# وزغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B2%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وزغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وزغ

الوَزَغُ: دُوَيْبَّةٌ. التهذيب: الوَزَغُ سَوامُّ أَبْرَصَ. ابن سيده: الوَزَغةُ سامُّ أَبرصَ، والجمع وَزَغٌ وأَوْزاغٌ ووِزْغانٌ ووُزْغانٌ وإزْغانٌ، على البدل؛ أَنشد ابن الأًعرابي:
فلمّا تَجاذَبْنا تَفَرْقَعَ ظَهْرُهُ ،
كما تُنْقِضُ الوِزْغانُ زُرْقاً عُيُونُها
وفي الحديث: أَنه أَمر بقتل الأَوْزاغِ. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: لما احترق بيت المَقْدِسِ كانت الأَوْزاغُ تَنْفُخُه. وفي حديث أُم شَرِيك: أَنها استأْمَرَتِ النبي، صلى الله عليه وسلم، في قتل الوِزْغانِ فأَمرها بذلك؛ قال ابن سيده: وعندي أَن الوِزْغانَ إِنما هو جمع وَزَغ الذي هو جمع وزَغَة كوَرَلٍ ووِرْلانٍ لأَن الجمع إذا طابق الواحد في البناء وكان ذلك الجمع مما يجمع جُمِعَ على ما جمع عليه ذلك الواحد، وليس بجمع وزَغةٍ لأَن ما فيه الهاء لا يجمع على فِعْلانِ.
ووُزِّغَ الجَنِينُ تَوْزِيغاً: صُوِّرَ في البطن فتَبَيَّنَت صُورَتُه وتحرَّك. أَبو عبيدة: إِذا تبينت صورة المُهْر في بطن أُمه فقد وُزِّغَ تَوْزِيغاً.
والإِيزاغُ: إِخْراجُ البولِ دُفْعةً دُفْعةً. وأَوزَغَت الناقةُ ببَوْلها وأَزْغَلَت به: قَطَّعَتْه دُفَعاً دُفَعاً؛ قال ذو الرمة: إِذا ما دَعاها أَوْزَغَتْ بَكَراتُها،
كإِيزاغِ آثارِ المُدى في التَّرائِبِ
وكذلك الفرسُ والدلْوُ ؛ أَنشد ثعلب:
قد أَنْزِعُ الدَّلْوَ تَقَطَّى بالمَرَسْ،
تُوزِغُ مِنْ مَلْءٍ كإيزاغِ الفَرَسْ.
يعني أَنها تَفِيضُ من المَلْءِ فيَجْري ذلك الماء، والحوامِلُ من الإِبل تُوزِغُ بأَبْوالِها، والطَّعْنةُ تُوزِعُ بالدّم؛ وقال مالك بن زُغْبةَ:
بِضَرْبٍ كآذانِ الفِراء فُضُولُه،
وطَعنٍ كإيزاغِ المخَاضِ تَبُورُها
أَي تبورُها وتَخْتَبِرُها. ابن بري عن ابن خالويه: الوَزَغُ الارْتِعاشُ والرِّعْدةُ. ويقال: بفلان وَزَغٌ إِذا كان يَرْتَعِشُ كقولك به رِعْشةٌ. وفي الحديث عن هِنْدِ بن خديجةَ زوج النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: مَرّ النبي، صلى الله عليه وسلم، بالحكَمِ أَبي مَرْوان قال: فجعل الحكَمُ يَغْمِزُ بالنبي، صلى الله عليه وسلم، بإِصْبَعهِ فالتَفَتَ النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، فقال: اللهم اجعل به وَزَغاً، قال: فرَجَفَ مكانَه وارْتَعَشَ. وجاء في حديث آخر: أَن الحكَم ابن أَبي العاص حاكَى رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، من خَلْفِه فَعَلِمَ بذلك وقال: كذا فَلْتَكن، فأَصابه وَزْغٌ لم يُفارِقْه أَي رِعْشةٌ، وهي ساكنة الزاي، قال: والوَزْغُ الارْتِعاشُ.

### Türkçe

**الوَزَغُ**: küçük bir canlı. **التهذيب**: **الوَزَغُ** **سَوامُّ أَبْرَصَ**’tır. İbn
Sîde: **الوَزَغةُ** **سامُّ أَبرصَ**’tır; çoğulu **وَزَغٌ** ve **أَوْزاغٌ** ve **وِزْغانٌ**
ve **ووُزْغانٌ** ve **إزْغانٌ**’dır; بدل üzere. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
فلمّا تَجاذَبْنا تَفَرْقَعَ ظَهْرُهُ ،
كما تُنْقِضُ **الوِزْغانُ** زُرْقاً عُيُونُها
Hadiste: onun **الأَوْزاغِ**’in öldürülmesini emrettiği (rivayet edilmiştir). Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun:
**بيت المَقْدِسِ** yandığı vakit **الأَوْزاغُ** onu üflüyordu. Ümm
Şerîk hadîsinde: onun **الوِزْغانِ**’i öldürme hususunda Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, danıştığı,
ve onun da kendisine bunu emrettiği (rivayet edilmiştir). İbn Sîde dedi: Benim katımda **الوِزْغانَ** ancak, **وَزَغ**’ın cem‘idir ki o da
**وزَغَة**’nin cem‘idir; **كوَرَلٍ** ve **ووِرْلانٍ** gibi. Çünkü cem‘, bina bakımından müfrede mutabık olursa,
ve o cem‘, cem‘ yapılan şeylerden olursa, o müfredin üzerine cem‘ olunduğu şey üzere cem‘ olunur; **وزَغةٍ**’nin cem‘i değildir.
Çünkü içinde **الهاء** bulunan şey **فِعْلانِ** üzere cem‘ olunmaz.

**ووُزِّغَ الجَنِينُ تَوْزِيغاً**: karında tasvir olundu da sûreti belirginleşti
ve hareket etti. Ebû Ubeyde: tayın sûreti anasının karnında belirginleştiği vakit, muhakkak **وُزِّغَ
تَوْزِيغاً** olmuştur.

**والإِيزاغُ**: idrarın itile itile çıkarılmasıdır. Dişi deve
idrarıyla **أَوزَغَت** ve onunla **أَزْغَلَت**: onu itile itile parçaladı; Zü’r-Rumme dedi:
إِذا ما دَعاها أَوْزَغَتْ بَكَراتُها،
كإِيزاغِ آثارِ المُدى في التَّرائِبِ
Ve aynı şekilde at ve kova; Sa‘leb inşâd etti:
قد أَنْزِعُ الدَّلْوَ تَقَطَّى بالمَرَسْ،
تُوزِغُ مِنْ مَلْءٍ كإيزاغِ الفَرَسْ.
Yani: o, doluluktan taşar da o su akar; develerden gebe olanlar
idrarlarıyla **تُوزِغُ** eder; mızrak darbesi kan ile **تُوزِعُ** eder; Mâlik b. Zuğbe dedi:
بِضَرْبٍ كآذانِ الفِراء فُضُولُه،
وطَعنٍ كإيزاغِ المخَاضِ تَبُورُها
Yani: onu bozar ve onu yoklar. İbn Berrî, İbn Hâleveyh’den: **الوَزَغُ**
titreme ve ürpermedir. Ve denilir: bir kimsede **وَزَغٌ** vardır; eğer
“onda bir ürperme vardır” demen gibi, titriyor ise. Hind b. Hudeyce’den, Peygamber’in eşi, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hadiste dedi:
Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Hakem Ebû Mervân’a uğradı; dedi ki: derken
Hakem, parmağıyla Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, işaretle göz kırpmaya başladı; bunun üzerine Peygamber,
Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, döndü de şöyle dedi: Allah’ım, onda **وَزَغاً** kıl. Dedi ki: bulunduğu yerde titredi
ve ürperdi. Başka bir hadiste geldi: Hakem b. Ebî’l-Âs, arkasından Resûlullah’ı,
Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, taklit etti; o da bunu bildi ve dedi: şöyle, öyle olsun; derken ona
**وَزْغٌ** isabet etti, ondan ayrılmadı; yani bir ürperme; ve o, **الزاي**’ı sâkinedir. Dedi ki: **والوَزْغُ**
titremedir.
