# وزر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B2%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وزر

الوَزَرُ: المَلْجَأُ، وأَصل الوَزَرِ الجبل المنيع، وكلُّ مَعْقِلٍ وَزَرٌ. وفي التنزيل العزيز: كَلاَّ لا وَزَرَ؛ قال أَبو إِسحق:الوَزَرُ في كلام العرب الجبل الذي يُلْتَجَأُ إِليه، هذا أَصله. وكل ما الْتَجَأْتَ إِليه وتحصنت به، فهو وَزَرٌ. ومعنى الآية لا شيء يعتصم فيه من أَمر الله.
والوِزْرُ: الحِمْلُ الثقيل. والوِزْرُ: الذَّنْبُ لِثِقَلهِ، وجمعهما أَوْزارٌ. وأَوْزارُ الحرب وغيرها: الأَثْقالُ والآلات، واحدها وِزرٌ؛ عن أَبي عبيد، وقيل: لا واحد لها. والأَوْزارُ: السلاح؛ قال الأَعشى: وأَعْدَدْت للحربِ أَوْزارَها:
رِماحاً طِوالاً وخَيْلاً ذُكُورَا
قال ابن بري: صواب إِنشاده فأَعددتَ، وفتح التاء لأَنه يخاطب هَوْذةَ بن علي الحنفي؛ وقبله:
ولما لُقِيتَ مع المُخْطِرِين،
وَجَدْتَ الإِلهَ عليهم قَدِيرَا
المخطرون: الذين جعلوا أَهلهم خَطَراً وأَنفسهم، إِما أَن يظفروا أَو يظفر بهم، ووضعت الحربُ أَوْزارَها أَي أَثقالها من آلة حرب وسلاح وغيره. وفي التنزيل العزيز: حتى تَضَعَ الحربُ أَوْزارَها؛ وقيل: يعني أَثقال الشهداء لأَنه عز وجل يُمَحِّصُهم من الذنوب. وقال الفراء: أَوزارها آثامها وشِرْكها حتى لا يبقى إِلا مُسْلم أَو مُسالم، قال: والهاء في أَوزارها للحرب، وأَتت بمعنى أَوزار أَهلها. الجوهري: الوَزَرُ الإِثم والثِّقْلُ والكارَةُ والسلاحُ. قال ابن الأَثير: وأَكثر ما يطلق في الحديث على الذنب والإِثم. يقال: وَزَرَ يَزِرُ إِذا حمل ما يُثْقِلُ ظهرَه من الأَشياء المُثْقِلَةِ ومن الذنوب. ووَزَرَ وِزْراً: حمله. وفي التنزيل العزيز: ولا تَزِرُ وازرَةٌ وِزْرَ أُخرى؛ أَي لا يؤخذ أَحد بذنب غيره ولا تحملُ نفسٌ آثمةٌ وِزْرَ نَفْسٍ أُخرى، ولكن كلٌّ مَجْزِيٌّ بعلمه. والآثام تسمى أَوْزاراً لأَنها أَحمال تُثْقِلُه، واحدها وِزْرٌ، وقال الأَخفش: لا تأْثَمُ آثِمَةٌ بإِثم أُخرى. وفي الحديث: قد وضعت الحرب أَوزارها أَي انقى أَمرها وخفت أَثقالها فلم يبق قتال. ووَزَرَ وَزْراً ووِزْراً وَوِزْرَةً: أَثم؛ عن الزجاج. وَوُزِرَ الرجلُ: رُمِيَ بِوِزْرٍ. وفي الحديث: ارْجِعْنَ مأْزُورات غير مأْجورات؛ أَصله موْزورات ولكنه أَتبع مأْجورات، وقيل: هو على بدل الهمزة من الواو في أُزِرَ، وليس بقياس، لأَن العلة التي من أَجلها همزت الواو في وُزِرَ ليست في مأْزورات. الليث: رجل مَوْزُورٌ غير مأْجور، وقد وُزِرَ يُوزَرُ، وقد قيل: مأْزور غير مأْجور، لما قابلوا الموزور بالمأْجور قلبوا الواو همزة ليأْتلف اللفظان ويَزْدَوِجا، وقال غيره: كأَن مأْزوراً في الأَصل مَوْزُورٌ فَبَنَوْه على لفظ مأْجور. واتَّزَرَ الرجلُ: رَكِبَ الوِزْرَ، وهو افْتَعَلَ منه، تقول منه: وَزِرَ يَوْزرُ ووَزَرَ يَزِرُ ووُزِرَ يُوزَرُ، فهو موزورٌ، وإِنما قال في الحديث مأْزورات لمكان مأْجورات أَي غير آثمات، ولو أَفرد لقال موزورات، وهو القياس، وإِنما قال مأْزورات للازدواج.
والوَزِيرُ: حَبَأُ المَلِكِ الذي يحمل ثِقْلَه ويعينه برأْيه، وقد اسْتَوْزَرَه، وحالَتُه الوَزارَةُ والوِزارَةُ، والكسر أَعلى. ووَازَرَه على الأَمر: أَعانه وقوّاه، والأَصل آزره. قال ابن سيده: ومن ههنا ذهب بعضهم إِلى أَن الواو في وزير بدل من الهمزة؛ قال أَبو العباس: ليس بقياس لأَنه إِذا قل بدل الهمزة من الواو في هذا الضرب من الحركات فبدل الواو من الهمزة أَبعد. وفي التنزيل العزيز: واجْعَلْ لي وَزيراً من أَهلي؛ قال: الوزير في اللغة استقاقه من الوَزَرِ، والوَزَرُ الجبلُ الذي يعتصم به ليُنْجى من الهلاك، وكذلك وَزِيرُ الخليفة معناه الذي يعتمد على رأْيه في أُموره ويلتجئ إِليه، وقيل: قيل لوزير السلطان وَزِيرٌ لأَنه يَزِرُ عن السلطان أَثْقال ما أُسند إِليه من تدبير المملكة أَي يحمل ذلك. الجوهري: الوَزِيرُ المُوازِرُ كالأَكِيلِ المُواكِلِ لأَنه يحمل عنه وِزْرَه أَي ثقله. وقد اسْتُوزِرَ فلان، فهو يُوازِرُ الأَمير ويَتَوَزَّرُ له. وفي حديث السَّقِيفة: نحن الأُمراء وأَنتم الوزراء، جمع وزير وهو الذي يُوازِرُه فيحمل عنه ما حُمِّلَه من الأَثقال والذي يلتجئ الأَمير إِلى رأْيه وتدبيره، فهو ملجأٌ له ومَفْزَعٌ.
ووَزَرْتُ الشيءَ أَزِرُه وزْراً أَي حملته؛ ومنه قوله تعالى: ولا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخرى. أَبو عمرو: أَوْزَرْتُ الشيء أَحرزته، ووَزَرْتُ فلاناً أَي غلبته؛ وقال:
قد وَزَرَتْ جِلَّتَها أَمْهارُها
التهذيب: ومن باب وَزَرَ قال ابن بُزُرج يقول الرجل منا لصاحبه في الشركة بينهما: إِنك لا تَوَزَّرُ حُظُوظَةَ القوم. ويقال: قد أَوْزَرَ الشيءَ ذهب به واعْتَبَأَه. ويقال: قد اسْتَوْزَرَه. قال: وأَما الاتِّزارُ فهو من الوِزْر، ويقال: اتَّزَرْتُ وما اتَّجَرْتُ، ووَزَرْتُ أَيضاً. ويقال: وازَرَني فلان على الأَمر وآزَرَني، والأَوّل أَفصح. وقال: أَوْزَرْتُ الرجل فهو مُوزَرٌ جعلت له وَزَراً يأْوي إِليه، وأَوْزَرْتُ الرجل من الوِزْرِ، وآزَرْتُ من المُوازَرَةِ وفعلتُ منها أَزَرْتُ أَزْراً وتَأَزَّرْتُ.

### Türkçe

**الوَزَرُ**: sığınak; **الوَزَرِ**’in aslı, sağlam (ulaşılmaz) dağdır; her kale/sığınak **وَزَرٌ**’dir. Aziz tenzilde: “Hayır, **لا وَزَرَ**”; Ebû İshak dedi ki: **الوَزَرُ**, Arapların كلامında kendisine sığınılan dağdır; bu onun aslıdır. Ve kendisine sığındığın ve onunla korunduğun her şey, o **وَزَرٌ**’dir. Âyetin manası: Allah’ın emrinden, içinde sığınılacak hiçbir şey yoktur.

**الوِزْرُ**: ağır yük. **الوِزْرُ**: ağırlığından dolayı günah; ikisinin cem‘i **أَوْزارٌ**’dır. Savaşın ve başkasının **أَوْزارُ**’ı: ağırlıklar ve aletlerdir; tekili **وِزرٌ**’dir; Ebû Ubeyd’den. Ve denildi ki: onun tekili yoktur. **الأَوْزارُ**: silah; A‘şâ dedi ki:
Ve savaşa onun **أَوْزارَها**’sını hazırladım:
Uzun mızraklar ve erkek atlar.
İbn Berrî dedi ki: onun inşadı “فأَعددتَ” doğrusudur; ve تاء’yı fetha ile (okumak), çünkü o, Havze b. Ali el-Hanefî’ye hitap eder; ondan önce:
Ve sen, tehlikeye atılanlarla karşılaştığında,
Allah’ı onların üzerinde kâdir buldun.
**المخطرون**: ailelerini tehlike ve kendilerini (de) tehlike kılan kimselerdir; ya galip gelirler ya da onlara galip gelinir. “Savaş **أَوْزارَها**’sını koydu” yani savaş aleti, silah ve başkasından olan ağırlıklarını (koydu). Aziz tenzilde: “ta ki savaş **أَوْزارَها**’sını koyuncaya kadar”; ve denildi ki: şehitlerin ağırlıkları demektir; çünkü azze ve celle onları günahlardan arındırır. Ferrâ dedi ki: onun **أَوزارها**’sı, onun günahları ve şirki (dir); ta ki Müslüman yahut barışçıdan başka kalmasın. Dedi ki: **أَوزارها**’daki هاء, savaş içindir; ve (bu), onun ehlinin **أَوزار**’ı manasında gelmiştir. Cevherî: **الوَزَرُ** günah, ağırlık, **الكارَةُ** ve silahtır. İbnü’l-Esîr dedi ki: hadiste en çok günah ve isme (günaha) ıtlak olunur. Denilir: **وَزَرَ يَزِرُ**; sırtını ağırlaştıran şeylerden ve günahlardan, sırtını ağırlaştıran şeyleri yüklenince. Ve **وَزَرَ وِزْراً**: onu yüklendi. Aziz tenzilde: “ve bir yüklenen, başkasının **وِزْرَ**’ını yüklenmez”; yani bir kimse başkasının günahıyla alınmaz ve günahkâr bir nefis başka bir nefsin **وِزْرَ**’ını taşımaz; fakat her biri, ilmiyle karşılık görendir. Günahlar, onu ağırlaştıran yükler oldukları için **أَوْزاراً** diye adlandırılır; tekili **وِزْرٌ**’dür. Ahfeş dedi ki: “Bir günahkâr, başkasının günahıyla günaha girmez.” Hadiste: “Savaş **أَوزارها**’sını koydu” yani onun işi duruldu ve ağırlıkları hafifledi; artık savaş kalmadı. **وَزَرَ وَزْراً ووِزْراً وَوِزْرَةً**: günah işledi; Zeccâc’dan. **وُزِرَ الرجلُ**: bir **وِزْرٍ** ile itham edildi/üzerine atıldı. Hadiste: “Dönün; **مأْزُورات** olarak, **غير مأْجورات** olarak”; aslı **موْزورات** idi; fakat **مأْجورات**’a uyduruldu. Ve denildi ki: bu, **أُزِرَ**’deki vavdan hemzenin bedeli üzerinedir; kıyas üzere değildir; çünkü **وُزِرَ**’de vavın hemzelenmesine sebep olan illet, **مأْزورات**’ta yoktur. Leys: **رجل مَوْزُورٌ غير مأْجور**; ve **وُزِرَ يُوزَرُ** olmuştur. Ve denilmiştir: **مأْزور غير مأْجور**; **الموزور**’u **المأْجور** ile karşılaştırdıklarında, iki lafız uyuşsun ve çiftleşsin diye vavı hemzeye çevirdiler. Başkası dedi ki: sanki **مأْزوراً** aslında **مَوْزُورٌ** idi; onu **مأْجور** lafzı üzerine bina ettiler. **واتَّزَرَ الرجلُ**: **الوِزْرَ**’e bindi; bu, ondan **افْتَعَلَ**’dır. Ondan şöyle dersin: **وَزِرَ يَوْزرُ** ve **وَزَرَ يَزِرُ** ve **وُزِرَ يُوزَرُ**; o hâlde o **موزورٌ**’dur. Hadiste **مأْزورات** demesi, **مأْجورات** sebebiyledir; yani günahkâr olmayanlar. Eğer tekil yapsaydı **موزورات** derdi; bu kıyastır; fakat ikileme için **مأْزورات** dedi.

**والوَزِيرُ**: kralın, onun yükünü taşıyan ve görüşüyle ona yardım eden gizlisi/mahremi; onu **اسْتَوْزَرَه**; onun hâli **الوَزارَةُ** ve **الوِزارَةُ**’dır; kesre daha üstündür. “Onu iş üzerinde **وَازَرَه**”: ona yardım etti ve onu güçlendirdi; asıl olan **آزره**’dir. İbn Sîde dedi ki: buradan bazıları, **وزير**’deki vavın hemzeden bedel olduğuna gitti. Ebû’l-Abbâs dedi ki: bu kıyas üzere değildir; çünkü bu tür harekelerde vavdan hemzenin bedeli az olunca, hemzeden vavın bedeli daha uzaktır. Aziz tenzilde: “Ve ehlimden bana bir **وَزيراً** kıl”; dedi ki: **الوزير**’in dilde iştikakı **الوَزَرِ**’dendir; **الوَزَرُ**, helâkten kurtulmak için kendisine sığınılan dağdır; halifenin **وَزِيرُ**’i de böyledir: işlerinde görüşüne dayanılan ve kendisine sığınılan kimsedir. Ve denildi ki: sultanın vezirine **وَزِيرٌ** denildi; çünkü o, sultandan, kendisine krallığın tedbirinden isnad edilen ağırlıkları **يَزِرُ** eder; yani onu taşır. Cevherî: **الوَزِيرُ** **المُوازِرُ**’dir; tıpkı **الأَكِيلِ المُواكِلِ** gibi; çünkü o, ondan **وِزْرَه**’ini yani ağırlığını taşır. Falan **اسْتُوزِرَ** olmuştur; o, emire **يُوازِرُ** eder ve onun için **يَتَوَزَّرُ** eder. Sakîfe hadîsinde: “Biz emirleriz, siz de **الوزراء**”; **وزير**’in cem‘idir; o, ona **يُوازِرُ** eder; böylece ona yükletilen ağırlıkları ondan taşır; ve emir, görüşüne ve tedbirine kendisine sığındığı kimsedir; o, onun için sığınak ve başvuraktır.

“**ووَزَرْتُ الشيءَ أَزِرُه وزْراً**”: yani onu taşıdım; ondan, yüce sözü: “ve bir yüklenen, başkasının **وِزْرَ**’ını yüklenmez.” Ebû Amr: “**أَوْزَرْتُ** şeyi”: onu korumaya aldım. “**ووَزَرْتُ فلاناً**”: yani ona galip geldim; ve dedi ki:
Onun kısrağını, tayları galip getirdi.
Tehzîb: **وَزَرَ** babından, İbn Büzürc dedi ki: bizden bir adam, aralarındaki ortaklıkta arkadaşına der ki: “Sen, kavmin paylarını **لا تَوَزَّرُ** etmezsin.” Ve denilir: “Şeyi **أَوْزَرَ** etti”: onu götürdü ve onu yüklenip aldı. Ve denilir: onu **اسْتَوْزَرَه**. Dedi ki: **الاتِّزارُ** ise **الوِزْر**’dendir. Ve denilir: “**اتَّزَرْتُ** ve **ما اتَّجَرْتُ**”; ve “**وَزَرْتُ**” da (denilir). Ve denilir: “Falan, iş üzerinde bana **وازَرَني** etti ve **آزَرَني**”; birincisi daha fasîhtir. Ve dedi ki: “Adamı **أَوْزَرْتُ**; o hâlde o **مُوزَرٌ**’dur”: ona, kendisine sığınacağı bir **وَزَراً** kıldım. Ve “adamı **أَوْزَرْتُ**” **الوِزْرِ**’den (olur). “**آزَرْتُ**” ise **المُوازَرَةِ**’dendir; ondan “**أَزَرْتُ أَزْراً**” ve “**تَأَزَّرْتُ**” yaptım.
