# وري — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B1%D9%8A/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: ورى

- يقال: واريت كذا: إذا سترته. قال تعالى: ﴿قد أنزلنا عليكم لباسا يواري سوآتكم﴾ [الأعراف/26] وتوارى: استتر. قال تعالى: ﴿حتى توارت بالحجاب﴾ [ص/32] وروي أن النبي عليه الصلاة والسلام (كان إذا أراد غزوا ورى بغيره) (قال كعب بن مالك: ولم يكن رسول الله صلى الله عليه وسلم يريد غزوة إلا ورى بغيرها، حتى كانت تلك الغزوة غزاها رسول الله في حر شديد. يريد غزوة تبوك. انظر: فتح الباري 8/113، باب: حديث كعب بن مالك؛ وأخرجه أبو داود برقم 2637)، وذلك إذا ستر خبرا وأظهر غيره. والورى، قال الخليل (العين 8/305) : الورى: الأنام الذين على وجه الأرض في الوقت، ليس من مضى، ولا من يتناسل بعدهم، فكأنهم الذين يسترون الأرض بأشخاصهم، و (وراء) إذا قيل: وراء زيد كذا؛ فإنه يقال لمن خلفه. نحو قوله تعالى: ﴿ومن وراء إسحق يعقوب﴾ [هود/71]، ﴿ارجعوا وراءكم﴾ [الحديد/13]، ﴿فليكونوا من ورآئكم﴾ [النساء/102]، ويقال لما كان قدامه نحو: ﴿وكان وراءهم ملك﴾ [الكهف/79]، وقوله: ﴿أو من وراء جدر﴾ [الحشر/14]، فإن ذلك يقال في أي جانب من الجدار، فهو وراءه باعتبار الذي في الجانب الآخر. وقوله: ﴿وراء ظهوركم﴾ [الأنعام/94]، أي: خلفتموه بعد موتكم، وذلك تبكيت لهم في أن لم يتوصلوا بمالهم إلى اكتساب ثواب الله تعالى به وقوله: ﴿فنبذوه وراء ظهورهم﴾ [آل عمران/187]، فتبكيت لهم. أي: لم يعملوا به ولم يتدبروا آياته، وقوله: ﴿فمن ابتغى وراء ذلك﴾ [المؤمنون/7]، أي: من ابتغى أكثر مما بيناه، وشرعناه من تعرض لمن يحرم التعرض له فقد تعدى طوره، وخرق ستره، ﴿ويكفرون بما وراءه﴾ [البقرة/91]، اقتضى معنى ما بعده، ويقال: وري الزند يري وريا: خرجت ناره، وأصله أن يخرج النار من وراء المقدح؛ كأنما تصور كمونها فيه كما قال:
*ككمون النار في حجره*
(العجز لأبي نواس، وصدره:
*كمن الشنان فيه لنا*
وهو من قصيدة مطلعها:
*أيها المنتاب عن عفره ** لست من ليلي ولا سمره*
*لا أذود الطير عن شجر ** قد بلوت المر من ثمره*
وهو في ديوانه ص 427؛ وما يجوز للشاعر في الضرورة ص 24؛ والموشح ص 273)
يقال: وري يري مثل: ولي يلي. قال تعالى: ﴿أرفأيتم النار التي تورون﴾ [الواقعة/71] ويقال: فلان واري الزند: إذا كان منجحا، وكابي الزند: إذا كان مخفقا، واللحم الواري: السمين. والوراء: ولد الولد، وقولهم: (وراءك) (قال سيبويه: تنح ووراءك: إذا قلت: افطن لما خلفك.

انظر: الكتاب 1/249؛ وأصول النحو 1/141؛ والمسائل الحلبيات ص 106) ؛ للإغراء ومعناه: تأخر. يقال: وراءك أوسع لك، نصب بفعل مضمر. أي: ائت. وقيل تقديره: يكن أوسع لك. أي: تنح، وائت مكانا أوسع لك. والتوراة: الكتاب الذي ورثوه عن موسى، وقد قيل: هو فوعلة، ولم يجعل تفعلة لقلة وجود ذلك، والتاء بدل من الواو نحو: تيقور؛ لأن أصله ويقور، التاء بدل عن الواو من الوقار، وقد تقدم (تقدم في مادة (توراة) في كتاب التاء).

### Türkçe

- Denilir: **واريت** şöyle-böyle: onu örttüğün zaman. Yüce Allah dedi: ﴿Size bir elbise indirdik; **يواري** avret yerlerinizi﴾ [A‘râf/26]. Ve **توارى**: gizlendi. Yüce Allah dedi: ﴿Perde ile **توارت**﴾ [Sâd/32]. Ve rivayet olundu ki Peygamber عليه الصلاة والسلام (bir gazve istemiş olduğu zaman, onunla başkasıyla **ورى** idi) (Ka‘b b. Mâlik dedi: Resûlullah صلى الله عليه وسلم bir gazve istemezdi ki onunla başkasıyla **ورى** etmesin; nihayet o gazve oldu; Resûlullah onu şiddetli bir sıcakta gazve etti. Tebûk gazvesini ister. Bak: Fethu’l-Bârî 8/113, bâb: Ka‘b b. Mâlik hadisi; ve Ebû Dâvûd onu 2637 numara ile tahriç etti), ve bu, bir haberi örttüğü ve başkasını ortaya koyduğu zamandır. Ve **الورى**; Halîl dedi (el-‘Ayn 8/305): **الورى**: o vakitte yeryüzünün yüzü üzerinde olan insanlar; geçmiş olanlardan değildir, onlardan sonra nesillenecek olanlardan da değildir; sanki onlar, şahıslarıyla yeri örtenlerdir. Ve **وراء**; denildiği zaman: “Zeyd’in **وراء**’sında şöyle-böyle”; o, onun arkasında olana denilir. Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿İshak’ın **وراء**’sından Yakub﴾ [Hûd/71], ﴿**وراء**’nıza dönün﴾ [Hadîd/13], ﴿**ورآئكم**’dan olsunlar﴾ [Nisâ/102]. Ve önünde olana da denilir; şu gibi: ﴿Onların **وراء**’sında bir kral vardı﴾ [Kehf/79]. Ve O’nun sözü: ﴿Veya bir duvarın **وراء**’sından﴾ [Haşr/14]; çünkü bu, duvarın hangi tarafında olursa olsun söylenir; o, öbür taraftaki itibarıyla onun **وراء**’sıdır. Ve O’nun sözü: ﴿Sırtlarınızın **وراء**’sı﴾ [En‘âm/94], yani: ölümünüzden sonra onu arkanızda bıraktınız; ve bu, onların, mallarıyla Yüce Allah’ın sevabını onunla kazanmaya ulaşamadıkları hususunda onlara bir azarlamadır. Ve O’nun sözü: ﴿Onu sırtlarının **وراء**’sına attılar﴾ [Âl-i İmrân/187]; onlara bir azarlamadır. Yani: onunla amel etmediler ve onun âyetlerini düşünmediler. Ve O’nun sözü: ﴿Kim bunun **وراء**’sını isterse﴾ [Mü’minûn/7], yani: beyan ettiğimiz ve şeriat kıldığımızdan daha çoğunu isteyen; kendisine ilişilmesi haram olana ilişmeye yönelen kimse, sınırını aşmıştır ve örtüsünü yırtmıştır. ﴿Onun **وراء**’sındakine küfrederler﴾ [Bakara/91]; onun sonrasındaki şey mânâsını gerektirdi. Ve denilir: **وري الزند يري وريا**: ateşi çıktı; aslı, ateşi **المقدح**’ın **وراء**’sından çıkarmaktır; sanki onun, onda gizlenişi tasavvur olunmuştur; nitekim dediği gibi:
*ككمون النار في حجره*
(‘Acüz Ebû Nuvâs’ındır; sadrı:
*كمن الشنان فيه لنا*
ve o, matla‘ı şu olan bir kasidedendir:
*أيها المنتاب عن عفره ** لست من ليلي ولا سمره*
*لا أذود الطير عن شجر ** قد بلوت المر من ثمره*
ve o, Dîvân’ında s. 427’dedir; ve “Şair için zarurette câiz olan” s. 24; ve “el-Muvaşşah” s. 273)

Denilir: **وري يري**; **ولي يلي** gibi. Yüce Allah dedi: ﴿Yaktığınız ateşi gördünüz mü? **تورون**﴾ [Vâkıa/71]. Ve denilir: falan **واري الزند**’dir: başarılı olduğu zaman; ve **كابي الزند**: başarısız olduğu zaman. Ve **اللحم الواري**: semiz. Ve **الوراء**: çocuğun çocuğu. Ve onların sözü: (**وراءك**) (Sîbeveyh dedi: “**تنح** ve **وراءك**”: “arkandaki şeye dikkat et” dediğin zaman.

Bak: el-Kitâb 1/249; Usûlü’n-nahv 1/141; el-Mesâilü’l-Halebiyyât s. 106); teşvik içindir ve mânâsı: geri kal. Denilir: **وراءك**; “senin için daha geniştir”; gizli bir fiil ile nasb edilmiştir. Yani: gel. Ve denildi: takdiri: “senin için daha geniş olsun.” Yani: çekil, ve senin için daha geniş bir yere gel. Ve **التوراة**: Mûsâ’dan miras aldıkları kitaptır. Ve denilmişti: o, **فوعلة**’dir; ve **تفعلة** kılınmadı; bunun varlığının azlığından dolayı. Ve **التاء**, **الواو**’dan bedeldir; **تيقور** gibi; çünkü aslı **ويقور**’dur. **التاء**, **الوقار**’dan **الواو**’dan bedeldir. Ve daha önce geçti (Kitâbu’t-**التاء**’da (**توراة**) maddesinde geçti).
