# وزع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B2%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: وزع

باب العين والزاي وواي معهما
ع ز و، ع ز ي، ع و ز، ز و ع، و ز ع مستعملات
عزو، عزي:
العِزَةُ: عصبةٌ من النّاس فوقَ الحِلَقَة، والجماعةُ: عِزُونَ، ونقصانُها واو. وكذلك الثُّبة. قال في الحيّة:
خُلِقَتْ نواجـذُه عِـزينَ ورأسُـه		كالقُرص فُلْطِحَ من طَحينِ شعيرِ
وعَزِيَ الرّجلُ يَعْزَى عزاءً، ممدود. وإنّه لَعَزِيٌّ صبور. والعَزاءُ هو الصّبرُ نفسه عن كلّ ما فقدت ورزئت، قال:
ألا مَنْ لِنَفْسٍ غاب عنها عزاؤها
والتّعزّي فعلُهُ، والتّعزِيَةُ فعلك به قال:
وقد لمعت نفسي وعزّيتها		وباليأس والصبر عزّيتُها
والاعتزاءُ: الإتّصالُ في الدَّعْوَى إذا كانت حرب، فكل مَنِ ادَّعَى في شِعارِه أنا فلانُ بنُ فلانٍ: أو فلان الفلانيّ فقد اعتزَى إليه. وكلمةٌ شنعاءُ من لغة أهل الشِّحْر، يقولون: يَعْزى لقد كان كذا وكذا، ويَعْزيكَ ما كان ذلك، كما تقول: لعمري لقد كانَ كذا وكذا، ولعَمْرُكَ ما كانَ ذاك. وتقول: فلان حسَنُ العِزْوَةِ على المصائب.
والعِزْوَةُ انتماءُ الرّجلِ إلى قومه. تقول: إلى مَنْ عِزْوَتُكَ، فيقول: إلى تميم.
عوز:
العَوَزُ أن يُعْوِزَك الشيء وأنت إليه مُحتاجٌ، فإذا لم تجدِ الشيء قلت: أعوزني.
وأَعْوَزَ الرّجلُ ساءتْ حالُه. والمِعْوَزُ والجمع مَعاوِز: الخِرَقُ التي يُلَفُّ فيها الصّبيّ... قال حسان بن ثابت:
ومَوْؤُودَةٍ مقرورَةٍ في مَعاوزٍ		بآمَتِها مَرْموسَةٍ لم تُـوَسَّـدِ
ورواية عبد الله: منذورة في معاوز. وكلّ شيءٍ لزِمَهُ عيبٌ فالعيب آمَتُهُ، وهي في هذا البيت: القلفة.
وعز:
الوَعْزُ: التَّقدِمَةُ. أوعزت إليه، أي: تَقَدَّمْتُ إليه ألاّ يَفْعَل كذا، قال:
قد كنت أَوْعَزْتُ إلى عَلاءِ
في السِّرّ والإعلانِ والنَّجاء
النَّجاءُ من المناجاة.
زوع:
الزَّوع: جَذْبُك النّاقة بالزّمام لِتَنْقاد. قال ذو الرّمة:
ومائلٍ فوقَ ظهرِ الرّحْلِ قلتُ له		زُعْ بالزّمام وجَوْزُ اللّيل مَرْكومُ
وقال في مثل للنّساء:
ألا لا تبالي العِيسُ من شدِّ كُورِها		عليها ولا مَنْ زَاغَها بالخـزائم
وزع:
الوزع: كفُّ النَّفْس عن هواها. قال:
إذا لم أَزِغْ نفسي عنِ الجَهلِ والصِّبا		لِينفَعَها عِلْمي فقد ضَرَّها جَهْلـي
والوَزوع: الوَلوع. أُوزِع بكذا، أي: أوِلع. وكان رسولُ الله صلّى الله عليه وآله موزَعاً بالسّواك.
والتَّوزيع: القِسْمة: أن يقسموا الشيء بينهم من الجزور ونحوه، تقول: وزّعتُها بينهم، وفيهم، أي: قسّمتها.
وَزُوع: اسم امرأة. والوازعُ: الحابسُ للعسكر. قال عزّ وجلّ: "فَهُمْ يُوزَعُون" أي: يُكَفُّ أوّلُهم على آخرهم. وقوله عزّ وجلّ: "أَوْزِعْني أن أَشْكُرَ نعمتَك"، أي: أَلْهِمْني.

### Türkçe

باب **العين** و**الزاي** و**واي** onlarla birlikte
**ع ز و**، **ع ز ي**، **ع و ز**، **ز و ع**، **و ز ع** kullanımdadırlar.

**عزو**، **عزي**:
**العِزَةُ**: **الحِلَقَة**’nin üstünde olan insanlardan bir topluluk; ve cemaat: **عِزُونَ**; onun eksiltilmişi **واو**’dur. Aynı şekilde **الثُّبة**. Yılanda dedi ki:
Yaratıldı azı dişleri **عِـزينَ** ve başı		yuvarlak ekmek gibi, arpa unundan yassılaştırılmış

Ve adam **عَزِيَ** olur, **يَعْزَى** **عزاءً** (uzatmalı). Ve o elbette **عَزِيٌّ** sabırlıdır. Ve **العَزاءُ**; kaybettiğin ve musibete uğradığın her şeyden dolayı bizzat sabrın kendisidir, dedi ki:
Dikkat edin, kendisinden **عزاؤها** kaybolmuş bir nefse kim var?

Ve **التّعزّي** onun fiilidir; ve **التّعزِيَةُ** onunla yaptığın fiildir, dedi ki:
Nefsim parladı ve onu **عزّيتها**		ve ümitsizlikle ve sabırla onu **عزّيتُها**

Ve **الاعتزاءُ**: savaş olduğu zaman davada (nisbette) bağlanmak; böylece şiarında “ben falan oğlu falanım” yahut “falan falancayım” diye iddia eden herkes, ona **اعتزَى** etmiş olur. Ve Şıhr ehlinin dilinden çirkin bir kelime: “**يَعْزى** elbette şöyle şöyle idi” derler; ve “**يَعْزيكَ** o değildi” (derler); senin “ömür hakkı için elbette şöyle şöyle idi” ve “ömür hakkın için o değildi” demen gibi. Ve dersin: falan, musibetler karşısında **حسَنُ العِزْوَةِ**’dir.

Ve **العِزْوَةُ** adamın kavmine intisabıdır. Dersin: “Senin **عِزْوَتُكَ** kime?”; o da der ki: “Temîm’e.”

**عوز**:
**العَوَزُ**; şeye muhtaç iken o şeyin seni yoksun bırakmasıdır; şeyi bulamazsan “**أعوزني**” dedin.

Ve adam **أَعْوَزَ**; hâli kötüleşti. Ve **المِعْوَزُ** ve çoğulu **مَعاوِز**: çocuğun içine sarıldığı paçavralar... Hassân b. Sâbit dedi ki:
Ve **مَوْؤُودَةٍ** soğuktan donmuş, **مَعاوزٍ** içinde		annesiyle, gömülmüş, yastıklanmamış

Ve Abdullah’ın rivayeti: **منذورة** **في معاوز**. Ve her şeye bir ayıp yapışırsa, ayıp onun **آمَتُهُ**’dur; ve o bu beyitte: sünnet derisi.

**وعز**:
**الوَعْزُ**: önden bildirme. Ona **أوعزت**; yani ona, şöyle yapmamasını önceden bildirdim, dedi ki:
Ben **أَوْعَزْتُ** idim **إلى عَلاءِ**’ya
gizlide ve açıkta ve **النَّجاء**’da

**النَّجاءُ** **المناجاة**’dandır.

**زوع**:
**الزَّوع**: deve yularını çekmen; itaat etsin diye. Zû’r-Rumme dedi ki:
Semerin sırtı üstünde yana yatmış olana dedim ki		“**زُعْ** yularla”; ve gecenin geçişi yığılmıştır

Ve kadınlar için bir meselde dedi ki:
Dikkat et, **العِيسُ** semerinin sıkılığından aldırmaz		üzerinde; ne de onu burun halkalarıyla saptırandan

**وزع**:
**الوزع**: nefsin hevasından kendini alıkoyması. Dedi ki:
Eğer nefsimi cehaletten ve gençlik hevesinden saptırmazsam		ona ilmim fayda versin diye; elbette cehaletim ona zarar vermiştir

Ve **الوَزوع**: **الوَلوع**. “**أُوزِع** bununla” (denir); yani: düşkün oldum. Ve Allah’ın Resûlü sallallahu aleyhi ve âlihî **موزَعاً** idi misvakla.

Ve **التَّوزيع**: taksimdir: deveden kesilen ve benzeri şeyde, şeyi aralarında paylaştırmaları; dersin: onu aralarında ve içlerinde **وزّعتُها**; yani: onu paylaştırdım.

**وَزُوع**: bir kadının adıdır. Ve **الوازعُ**: ordu için alıkoyan (tutan)dır. Aziz ve celil buyurdu: “**فَهُمْ يُوزَعُون**” yani: onların evveli, sonları üzerine geri tutulur. Ve Aziz ve celil buyruğu: “**أَوْزِعْني** أن **أَشْكُرَ** **نعمتَك**”; yani: bana ilham et.
