de onu yere serer: o, onu bacağıyla bağlamasıdır. İbnü’l-A‘râbî: “Onun **رِكَتَه**’i ve **وُرْكَه**’i ne güzeldir!”; **التَّوَرُّك**’tendir.

Ve denir: eyerin ve semerin üzerine **وَرَكْتُ** **وَرْكاً**; ve **وَرَّكْتُ** **تَوْريكاً**; ve **وَرْكَه**’ini büktü; râ’nın cezmiyle. Ve binitin üzerinde **تَوَرَّكَ** etti: yani bacağını büktü ve iki **وَرِك**’inden birini eyere koydu; **التَّوْرِيك** de böyledir. er-Râ‘î dedi:

Kişiyi, **الوُرُو**
k’dan önce acele ettirme;
o, dizinde daha iyi görendir.

Ve kadın, çocuğu **تَوَرَّكَتِ**: onu **وَرِكها**’sı üzerine taşıdığı zaman. Hadiste: Fâtıma, Hasan’ı **مُتَوَرِّكَةً** olarak geldi; yani onu **وَرِكها**’sı üzerinde taşıyarak. Ve **تَوَرَّك** çocuğu: onu **وركه**’inde, ona dayanmış halde kıldı. Şair dedi:

Belli oldu ki annen **لم تَوَرَّكْ**,
ve **أميرَ المُؤْمِنينا**’yı emzirmedi.

Ve “**تُؤَرَّك**” diye rivayet edilir; **الأَرِيكة**’den, o da sedirdir; daha önce geçti.

Ve **مَوْرِكٌ** ve **مَوْرِكةٌ** bir nal; vâv’ın sükûnu ile: **الوَرِك** hizasından. Ve **الصحاح**’ta: **الوَرِك**’ten olduğu vakit; yani mestin nali. Ebû Ubeyde dedi: **المَوْرِكُ** ve **المَوْرِكة**: binekli kimsenin, binmekten bıktığı vakit, semerin orta kısmının önünde, bacağını üzerine büktüğü yerdir. İbn Sîde dedi: semerin **مَوْرِك**’i ve **مَوْرِكَته**’si ve **ووِراكُه**: binekli kimsenin bacağını koyduğu yerdir. Ve denildi: **الوراكُ** **المَوْرِكُ**’ün onunla süslendiği bir kumaştır; çoğu kez **الحِبَرة**’dendir; çoğulu **وُرُك**; ve inşâd etti:

**القُتُود**’dan başka yoktur, **الأَوْراكِ** ve **الوُرُك** üzerinde.

Ve denildi: **الوِراك** ve **المَوْرَكة** semerin önü kısmıdır. Ve **المِوْرَكة**: **المِصْدَغَة** gibi; binekli kimsenin **وَرِكِه**’inin altına edindiği şeydir. ‘Ar’ın hadisinde, رضى الله عنه: **وِراكٍ** içinde bir **صَلِيبٌ** yapılmasını nehyederdi. **الوراكُ**: tek başına dokunan, semerin onunla süslendiği bir kumaştır; ve denildi: o, semerin önüne giydirilen, sonra altına katlanan **النُّمْرُقَةُ**’dır. Ebû Ubeyde: **الوُراك** **المِوْركَةَ**’nın üstüne çıkarılan bir nakıştır; onun yünlerden bir püskülü vardır. Dedi: ve **المَوْرِكةُ**: binekli kimsenin, sanki deriden bir yastıkçık gibi olan şu şeyin üzerinde **يَتَوَرَّك** ettiği yerdir; ona **مَوْرِكة** ve **مَوْرِكٌ** denir. Ve **المَوْرِكُ**: semerin onunla kuşatıldığı bir iptir. Dedi: ve **المِيْرَكة** semerin önünde olur; kişi yorulduğu vakit bacağını onun üzerine koyar; o, **المَوْرِكة**’dir. Ve inşâd etti:

Omuzları, **المَوارِك**’in **مَوْرُ**’u (ağırlığı) yorduğu vakit.

Ebû Zeyd: **الوِراكُ** **المَوْرِكَ**’e giydirilendir. Ve denir: o, **المَوْرِكَة**’yi örten, süslü küçük bir bez parçasıdır. Ve denir: adam **المَوْرِكَة** üzerinde **وَرَك** etti. el-Cevherî: **الوِراكُ** semerin önüne giydirilen, sonra altına katlanan, onunla süslenen **النُّمْرُقَةُ**’dır; çoğulu **وُرُك**. Züheyr dedi:

**مُقْوَرَّة**; onun için **شَوارَ** yoktur,
**القُطوعُ**’dan başka; **الأَجْوازِ** üzerinde ve **الوُرُك**.

(Hâşiye: Züheyr divanında **مُقَوَّرة** **مُقورَّة** yerine; ve **الأنساع** **الأجواز** yerine.)

Hadiste: “Hatta devesinin başı, semerinin **مَوْرِكَ**’ine dokunuyordu.” **المَوْرِكُ**: semerin ön kısmında bulunan **المِرْفَقَة**’dır; binekli kimse, üzengide ayağını koymaktan dinlenmek için ayağını onun üzerine koyar. Murad: yürümekten alıkoymak için onun başını kendine çekmede mübalağa etti.

Ve ipi **وَرَك** etti **وَرْكاً**: onu **وَرِكه** hizasına getirdi; **وَرَّكَه** de böyledir. Bazı ahmaklar dedi:

Ta ki **أُيَيْرِي**’den **وَرَّكْتُ** vakit,
iki misafirinin karalığını **القُصَيْرِ**’e doğru,
benim zayıflığımı ve sürümün perişanlığını gördü.

el-Cevherî, Züheyr’den inşâd etti:

Ve **السُّوبان** ile **ووَرَّكْنَ**; onun sırtına çıkarlar,
üzerlerinde, nimet içindeki yumuşağın salınışı vardır.

Ve denir: **وَرَّكْنَ** yani saptılar. Ve dağı **وورَّكت** **توركاً**: onu aştığın vakit. Ve bir iş üzerine **وَرَكَ** etti **وُروكاً**; ve **وَرَّكَ** ve **تَوَرَّك**: ona güç yetirdi. Ve dağı **وارَكَ**: onu aştı. Ve bir şeyi **وَرَّكَ**: onu gerekli kıldı. Ve **التَّوْرِيكُ**: kişinin suçunu başkasına **تَوْرِيكُ** etmesidir; sanki onu ona yapıştırır. Ve falan kimse suçunu başkasının üzerine **وَرَّكَ** etti **تَوْريكاً**: onu ona ekledi ve onunla itham etti. Ve “O, bu işte gerçekten **مُوَرِّكٌ**’tir” yani onda onun için bir suç yoktur. Ve suçu onun üzerine **وَرَّكَ** etti: onu yükledi. Sâ‘ide onu kılıçta kullandı; şöyle dedi:

Böylece yumuşakça eğdi; ağzı gevelemez,
kemiklerin ortalarına isabet ettiği vakit, **صَميمُ**.

Murad: ağzı **صميمٌ**’dir; yani kemikte sağlamca işler. Ve “**وَرَّكَ ليناً**” yani onu vuruş için eğdi, sonra onunla vurdu; yani kılıç. Naha‘î’nin, yemin ettirilen adam hakkındaki hadisinde dedi: eğer mazlum ise, bir şeye doğru **فَوَرَّكَ** ederse, **التَّوْرِيك** onun yerine yeter; eğer zalim ise, **التوريك** ona yetmez. Sanki yeminde **التوريك**: yemin edenin niyet ettiği, yemin ettirenin niyet ettiğinden başka bir niyettir; “vadide **وَرَّكْتُ**” yani onda saptım ve gittim (denmesinden). Ve **وَرَكَ يَرِكُ وُروكاً**: yani yan yattı; sanki **وَرِكه**’ini yere koydu. Ve mekânda **وَرَكَ** etti **وُروكاً**: ikamet etti; el-Lihyânî’den; **تَوَرَّك** etmek de böyledir. Dedi: Ebû Ziyâd dedi: **التَّوَرُّك** ihtiyaçtan ağır davranmaktır. İbn Sîde dedi: ve ben görüyorum ki el-Lihyânî, Ebû’l-Heysem el-‘Ukaylî’den “dışkısında **تَوَرَّكَ** etti; **كتَضَوَّكَ** gibi” diye nakletti.

Ve **الوِرْكُ**: yayın yanı ve ondan kirişin geçtiği yer; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşâd etti:

Bir güzelin vuslatı mı? Onunla **العَشيرُ** ısırdı,
nasıl ki semer, hörgücün sırtını ısırır,
ancak zanlar; yayın **كوِرْكَ**’i gibi: eğer bırakılırsa
bir gün kirişsiz, o vakit **الوِرْكُ** dönüktür.

“**عَضَّ العشيرُ بها**”: ona yapıştı (ayrılmadı). Ebû Hanîfe dedi: **وَرِكُ الشجرة** ağacın kıç kısmıdır. Ve **الوَرْكُ** ve **الوِرْك**: onun **وَرِك**’inden yapılmış yaydır. Hüzeylî’ye ait (beyit):

Onda, kuvvetleri kaba olmayan bir **مَحِصٌ** vardır,
**مُطْيَ** bir **وَرْكٍ** ile inlediği vakit, **حُدالْ**.

**مُطِيَ** murad etti; harekeyi sükûn kıldı. Ve **الوَرِكانِ**, vâv’ın fethi ve râ’nın kesriyle: **النَّصْل**’den **السِّنْخَ**’a bitişik olan şey. Hadiste: bir fitneden söz etti; dedi ki: “Sonra insanlar, bir kaburga üzerinde bir **وَرِكٍ** gibi bir adam üzerinde uzlaşırlar”; yani düzeni ve doğruluğu olmayan zayıf bir iş üzerinde uzlaşırlar; çünkü **الوَرِكَ** kaburga üzerinde doğrulmaz ve onun üzerine yerleşmez; ikisi arasındaki farklılık ve uzaklık sebebiyle.
