# وزر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B2%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وزر

الوزر، محركة: الجبل المنيع، وكل معقل: وزر، منه الملجأ، والمعتصم، وفي التنزيل العزيز:  كلا لا وزر  قال أبو إسحاق: الوزر في كلام العرب الجبل الذي يلجأ إليه، هذا أصله، وكل ما التجأت إليه وتحصنت به فهو وزر، ومعنى الآية: لا شيء يعتصم فيه من أمر الله. والوزر بالكسر: الإثم؛ والثقل؛ والكارة الكبيرة؛ والسلاح، هذه عبارة الجوهري ولكن ليس فيها وصف الكارة، بالكبيرة، وإنما سمي الإثم وزرا لثقله؛ والمراد من قوله: والثقل ثقل الحرب، قال أبو عبيد: أوزار الحرب وغيرها أثقالها وآلاتها، واحدها وزر، بالكسر، وقال غيره: لا واحد لها، والمراد بأثقال الحرب الآلة والسلاح، وقد بينه الأعشى بقوله:
  وأعددت للحرب أوزارهـا                      رماحا طوالا وخيلا ذكورا وقال ابن الأثير: وأكثر ما يطلق الوزر في الحديث على الذنب والإثم. الوزر أيضا: الحمل الثقيل، ج الكل: أوزار. وفي الأساس ما يدل على أن إطلاق الأوزار بمعنى السلاح والآلة مجاز، وكذلك قوله تعالى:  حتى تضع الحرب أوزارها  وهو كناية عن انقضاء الأمر وخفة الأثقال وعدم القتال، وكذا إطلاق الوزر على الإثم. ووزره يزره، كوعده يعده، وزرا، بالكسر: حمله. ومنه قوله تعالى:  ولا تزر وازرة وزر أخرى  أي لا يؤخذ أحد بذنب غيره ولا تحمل نفس آثمة وزر نفس أخرى، ولكن كل مجزي بعمله. وقال الأخفش: لا تأثم آثمة بإثم أخرى. من المجاز: وزر الرجل يزر، كوعد يعد، ووزر يوزر، كعلم يعلم، ووزر يوزر، على بناء المفعول، وزرا ووزرا، بالكسر والفتح، وزرة، كعدة، والذي صح عن الزجاج: وزرة، بكسر الواو كما رأيته مضبوطا مجودا هكذا في اللسان، ومعنى الكل: أثم، فهو موزور، هذا هو الصحيح. أما قوله صلى الله تعالى عليه وسلم لزائرات القبور:  ارجعن مأزورات غير مأجورات  أي آثمات، والقياس موزورات، فإنه للازدواج، أي لما قابل الموزور بالمأجور قلب الواو همزة ليأتلف اللفظان ويزدوجا، كذا قاله الليث. وقيل: هو على بدل الهمزة من الواو في أزر، وليس بقياس، لأن العلة التي من أجلها همزت الواو في وزر ليست في مأزورات، ولو أفرد لقيل: موزورات، وهو القياس. ووزر الثلمة، كوعدها: سدها، نقله الصاغاني. عن أبي عمرو: وزر الرجل: غلبه، وقال:
  قد وزرت جلتها أمهارها

  من المجاز: وزر الرجل كعني: رمي بوزر، أي ذنب. من المجاز: الوزير، كأمير: حبأ الملك الذي يحمل ثقله عنه ويعينه برأيه. وفي التنزيل العزيز:  واجعل لي وزيرا من أهلي  قال أبو إسحاق: اشتقاقه في اللغة من الوزر والوزر: الجبل الذي يعتصم به لينجي من الهلاك، وكذلك وزير الخليفة معناه الذي يعتمد على رأيه في أموره، ويلتجئ إليه، وقد قيل لوزير السلطان وزير لأنه يزر عن السلطان أثقال ما أسند إليه من تدبير المملكة، أي يحمل ذلك، وقد استوزره فتوزر له. وقال الجوهري: الوزير: الموازر، كالأكيل المواكل، لأنه يحمل عنه وزره، أي ثقله. وقد استوزر فلان فهو يوازر الأمير ويتوزر له. ووازره على الأمر: أعانه وقواه، والأصل آزره، قال ابن سيده: ومن هنا ذهب بعضهم إلى أن الواو في وزير بدل من الهمزة. قال أبو العباس: ليس بقياس، لأنه إذا قل بدل الهمزة من الواو في هذا الضرب من الحركات فبدل الواو من الهمزة أبعد. وقال الزمخشري: وزير الملك، الذي يوازره أعباء الملك، أي يحامله، وليس من المؤازرة: المعاونة، لأن واوها عن همزة، وفعيل منها أزير. وحاله الوزارة، بالكسر ويفتح، والكسر أعلى، ج أوزار، كشريف وأشراف، ويتيم وأيتام، ووزراء، والعامة تقول: الوزر، محركة. عن أبي عمرو: أوزره: أحرزه. ونص أبي عمرو: أحرز به. يقال: أوزر الشيء، إذا ذهب به واعتبأه، كاستوزره، وأوزره، فهو موزر: جعل له وزرا يأوي إليه، أي ملجأ. أوزره: أوثقه، وهو من ذلك، كذا أوزره بمعنى: خبأه. من المجاز: اتزر الرجل اتزارا: إذا ركب الوزر، أي الإثم، ثم يقال: اتزرت وما اتجرت. والوزير: الموازر، كالجليس: المجالس، والأكيل: المواكل. ويقال: وازره على الأمر وآزره، والأول أفصح. الوزير: علم من الأعلام. ومما يستدرك عليه: الوزر بالكسر: الشرك، عن الفراء. وزيرة بنت عمر بن أسعد بن أسعد التنوخية. ست الوزراء، حدثت بدمشق ومصر عن ابن الزبيدي بالبخاري ومسند الشافعي. والوزيرة: قرية باليمن قرب تعز، منها الفقيه عبد الله بن أسعد الوزيري كان يسكن ذا هزيم إلى أواخر سنة 613. والوزيرية قريتان بمصر، إحداهما في كورة الغربية والأخرى في البحيرة، ومن إحداهما الشاب أحمد الوزيري الكاتب الماهر رفيق الحافظ البابلي في شيوخه، وقد حدث عنه شيوخ مشايخنا بالإجازة، والسيد العلامة محمد بن إبراهيم بن علي بن المرتضى الوزيري الحسني الرسي الطباطبي أحد الأعيان باليمن، وأخوه هاشم بن إبراهيم أحد شيوخ تقي الدين بن فهد، ومنهم العلامة شهاب الدين أحمد بن عبد الله الوزيري وولده السيد صلاح الدين أحد أذكياء الزمن وحكمائهم، وهم بيت علم ورياسة وجلالة باليمن. وموزور: اسم كورة بالأندلس، تتصل أعمالها بأعمال قرمونة بين الغرب والقبلة، كثيرة الفواكه والزيتون، بينها وبين قرطبة عشرون فرسخا، وإليه ينسب أمية بن غالب الشاعر الموزوري، وأبو سلمان عبد السلام بن السمح الموزوري، رحل إلى المشرق وتوفي سنة 387. وموزار، بالفتح: حصن ببلاد الروم استجد عمارته هشام بن عبد الملك، قال المتنبي:
  وعادت فظنوها بموزار قفلا                      وليس لها إلا الدخول قفول ومما يستدرك عليه: وزور كجعفر: حصن عظيم من جبال صنعاء لهمدان، وبه تحصن عبد الله بن حمزة الزبيدي في أيام سيف الإسلام طغتكين الأيوبي.

### Türkçe

**الوزر**، harekeli: sağlam (müstahkem) dağ; ve her sığınak: **وزر**; ondan (olan) sığınılacak yer ve tutunulan yer. Aziz tenzilde: **كلا لا وزر**. Ebû İshâk dedi: **الوزر** Arapların كلامında, kendisine sığınılan dağdır; bu onun aslıdır; ve her neye sığındın ve onunla tahassun ettin ise o **وزر**’dir. Âyetin mânâsı: Allah’ın emrinden (kurtulmak için) içinde tutunulacak hiçbir şey yoktur.

Ve **الوزر** kesre ile: günah; ve ağırlık; ve büyük **الكارة**; ve silah. Bu, Cevherî’nin ibaresidir; fakat onda **الكارة**’nın “büyük” diye vasfı yoktur. Günah, ağırlığından dolayı **وزر** diye adlandırıldı. Onun “ve ağırlık” sözünden murad, savaşın ağırlığıdır. Ebû Ubeyd dedi: Savaşın ve başkasının **أوزار**’ı, onların ağırlıkları ve âletleridir; onun bir tanesi **وزر**’dir, kesre ile. Başkası dedi: Onun bir tanəsi yoktur. Savaşın ağırlıklarından murad, âlet ve silahtır; A‘şâ onu şu sözüyle açıklamıştır:

وأعددت للحرب أوزارهـا
رماحا طوالا وخيلا ذكورا

İbnü’l-Esîr dedi: Hadiste **الوزر**’in en çok ıtlakı, günah ve isyan üzerinedir. **الوزر** ayrıca: ağır yük; hepsinin cem‘i: **أوزار**. Ve **الأساس**’ta, **الأوزار**’ın silah ve âlet mânâsıyla ıtlakının mecaz olduğuna delâlet eden şey vardır; ve yine O’nun تعالى sözü: **حتى تضع الحرب أوزارها**; ve o, işin sona ermesine, yüklerin hafiflemesine ve savaşmamanın bulunmasına kinayedir; ve yine **الوزر**’in günah üzerine ıtlakı (da böyledir).

Ve **وزره يزره**، **كوعده يعده**، **وزرا**، kesre ile: onu taşıdı. Ondandır O’nun تعالى sözü: **ولا تزر وازرة وزر أخرى**; yani bir kimse başkasının günahıyla alınmaz ve günahkâr bir nefis başka bir nefsin **وزر**’ini taşımaz; fakat her biri ameliyle cezalandırılır. Ahfeş dedi: Bir günahkâr, başkasının günahıyla günah işlemez.

Mecazdan: **وزر** الرجل **يزر**، **كوعد يعد**; ve **وزر يوزر**، **كعلم يعلم**; ve **وزر يوزر** mef‘ûl binası üzere; **وزرا** ve **وزرا**، kesre ve fetha ile; **وزرة**، **كعدة**. Zeccâc’dan sahih olan: **وزرة**; **الواو**’nun kesresiyle, onu ضبط edilmiş, güzelce böylece **اللسان**’da gördüğüm gibi. Hepsinin mânâsı: günah işledi; o hâlde o **موزور**’dur; doğru olan budur.

أما O’nun صلى الله تعالى عليه وسلم kabirleri ziyaret eden kadınlara sözü: **ارجعن مأزورات غير مأجورات**; yani günahkârlar. Kıyas **موزورات**’tır; fakat o, ازدواج içindir; yani **الموزور**’u **المأجور** ile karşılaştırdığı için, iki lafız uyuşsun ve çiftleşsin diye **الواو**’yu hemzeye çevirdi; Leys böyle dedi. Ve denildi ki: O, **أزر**’deki **الواو**’dan hemzenin bedeli üzerinedir; ve kıyas üzere değildir; çünkü **وزر**’de **الواو**’nun hemzelenmesi sebebi olan illet, **مأزورات**’ta yoktur. Eğer tekil kılınsa: **موزورات** denilirdi; ve o kıyastır.

Ve **وزر** الثلمة، **كوعدها**: onu kapattı; Sâgânî onu nakletti. Ebû Amr’dan: **وزر** الرجل: ona galip geldi. Ve dedi:

قد وزرت جلتها أمهارها

Mecazdan: **وزر** الرجل **كعني**: **بوزر** ile atıldı; yani günah ile.

Mecazdan: **الوزير**، **كأمير**: kralın, onun ağırlığını ondan taşıyan ve görüşüyle ona yardım eden (kimseye verdiği) ihsandır. Aziz tenzilde: **واجعل لي وزيرا من أهلي**. Ebû İshâk dedi: Onun dildeki iştikakı **الوزر**’dendir; ve **الوزر**: helâkten kurtarmak için kendisiyle tutunulan dağdır; ve halifenin veziri de böyledir: mânâsı, işlerinde görüşüne dayanılan ve kendisine iltica edilendir. Ve denilmiştir ki sultanın vezirine vezir denildi; çünkü o, memleketin tedbirinden kendisine isnad olunan ağırlıkları sultandan **يزر** eder; yani onu taşır. Ve onu vezir edindi: **استوزره**; böylece onun için vezirlik yaptı: **توزر له**.

Cevherî dedi: **الوزير**: **الموازر**; **كالأكيل المواكل**; çünkü onun **وزر**’ini, yani ağırlığını ondan taşır. Ve falan kimse vezir edindi; o, emire **يوازر** eder ve onun için **يتوزر** eder. Ve **وازره** على الأمر: ona yardım etti ve onu kuvvetlendirdi. Asıl **آزره**’dir. İbn Sîde dedi: Buradan bazıları, **وزير**’deki **الواو**’nun hemzenin bedeli olduğuna gitti. Ebû’l-Abbâs dedi: Kıyas üzere değildir; çünkü bu tür harekelerde hemzenin **الواو**’dan bedel kılınması az olursa, **الواو**’nun hemzeden bedel kılınması daha uzaktır. Zemahşerî dedi: Kralın veziri, kralın yüklerini **يوازره** eden (kimsedir); yani onu yüklenir; ve o, **المؤازرة**’dan, yani yardım etmekten değildir; çünkü onun **الواو**’su hemzedendir; ve ondan **فعيل**: **أزير**’dir.

Ve onun hâli **الوزارة**’dır; kesre ile ve fetha da yapılır; kesre daha üstündür. Cem‘i: **أوزار**; **كشريف وأشراف** ve **يتيم وأيتام**; ve **وزراء**. Avam: **الوزر** der, harekeli.

Ebû Amr’dan: **أوزره**: onu korunaklı kıldı. Ebû Amr’ın nassı: onunla korunaklı kıldı. Denilir: **أوزر** الشيء; onu götürdüğü ve onu yüklenip aldığı zaman; **كاستوزره**. Ve **أوزره**; o hâlde o **موزر**: ona sığınılacak bir **وزر** yaptı; yani bir melce’. **أوزره**: onu sağlamlaştırdı; ve o bundandır. Yine **أوزره** mânâsıyla: onu sakladı.

Mecazdan: **اتزر** الرجل **اتزارا**: **الوزر**’e bindiği zaman; yani günaha. Sonra denilir: **اتزرت** ve **ما اتجرت**.

Ve **الوزير**: **الموازر**; **كالجليس**: **المجالس**; ve **الأكيل**: **المواكل**. Ve denilir: **وازره** على الأمر ve **آزره**; birincisi daha fasîhtir. **الوزير**: isimlerden bir isimdir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardan: **الوزر** kesre ile: şirk; Ferrâ’dan. **وزيرة** bint Ömer b. Es‘ad b. Es‘ad et-Tenûhiyye. **ست الوزراء**; Dımaşk ve Mısır’da, İbnü’z-Zübeydî’den, Buhârî ve Şâfiî’nin Müsned’i hakkında rivayet etti. Ve **الوزيرة**: Yemen’de Ta‘izz yakınında bir köy; ondan fakih Abdullah b. Es‘ad el-Vezîrî; 613 senesinin sonlarına kadar Zâ Hezîm’de otururdu. Ve **الوزيرية** Mısır’da iki köydür; biri Kûretü’l-Garbiyye’de, diğeri Buhayra’dadır. Ve ikisinden birinden, kâtip, mahir genç Ahmed el-Vezîrî; şeyhlerinde Hâfız el-Bâbilî’nin refîki; ve şeyhlerimizin şeyhlerinin şeyhleri ondan icazetle rivayet etmiştir. Ve seyyid, allâme Muhammed b. İbrâhîm b. Alî b. el-Murtazâ el-Vezîrî el-Hasenî er-Resî et-Tabâtabî; Yemen’de ayanlardan biridir. Ve onun kardeşi Hâşim b. İbrâhîm; Takıyyüddîn b. Fehd’in şeyhlerinden biridir. Ve onlardan allâme Şihâbüddîn Ahmed b. Abdullah el-Vezîrî ve onun oğlu seyyid Salâhuddîn; zamanın zekîlerinden ve hikmet sahiplerinden biridir; ve onlar Yemen’de ilim, riyaset ve celâlet ehlinden bir evdir.

Ve **موزور**: Endülüs’te bir kûrenin adıdır; amelleri, batı ile kıble arasında Karmûne’nin amellerine bitişir; meyveleri ve zeytini çoktur; onunla Kurtuba arasında yirmi fersah vardır. Ve ona nisbet edilir: şair Ümeyye b. Gâlib el-Mûzûrî; ve Ebû Süleymân Abdüsselâm b. es-Semh el-Mûzûrî; doğuya yolculuk etti ve 387 senesinde vefat etti.

Ve **موزار** fetha ile: Rum diyarında bir hisar; Hişâm b. Abdülmelik onun imarını yeniledi. Mütenebbî dedi:

وعادت فظنوها بموزار قفلا
وليس لها إلا الدخول قفول

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardan: **وزور**، **كجعفر**: San‘â dağlarından Hemdân’a ait büyük bir hisar; ve onunla Abdullah b. Hamza ez-Zübeydî, Seyfü’l-İslâm Tuğtekîn el-Eyyûbî günlerinde tahassun etti.
