# وزز (و-ز-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B2%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ز - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَزْوَزَةُ: الجِفَّة والطَّيْشُ. ورجل وَزْوازٌ ووُزاوِزَةٌ: طائش خفيف في مشه. والوَزْوَزَةُ أَيضاً: مقاربة الخَطْوِ مع تحريك الجسد. والوَزْوازُ: الذي يُوَزْوِزُ اسْتَه إِذا مشى يُلَوِّيها. والوَزْوَزُ: خشبة عريضة يُجَرُّ بها ترابُ الأَرض الموتفعة إِلى الأَرض المنخفضة، وهو بالفارسية زوزم.
والوَزَّةُ البَطَّةُ، وجمعها وَزٌّ، وهي الإِوَزَّةُ أَيضاً، والجمع إِوَزٌّ وإِوَزُّونَ؛ قال:
تَلْقَى الإِوَزِّينَ في أَكْنافِ دَارَتِها
فَوْضَى، وبَيْنَ يديها التِّينُ مَنْثُورُ
أَي أَن هذه المرأَة تَحَضَّرَتْ فالإِوَزُّ في دارتها تأْكل التين، وإِنما جعل ذلك علامة التَّحَضُّر لأَن التين إِنما يكون بالأَرياف وهناك تأْكله الإِوَزُّ. وقال بعضهم: إِن قال قائل: ما بالُهم قالوا في جمع إِوَزَّة إِوَزُّونَ، بالواو والنون، وإِنما يفعل ذلك في المحذوف نحو ظُبَة وثُبَةٍ، وليست إِوَزَّةٌ مما حذف شيء من أُصوله ولا هو بمنزلة أَرض في أَنه بغير هاءٍ، فالجواب أَن الأَصل في إِوَزَّة إِوْزَزَة إِفْعَلَة، ثم إِنهم كرهوا اجتماع حرفين متحركين من جنس واحد فأَسكنوا الأَول منهما ونقلوا حركته إِلى ما قبله وأَدغموه في الذي بعده، فلما دخل الكلمةَ هذا الإِعلالُ والتوهين عوَّضوها منه أَي جمعوها بالواو والنون فقالوا: إِوَزّونَ؛ وأَنشد الفارسي:
كأَنَّ خَزًّا تَحْتَها وَقَزَّا،
وفُرُشاً مَحْشُوَّةً إِوَزَّا
إِما أَن يكون أَراد محشوة ريش إِوَزٍّ، وإِما أَن يكون أَراد الإِوَزَّ بأَعيانها وجماعة شخوصها، والأَول أَولى. وأَرض مَوَزَّةٌ: كثيرة الوَزِّ. الليث: الإِوَزُّ طير الماء، الواحدة إِوَزَّة، بوزن فِعَلَّة، وينبغي أَن يكون المَفْعَلَةُ منها مَأْوَزَةً ولكن من العرب من يحذف الهمزة منها فيصيرها وَزَّة كأَنها فَعْلَة؛ ومَفْعَلَةٌ منها أَرض مَوَزَّة، ويقال هو البَطُّ. الجوهري: الوَزُّ لغة في الإِوَزِّ وهو من طير الماء. ورجل إِوَزّ: قصير غليظ، والأُنثى إِوَزَّة، وقيل: هو الغليظ اللَّحِيم في غير طُول؛ وأَنشد المفضل:
أَمْشِي الإِوَزَّى ومعي رُمْحٌ سَلِبْ
قال: وهو مشي الرجل مُتَوَقِّصاً في جانبيه ومَشْيُ الفرس النشيط، وقيل: الإِوَزُّ المُوَثَّقُ الخَلْقِ من الناس والخيل والإِبل؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
إِن كنتَ ذا بَزٍّ، فإِنَّ بَزِّي
سابِغَةٌ فوقَ وأًى إِوَزِّ

##### Türkçe

**الوَزْوَزَةُ**: katılık ve düşüncesizliktir. Ve bir adam **وَزْوازٌ** ve **وُزاوِزَةٌ**: yürüyüşünde düşüncesiz, hafif (kimse). Ve **الوَزْوَزَةُ** ayrıca: bedenin hareket ettirilmesiyle birlikte adımı yaklaştırmaktır. Ve **الوَزْوازُ**: yürüdüğü zaman kıçını **يُوَزْوِزُ** eden, onu büken kimsedir. Ve **الوَزْوَزُ**: yükselmiş yerin toprağını alçak yere çekip götürmekle (sürüklemekle) kullanılan geniş bir tahtadır; Farsçada o **زوزم**’dur.

Ve **الوَزَّةُ** ördektir; çoğulu **وَزٌّ**’dur; o ayrıca **الإِوَزَّةُ**’dir; çoğul **إِوَزٌّ** ve **إِوَزُّونَ**’dur; dedi ki:
تَلْقَى الإِوَزِّينَ في أَكْنافِ دَارَتِها
فَوْضَى، وبَيْنَ يديها التِّينُ مَنْثُورُ
Yani: bu kadın yerleşikleşti; böylece avlusunda **الإِوَزُّ** incir yer; bunu yerleşikleşmenin alâmeti kıldı; çünkü incir ancak kırsallarda olur ve orada onu **الإِوَزُّ** yer. Ve bazısı dedi ki: eğer bir söyleyen derse: onların **إِوَزَّة**’nin çoğulunda niçin **إِوَزُّونَ** dediler, **الواو** ve **النون** ile; hâlbuki bunu ancak hazfedilmişte yaparlar; **ظُبَة** ve **ثُبَةٍ** gibi; ve **إِوَزَّةٌ** aslından bir şey hazfedilmiş olanlardan değildir ve **أَرض** menzilesinde de değildir; şu bakımdan ki o **هاء**sızdır; cevap şudur: **إِوَزَّة**’nin aslı **إِوْزَزَة**’dir, **إِفْعَلَة** (vezninde); sonra onlar aynı cinsten iki harekeli harfin birleşmesini çirkin gördüler; böylece ikisinin birincisini sâkin kıldılar ve onun harekesini öncesine naklettiler ve onu sonrasındakine idğam ettiler; kelimeye bu **الإِعلالُ** ve zayıflatma girince, ondan dolayı ona karşılık verdiler; yani onu **الواو** ve **النون** ile çoğul yaptılar; böylece **إِوَزّونَ** dediler; ve el-Fârisî inşâd etti:
كأَنَّ خَزًّا تَحْتَها وَقَزَّا،
وفُرُشاً مَحْشُوَّةً إِوَزَّا
Ya **إِوَزٍّ** tüyüyle doldurulmuş (döşekler) kastetmiştir; ya da **الإِوَزَّ**’i bizzat kendileriyle ve şahıslarının topluluğuyla kastetmiştir; birincisi daha evlâdır. Ve **أَرض مَوَزَّةٌ**: **الوَزِّ**’ü çok olan (yer)dir. el-Leys: **الإِوَزُّ** su kuşudur; teki **إِوَزَّة**’dir; **فِعَلَّة** vezninde; ve ondan **المَفْعَلَةُ**’nin **مَأْوَزَةً** olması gerekir; fakat Araplardan kimi ondan hemzeyi hazfeder; böylece onu **وَزَّة** yapar; sanki o **فَعْلَة**’dir; ve ondan **مَفْعَلَةٌ**: **أَرض مَوَزَّة**’dir; ve denir ki: o **البَطُّ**’tur. el-Cevherî: **الوَزُّ**, **الإِوَزِّ** hakkında bir lugattır; ve o su kuşlarındandır. Ve bir adam **إِوَزّ**: kısa, kalın (kimsedir); dişisi **إِوَزَّة**’dir; ve denildi ki: o, uzunluk olmaksızın kalın, etli (kimsedir); ve el-Mufaddal inşâd etti:
أَمْشِي الإِوَزَّى ومعي رُمْحٌ سَلِبْ
Dedi ki: o, adamın iki yanında büzülerek yürüyüşüdür ve çevik atın yürüyüşüdür; ve denildi ki: **الإِوَزُّ**, insanlardan, atlardan ve develerden yaratılışı sıkı, sağlam olan (kimsedir/hayvandır); İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
إِن كنتَ ذا بَزٍّ، فإِنَّ بَزِّي
سابِغَةٌ فوقَ وأًى إِوَزِّ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ز ز * * الوَزّ * لغة في * الإوَزّ * وهو من طير الماء

##### Türkçe

* و ز ز * * **الوَزّ** * * **الإوَزّ** hakkında bir lugattır; ve o, su kuşlarındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الوز، لغة في الإوز، وهو من طير الماء، قاله الجوهري، كالوزين، بفتح فتشديد زاي مكسورة، نقله الصاغاني، ونصه: الوزينة: الإوزة. وأرض موزة: كثيرته، وهذا على حذف الهمزة، وأما على إثباتها فينبغي أن يكون مأوزة، كما حققه الليث، وتقدم ذلك في أول الباب. والوزواز: الرجل الطياش الخفيف في مشيه، كالوزاوزة، بالضم. الوزواز أيضا: الذي يوزوز استه إذا مشى، أي يلويها، وهو مشي الرجل متوقصا في جانبيه. الوزواز: القصير الغليظ كالإوز. والوزوز، أي كجعفر: الموت، وضبطه الصاغاني، كصبور. الوزوز، كجعفر: خشبة عريضة يجر، وفي التكملة، بجرف بها تراب الأرض، وزاد في اللسان: المرتفعة إلى المنخفضة، وهو بالفارسية زوزم. والوزوزة: الخفة والطيش. الوزوزة: سرعة الوثب في المشي. الوزوزة: مقاربة الخطو مع تحريك الجسد، وهو مشية القصير الغليظ. قال الفراء: رجل موزوز، كمدحرج، كأنه في معنى مغرد. وقد تقدم بعض ما يتعلق به في أوز أول الباب. ومما يستدرك عليه: الوزوازة: بالفتح: ماء لبني كعب بن أبي بكر، تسمى جفر الفرس، نقله ياقوت.

##### Türkçe

**الوز**: **الإوز** hakkında bir lugattır; o, su kuşlarındandır; bunu el-Cevherî söylemiştir. **كالوزين** gibi; **زاي**’ın kesreli olduğu hâlde fetha ile sonra teşdîd ile; bunu es-Sağânî nakletmiştir; ve onun nassı: **الوزينة**: **الإوزة**. Ve **وأرض موزة**: onun çoğu (çok olduğu yer); bu, hemzenin hazfi üzerinedir. Ama onu isbât üzere olursa, **مأوزة** olması gerekir; el-Leys’in tahkik ettiği gibi; ve bu, bâbın evvelinde geçti.

**والوزواز**: yürüyüşünde uçarı, hafif adam; **كالوزاوزة** gibi, damme ile. **الوزواز** ayrıca: yürüdüğü zaman kıçını **يوزوز** eden; yani onu büker; ve o, adamın iki yanında (yanlarına doğru) büzülerek yürümesidir. **الوزواز**: kısa, kalın; **كالإوز** gibi.

**والوزوز**, yani **كجعفر**: ölüm; es-Sağânî onu ضبط etti; **كصبور** gibi. **الوزوز**, **كجعفر** gibi: sürüklenen geniş bir tahta; ve **في التكملة**’de: onunla yer toprağı kazınır; ve **في اللسان**’da artırdı: yüksekten alçağa (doğru); ve o, Farsça olarak **زوزم**’dur.

**والوزوزة**: hafiflik ve uçarılık. **الوزوزة**: yürüyüşte sıçramanın sürati. **الوزوزة**: bedenin hareket ettirilmesiyle adımı yaklaştırma; ve o, kısa kalının yürüyüşüdür. el-Ferrâ dedi: **رجل موزوز**; **كمدحرج** gibi; sanki **مغرد** mânâsındadır. Onunla ilgili olanın bir kısmı, bâbın evvelinde **أوز**’da geçti.

Ve ondan istidrâk olunan şeylerdendir: **الوزوازة**: fetha ile: Benî Ka‘b b. Ebî Bekr için bir su; **جفر الفرس** diye adlandırılır; bunu Yâkût nakletmiştir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَزَّ
وَزَّ U ( n. ac. وَزّ 1 )
a.  [ coll. ], Incited against.

وَزّ
وَزّ 1 ,  وَزَّة 1t ,
a.  Goose.

مَوْزَزَة
مَوْزَزَة 17t ,
a.  Abounding in geese ( country ).

وَزّ عِرَاقِيّ
وَزّ عِرَاقِيّ
a.  Crane ( bird ).

##### Türkçe

**وَزَّ**
**وَزَّ** U (isim-fiil: **وَزّ** 1)
a. [kolektif], Aleyhine kışkırttı.

**وَزّ**
**وَزّ** 1, **وَزَّة** 1t,
a. Kaz.

**مَوْزَزَة**
**مَوْزَزَة** 17t,
a. Kaz bakımından bol olan (ülke).

**وَزّ عِرَاقِيّ**
**وَزّ عِرَاقِيّ**
a. Turna (kuş).
