# وزن (و-ز-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B2%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Terazi demektir

- Harfler: و - ز - ن
- Kur'an'da: 23 geçiş · 21 ayet · 11 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (11)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَوَازِينُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | مَفَاعِيلُهُ | Onun terazileri | 6 | 6 | [7:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/7:8.md) |
| [وَالْمِيزَانَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%90%D9%8A%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E.md) | وَالْمِفْعَالَ | Ve terazi | 6 | 6 | [6:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/6:152.md) |
| [الْمِيزَانَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%90%D9%8A%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E.md) | الْمِفْعَالَ | Terazi | 2 | 2 | [55:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/55:7.md) |
| [وَزِنُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%90%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعِلُوا | Ve tartın | 2 | 2 | [17:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/17:35.md) |
| [الْمَوَازِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمَفَاعِيلَ | Teraziler | 1 | 1 | [21:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/21:47.md) |
| [الْمِيزَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%90%D9%8A%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | الْمِفْعَالِ | Terazi | 1 | 1 | [55:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/55:8.md) |
| [الْوَزْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Tartı | 1 | 1 | [55:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/55:9.md) |
| [مَوْزُونٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B2%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Tartılan | 1 | 1 | [15:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/15:19.md) |
| [وَالْوَزْنُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%86%D9%8F.md) | وَالْفَعْلُ | Tartı | 1 | 1 | [7:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/7:8.md) |
| [وَزَنُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلُوهُمْ | Onları tarttılar | 1 | 1 | [83:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/83:3.md) |
| [وَزْنًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Tartı | 1 | 1 | [18:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/18:105.md) |

## Mücavir kökler — 33 mücavir (109 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 7 ortak ayet · G² 53 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
2. [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 52 · Kile ölçü birimidir
3. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 24 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
4. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
5. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
6. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
7. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 16 · Hayvanların ön ayaklarına denir
8. [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
9. [مدين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Medyen
10. [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Ağacın dalı demektir
11. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Koyar
12. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
13. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
14. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
15. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Hayr : At sürüsü demektir
16. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
17. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
18. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sicim bağıdır
19. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
20. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Şey
21. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
22. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
23. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
24. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
25. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
26. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
27. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
28. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
29. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
30. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
31. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Beyn topraktaki yarık demektir
32. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
33. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وزن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli / vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md), [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md), [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) |
| Zıt Kök | [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesnenin ağırlığını birbiriyle karşılaştırarak dengeye getirme ve hakiki kütleyi belirleme |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıktaki kozmik ölçü ve dengenin korunması, amellerin hakiki değerleriyle tam olarak tartılması |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin soyut bir niyetten somut, ölçülebilir ve denetlenebilir bir denge mekanizmasına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ticari tartı aletine indirgeyerek kozmik ve ahlaki denge boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وز | Toplanma, yoğunlaşma, bir araya gelerek ağırlık ve kütle oluşturma; [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) ve [وزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B9.md) köklerinde görüldüğü gibi bir ağırlığı yüklenme veya kitleyi yerinde tutma hareketi | ن | Yoğunlaşan kütleye süreklilik, nispet ve karşılıklı dengeleme boyutu eklenerek ağırlığın başka bir ağırlıkla tam olarak ölçülmesi ve dengelenmesi anlamı oluşmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine bağlama, rabıta kurma ve zemine sabitleme payını taşır |
| ز | Kesici alet | Birbirine denk olanı olmayandan ayırt etme, sınır çekme ve netleştirme payını taşır |
| ن | Filiz, balık, canlılık ve süreklilik | Denge durumunun akışkan, hassas ve dinamik biçimde sürmesi payını taşır |
| وزن | İki ayrı kefenin bir çengel vasıtasıyla asılıp keskin bir ibreyle sürekli dengelenmesi | Birbirine mukabil iki kütlenin ortak bir dayanak noktasında buluşturulup tam bir denge ve ölçüye kavuşturulması hareketini anlatır |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin ağırlığını el ile yoklayarak veya iki kefeli bir aletle başka bir denk kütleyle karşılaştırarak miktarını tayin etmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde aklın ve karakterin kemali, sarsılmazlığı ve hafifmeşrep olmaması ağırlık metaforuyla anlatılmış; ağırbaşlı ve metin kimseler için bu kökten türevler kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Güneşin göğün tam ortasına gelip günün iki yarısının birbirine eşitlendiği vakit için قام ميزان النهار ibaresi kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde وزن kökü, ağırlık, denge ve ölçü bildiren birincil kökler arasında yer alır. Güney Sami ve Arap sahasında tam biçimiyle korunan kök, ağırlığın yerçekimine karşı gösterdiği direnci ve bu direncin başka bir standart kütleyle eşitlenmesini temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) tartı ve ağırlık alanı daha ziyade [شقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%84.md) kökü ile karşılanırken, Arapçada وزن kökü hem fiziksel kütlenin tayinini hem de soyut adalet ve akli dengeyi ifade eden merkezi bir kavrama dönüşmüştür. Kökün ilk harfi olan vâv harfinin bazı çekimlerde düşmesi (örneğin زِنَة gibi), kökün eski Sami morfolojisindeki değişken ilk harf yapısını koruduğunu gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وز ikili tabanından türeme | Ağırlık, sıkışma ve kütlenin karşılıklı mukayese ile dengelenmesi yönünde gelişmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça ve Güney Sami dillerinde tartı ve standart ölçü | Arapçada ağırlık ölçümünün yanı sıra akli ve ahlaki denklik anlamı kökleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وزن | Anlamlı | Tartmak, dengelemek | İki kütlenin birbirine denkliğini ve ağırlığını ölçmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ونز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [زون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%86.md) | Anlamlı | Katışık ve bozuk tohum | Ekin arasına karışan delice darı ve aldatıcı unsur | Kur'an'da geçmez |
| [زنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%88.md) | Anlamlı | Daralmak, haddi aşmak | Hukuki ve meşru sınırların dışına çıkmak, meşru nikahsız ilişki | Kur'an'da geçmez |
| [نوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B2.md) | Anlamlı | Hafifçe kımıldamak | Bir şeyin yerinde hafifçe hareket etmesi veya sallanması | Kur'an'da geçmez |
| [نزو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%88.md) | Anlamlı | Sıçramak, atılmak | Bir canlının yukarı doğru fırlaması, cinsel veya saldırgan dürtüyle atılması | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وزن | Merkez | Kütle ve ağırlık dengesi | Yerçekimi ve kütle esaslı tam denklik | Hakiki ağırlığı standart bir ölçüyle birebir eşitlemek |
| [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) | Komşu | Hacim ölçümü | Boyut ve hacim esaslı kap ölçüsü | Bir kaba sığan miktarı ölçmek; kütleyi değil hacmi belirler |
| [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) | Komşu | Takdir ve miktar | Önceden belirlenmiş sınır ve plan | Bir şeyin nihai hududunu ve mahiyetinin gerektirdiği miktarı tayin etmek |
| [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) | Komşu | Paylaştırma ve hisse adaleti | Dağıtımda herkese hakkını tam verme | Hakkaniyetli paylaştırma; ağırlıktan ziyade payın hakka uygunluğu |
| [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) | Zıt | Değerini düşürme, eksiltme | Hakkı olan ağırlığı veya değeri kasten kırma | Tartıda veya değer tayininde eksiltme yaparak hak gasbetmek |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وزن | Tartmak, dengelemek | Kütleyi ölçmek, iki tarafı denk kılmak, akli ve ahlaki dengeyi korumak | Kesin |
| Latince | Ponderare, librare | Tartmak, tartarak dengelemek | Kütlece tartmayı ve zihnen değerlendirmeyi karşılar; kozmik boyut eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | To weigh, balance, poise | Tartmak, dengelemek | Ağırlık tayini ve dengeyi karşılar; terazi aleti ve soyut adalet manasını taşır | Güçlü |
| Almanca | Wägen, wiegen, Gleichgewicht | Tartmak, ağırlık ölçmek, denge | Kütlece ölçüm ve tartı aletini karşılar; ahlaki denklik boyutunu kısmen verir | Güçlü |
| Fransızca | Peser, équilibrer | Ağırlığını ölçmek, dengelemek | Fiziksel kütle ölçümünü ve dengelenmeyi tam olarak karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِيزَان | Kozmik ölçü ve kozmolojik denge | Göğün yaratılışı ve tabiat kanunlarındaki hassas nizam bağlamı; Rahmân [55:7](https://lisan.digital/tr/ayet/55:7.md) |
| مِيزَان | Vahyedilen ahlaki ve hukuki ölçü | İnsanlar arasında adaletin tesis edilmesi için kitapla birlikte indirilen norm bağlamı; Şûrâ [42:17](https://lisan.digital/tr/ayet/42:17.md), Hadîd [57:25](https://lisan.digital/tr/ayet/57:25.md) |
| وَزْن / زِنُوا | Ticari ve toplumsal ölçüm dürüstlüğü | Piyasada, alışverişte ve malların değişiminde hilesiz ve tam tartma emri bağlamı; İsrâ [17:35](https://lisan.digital/tr/ayet/17:35.md), Şuarâ [26:182](https://lisan.digital/tr/ayet/26:182.md) |
| مَوَازِين | Uhrevi hesap ve amellerin değerlendirilmesi | Mahşer günü amellerin hakiki değerine göre tartılması ve insanın nihai akıbeti bağlamı; A'râf [7:8](https://lisan.digital/tr/ayet/7:8.md)-9, Enbiyâ [21:47](https://lisan.digital/tr/ayet/21:47.md), Kâria [101:6](https://lisan.digital/tr/ayet/101:6.md)-9 |
| مَوْزُون | Yaratılıştaki ölçülü ve ahenkli dağılım | Yeryüzünde her nebat ve unsurun tam bir denge ve hesapla bitirilmesi bağlamı; Hicr [15:19](https://lisan.digital/tr/ayet/15:19.md) |
| وَزْن | İtibar, değer ve manevi ağırlık | İnkarcıların amellerinin değersizliği ve varoluşsal hükümsüzlüğü bağlamı; Kehf [18:105](https://lisan.digital/tr/ayet/18:105.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve hesap | Mahşerdeki terazinin mahiyeti; ameller gibi arazların kütleye bürünerek mi yoksa hakiki değerleriyle mi tartıldığı | Amellerin karşılıksız kalmayıp hakiki kıymetleriyle açığa çıkması |
| Fıkıh | Muamelat ve akitler | Ribâ hükümleri, veznî (tartılan) ve keylî (ölçülen) malların değişimindeki misliyet şartı | Haksız kazancı önleyen objektif tartı standardı |
| Tefsir | Kozmik ve ahlaki nizam | Rahmân suresindeki üçlü terazi zikrinin (yaratılış, şeriat ve ameli uygulama) tevhidi bütünlüğü | Varlık düzeni ile insan ahlakı arasındaki ontolojik paralellik |
| Hadis | Ahlak ve amellerin fazileti | Kelimelerin veya güzel ahlakın terazide ağır gelmesi (örneğin iki kelimenin mizandaki ağırlığı) | Zahiren hafif görünen taatlerin ilahi kattaki hakiki manevi kütlesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi muhasebe | Mîzân | İlahî adaletin tecellisi | Amellerin hiçbir kayba ve haksızlığa uğramadan hakiki karşılığını bulması sağlanır | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve kimyasal nizam | Kütle dengesi | Nicel ölçülebilirlik | Maddenin ve kuvvetlerin belirlenmiş bir kanun ve denklik üzere işlemesi temin edilir | Güçlü |
| Siyasi | Hukukun üstünlüğü | Hakkaniyet terazisi | Keyfiyeti engelleme | Güç sahiplerinin keyfi tasarruflarına karşı tarafsız ve standart normlar uygulanır | Güçlü |
| İktisadi | Pazar ve mübadele | Standart ölçü | Güven ve istikrar | Mal değişiminde eksiltme ve aldatmayı önleyerek adil servet dolaşımı korunur | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütle korunumu ve dinamik denge (equilibrium) | Bir sistemdeki girdilerin ve çıktıların birbirini dengelemesi, cebirsel eşitliğin iki tarafının sıfır farkla korunması yapısıyla örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dağıtıcı adalet ve denge teorisi (homeostasis) | Hak ve yükümlülüklerin taraflar arasında simetrik dağıtılması, toplumsal gerilimlerin denge mekanizmalarıyla giderilmesiyle aynı yapıyı taşır | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Terazi ve tartıyı sadece çarşı pazar esnafının kullandığı mekanik veya elektronik alete indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kozmik yaratılış dengesi, indirilen vahyani ölçü, ahlaki dürüstlük ve nihai varoluşsal hesaplaşmayı içine alan külli nizam |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Adaletin evrensel ve ontolojik bir ilke olduğunu unutup onu yalnızca dar bir hukuki veya ticari kural sanmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, ahlak ve hesap anlayışının temel taşı olan adalet fikrini soyut bir temenniden somut, nesnel ve sarsılmaz bir ölçü zeminine oturtur |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Göklerin yaratılış nizamını anlatan ayetlerde, ticari dürüstlüğü emreden ahkam ayetlerinde ve mahşerdeki hesap anını tasvir eden eskatolojik ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amellerin ve varlıkların keyfi bir lütufla veya rastlantıyla değerlendirileceği zannını yıkar; ilahi yargının ve evrensel düzenin mutlak bir ölçü ve hakkaniyet üzere işlediğini gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki kefeli bir alet yardımıyla bir nesnenin kütlesini başka bir standart kütleyle karşılaştırıp ağırlığını net olarak ortaya çıkarma ve denk kılma eylemidir.
- Soyut anlam: Varlığın, ahlakın, bilginin ve hukukun keyfilikten arındırılarak hakiki değerine göre takdir edilmesi ve sistemik dengenin korunmasıdır.
- Sistematik karşılık: İlahi düzenin kozmik, hukuki, ahlaki ve uhrevi katmanlarını birbirine bağlayan evrensel adalet ve denklik mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli: $$ \sum_{i=1}^n w_i x_i = \sum_{j=1}^m v_j y_j \iff \Delta M = 0 $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x_i$ ve $y_j$ değerlendirilen farklı amelleri veya nesneleri, $w_i$ ve $v_j$ bu unsurların hakiki ağırlık katsayılarını temsil eder. İki tarafın ağırlıklı toplamlarının birbirine denkliği, $\Delta M = 0$ durumuyla sistemin tam dengede olduğunu ve hiçbir hakkın zayi edilmediğini simgeler.

## Geçtiği ayetler (21 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B2%D9%86/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/6:152.md) — وَالْمِيزَانَ

وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

### [Araf 7:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/7:8.md) — وَالْوَزْنُ · مَوَازِينُهُ

وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Tartı, o gün haktır. Kimin terazisi ağır basarsa; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Araf 7:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/7:9.md) — مَوَازِينُهُ

وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Kimin de tartısı hafif gelirse; işte onlar da ayetlerimize zulmeder oldukları için kendilerini ziyana uğratmış olanlardır.

### [Araf 7:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/7:85.md) — وَالْمِيزَانَ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiç bir ilahınız yoktur. Rabbınızdan size apaçık bir burhan gelmiştir. O halde ölçüyü ve tartıyı doğru tutun. İnsanların eşyasını eksik vermeyin. Ve o, ıslah olduktan sonra yeryüzünde fesad çıkarmayın. Bunlar, sizin için hayırlıdır, eğer mü’minlerden iseniz.

### [Hud 11:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/11:84.md) — وَالْمِيزَانَ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ وَلَا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِنِّي أَرَاكُمْ بِخَيْرٍ وَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ

Meal (IK): Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, O’ndan başka ilahınız yoktur. Ölçüyü tartıyı eksik tutmayın. Ben sizi, iyi bir halde, refah içinde görüyorum. Ve sizi azabla kuşatacak bir günden korkuyorum.

### [Hud 11:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/11:85.md) — وَالْمِيزَانَ

وَيَاقَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Ey kavmim; ölçüyü ve tartıyı yerine getirin. İnsanlara eşyalarını eksik vermeyin, yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayın.

### [Hicr 15:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/15:19.md) — مَوْزُونٍ

وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ

Meal (IK): Yeri de döşeyip yaydık. Oraya sabit dağlar yerleştirdik. Ve orada her şeyden ölçülü olarak yetiştirdik.

### [İsra 17:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/17:35.md) — وَزِنُوا

وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

Meal (IK): Ölçtüğünüz zaman da; ölçüyü tam tutun. Ve dosdoğru ölçekle tartın. Bu, daha hayırlı ve netice itibariyle daha güzeldir.

### [Kehf 18:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/18:105.md) — وَزْنًا

أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَلِقَائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا

Meal (IK): İşte onlar, Rabblarının ayetlerini ve O’na kavuşmayı inkar edenlerdir. Bunun için yaptıkları boşa gitmiştir. Kıyamet günü Biz, onlara değer vermeyeceğiz.

### [Enbiya 21:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/21:47.md) — الْمَوَازِينَ

وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ

Meal (IK): Biz; kıyamet günü adalet terazilerini kurarız. Hiç kimse hiç bir şeyle haksızlığa uğratılmaz. Hardal tanesi kadar bile olsa yapılanı ortaya koyarız. Hesab görenler olarak da Biz, yeteriz.

### [Müminun 23:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/23:102.md) — مَوَازِينُهُ

فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Tartıları ağır gelenler; işte onlar, felaha ermiş olanların kendileridir.

### [Müminun 23:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/23:103.md) — مَوَازِينُهُ

وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خَالِدُونَ

Meal (IK): Kimin de tartıları hafif gelirse; işte onlar, kendilerine yazık edenlerdir, cehennemde ebedi kalırlar.

### [Şuara 26:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/26:182.md) — وَزِنُوا

وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ

Meal (IK): Doğru ölçekle tartın.

### [Şura 42:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/42:17.md) — وَالْمِيزَانَ

اللَّهُ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزَانَ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; kitabı ve mizanı hak ile indirmiştir. Ne bilirsin; belki de o saat yakındır.

### [Rahman 55:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/55:7.md) — الْمِيزَانَ

وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ

Meal (IK): Göğü yükseltmiş, mizanı koymuştur.

### [Rahman 55:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/55:8.md) — الْمِيزَانِ

أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ

Meal (IK): Tartıda haksızlık etmeyin.

### [Rahman 55:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/55:9.md) — الْوَزْنَ · الْمِيزَانَ

وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ

Meal (IK): Tartıyı doğru yapın, tartılanı eksik yapmayın.

### [Hadid 57:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/57:25.md) — وَالْمِيزَانَ

لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, peygamberlerimizi açık delillerle gönderdik. Ve insanların adaleti ayakta tutmaları için beraberlerinde kitabı ve mizanı indirdik. Bir de kendisinde çetin bir sertlik ve insanlar için faydalar bulunan demiri indirdik. Allah; kimin, görmeden Allah’a ve peygamberlerine yardım edeceğini bilir. Muhakkak ki Allah; Kavi’dir, Aziz’dir.

### [Mutaffifun 83:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/83:3.md) — وَزَنُوهُمْ

وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ

Meal (IK): Ama onlara bir şey ölçüp tartarak verdikleri zaman, eksik tutarlar.

### [Karia 101:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/101:6.md) — مَوَازِينُهُ

فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ

Meal (IK): Ama kimin tartıları ağır gelirse;

### [Karia 101:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/ayet/101:8.md) — مَوَازِينُهُ

وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ

Meal (IK): Ama kimin de tartıları hafif gelirse;

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Terazi demektir. Tartı anlamındadır. “Mevazinuhu” tartılan şeyler demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والنون و و ا ي ء معهما
ز و ن، و ز ن، ن ز و، ز ن ي، ز ي ن، ي ز ن، ز ن أ، أ ز ن مستعملات
زون:
الزُّونُ: مَوْضِعٌ تُجْمع فيه الأصنام وتُنصب وتُزَيَّن.
والزُّوانُ: حَبِّ يكونُ في البُرّ يُسمّيه أهلُ السَّواد: الشَّيْلَم، الواحدةُ: زُوانة.
والزِّوَنَّةُ: المرأةُ القصيرةُ، الرَّجل: زِوَنٌّ.
وزن:
الوَزْنُ: معروفٌ. والوَزْنُ: ثقل شَيءٍ بشَيْءٍ مِثْلِه، كأَوْزانِ الدَّراهم، ويُقالُ: وَزَنَ الشّيء إذا قدّره، ووزن ثَمَر النَّخل إذا خَرَصه. ووزنت الشّيء فاتّزن وَزَنَ يَزِنُ وزنا.
والميزانُ: ما وَزَنْت به
ورجلٌ وَزِينُ الرّأي، وقد وَزُن وزانةً، إذا كان مُتَثَبِّتاً. وجارية مُوْزونةٌ: فيها قِصَرٌ.
والوَزِينُ: الحَنْظل المطحون. كانت العَرَب تتّخذُه من هبيد الحَنظَل، يَبُلُّونه باللّبن، ويأكلونه.
نزو:
النَّزْوُ: الوَثَبانُ، ومنه نَزْوُ التَّيْس. ولا يقال ينزو إلاّ في الدّوابِّ والشّاء والبقر في معنى السِّفاد. والنّازية: حِدّة الرَّجلِ المُتَنَزّي إلى الشَّرِّ، ويقال: إنّ قَلبَه لَيَنْزو إلى كذا، أي: يَنْزعُ إليه.
وقَصعةٌ نازيةُ القَعْر، أي: قَعِيرةٌ، وإذا لم تُسَمِّ قعرها قُلْتَ: هي نَزيّةٌ، أي: قعيرة.
والنُّزاءُ: النَّزَوانُ في الوَثَبانِ.
زني:
زَنَى يَزْني زِناً وزِناءً. وهو وَلَدُ زَنْيةٍ.
زين:
الزَّيْنُ: نقيضُ الشَّيْنِ. زانه الحُسْنُ يزينه زَيْنا. وازدانتِ الأرضُ بعُشبِها، وازَّيَّنَتْ وتَزَيَّنَتْ. والزّينة جامعٌ لكُلِّ ما يتزيّن به، قال:
وإذا الدُّرُّ زانَ حُسْنَ وُجُوهٍ		كان للدُّرِّ حُسْنُ وَجهِك زَيْنا
يزن:
اليَزَنيّ: ضربٌ من الأَسِنّة والرِّماح يُنسَب إلى اليَمَن. وذُو يَزَنٍ: مَلِكٌ من مُلُوك اليَمَنِ.
زنا:
زنَأ في الجبل يزنَأُ وزنوءاً، أي: صَعَِد، قال:
أَزْنَأَني الحُبُّ في سُهى تَلَفٍ		ما كنت لولا الرَّبابُ أزْنَؤُها
وزَنَّأْت بينَ القوم: حرّشت بينهم.
والزِّناء، ممدود: الضِّيقُ والأَسْر.
وأزنأ الرَّجل بَوْلَهُ إزناءً. وزَنَاًَ بَوْلُه يَزْنَأُ زُنُوءاً، أي: احتقن، ونُهِي أن يُصلِّيَ الرَّجُلُ وهو زَناءٌ.
أزن:
الأَزَنُ: لُغَةٌ في اليَزَن، مِثْل الأَلَب في اليَلَب.

##### Türkçe

باب **الزاي** ve **النون** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla beraber

**ز و ن**، **و ز ن**، **ن ز و**، **ز ن ي**، **ز ي ن**، **ي ز ن**، **ز ن أ**، **أ ز ن** kullanılagelenlerdir

**زون**:
**الزُّونُ**: putların toplandığı, dikildiği ve süslendiği bir yer.
Ve **الزُّوانُ**: buğdayda bulunan bir tane; **السَّواد** ehli ona **الشَّيْلَم** der; teki: **زُوانة**.
Ve **الزِّوَنَّةُ**: kısa kadın; erkek: **زِوَنٌّ**.

**وزن**:
**الوَزْنُ**: bilinen(şey)dir. Ve **الوَزْنُ**: bir şeyin ağırlığı(nı) onun benzeri bir şeyle (ölçmek), dirhemlerin ağırlıkları gibi; ve denilir: **وَزَنَ** şeyi, onu takdir ettiğinde; ve **وزن** hurma meyvesini, onu tahmin ettiğinde (**خَرَصه**). Ve **وزنت** şeyi, böylece dengelendi; **وَزَنَ يَزِنُ وزنا**.
Ve **الميزانُ**: onunla tarttığım şey.
Ve bir adam **وَزِينُ** görüşlü; ve **وَزُن** **وزانةً**, eğer sağlam duruşlu ise. Ve **مُوْزونةٌ** bir cariye: onda kısalık vardır.
Ve **الوَزِينُ**: öğütülmüş acı kavun (**الحَنْظل**). Araplar onu **هبيد الحَنظَل**’dan edinirlerdi; onu sütle ıslatırlar ve yerlerdi.

**نزو**:
**النَّزْوُ**: sıçrama; ondan **نَزْوُ التَّيْس**. Ve “**ينزو**” denilmez; ancak binek hayvanlarında, koyunda ve sığırda çiftleşme manasında. Ve **النّازية**: şerre doğru atılan adamın keskinliği; ve denilir: “Onun kalbi mutlaka şuna **يَنْزو** eder”, yani: ona yönelir (**يَنْزعُ**).
Ve **قَصعةٌ نازيةُ القَعْر**: yani, derin dipli; ve eğer dibini adlandırmazsan, dersin ki: o **نَزيّةٌ**, yani: derin dipli.
Ve **النُّزاءُ**: sıçramada **النَّزَوانُ**.

**زني**:
**زَنَى يَزْني زِناً وزِناءً**. Ve o, **زَنْيةٍ**nin çocuğudur.

**زين**:
**الزَّيْنُ**: **الشَّيْنِ**in zıddı. Güzellik onu süsledi; onu **زَيْنا** süsler. Ve yer, otu ile süslendi; ve **ازَّيَّنَتْ** ve **تَزَيَّنَتْ**. Ve **الزّينة**: kendisiyle süslenilen her şeyin toplayıcısıdır; dedi ki:
وإذا **الدُّرُّ** زانَ حُسْنَ وُجُوهٍ		كان للدُّرِّ حُسْنُ وَجهِك زَيْنا

**يزن**:
**اليَزَنيّ**: Yemen’e nisbet edilen mızrak uçları ve mızraklardan bir tür. Ve **ذُو يَزَنٍ**: Yemen krallarından bir kral.

**زنا**:
**زنَأ** dağda **يزنَأُ** ve **وزنوءاً**, yani: yükseldi; dedi ki:
أَزْنَأَني الحُبُّ في سُهى تَلَفٍ		ما كنت لولا الرَّبابُ أزْنَؤُها
Ve **وزَنَّأْت** kavim arasında: aralarını kızıştırdın.
Ve **الزِّناء** (medli): darlık ve esaret.
Ve adam, idrarını **أزنأ** etti, **إزناءً**. Ve onun idrarı **زَنَاًَ**; **يَزْنَأُ زُنُوءاً**, yani: tutuldu; ve erkek **زَناءٌ** iken namaz kılması yasaklandı.

**أزن**:
**الأَزَنُ**: **اليَزَن**’de bir lehçedir; **اليَلَب**’de **الأَلَب** gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الميزانُ معروف، وأصله مِوْزانٌ. وقام ميزان النهار، أي انتصفَ. ووَزَنْتُ الشيء وَزْناً وزِنَةً. ويقال: وَزَنْتُ فلاناً ووَزَنْتُ لفلان. قال تعالى: "وإذا كالوهُمْ أو وَزَنوهمْ يُخْسِرونَ". وهذا يَزِنُ درهماً. ودرهمُ وازِنٌ، أي تامٌّ. وقال الشاعر:
مثلُ العصافير أحلاماً ومـقـدرةًلو يوزَنونَ بزِفِّ الريشِ ما وزنوا
ووازَنْتُ بين الشيئين مُوازَنَةً ووِزاناً. وهذا يُوازِنُ هذا، إذا كان على زِنَتِهِ أو كان محاذيه. ويقال: وَزَنَ المُعْطي، واتَّزَنَ الآخِذُ، كما يقال نَقَدَ المُعْطي وانتقد الآخذ. والوَزينُ: الحنظل المطحون. وفلانٌ وَزينُ الرأي، أي رَزينُهُ. وقولهم: هو وزنَ الجبل، أي ناحيةً منه. وهو زِنَةَ الجبل، أي حذاءه. قال سيبويه: نُصِبا على الظرف. وتقول العرب: حَضارِ والوَزْنُ مُحْلِفانِ، وهما نجمان يطلُعان قبل سُهَيْلٍ.

##### Türkçe

**الميزانُ** bilinen (maruf)tur; aslı **مِوْزانٌ**dur. Ve **ميزان النهار** قائم oldu; yani ortalandı. Ve ben şeyi **وَزْناً** ve **زِنَةً** olarak tarttım. Ve denilir: ben falanı **وَزَنْتُ** ve ben falan için **وَزَنْتُ**. Yüce Allah dedi: "Ve onları ölçtüklerinde yahut onları **وَزَنوهمْ** (tarttıklarında) eksiltirler." Ve bu, bir dirhem tartar. Ve **درهمُ وازِنٌ**; yani tamdır. Şair dedi:
kuşlar gibi, düşler ve kudretçe;
tartılsalar tüyün hafifliğiyle, tartmadılar.

Ve iki şey arasında **مُوازَنَةً** ve **وِزاناً** olarak **وَازَنْتُ**. Ve bu, buna **يُوازِنُ**; eğer onun **زِنَتِهِ** üzere ise yahut ona bitişik/hizasındaysa. Ve denilir: veren **وَزَنَ**; alan **اتَّزَنَ**; denildiği gibi: veren **نَقَدَ** ve alan **انتقد**. Ve **الوَزينُ**: öğütülmüş **الحنظل**dür. Ve falan **وَزينُ الرأي**dir; yani onun **رَزينُهُ**dur. Ve onların sözü: o, **وزنَ الجبل**dir; yani ondan bir yan/nahiyedir. Ve o, **زِنَةَ الجبل**dir; yani onun hizasıdır. **سيبويه** dedi: zarf üzere mansub kılındılar. Ve Araplar der: **حَضارِ** ve **الوَزْنُ** yemin ettiren iki (yıldız)dır; ve ikisi, **سُهَيْلٍ**den önce doğan iki yıldızdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ن ( و ا ي ء )
زين ، زون ، زني ، زنأ ، وزن ، نزا ، نزأ ، نوز : مستعملة .
زين : الزَّيْن : نقيضُ الشَّين ، وسمعتُ صبيّاً من بني عُقَيل يقول لصبيّ آخَر : وجهِي زَيْن ووجهُك شَيْن ، أراد أنه صَبيح
الوجه ، وأن الآخر قبيحُه ، والتقدير : وجهِي ذو زَيْن ، ووجهُك ذو شَيْن ، فنعتهما بالمَصْدَر ، كما يقال : رجلٌ صَوْم وعَدْل ، أي : ذو عَدْل .
وقال اللّيث : زانَه الحُسُن يَزِينه زيناً . وازدانت الأرضُ بنباتها ازدِياناً ، وازَّيّنَتْ وتَزَيّنَتْ ، أي : حَسُنت وبَهُجَتْ .
قال : والزِّينة اسمٌ جامعٌ لكلّ شيء يُتَزيَّن به .
( زون ) : قال : والزُّون موضعٌ تُجمَع فيه الأصنام وتُنصَب ، وقال رؤبة :
وَهْنانة كالزُّون يُجْلى صَنَمُهْ
وقال غيره : كلُّ ما عُبِد من دون الله فهو زُون وزُور . نقلت عن محمد بن حبيب قالت أعرابية لابن الأعرابي : إنك تَزونُنا إذا طلعت كأنك هلال في قثمان . قال : تَزوننا وتَزينُنا واحد .
وقال الليث : رجلٌ زَوَن وامرأة زِونّةٌ إذا كانا قَصِيرين وقد قاله غيره .
وأخبَرَني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الزَّوَنْزسي : الرجلُ ذو الأبّهة والكِبْر ؛ والزَّوَنَّكُ : المُخْتالُ في مِشْيَته ، النّاظرُ في عِطْفَيه ، يُرى أن عندَه خيراً وليس عنده ذاك .
قلتُ : وقد شدّده بعضُهم فقال : رجلٌ زَوَنّكٌ ، والأصْل فيه الزَّوَنُّ فزيدت الكاف وترك التشديد .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الزُّوَنَةُ : المرأةُ العاقلة ، والزِّوَنّة : المرأة القصيرة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : في الطعام زُوَان وزُؤان وزِوان : وهو الزريُّ منه الّذي يُرمَى به .
وقال اللّيث : الزُّوَان : حَبٌّ يكون في الحِنْطَة يسمِّيه أهلُ الشام الشَّيْلَم ، الواحدة زُوَانةٌ .
ورَوَى سلمةُ عن الفرّاء أنه قال : الأزناء : الشَّيْلَم .
قلت : ولا أدري لم جمعه أزناء .
وزن : قال الله جلّ وعزّ : ( فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْناً ) ( الكهف : 105 ) .
قال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابيّ : العَرَب تقول : ما لِفلان عندنا وَزْن ، أي : قَدْرٌ لخِسّته .
وقال غيرُه : معناه : خِفّة موازِينهم من الحَسنات .
ويقال : وَزَن فلانٌ الدراهمَ وَزْناً بالمِيزان ، وإذا كالَ فقد وَزَنه أيضاً .
ويقال : وزنَ الشيءَ إذا قَدَّره ، ووَزَن ثمرَ النّخل إذا خَرَصه .
وأخبَرَني ابن منيع عن عليّ بن الجعد عن شُعبَة عن عمرو بن مرّة عن أبي البَخْتَريّ قال : سألت ابنَ عبّاس عن السلَف في النَّخْل فقال : نَهَى رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) عن بيع النَّخل حتى يُؤكل منه وحتّى يُوزَن . قلتُ : وما يُوزَن ؟ فقال رجلٌ عندَه : حتّى يَحْزَر .
قلتُ : جَعَل الحَزْرَ وَزْناً ، لأنّه خَرْصٌ وتقدير .
وقال الليث : الوَزْن ثَقْلُ شيءٍ بشيء مِثله ، كأوزان الدّراهم ، ومِثلُه الرَّزْن .
قلتُ : ورأيتُ العَرَب يسمُّون الأوزانَ الّتي يُوزَن بها التّمر وغيره الّتي سُوّيتْ من الحجارة كالأمْناء وما أشبَهَها : الموازين ، واحدها ميزان ، وهو المَثاقيل واحدها مِثْقال ، ويقال للآلهة الّتي يُوزَن بها الأشياء : مِيزان أيضاً ، وجمعُه الموازين . وجائزٌ أن يقال للميزان الواحد بأوزانِه وجميعِ آلَتِهِ : المَوازين ؛ قال الله جلّ وعزّ : ( وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ ) ( الأنبياء : 47 ) ، يريد : نَضَع الميزانَ ذا القِسْطِ .
وقال جلّ وعزّ : ( وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) ( الأعراف : 8 ) .
أراد ، والله أعلم : فمن ثَقلتْ أعمالُه الَّتي هي حَسناتُه .
وقال الزجّاج : اختَلفت الناسُ في ذكر الميزان يومَ القيامة ، فجاء في بعض التّفسير أنّه ميزان له كِفّتان ، وأنّ الميزان أُنزِل في الدّنيا ليتَعامَل الناس بالعَدْل وتُوْزَنَ به الأعمال .
وقال بعضُهم : المِيزان : العدلُ ، وذهب إلى قولهم ، هذا في وزن هذا ، وإن لم يكن مما يوزن ، وتأويله أنه قد قام في النفس مساوياً لغيره ؛ كما يقوم الوزن في مرآة العين . قال بعضهم : الميزان : الكتابُ الّذي فيه أعمالُ الخَلْق . هذا كلُّه في باب اللغة ، والاحتجاجُ سائغٌ ، إلاّ أَن الأوْلى من هذا أن يُتَّبعَ ما جاء بالأسانيد الصِّحاح ، فإن جاء في الخَبَر أنّه مِيزانٌ له كِفَّتان من حيث يَنقُل أهلُ الثّقة ، فينبغي أن يُقبَل ذلك .
وقد رُوِي عن جُوَيْبِر عن الضَّحاك أنّ الميزان العَدْلُ ، والله أعلم ، بحقيقةِ ذلك .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : امرأةٌ مَوْزُونة : قصيرةٌ عاقلةٌ . قال : والوَزْنة : المرأةُ القصيرة .
وقال الليث : جارية مَوْزونة : فيها قِصَر . قال : والوَزِين : الحَنظَل المطحون ، وكانت العَرَب تتَّخذ طعاماً من هِبِيد الحَنظَل يَبلُونه ، باللبن فيأكلونه ، يسمُّونه الوَزِين ؛ وأَنشَد :
إذا قَلَّ العُثَانُ وصارَ يوماً
خَبيئةَ بيتِ ذي الشرفِ الوَزِين
أي : صار الوزين يوماً خبيئة ببيت ذي الشرف .
ورجلٌ وَزِينُ الرأيِ ، وقد وَزُنَ وَزانةً : إذا كان متثبِّتاً .
وقال أبو سَعيد : أَوْزَنَ فلانٌ نفسَه على الأمر وأَوْزَمَها : إِذا وطّن نفسَه عليه .
وقال أبو زيد : أكلَ فلانٌ وَزْمة ووَزْنَةً ، أي : وَجْبةً ؛ وقاله أبو عمرو .
ويقال : وَزَنْتُ فلاناً شيئاً ، وَوَزَنْتُ له شيئاً بمعنًى واحد ، قال الله : ( يَسْتَوْفُونَ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ ) ( المطففين : 3 ) ، المعنى : إذا كالُوا لهم أو وَزَنوا لهم .
نزا : قال الليث : النَّزْوُ : الوَثَبان ، ومنه نَزْوَ التّيْس ولا يقال إلاّ للشّاة والدّواب والبقر في معنى السِّفاد .
وقال الفرّاء : الإنزاء : حَرَكات التّيُوس عند السِّغاد ، رواه سلمة عنه .
أبو بكر : يقال للفحل : إنه لكبير النزاء ، أي : النزو . وقال : وحكى الكسائي : النزاء بالكسر قال : والهُذَاء من الهذيان بضم الهاء .
وقال الليث : النَّازِيةُ : حِدَّةُ الرجل المتَنَزِّي إلى الشرّ ، وهي النَّوازِي . ويقال : إن قلبَه ليَنْزُو إلى كذا ، أي : ينزع إليه .
قال : وقَصْعةٌ نازِية القَعْرِ ، أي : قَعيرة ، وإذا لم تُسَمِّ قعرَها قلتَ : هي نَزِيةٌ أي قَعيرة . والنزَاءُ : هو النزَوان في الوَثْب .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : وقَع في الغَنَم نُزاء ونُقازٌ وهما معاً داءٌ يأخذها فتَنْزُو منه وتَنقُزُ حتّى تموت .
ويقال : نزا الطعامُ يَنْزُو : إذا غَلاَ سِعْرُه .
وفي حديث أبي عامر الأشعريّ أنه كان في وقعة هَوَازنَ رُمِيَ بَهْمٌ في رُكبتيه فنُزيَ منه فمات ، معناهُ : أنَّه نزِف منه بِكثرةِ ما سالَ من دَمِه .
ويقال : نزِيَ ونزِف ، وأصابتهُ جراحةٌ فنُزِيَ منها ومات .
نزأ : أبو عبيد عن أبي عمرو : ونَزأْت عليه ، عَمَلت عليه .
وقال أبو زيد : نَزَأْتُ بين القوم أنْزَأ نَزْأً : إذا أفسَدْتَ بينهم ، وكذلك نَزَغتُ بينهم .
ابن بُزُرج قال : الواحد من النزآت نَزأة ، فعلة مفتوحة الفاء خفيفة ، وهي الحاجة تنزأ ؛ أي : تطرأ على صاحبها وهو عاقل ، وهو مهموز .
زني ( زنأ ) : يقال : زَنيَ الزّاني يَزنِي زِناً ، مقصورٌ ، وزِناءً ممدود .
وقال الفرّاء في ( كتاب المصادر ) : هو لغَيّةٍ ولِزَنْيَةٍ ، وهو لغَيْرِ رَشْدة ، كلُّه بالفتح .
قال : وقال الكسائيّ : ويجوزُ رَشْدة ورِشْدة بالكسر والفتح ، فأما غَيَّة فهو بالفتح لا غير . ومن أمثالهم : ( لا حِصْنُها حِصْنٌ ولا الزِّنا زِنا ) .
قال أبو زيد : يضرب مثلاً للذي يَكُفّ عن الخير ثم يُفرِّط فيه ، أو الّذي يَكُفّ عن الشر ثم يفرّط فيه ولا يَدوم على طريقةٍ واحدة .
وقال زيد بن كُثوة : الزِّنْءُ : الزُّنُوّ في الجَبَل .
وقال ابن السكّيت : يقال زَنَأ عليه : إذا ضَيّق عليه ؛ مثقّلة مهموزة . والزّناءُ : الضيِّق .
وأنشَدَني ابن الأعرابي :
لا هُمَّ إنَّ الحارِثَ بنَ جَبَلَةَ
زَنَّى على أَبِيه ثم قَتَلَهْ
ورَكِبَ الشادِخةَ المُحَجَّلةَ
قال : وكان أصلُه زَنَّا على أبيه بالهمز ، للضَّرورة . وقد زَنّاه من التزنِية ، أي : قَذَفه .
قال : ويقال : زَنَأَ في الجَبَل يَزْنَأُ زَنْأً : إذا صَعِد فيه .
وقالت امرأةٌ من العرب :
أشْبِه أبا أمِّكَ أو أشبهْ حَمَلْ
وارقَ إلى الخيرات زَنْأً في الجَبَلْ
أبو عُبيد عن أبي عمرو : الزَّناء ، ممدود : القَصِير ، وقال ابن مقبل :
وتولِجُ في الظِّل الزَّناء رُؤُوسَها
وتحسبها هِيماً وهُنّ صَحائحُ
ورُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه نَهَى أن يصلِّيَ الرجُل وهو زَنَاء .
قال أبو عُبيد : قال الكسائيّ : الزّناءُ هو الحاقِن بَوْلَه ، يقال منه قد زَنأَ بَوْلَه يَزْنَأُ زُنُوءاً إذا احتَقَن . وأَزْنَأ الرجُل بَوْلَه إزْناءً : إذا حَقَنَه .
قال أبو عُبيد : هو الزَّناء ممدود ، وأصلُه الضيّق ، وكلُّ شيء ضَيِّق فهو زَناء ، وقال الأخطلُ يذكر القَبر :
وإذا قذِفْتُ إلى زنَاءٍ قَعْرُها
غَبراءَ مُظْلِمةٍ مِن الأَحْفارِ
وقال : وكأنّ الحاقِنَ سمِّي زَنَاءً لأنّ البولَ يَحتقِن فيُضيِّق عليه .
قال : وقال أبو عمرو : زَنأْتُ إلى الشيء : دَنَوْت .
وقال الفرّاء : زَنَأَ فلانٌ للخمسين إذا دَنَا لها .
وقال أبو زيد : زَنَأَ إليه يَزْنَأ : إذا لَجَأَ إليه ، وأَزْنَأْتُه : ألجأتُه .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : زنأتُ إلى الشَّيء : دَنَوْت منه .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال للسِّقَاء : الّذي ليس بضخمٍ آدِيٌ ، فإذا كان صغيراً فهو نزىء مهموز .
وقال : النَّزِيّةُ بغير همز : ما فاجَأَك من مَطَر أو سوقٍ أو أَمْرٍ ، وأنشد :
وفي العارِضِين المُصْعِدين نَزِيّةٌ
من الشَّوْقِ مَجْتُوبٌ به القَلبُ أَجْمَعُ
سلمة : قالت الدُّبَيْرِيّة : الزَّانُ : التُّخمة ، وأنشدت :
مُصَحَّحٌ ليس يَشْكو الزانَ خَشْلَتُه
ولا يُخافُ على أمعائه العَرَبُ
ويقال : رمح يَزَنّي وأَزني ، مَنسوبٌ إلى ذي يَزَن ، أحد ملوك الأَزواءِ من اليمن . وبعضهم يَهمِزُ فيقول : رُمْح يَزْدَنِيّ وأَزْأَنِيّ ، ذكره ابن السكّيت .
نوز : شَمر عن القَعْنَبيّ عن حِزام بن هشام عن أبيه قال : رأيتُ عمرَ أتاه رجلٌ بالمصلَّى عامَ الرَّمادة من مُزينة فشكا إليه سوءَ الحال ، وإشراف عيالِه على الهلاك ، فأعطاه ثلاثة أنْبَابٍ جزائر ، وجعل عليهن
غَرائر فيهنّ رِزَمٌ من دقيق ، ثم قال له : سِرْ ، فإذا قدمْتَ فانحرْ نَاقةً فأطعمهم بوَدكِها ودقيقها ، ولا تُكثر إِطعامهم في أوَّل ما تُطعمهم ونَوِّزْ ثم لَبِثَ حيناً ، فإذا هو بالشيخ المُزَنَّى فسأَله ، فقال : فعلتُ ما أَمرتني به ، وأتَى اللَّهُ بالحيَا ، فبعْتُ الناقتين ، واشتريتُ للعيال صُبّةً من الغنم ، فهي تروح عليهم .
قال شمر : قال القَعْنَبِيُّ : قوله : نَوِّزْ ، أي : قَللْ .
قال شمر : ولم أسمعْ هذه الكلمة إلاَّ له .

##### Türkçe

ز ن ( و ا ي ء )
**زين** ، **زون** ، **زني** ، **زنأ** ، **وزن** ، **نزا** ، **نزأ** ، **نوز** : kullanımdadır.

**زين** : **الزَّيْن** : **الشَّين**’in zıddıdır; Benî **عُقَيل**’den bir çocuğun başka bir çocuğa şöyle dediğini işittim: Yüzüm **زَيْن** ve yüzün **شَيْن**; onun muradı, yüzü güzel olan (çocuk) olduğu, ötekinin ise yüzü çirkin olduğudur. Takdir: Yüzüm **زَيْن** sahibi, yüzün **شَيْن** sahibi; böylece ikisini de mastarla niteledi; nitekim “adam **صَوْم** ve **عَدْل**” denir; yani: **عَدْل** sahibi.

Leys dedi: Güzellik onu süsledi; onu **يزِينه** **زيناً**. Yer, bitkisiyle **ازدِياناً** süslendi; **وازَّيّنَتْ** ve **تَزَيّنَتْ**; yani: güzelleşti ve sevinçli/parlak oldu.

Dedi: **الزِّينة** her ne ile süslenilirse onun her bir şeyi için toplayıcı bir isimdir.

( **زون** ) : Dedi: **الزُّون** putların toplandığı ve dikildiği bir yerdir. Rü’be dedi:
وَهْنانة كالزُّون يُجْلى صَنَمُهْ

Başkası dedi: Allah’tan başka ibadet edilen her şey **زُون** ve **زُور**’dur. Muhammed b. Habîb’den naklettim: Bir bedevî kadın İbnü’l-A‘râbî’ye dedi ki: Sen doğduğun zaman bizi **تَزونُنا** ediyorsun; sanki **قثمان**’da bir hilâl gibisin. Dedi: **تَزوننا** ile **تَزينُنا** birdir.

Leys dedi: **زَوَن** bir adam ve **زِونّةٌ** bir kadın: ikisi de kısa oldukları zaman; başkası da bunu söylemiştir.

Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: **الزَّوَنْزسي**: heybet ve kibir sahibi adam; **الزَّوَنَّكُ**: yürüyüşünde kendini beğenen, iki yanına bakan; onda bir hayır var sanılır, hâlbuki onda o yoktur.

Dedim: Bazıları onu şeddeli yaptı da şöyle dedi: **زَوَنّكٌ** bir adam; aslı onda **الزَّوَنُّ**’dur; sonra **الكاف** artırıldı ve şedde terk edildi.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الزُّوَنَةُ**: akıllı kadın; **الزِّوَنّة**: kısa kadın.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Yiyecekte **زُوَان** ve **زُؤان** ve **زِوان** vardır: o, onun kötü olanıdır; onunla atılır.

Leys dedi: **الزُّوَان**: buğdayda bulunan bir danedir; Şam ehli ona **الشَّيْلَم** der; teki **زُوَانةٌ**’dır.

Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti; dedi ki: **الأزناء**: **الشَّيْلَم**.

Dedim: Onu niçin **أزناء** diye cem‘ etti, bilmiyorum.

**وزن** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ **وَزْناً** ) ( الكهف : 105 ) .

Ebû’l-‘Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar der ki: Filânın bizim yanımızda **وَزْن**’i yoktur; yani: aşağılığı sebebiyle bir değer (yoktur).

Başkası dedi: Manası: hasenatlardan mizanlarının hafifliğidir.

Ve denir: Filân dirhemleri mizanla **وَزْناً** tarttı; ölçtüğü zaman da onu tartmış olur.

Ve denir: Bir şeyi **وزن** etti: onu takdir etti; hurma meyvesini **وزن** etti: onu tahmin etti.

İbn Menî‘ bana, Ali b. el-Ca‘d’dan, Şu‘be’den, Amr b. Murra’dan, Ebû’l-Bahtârî’den haber verdi; dedi: İbn Abbâs’a hurmada selef hakkında sordum; dedi: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) hurmayı, ondan yeninceye ve **يُوزَن** edilinceye kadar satmayı yasakladı. Dedim: Neyi **يُوزَن** eder? Yanında bir adam dedi ki: Ta ki **يَحْزَر** etsin.

Dedim: **الحَزْر**’ı **وَزْناً** kıldı; çünkü o, tahmin ve takdirdir.

Leys dedi: **الوَزْن** bir şeyin ağırlığının, onun benzeri bir şeyle (ölçülmesi)dir; dirhemlerin ağırlıkları gibi; benzeri **الرَّزْن**’dir.

Dedim: Arapların, hurma ve başkasıyla tartılan; taşlardan **الأمْناء** ve benzerleri gibi düzeltilmiş olan ağırlıklara: **الموازين** dediklerini gördüm; teki **ميزان**’dır. O, **المَثاقيل**’dir; teki **مِثْقال**’dır. Ve şeylerin kendisiyle tartıldığı âletlere de **مِيزان** denir; cem‘i **الموازين**’dir. Bir tek mizana, ağırlıkları ve bütün âletleriyle birlikte, **المَوازين** denmesi caizdir; Allah جلّ وعزّ dedi: ( وَنَضَعُ **الْمَوَازِينَ** الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ ) ( الأنبياء : 47 ) ; muradı: adalet sahibi mizanı koyarız.

Ve جلّ وعزّ dedi: ( وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَن ثَقُلَتْ **مَوَازِينُهُ** فَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) ( الأعراف : 8 ) .

Muradı, Allah daha iyi bilir: kimin amelleri—ki onlar hasenatıdır—ağır gelirse.

Zeccâc dedi: İnsanlar kıyamet günü mizanı anmada ihtilaf etti; bazı tefsirde geldi ki o, iki kefeli bir mizandır; ve mizan dünyada, insanların adaletle muamele etmeleri ve amellerin onunla tartılması için indirildi.

Bazıları dedi: **المِيزان**: adalettir. Ve onların “bu, bunun **وزن**’undadır” sözlerine gitti; her ne kadar tartılan şeylerden olmasa da. Onun te’vili: nefiste, başkasına eşit olarak durmuştur; tıpkı ağırlığın göz aynasında durması gibi. Bazıları dedi: **الميزان**: mahlûkun amellerinin bulunduğu kitaptır. Bunun hepsi dil babındadır; istidlal câizdir; ancak bunun daha evlâsı, sahih isnadlarla gelenin izlenmesidir; eğer haberde, güven ehlinin naklettiği yönden, onun iki kefeli bir **مِيزان** olduğu gelirse, o kabul edilmelidir.

Cüveybir’den, Dahhâk’tan rivayet edildi ki: mizan adalettir; Allah daha iyi bilir, bunun hakikatini.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **مَوْزُونة** bir kadın: kısa, akıllı. Dedi: **الوَزْنة**: kısa kadın.

Leys dedi: **مَوْزونة** bir câriye: onda kısalık vardır. Dedi: **الوَزِين**: öğütülmüş **الحَنظَل**’dır. Araplar **الحَنظَل**’ın **هِبِيد**’inden bir yiyecek edinirlerdi; onu sütle ıslatırlar, sonra yerlerdi; ona **الوَزِين** derlerdi. Ve inşâd etti:
إذا قَلَّ العُثَانُ وصارَ يوماً
خَبيئةَ بيتِ ذي الشرفِ الوَزِين

Yani: **الوَزِين** bir gün şeref sahibinin evinde bir saklı (azık) oldu.

Ve **وَزِينُ الرأيِ** bir adam; ve **وَزانةً** **وَزُنَ**: eğer sağlam duruşlu ise.

Ebû Sa‘îd dedi: Filân, iş üzerine nefsini **أَوْزَنَ** etti ve onu **أَوْزَمَ** etti: eğer nefsini ona alıştırdıysa.

Ebû Zeyd dedi: Filân **وَزْمة** ve **وَزْنَةً** yedi; yani: bir öğün; Ebû Amr da bunu söyledi.

Ve denir: Filâna bir şeyi **وَزَنْتُ**; ve ona bir şeyi **وَوَزَنْتُ**: bir manadadır. Allah dedi: ( يَسْتَوْفُونَ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ **وَّزَنُوهُمْ** يُخْسِرُونَ ) ( المطففين : 3 ) ; mana: onlara ölçtükleri veya onlara tarttıkları zaman eksiltirler.

**نزا** : Leys dedi: **النَّزْوُ**: sıçramadır; ondan **نَزْوَ** teke (sıçraması)dır; yalnız koyun, binek hayvanları ve sığır için, çiftleşme manasında söylenir.

Ferrâ dedi: **الإنزاء**: çiftleşme sırasında tekelerin hareketleridir; Seleme onu ondan rivayet etti.

Ebû Bekr: Erkeğe denir ki: o, büyük **النزاء** sahibidir; yani: **النزو**. Dedi: Kisâî’nin naklettiğini aktardı: **النزاء** kesre ile. Dedi: **الهُذَاء** da he’nin zammıyla, hezeyandan (gelir).

Leys dedi: **النَّازِيةُ**: şerre doğru atılan adamın keskinliğidir; o, **النَّوازِي**’dir. Ve denir: Onun kalbi şuna **يَنْزُو** eder; yani: ona meyleder.

Dedi: **قَصْعةٌ نازِية القَعْرِ**: yani: dibi derin. Dibi adlandırmazsan: o **نَزِيةٌ**’dir; yani: dibi derin. **النزَاءُ**: sıçramada **النزَوان**’dır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Koyunlarda **نُزاء** ve **نُقازٌ** vuku bulur; ikisi birlikte bir hastalıktır; onu tutar da ondan sıçrar ve zıplar; nihayet ölür.

Ve denir: Yiyecek **نزا** eder, **يَنْزُو**: eğer fiyatı yükselirse.

Ebû Âmir el-Eş‘arî hadîsinde: **هَوَازن** vak‘asında idi; dizlerine bir ok atıldı; ondan **نُزيَ** edildi de öldü; manası: ondan, kanının çokça akması sebebiyle, kanı çekildi.

Ve denir: **نزِيَ** ve **نزِف**; ona bir yara isabet etti de ondan **نُزِيَ** edildi ve öldü.

**نزأ** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **ونَزأْت عليه**: ona karşı iş yaptım.

Ebû Zeyd dedi: Kavim arasında **نَزَأْتُ** ederim, **أنْزَأ** **نَزْأً**: eğer aralarını bozarsam; aynı şekilde aralarında **نَزَغتُ**.

İbn Büzürc dedi: **النزآت**’ın teki **نَزأة**’dir; **فعلة** (vezninde), fâ’sı fethalı, hafif; o, **تنزأ** eden bir ihtiyaçtır; yani: sahibine—o akıllı iken—ansızın arız olur; hemzelidir.

**زني** ( **زنأ** ) : Denir: Zina eden **زَنيَ** eder; **يَزنِي** **زِناً**; kısaltılmıştır; ve **زِناءً** uzatılmıştır.

Ferrâ ( **كتاب المصادر** )’da dedi: O, **لغَيّةٍ** ve **لِزَنْيَةٍ** içindir; o, **لغَيْرِ رَشْدة** içindir; hepsi fetha iledir.

Dedi: Kisâî dedi: **رَشْدة** ve **رِشْدة** kesre ve fetha ile caizdir; fakat **غَيَّة** yalnız fetha iledir. Mesellerinden: ( لا حِصْنُها حِصْنٌ ولا **الزِّنا** زِنا ) .

Ebû Zeyd dedi: Hayırdan geri duran sonra onda gevşeklik gösteren için; yahut şerden geri duran sonra onda gevşeklik gösteren ve tek bir yol üzere devam etmeyen için mesel olarak vurulur.

Zeyd b. Kusve dedi: **الزِّنْءُ**: dağda **الزُّنُوّ**’dur.

İbnü’s-Sikkît dedi: **زَنَأ عليه** denir: eğer ona daraltırsa; ağırlaştırılmış, hemzeli. **الزّناءُ**: darlıktır.

İbnü’l-A‘râbî bana inşâd etti:
لا هُمَّ إنَّ الحارِثَ بنَ جَبَلَةَ
زَنَّى على أَبِيه ثم قَتَلَهْ
ورَكِبَ الشادِخةَ المُحَجَّلةَ

Dedi: Aslı, zaruret için, hemze ile “**زَنَّا** على أبيه” idi. Ve onu **التزنِية**’den **زَنّاه** etti; yani: ona iftira attı.

Dedi: Ve denir: Dağda **زَنَأَ** eder, **يَزْنَأُ** **زَنْأً**: eğer onda yükselirse.

Araplardan bir kadın dedi:
أشْبِه أبا أمِّكَ أو أشبهْ حَمَلْ
وارقَ إلى الخيرات زَنْأً في الجَبَلْ

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الزَّناء** (uzatılmış): kısa boylu. İbn Mukbil dedi:
وتولِجُ في الظِّل الزَّناء رُؤُوسَها
وتحسبها هِيماً وهُنّ صَحائحُ

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: Adamın, o **زَنَاء** iken namaz kılmasını yasakladı.

Ebû Ubeyd dedi: Kisâî dedi: **الزّناءُ** idrarını tutandır; ondan “**زَنأَ** بَوْلَه **يَزْنَأُ** **زُنُوءاً**” denir: eğer tuttuysa. Ve adam idrarını **أَزْنَأ** eder, **إزْناءً**: eğer onu tuttuysa.

Ebû Ubeyd dedi: O, uzatılmış **الزَّناء**’dır; aslı darlıktır; dar olan her şey **زَناء**’dır. Ahtal, kabri anarak dedi:
وإذا قذِفْتُ إلى زنَاءٍ قَعْرُها
غَبراءَ مُظْلِمةٍ مِن الأَحْفارِ

Dedi: Sanki idrarını tutan, **زَنَاء** diye adlandırıldı; çünkü idrar tutulur da ona dar gelir.

Dedi: Ebû Amr dedi: Bir şeye doğru **زَنأْتُ**: yaklaştım.

Ferrâ dedi: Filân elliye **زَنَأَ** etti: eğer ona yaklaştıysa.

Ebû Zeyd dedi: Ona **زَنَأَ** eder, **يَزْنَأ**: eğer ona sığınırsa; ve onu **أَزْنَأْتُ**: onu sığındırdım/zorladım.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Bir şeye **زنأتُ**: ona yaklaştım.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Tuluma denir: iri olmayanına **آدِيٌ**; küçük olursa hemzeli **نزىء**’dür.

Dedi: Hemzesiz **النَّزِيّةُ**: yağmurdan, çarşıdan veya işten seni ansızın karşılayan şeydir. Ve inşâd etti:
وفي العارِضِين المُصْعِدين نَزِيّةٌ
من الشَّوْقِ مَجْتُوبٌ به القَلبُ أَجْمَعُ

Seleme: **الدُّبَيْرِيّة** dedi ki: **الزَّانُ**: tıka basa doymadır. Ve inşâd etti:
مُصَحَّحٌ ليس يَشْكو الزانَ خَشْلَتُه
ولا يُخافُ على أمعائه العَرَبُ

Ve denir: **يَزَنّي** ve **أَزني** bir mızrak; **ذي يَزَن**’e nisbetlidir; Yemen’den **الأَزواءِ** krallarından biridir. Bazıları hemzeler de şöyle der: **يَزْدَنِيّ** bir mızrak ve **أَزْأَنِيّ**; onu İbnü’s-Sikkît zikretti.

**نوز** : Şemmer, Ka‘nebî’den, Hızâm b. Hişâm’dan, babasından: Dediki: **الرَّمادة** yılında musallâda Ömer’i gördüm; **مُزينة**’den bir adam ona geldi; kötü hâlini ve ailesinin helâke yaklaşmasını ona şikâyet etti. Ona üç **أنْبَابٍ** **جزائر** verdi; onların üzerine, içinde un demetleri bulunan **غَرائر** koydu. Sonra ona dedi: Yürü; vardığın zaman bir deve kes; onları onun yağıyla ve unuyla doyur. Onları ilk doyurduğunda çokça doyurma; **ونَوِّزْ**; sonra bir müddet bekle. Derken o, **المُزَنَّى** ihtiyarı gördü; ona sordu. O dedi: Bana emrettiğini yaptım; Allah yağmuru getirdi; iki deveyi sattım; aile için koyundan bir **صُبّةً** satın aldım; o, akşamleyin onlara döner.

Şemmer dedi: Ka‘nebî dedi: Onun sözü: **نَوِّزْ**; yani: azalt.

Şemmer dedi: Bu kelimeyi ondan başka kimseden işitmedim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والزاء وما يثلثهما)
(وزع) الواو والزاء والعين: بناءٌ موضوعٌ على غير قياس. ووَزَعْته عن الأمر: كفَفْته. قال الله سبحانه: (فَهُمْ يُوزَعُونَ)[النمل 17]، أي يحبَس أوّلُهم على آخِرِهم. وجمع الوازع وَزَعَة. وفي بعض الكلام: "ما يَزَعُ السُّلطانُ أكثَرُ مِمَّا يَزَعُ القرآن(1)"، أي إنَّ النَّاسَ للسُّلطان أخْوَف.‏
وبناء آخر، يقال: أوْزَعَ اللهُ فلاناً الشُّكرَ: ألْهَمَه إياه. ويقال هو من أُوزِعَ بالشَّيءِ، إذا أُولِعَ به، كأنَّ الله تعالى يُولِعُه بشُكْرِه. وبها أوزاعُ من النّاس، أي جماعات.‏
(وزغ) الواو والزاء والغين، ليس فيه إلاّ الوزَغَة(2): العَظَاية. ويقال للرِّجال الضِّعاف أوزاغ.‏
(وزف) الواو والزاء والفاء يقال وَزَفَ الرّجُل: أسْرَعَ في المَشْي. وقرئت: ﴿فَأقْبَلُوا إلَيْهِ يَزِفُونَ(3)﴾ [الصافات 94] مخفَّفة.‏
(وزم) الواو والزاء والميم: بناءٌ أيضاً على غير قياس، وفيه كلمات منفردة. فالوَزْمة أن يأكلَ الرّجُل مَرَّة واحدة كالوَجْبة. يقال: وَزَمُوا وَزْمَة شتائهِم: امْتارُوا لـه كِفايتَهم من الطَّعام. والوَزْمَةُ(4) والوَزيم: حُزْمةٌ من بقل. والوَزِيم: اللَّحم يُجَفَّف. والوَزْمة من الضِّباب: أنْ يُطْبَخَ لحمُها ثمَّ يُيَبَّس. والمتوزِّم: الشَّديد الوطْء.‏
(وزن) الواو والزاء والنون: بناءٌ يدلُّ على تعديلٍ واستقامة: ووزَنْتُ الشّيءَ وزْناً. والزِّنَة قَدرُ وزنِ الشَّيء؛ والأصل وَزْنَة. ويقال: قام مِيزانُ النَّهار، إذا انتصَفَ النَّهار. وهذا يُوازِنُ ذلك، أي هو مُحاذِيه. ووَزِينُ الرَّأْيِ: معتدِلُه. وهو راجحُ الوَزْن، إذا نسَبُوه إلى رَجَاحة الرّأْي وشِدَّة العقْل.‏
ومما شذَّ عن هذا الباب شيءٌ ذُكِرَ عن الخليل: أنَّ الوَزِين: الحنظل المعجونُ(5) كان يُتَّخَذُ طعاماً. ويقال الوَزْن: الفِدْرة من التَّمر.‏
(وزا) الواو والزاء والحرف المعتلّ أو المهموز: أُصَيلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في شَيءٍ واكتناز. يقال للحِمار المجتمع الخَلْق: وَزىً، وللرّجُل القصير وَزىً. وهذا غير مهموز.‏
وأمَّا المهموز فقال أبو زيد: وَزَّأْتُ الوِعاء تَوْزيئاً وتَوْزِئةً، إذا أجَدْت(6) كَنْزَه(7).‏
(وزر) الواو والزاء والراء أصلانِ صحيحان: أحدهما* الملجأ، والآخَر الثِّقَل في الشَّيء.‏
الأوَّل الوَزَر: الملجأ. قال الله تعالى: ﴿كَلاَّ لاَ وَزَرَ﴾ [القيامة 11]. وحكى الشَّيباني: أوْزَرَ فلانٌ الشَّيءَ: أحرَزَه. [و] الوِزْر: حِمْل الرَّجل إذا بَسَطَ ثوبَه فجعل فيه المتاعَ وحَمَله، ولذلك سمِّي الذَّنْب وِزْراً. وكذا الوِزْر: السِّلاح، والجمع أوزار. قال الأعشى:‏
وأعددتُ للحربِ أوزارَها *** رِماحاً طِوالاً وخَيلاً ذُكورا(8)‏
والوزير سمِّي به لأنّه يحمل الثِّقل عن صاحِبِه.‏
وحكى ناسٌ - لعلَّهُ أن يكون صحيحاً- أوزَرْتُ مالَه: ذهبتُ به. ووَزَرْتُهُ: غلَبْتُه. قال:‏
* قَدْ وَزَرَتْ جِلَّتَها أمهارُها(9) *‏
--------------ــ
(1) لفظه في اللسان: "من يزع السلطان أكثر ممن يزع القرآن". وفي الأصل هنا: "مما لا يزع"، وكلمة "لا" مقحمة.‏
(2) في الأصل: "الوزغ"، وإنما الوزغ: جمع وزغة.‏
(3) هي قراءة مجاهد، وعبد الله بن يزيد، والضحاك، ويحيى بن عبد الرحمن، وابن أبي عبلة. وقرأ الجمهور: "يزفون" مضارع زف، المضعف، وقرأ حمزة ومجاهد أيضاً، وابن وثاب والأعمش: "يزفون" مضارع أزف المزيد بالهمزة. وقرئ أيضاً: "يزفون" مبنياً للمفعول، و"يزفون" من قولهم زفاه يزفوه، بمعنى حداه. تفسير أبي حيان (7: 366) من سورة الصافات.‏
(4) بدله في المجمل واللسان والقاموس "الوزم". وأما الوزمة فسرت في القاموس بأنها المقدار.‏
(5) ونحوه في المجمل، ونصه: "ويقال: الوزين حنظل يعجن ويؤكل". لكن في اللسان والقاموس: "الحنظل المطحون".‏
(6) في الأصل: "أخذت"، والذي في المجمل واللسان والقاموس: "شددت".‏
(7) الكنز: الملء.‏
(8) ديوان الأعشى 71 واللسان (وزر).‏
(9) أنشده في اللسان (وزر) بهذا الضبط، لكن ضبط في المجمل برفع "جلتها" ونصب "أمهارها".‏

ـ

##### Türkçe

(وav ve **الزاي** ve ikisini üçleyen şeyler babı)
(**وزع**) **الواو** ve **الزاي** ve **العين**: kıyasa göre olmayan konulmuş bir bina. Ve onu işten **وَزَعْتُه**: onu men ettim. Allah sübhânehû dedi: (**فَهُمْ يُوزَعُونَ**) [en-Neml 17], yani onların evveli âhirlerine hapsedilir. Ve **الوازع**’ın cemi **وَزَعَة**’dır. Ve bazı sözde: “**ما يَزَعُ السُّلطانُ أكثَرُ مِمَّا يَزَعُ القرآن**(1)”, yani insanların sultandan korkusu daha fazladır.‏
Ve başka bir bina: denir ki: Allah falanı şükre **أَوْزَعَ**: onu ona ilham etti. Ve denir ki o, bir şeyle **أُوزِعَ** olandandır; ona düşkün olduysa; sanki Allah teâlâ onu kendi şükrüne düşkün kılar. Ve onda insanlardan **أوزاعُ** vardır, yani cemaatler.‏
(**وزغ**) **الواو** ve **الزاي** ve **الغين**; onda ancak **الوزَغَة**(2) vardır: kertenkele. Ve zayıf erkeklere **أوزاغ** denir.‏
(**وزف**) **الواو** ve **الزاي** ve **الفاء**: denir **وَزَفَ** adam: yürüyüşte hızlandı. Ve şu okunmuştur: ﴿**فَأقْبَلُوا إلَيْهِ يَزِفُونَ**(3)﴾ [es-Sâffât 94] hafifletilmiş olarak.‏
(**وزم**) **الواو** ve **الزاي** ve **الميم**: yine kıyasa göre olmayan bir bina; onda tekil kelimeler vardır. Öyleyse **الوَزْمة**: adamın bir defa yemesi, **الوَجْبة** gibi. Denir: kışlarının **وَزْمَة**’sini **وَزَمُوا**: onun için yiyecekten yeterlerini azık edindiler. Ve **الوَزْمَة**(4) ve **الوَزيم**: ot demeti. Ve **الوَزِيم**: kurutulan et. Ve kertenkelelerden **الوَزْمة**: etinin pişirilip sonra kurutulmasıdır. Ve **المتوزِّم**: basışı şiddetli olan.‏
(**وزن**) **الواو** ve **الزاي** ve **النون**: bir düzeltmeye ve doğruluğa delâlet eden bir bina: ve şeyi **وَزَنْتُ** tartma olarak. Ve **الزِّنَة** şeyin tartısının miktarıdır; asıl **وَزْنَة**’dir. Ve denir: gündüzün **مِيزانُ**’ı kalktı, gündüz ortalandığında. Ve bu, ona **يُوازِنُ**; yani o, onun hizasındadır. Ve **وَزِينُ الرَّأْيِ**: onun mutedil olanıdır. Ve o, **راجحُ الوَزْن**’dür; onu görüşün rüchânına ve aklın şiddetine nisbet ettiklerinde.‏
Ve bu babdan şâz olan şeylerden, Halîl’den zikredilen bir şey: **الوَزِين**’in yoğrulmuş acı kavun(5) olduğu; yiyecek edinilirdi. Ve denir **الوَزْن**: hurmadan bir parça.‏
(**وزا**) **الواو** ve **الزاي** ve illetli yahut hemzeli harf: bir asıl; bir şeyde toplanmaya ve birikmeye delâlet eder. Yaratılışı toplanmış eşeğe **وَزىً** denir; kısa adama **وَزىً**. Ve bu hemzeli değildir.‏
Hemzeli olana gelince, Ebû Zeyd dedi: kabı **وَزَّأْتُ** **تَوْزيئاً** ve **تَوْزِئةً**; eğer onun doldurmasını iyi yaptıysam(6) (7).‏
(**وزر**) **الواو** ve **الزاي** ve **الراء** iki sahih asıldır: biri sığınak, diğeri şeyde ağırlık.‏
Birincisi **الوَزَر**: sığınak. Allah teâlâ dedi: ﴿**كَلاَّ لاَ وَزَرَ**﴾ [el-Kıyâme 11]. Şeybânî nakletti: falan şeyi **أَوْزَرَ**: onu korunaklı kıldı. Ve **الوِزْر**: adamın yüküdür; elbisesini yaydığı, içine eşyayı koyup taşıdığı zaman; bundan dolayı günah **وِزْراً** diye adlandırıldı. Ve yine **الوِزْر**: silahtır; cemi **أوزار**. A‘şâ dedi:‏
Ve savaşa onun **أوزار**’ını hazırladım *** uzun mızraklar ve erkek atlar(8)‏
Ve vezir, onunla adlandırıldı; çünkü o, sahibinden ağırlığı taşır.‏
Bazı kimseler nakletti –belki sahih olur–: onun malını **أوزَرْتُ**: onunla gittim. Ve onu **وَزَرْتُهُ**: ona galip geldim. Dedi:‏
* Onun iri olanını tayları **قَدْ وَزَرَتْ**(9) *‏
--------------ــ
(1) Lisân’da lafzı: “**من يزع السلطان أكثر ممن يزع القرآن**”. Ve aslında burada: “**مما لا يزع**”, ve “**لا**” kelimesi araya sokulmuştur.‏
(2) Asılda: “**الوزغ**”; hâlbuki **الوزغ**: **وزغة**’nin cemidir.‏
(3) O, Mücâhid’in, Abdullah b. Yezîd’in, Dahhâk’ın, Yahyâ b. Abdurrahmân’ın ve İbn Ebî ‘Able’nin kıraatidir. Cumhur: “**يزفون**”u, şeddeli **زف**’in muzârîsi olarak okudu; Hamza ve Mücâhid de, İbn Vessâb ve A‘meş: “**يزفون**”u hemze ile ziyadeli **أزف**’in muzârîsi olarak okudu. Ve ayrıca: “**يزفون**” meçhûl bina ile, ve “**يزفون**” da “**زفاه يزفوه**” sözlerinden, “onu sevk etti” mânâsında okunmuştur. Ebû Hayyân tefsiri (7: 366), Sâffât sûresinden.‏
(4) Bunun yerine Mücmel, Lisân ve Kâmûs’ta “**الوزم**” vardır. **الوزمة** ise Kâmûs’ta miktar olarak tefsir edilmiştir.‏
(5) Bunun benzeri Mücmel’dedir; nassı: “Ve denir: **الوزين** yoğrulur ve yenir bir acı kavundur.” Lâkin Lisân ve Kâmûs’ta: “öğütülmüş acı kavun”.‏
(6) Asılda: “**أخذت**”; Mücmel, Lisân ve Kâmûs’ta olan: “**شددت**”.‏
(7) **الكنز**: doldurma.‏
(8) A‘şâ divanı 71 ve Lisân (**وزر**).‏
(9) Lisân’da (**وزر**) bu ضبط ile rivayet etti; lâkin Mücmel’de “**جلتها**”nın ref‘i ve “**أمهارها**”nın nasbı ile ضبط edildi.‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوزن: معرفة قدر الشيء. يقال: وزنته وزنا وزنة، والمتعارف في الوزن عند العامة: ما يقدر بالقسط والقبان. وقوله: ﴿وزنوا بالقسطاس المستقيم﴾ [السعراء/182]، ﴿وأقيموا الوزن بالقسط﴾ [الرحمن/9] إشارة إلى مراعاة المعدلة في جميع ما يتحراه الإنسان من الأفعال والأقوال. وقوله تعالى: ﴿فلا نقيم لهم يوم القيامة وزنا﴾ [الكهف/105] وقوله: ﴿وأنبتنا فيها من كل شيء موزون﴾ [الحجر/19] فقد قيل: هو المعادن كالفضة والذهب، وقيل: بل ذلك إشارة إلى كل ما أوجده الله تعالى، وأنه خلقه باعتدال كما قال: ﴿إنا كل شيء خلقناه بقدر﴾ [القمر/49]، وقوله: ﴿والوزن يومئذ الحق﴾ [الأعراف/8] فإشارة إلى العدل في محاسبة الناس كما قال: ﴿ونضع الموازين القسط ليوم القيامة﴾ [الأنبياء/47] وذكر في مواضع الميزان بلفظ الواحد اعتبارا بالمحاسب، وفي مواضع بالجمع اعتبارا بالمحاسن، ويقال: وزنت لفلان ووزنته كذا. قال تعالى: ﴿وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون﴾ [المطففين/3]، ويقال: قام ميزان النهار: إذا انتصف.

##### Türkçe

- **الوزن**: şeyin miktarını bilmek. Denilir: **وزنته** **وزنا** ve **وزنة**; ve avam yanında **الوزن**’de örf olan: **القسط** ve **القبان** ile takdir olunan şeydir. Ve O’nun sözü: ﴿وزنوا بالقسطاس المستقيم﴾ [السعراء/182] ve ﴿وأقيموا الوزن بالقسط﴾ [الرحمن/9], insanın fiillerden ve sözlerden araştırıp gözettiği bütün şeylerde denkleştirmeyi gözetmeye bir işarettir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿فلا نقيم لهم يوم القيامة وزنا﴾ [الكهف/105] ve O’nun sözü: ﴿وأنبتنا فيها من كل شيء موزون﴾ [الحجر/19]; denilmiştir ki: o, gümüş ve altın gibi madenlerdir; ve denilmiştir ki: bilakis bu, Yüce Allah’ın var ettiği her şeye bir işarettir ve O’nun onu itidal ile yarattığına; nitekim dedi: ﴿إنا كل شيء خلقناه بقدر﴾ [القمر/49]. Ve O’nun sözü: ﴿والوزن يومئذ الحق﴾ [الأعراف/8]; insanların hesaba çekilmesinde adalete bir işarettir; nitekim dedi: ﴿ونضع الموازين القسط ليوم القيامة﴾ [الأنبياء/47]. Ve **الميزان**’ı tekil lafızla yerlerde zikretti, hesaba çeken itibarıyla; ve yerlerde çoğul ile, güzellikler itibarıyla. Ve denilir: **وزنت لفلان** ve **وزنته كذا**. Yüce Allah dedi: ﴿وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون﴾ [المطففين/3]. Ve denilir: **قام ميزان النهار**: yarı olduğunda.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ز ن
وزنه وزناً وزنة ووزنت له الدراهم فاتّزنها كقولك‏:‏ نقدتها له فانتقدها‏.‏
واتّزن العدل‏:‏ اعتدل بالآخر‏.‏
ودينار وازن ودراهم وازنة بوزن مكة‏.‏
ووازن الشيء الشيء‏:‏ ساواه في الوزن وتوازنا واتّزنا‏.‏
وسمعتهم يقولون‏:‏ أخذت كذا بكذا وزنة بوزنة ووزنت الشيء ووزنته وثقلته إذا رزته بيدك لتعرف وزنه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ استقام ميزان النهار‏:‏ انتصف‏.‏
وكلام موزون‏.‏
وتقول‏:‏ زن كلامك ولا تزنه‏.‏
وهو وزين الرأي وقد وزن وزانة أي رزينه‏.‏
وداري توازن دارك أي تحاذيها وهي بوزانها ووزنها وزنتها‏:‏ بحذائها‏.‏
قال محمد بن يزيد الأموي‏:‏ حتى إذا ما الحوت في حوض من الدلو كرع ووازن الكفّ التي فيها خضاب قد نصع للثريا كفان‏:‏ الجذماء والخضيب‏.‏
وهو بميزان الجبل‏:‏ بحذائه‏.‏
وفلان راجح الوزن‏:‏ موصوف برجاحة العقل والرأي‏.‏
ووازنت الرجل‏:‏ كافأته على فعاله‏.‏
ووزن نفسه على كذا‏:‏ وطّنها عليه‏.‏
وما أكله إلا وزنةٌ واحدة أي وجبة‏.‏

##### Türkçe

و ز ن
**وزنه**: onu tarttı; **وزناً** ve **وزنة** (tartma ve bir tartım). Ve “ona dirhemleri tarttım” (**وزنت له الدراهم**) da; o da onları tarttı (**فاتّزنها**); senin “ona onları saydım; o da onları saydı” (**نقدتها له فانتقدها**) demen gibi.
Ve **اتّزن العدل**: ötekiyle dengelendi (itidal buldu).
Ve **دينار وازن** ve **دراهم وازنة**: Mekke tartısı ile (Mekke ağırlığına göre).
Ve **وازن الشيء الشيء**: onu ağırlıkta ona eşitledi; ve **توازنا** ve **اتّزنا**.
Ve onları derken işittim: “Şunu şuna aldım; tartım tartıma” (**وزنة بوزنة**). Ve “şeyi tarttım” (**وزنت الشيء**) ve “onu tarttım” (**وزنته**) ve “onu ağır buldum” (**ثقلته**): onu elinle yokladığın zaman, ağırlığını bilmek için.
Ve mecazdan: “Gündüzün terazisi doğruldu” (**استقام ميزان النهار**): ortalandı (yarı oldu).
Ve **كلام موزون**: ölçülü söz.
Ve dersin: “Sözünü tart” (**زن كلامك**) ve “onu tartma” (**ولا تزنه**).
Ve o, görüşte ağırbaşlıdır (**وزين الرأي**); ve **وزن وزانة**: yani onu ağırbaşlı kıldı.
Ve “evim senin evinle hizalanır” (**داري توازن دارك**) yani ona paralel/karşı hizadadır; ve o, onun hizasındadır: **بوزانها** ve **وزنها** ve **وزنتها**: onun karşısında/hizasında.
Muhammed b. Yezîd el-Ümevî dedi:
“Ta ki balık, kovadan bir havuzda su içti ve kınası parlamış olan el ile hizalandı; Süreyya’ya iki el: kesik el ve kınalı.”
Ve o, dağın hizasındadır (**بميزان الجبل**): onun karşısında/hizasında.
Ve falan, ağırlığı baskındır (**راجح الوزن**): aklın ve görüşün ağırlığıyla nitelenmiş.
Ve “adamla denkleştim” (**وازنت الرجل**): fiillerine karşılık onu ödüllendirdim.
Ve “nefsini şunun üzerine tarttı” (**وزن نفسه على كذا**): onu ona alıştırdı/yerleştirdi.
Ve onu ancak bir tek tartım yedi (**وزنةٌ واحدة**): yani bir öğün.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَزْنُ: رَوْزُ الثِّقَلِ والخِفَّةِ. الليث: الوَزْنُ ثَقْلُ شيء بشيء مثلِه كأَوزان الدراهم، ومثله الرَّزْنُ، وَزَنَ الشيءَ وَزْناً وزِنَةً. قال سيبويه: اتَّزَنَ يكون على الاتخاذ وعلى المُطاوعة، وإِنه لحَسَنُ الوِزْنَةِ أَي الوَزْنِ، جاؤوا به على الأَصل ولم يُعِلُّوه لأَنه ليس بمصدر إِنما هو هيئة الحال، وقالوا: هذا درهم وَزْناً ووَزْنٌ، النصب على المصدر الموضوع في موضع الحال، والرفع على الصفة كأَنك قلت موزون أَو وازِنٌ. قال أَبو منصور: ورأَيت العرب يسمون الأَوْزانَ التي يُوزَنُ بها التمر وغيره المُسَوَّاةَ من ا لحجارة والحديد المَوَازِينَ، واحدها مِيزان، وهي المَثَاقِيلُ واحدها مِثْقال، ويقال للآلة التي يُوزَنُ بها الأَشياء مِيزانٌ أَيضاً؛ قال الجوهري: أَصله مِوْزانٌ، انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها، وجمعه مَوَازين، وجائز أَن تقول للمِيزانِ الواحد بأَوْزانِه مَوازِينُ. قال الله تعالى: ونَضَعُ المَوازِينَ القِسْطَ؛ يريد نَضَعُ المِيزانَ القِسْطَ. وفي التنزيل العزيز: والوَزْنُ يومئِذٍ الحَقُّ فمَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُه فأُولئك هم المفلحون. وقوله تعالى: فأَمّا من ثَقُلَتْ مَوَازِينُه وأَما مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُه؛ قال ثعلب: إِنما أَرادَ مَنْ ثَقُلَ وَزْنُه أَو خَفّ وَزْنُه، فوضع الاسم الذي هو الميزان موضع المصدر. قال الزجاج: اختلف الناس في ذكر الميزان في القيامة، فجاء في التفسير: أَنه مِيزانٌ له كِفَّتانِ، وأَن المِيزانَ أُنزل في الدنيا ليتعامل الناس بالعَدْل وتُوزَنَ به الأَعمالُ، وروى جُوَيْبر عن الضَّحَّاك: أَن الميزان العَدْلُ، قال: وذهب إِلى قوله هذا وَزْنُ هذا، وإِن لم يكن ما يُوزَنُ، وتأْويله أَنه قد قام في النفس مساوياً لغيره كما يقوم الوَزْنُ في مَرْآةِ العين، وقال بعضهم: الميزانُ الكتاب الذي فيه أَعمال الخَلْق؛ قال ابن سيده: وهذا كله في باب اللغة والاحتجاج سائغٌ إِلا أَن الأَولى أَن يُتَّبَعَ ما جاء بالأَسانيد الصحاح، فإِن جاء في الخبر أَنه مِيزانٌ له كِفَّتانِ، من حيث يَنْقُلُ أَهلُ الثِّقَة، فينبغي أَن يُقْبل ذلك. وقوله تعالى: فلا نُقِيمُ لهم يوم القيامة وَزْناً. قال أَبو العباس: قال ابن الأَعرابي العرب تقول ما لفلان عندي وَزْنٌ أَي قَدْرٌ لخسته. وقال غيره: معناه خِفّةُ مَوَازينهم من الحَسَنات. ويقال: وَزَنَ فلانٌ الدراهمَ وَزْناً بالميزان، وإِذا كاله فقد وَزَنَه أَيضاً. ويقال: وَزَنَ الشيء إِذا قدَّره، ووزن ثمر النخل إِذا خَرَصَه. وفي حديث ابن عباس وسئل عن السلف في النخل فقال: نهى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عن بَيْعِ النخل حتى يؤكل منه وحتى يُوزَنَ، قلت: وما يُوزَنُ؟ فقال رجل عنده: حتى يُحْزَرَ؛ قال أَبو منصور: جعل الحَزْر وَزْناً لأَنه تقدير وخَرْصٌ؛ وفي طريق أُخرى: نهى عن بيع الثمار قبل أَن توزن، وفي رواية: حتى تُوزَنَ أَي تُحْزَرَ وتُخْرَصَ؛ قال ابن الأَثير: سماه وَزْناً لأَن الخارص يَحْزُرُها ويُقَدِّرُها فيكون كالوزن لها، قال: ووجه النهي أَمران: أَحدهما تحصين الأَموال
(* قوله «تحصين الأموال» وذلك أنها في الغالب لا
تأمن العاهة إلا بعد الادراك وذلك أوان الخرص). والثاني أَنه إِذا باعها قبل ظهور الصَّلاح بشرط القطع وقبل الخَرْص سقط حقوق الفقراء منها، لأَن الله تعالى أَوجب إِخراجها وقت الحصاد، والله أَعلم. وقوله تعالى: وإِذا كالُوهُمْ أَو وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ؛ المعنى وإِذا كالوا لهم أَو وَزَنُوا لهم.
يقال: وَزَنْتُ فلاناً ووَزَنْتُ لفلان، وهذا يَزِنُ درهماً ودرهمٌ وازِنٌ؛ وقال قَعْنَبُ بن أُمِّ صاحب:
مثْل العَصافير أَحْلاماً ومَقْدُرَةً،
لو يُوزَنُون بِزِفّ الرِيش ما وَزَنُوا
جَهْلاً علينا وجُبْناً عن عَدُوِّهِم،
لبِئْست الخَلَّتانِ: الجَهْلُ والجُبُنُ
قال ابن بري: الذي في شعره شبه العصافير. ووازَنْتُ بين الشيئين مُوَازَنَةً ووِزاناً، وهذا يُوازِنُ هذا إِذا كان على زِنَتِه أَو كان مُحاذِيَهُ. ويقال: وَزَنع المُعْطِي واتَّزَنَ الآخِذُ، كما تقول: نَقَدَ المُعْطِي وانْتَقَد الآخذُ، وهو افتعل، قلبوا الواو تاء فأَدغموا. وقوله عز وجل: وأَنبتنا فيها من كل شيء مَوْزونٍ؛ جرى على وَزَنَ، مَنْ قَدّر اللهُ لا يجاوز ما قدَّره الله عليه لا يستطيع خَلْقٌ زيادةٌ فيه ولا نقصاناً، وقيل: من كل شيء مَوْزونٍ أَي من كل شيء يوزن نحو الحديد والرَّصاص والنحاس والزِّرْنيخ؛ هذا قول الزجاج، وفي النهاية: فَسَّرَ المَوْزونَ على وجهين: أَحدهما أَن هذه الجواهر كلَّها مما يوزَنُ مثل الرصاص والحديد والنُّحاس والثَّمَنَيْنِ، أَعني الذهب والفضة، كأَنه قصد كل شيء يُوزَنُ ولا يكال، وقيل: معنى قوله من كل شيء مَوْزُونٍ أَنه القَدْرُ المعلوم وَزْنُه وقَدْرُه عند الله تعالى. والمِيزانُ: المِقْدار؛ أَنشد ثعلب:
قد كُنْتُ قبل لقائِكُمْ ذا مِرَّةٍ،
عِنْدي لكل مُخاصِمٍ ميزانُه
وقام مِيزانُ النهار أَي انتصف. وفي الحديث: سبحان الله عَدَدَ خَلْقِه وزِنَةَ عَرْشِه أَي بوَزْن عَرْشِه في عظم قَدْره، من وَزَنَ يَزِنُ وَزْناً وزِنَةً كوَعَدَ عِدَةً، وأَصل الكلمة الواو، والهاء فيها عوض من الواو المحذوفة من أَولها. وامرأَة مَوْزونةٌ: قصيرة عاقلة. والوَزْنَةُ: المرأَة القصيرة. الليث: جارية موزونة فيها قِصَرٌ. وقال أَبو زيد: أَكل فلان وَزْمَةً ووَزْنَةً أَي وَجْبةً. وأَوْزانُ العربِ: ما بَنَتْ عليه أَشعارها، واحدها وَزْنٌ، وقد وَزَنَ الشِّعْرَ وَزْناً فاتَّزَنَ؛ كلُّ ذلك عن أَبي إِسحق. وهذا القول أَوْزَنُ من هذا أَي أَقوى وأَمكنُ. قال أَبو العباس: كان عُمارة يقرأُ: ولا الليلُ سابقُ النهارَ، بالنصب؛ قال أَبو العباس: ما أَرَدْتَ؟ فقال: سابقٌ النهارَ، فقلت: فهَلاَّ قلته، قال: لو قُلْتُهُ لكان أَوْزَنَ. والمِيزانُ: العَدْلُ. ووازَنَه: عادله وقابله. وهو وَزْنَهُ وزِنَتَهُ ووِزانَهُ وبوِزانه أَي قُبَالَتَه. وقولهم: هو وَزْنَ الجبل أَي ناحيةً منه، وهو زِنَةَ الجبل أَي حِذاءَه؛ قال سيبويه: نُصِبا على الظرف. قال ابن سيده: وهو وَزْنَ الجبل وزِنَتَه أَي حِذاءَه، وهي أَحد الظروف التي عزلها سيبويه ليفسر معانيها ولأَنها غرائب، قال: أَعني وَزْنَ الجبلِ، قال: وقياس ما كان من هذا النحو أَن يكون منصوباً كما ذكرناه، بدليل ما أَومأَ إِليه سيبويه هنا، وأَما أَبو عبيد فقال: هو وِزانُه بالرفع. والوَزْنُ: المثقال، والجمع أَوْزانٌ. وقالوا: درهم وَزْنٌ، فوصفوه بالمصدر. وفلان أَوْزَنُ بني فلانٍ أَي أَوْجَهُهُمْ. ورجل وَزِينُ الرأْي: أَصيله، وفي الصحاح: رَزينُه. ووَزَنَ الشيءُ. رَجَحَ؛ ويروى بيتُ الأَعشى:
وإِن يُسْتَضافُوا إِلى حُكْمِه،
يُضافُوا إِلى عادِلٍ قد وَزَنْ
وقد وَزُنَ وَزَانةً إِذا كان متثبتاً. وقال أَبو سعيد: أَوْزَمَ نفسَه على الأَمر وأَوْزَنَها إذا وَطَّنَ نفسه عليه. والوَزْنُ: الفِدْرة من التمر لا يكاد الرجل يرفعها بيديه، تكون ثلثَ الجُلَّةِ من جِلال هَجَرَ أَو نصْفَها، وجمعه وُزُونٌ؛ حكاه أَبو حنيفة؛ وأَنشد:
وكنا تَزَوَّدْنا وُزُوناً كثيرةً،
فأَفْنَيْنَها لما عَلَوْنا سَبَنْسَبا
والوَزِينُ: الحَنْظَلُ المطحون، وفي المحكم: الوَزينُ حَبّ الحنظل المطحون يُبَلُّ باللبن فيؤكل؛ قال:
إِذا قَلَّ العُثَانُ وصار، يوماً،
خَبِيئةَ بيت ذي الشَّرَفِ الوَزينُ
أَراد: صار الوَزينُ يوماً خبيئة بيت ذي الشرف، وكانت العرب تتخذ طعاماً من هَبِيدِ الحنظل يَبُلُّونه باللبن فيأْكلونه ويسمونه الوَزينَ. ووَزْنُ سَبْعةٍ: لَقَبٌ. والوَزْنُ: نَجْم يطلُع قبل سُهَيْل فيُظَنُّ إِياه، وهو أَحد الكَوْكبين المُحْلِفَيْن. تقول العرب: حَضارِ والوَزْنُ مُحْلِفانِ، وهما نجمان يطلُعان قبل سُهَيْلٍ؛ وأَنشد ابن بري: أَرَى نارَ لَيْلى بالعَقيقِ كأَنها
حَضَارِ، إِذا ما أَقْبَلَتْ، ووَزِينُها
ومَوْزَنٌ، بالفتح: اسم موضع، وهو شاذ مثل مَوْحَدٍ ومَوْهَبٍ؛ وقال كُثَيّر:
كأَنَّهُمُ قَصْراً مَصَابيحُ رَاهبٍ،
بمَوْزَنَ رَوَّى بالسَّلِيط ذُبالُها
(* قوله «روّى بالسليط ذبالها» كذا بالأَصل مضبوطاً كنسخة الصحاح الخط هنا، وفي مادة قصر من الصحاح أَيضاً برفع ذبالها وشمالها، ووقع في مادة قصر من اللسان مايخالف هذا الضبط)
هُمُ أَهْلُ أَلواحِ السَّرِير ويمنه قَرابينُ أَرْدافٌ لها وشِمالُها وقال كُثَيّرُ عَزَّةَ:
بالخَيْر أَبْلَجُ من سِقاية راهِبٍ
تُجْلى بمَوْزَنَ، مُشْرِقاً تِمْثالُها

##### Türkçe

**الوَزْنُ**: ağırlık ve hafifliğin ölçülmesi. el-Leys: **الوَزْنُ** bir şeyin ağırlığının, onun benzeri bir şeyle (ölçülmesi)dir; dirhemlerin tartıları gibi; bunun benzeri **الرَّزْنُ**dur. **وَزَنَ** şeyi **وَزْناً** ve **وزِنَةً** (tarttı). Sîbeveyh dedi: **اتَّزَنَ** “edinme” üzere ve “mütâvaat” üzere olur; ve “o, **الوِزْنَةِ** bakımından güzeldir” yani **الوَزْنِ**; onu aslî şekil üzere getirdiler ve i‘lâl etmediler; çünkü o bir mastar değildir, ancak hâlin heyetidir. Ve dediler: “bu bir dirhem **وَزْناً** ve **وَزْنٌ**”; nasb, hâl yerinde konulmuş mastar üzeredir; ref‘ ise sıfat üzeredir; sanki “tartılmış” yahut “tartan” dedin. Ebû Mansûr dedi: Arapların, hurma ve başkası onunla tartılan, taş ve demirden eşitlenmiş **الأَوْزانَ**lara **المَوَازِينَ** adını verdiklerini gördüm; onun teki **مِيزان**dır; ve onlar **المَثَاقِيلُ**dir, onun teki **مِثْقال**dır. Ve şeylerin onunla tartıldığı âlete de **مِيزانٌ** denir; el-Cevherî dedi: aslı **مِوْزانٌ**dır; öncesindeki kesre sebebiyle vav yâ’ya dönüştü; çoğulu **مَوَازين**dir. Ve tek **المِيزانِ** için, ağırlıklarıyla birlikte, **مَوازِينُ** demen câizdir. Allah Teâlâ dedi: “**ونَضَعُ المَوازِينَ القِسْطَ**”; yani “**نَضَعُ المِيزانَ القِسْطَ**” ister. Aziz tenzilde: “**والوَزْنُ يومئِذٍ الحَقُّ فمَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُه فأُولئك هم المفلحون**.” Ve O’nun sözü: “**فأَمّا من ثَقُلَتْ مَوَازِينُه وأَما مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُه**”; Sa‘leb dedi: ancak “kimin **وَزْنُ** ağır geldi yahut **وَزْنُ** hafif geldi”yi murad etti; böylece **الميزان** olan ismi mastarın yerine koydu. ez-Zeccâc dedi: insanlar kıyamette mîzanın zikri hakkında ihtilâf ettiler; tefsirde geldi: onun iki kefesi olan bir **مِيزانٌ** olduğuna; ve **المِيزانَ**ın dünyada indirildiğine ki insanlar adaletle muamele etsin ve ameller onunla tartılsın. Cüveybir, ed-Dahhâk’tan rivayet etti: **الميزان** adalettir; dedi: “bu, bunun **وَزْنُ**udur” sözüne gitti; tartılan bir şey olmasa bile; bunun te’vîli: onun, nefiste başkasına eşit olarak kaim olmasıdır; tıpkı **الوَزْنُ**ün göz aynasında kaim olması gibi. Bazıları dedi: **الميزانُ** mahlûkun amellerinin içinde bulunduğu kitaptır. İbn Sîde dedi: Bu, dil ve ihticâc babında bütünüyle câizdir; ancak evlâ olan, sahih isnadlarla gelenin izlenmesidir; eğer haberde, güven ehlinin naklettiği yönden, onun iki kefesi olan bir **مِيزانٌ** olduğu gelirse, bunun kabul edilmesi gerekir. Ve O’nun sözü: “**فلا نُقِيمُ لهم يوم القيامة وَزْناً**.” Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar “falancanın bende bir **وَزْنٌ**ü yoktur” der; yani hafifliğinden dolayı bir değer (yoktur). Başkası dedi: manası, onların hasenatlardan **مَوَازين**lerinin hafifliğidir. Ve denir: falan dirhemleri mîzanla **وَزْناً** tarttı; ve eğer onu ölçekle ölçerse, onu yine **وَزَنَه** (tarttı) olur. Ve denir: **وَزَنَ** şeyi, onu takdir ettiğinde; ve hurma meyvesini **وزن** etti, onu **خَرَصَه** ettiğinde. İbn Abbâs hadîsinde: hurmada selef hakkında soruldu da dedi ki: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) hurmanın satımını, ondan yeninceye ve **يُوزَنَ** oluncaya kadar yasakladı. Dedim: “ne **يُوزَنُ** olur?” Yanındaki bir adam dedi: “**يُحْزَرَ** oluncaya kadar.” Ebû Mansûr dedi: **الحَزْر**ı **وَزْناً** kıldı; çünkü o takdirdir ve **خَرْصٌ**tur. Başka bir yolda: meyvelerin, tartılmadan önce satımını yasakladı; bir rivayette: **تُوزَنَ** oluncaya kadar; yani **تُحْزَرَ** ve **تُخْرَصَ**. İbnü’l-Esîr dedi: onu **وَزْناً** diye adlandırdı; çünkü **الخارص** onu **يَحْزُرُ** ve **يُقَدِّرُ** eder; böylece ona bir tartı gibi olur. Dedi: yasağın yönü iki emirdir: birincisi malları korumaya almak.
(* “**تحصين الأموال**” sözü: çünkü onlar çoğunlukla, olgunlaşmadan sonra—ki bu, **الخرص** vaktidir—afetten emin olmazlar.)
İkincisi: eğer onu, salâhın ortaya çıkmasından önce, kesme şartıyla ve **الخَرْص**tan önce satarsa, fakirlerin ondan olan hakları düşer; çünkü Allah Teâlâ, onun çıkarılmasını hasat vaktinde vacip kılmıştır; Allah daha iyi bilir. Ve O’nun sözü: “**وإِذا كالُوهُمْ أَو وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ**”; mana: onlara ölçtüklerinde yahut onlara tarttıklarında. Denir: “falancayı **وَزَنْتُ**” ve “falanca için **وَزَنْتُ**”; ve bu, bir dirhem **يَزِنُ**; ve bir dirhem **وازِنٌ**dur. Ve **قَعْنَبُ بن أُمِّ صاحب** dedi:
مثْل العَصافير أَحْلاماً ومَقْدُرَةً،
لو يُوزَنُون بِزِفّ الرِيش ما وَزَنُوا
جَهْلاً علينا وجُبْناً عن عَدُوِّهِم،
لبِئْست الخَلَّتانِ: الجَهْلُ والجُبُنُ
İbn Berrî dedi: onun şiirinde olan “serçelere benzetti”dir. Ve iki şey arasında **وَازَنْتُ**: **مُوَازَنَةً** ve **وِزاناً**; ve bu, şu ile **يُوازِنُ** olur; eğer onun **زِنَتِه**si üzere ise yahut ona bitişik/karşı hizasında ise. Ve denir: **وَزَنع** veren; ve alan **اتَّزَنَ**; tıpkı “veren **نَقَدَ** etti ve alan **انْتَقَد** etti” dediğin gibi; o **افتعل**dir; vavı tâ’ya çevirdiler de idğam ettiler. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “**وأَنبتنا فيها من كل شيء مَوْزونٍ**”; **وَزَنَ** üzere yürüdü: Allah’ın takdir ettiği kimse, Allah’ın onun üzerine takdir ettiğini aşmaz; hiçbir mahlûk onda artışa da eksilmeye de güç yetiremez. Ve denildi: “her **مَوْزونٍ** şeyden” yani demir, kurşun, bakır ve zırnîh gibi tartılan her şeyden; bu, ez-Zeccâc’ın sözüdür. Ve **النهاية**’de: **المَوْزونَ**u iki vecih üzere tefsir etti: birincisi, bu cevherlerin hepsinin kurşun, demir, bakır ve iki **الثَّمَنَيْنِ**—yani altın ve gümüş—gibi tartılanlardan olmasıdır; sanki o, ölçülmeyip tartılan her şeyi kastetti. Ve denildi: “her **مَوْزُونٍ** şeyden” sözünün manası: Allah Teâlâ katında ağırlığı ve miktarı bilinen miktardır. Ve **المِيزانُ**: miktar. Sa‘leb inşâd etti:
قد كُنْتُ قبل لقائِكُمْ ذا مِرَّةٍ،
عِنْدي لكل مُخاصِمٍ ميزانُه
Ve “gündüzün **مِيزانُ**ı kaim oldu” yani ortalandı. Hadiste: “Allah’ı tesbih ederim, yaratıklarının sayısı kadar ve arşının **زِنَةَ**si kadar” yani arşının ağırlığıyla, büyüklük miktarında; **وَزَنَ يَزِنُ وَزْناً وزِنَةً**; tıpkı **وَعَدَ عِدَةً** gibi. Kelimenin aslı vavdır; içindeki hâ, başından hazfedilmiş vavın bedelidir. Ve **امرأَة مَوْزونةٌ**: kısa, akıllı. Ve **الوَزْنَةُ**: kısa kadın. el-Leys: içinde kısalık bulunan **جارية موزونة**. Ebû Zeyd dedi: falan bir **وَزْمَةً** ve **وَزْنَةً** yedi; yani bir öğün. Ve Arapların **أَوْزانُ**ı: şiirlerini üzerine bina ettikleri şeydir; onun teki **وَزْنٌ**dür. Ve şiiri **وَزْناً** **وَزَنَ** etti de **اتَّزَنَ** oldu; bunların hepsi Ebû İshâk’tandır. Ve “bu söz, şundan daha **أَوْزَنُ**dur” yani daha güçlü ve daha yerleşiktir. Ebû’l-Abbâs dedi: Umâre “**ولا الليلُ سابقُ النهارَ**”ı nasb ile okurdu. Ebû’l-Abbâs dedi: “ne murad ettin?” Dedi: “**سابقٌ النهارَ**.” Dedim: “öyleyse onu niçin söylemedin?” Dedi: “onu söyleseydim daha **أَوْزَنَ** olurdu.” Ve **المِيزانُ**: adalet. Ve **ووازَنَه**: onu dengeledi/denk kıldı ve karşılaştırdı. Ve o, onun **وَزْنَهُ**si ve **زِنَتَهُ**si ve **وِزانَهُ**dır ve **بوِزانه**si; yani onun karşısıdır. Ve onların sözü: “o, dağın **وَزْنَ**ıdır” yani onun bir yanı; ve “o, dağın **زِنَةَ**sidir” yani onun hizası. Sîbeveyh dedi: zarf üzere nasb edildiler. İbn Sîde dedi: “o, dağın **وَزْنَ**ıdır ve **زِنَتَه**sidir” yani onun hizasıdır; ve o, Sîbeveyh’in, manalarını açıklamak ve garip oldukları için ayırdığı zarflardan biridir. Dedi: yani “dağın **وَزْنَ**ı”. Dedi: bu türden olanın kıyası, zikrettiğimiz gibi mansub olmasıdır; burada Sîbeveyh’in işaret ettiği şeye delil olarak. Ebû Ubeyd ise dedi: “o, onun **وِزانُه**dur” ref‘ ile. Ve **الوَزْنُ**: **المثقال**; çoğulu **أَوْزانٌ**. Ve dediler: “bir dirhem **وَزْنٌ**”; onu mastarla vasıfladılar. Ve “falan, falanoğullarının **أَوْزَنُ**udur” yani onların en itibarlısıdır. Ve **رجل وَزِينُ الرأْي**: onun köklüsü; **الصحاح**’ta: onun **رَزينُه**si. Ve **وَزَنَ** şey: ağır bastı. el-A‘şâ’nın beyti rivayet olunur:
وإِن يُسْتَضافُوا إِلى حُكْمِه،
يُضافُوا إِلى عادِلٍ قد وَزَنْ
Ve **وَزُنَ وَزَانةً**: eğer sağlam duruşlu/temkinli ise. Ebû Saîd dedi: **أَوْزَمَ** nefsini iş üzerine ve **أَوْزَنَها**; eğer nefsini ona alıştırıp yerleştirdiyse. Ve **الوَزْنُ**: hurmadan bir parça; adam onu iki eliyle neredeyse kaldıramaz; Hecer’in çuvallarından **الجُلَّةِ**nin üçte biri yahut yarısı olur; çoğulu **وُزُونٌ**dur; bunu Ebû Hanîfe nakletti; ve inşâd etti:
وكنا تَزَوَّدْنا وُزُوناً كثيرةً،
فأَفْنَيْنَها لما عَلَوْنا سَبَنْسَبا
Ve **الوَزِينُ**: öğütülmüş hanzal; **المحكم**’de: **الوَزينُ** öğütülmüş hanzal tanesidir; sütle ıslatılır da yenir; dedi:
إِذا قَلَّ العُثَانُ وصار، يوماً،
خَبِيئةَ بيت ذي الشَّرَفِ الوَزينُ
Murad etti: “bir gün **الوَزينُ**, şeref sahibinin evinin saklısı oldu”; Araplar, hanzalın **هَبِيد**inden bir yiyecek edinirlerdi; onu sütle ıslatır, yerler ve ona **الوَزينَ** adını verirlerdi. Ve **وَزْنُ سَبْعةٍ**: bir lakaptır. Ve **الوَزْنُ**: Süheyl’den önce doğan bir yıldızdır; onun o olduğu sanılır; o, iki **الكَوْكبين المُحْلِفَيْن**den biridir. Araplar der: **حَضارِ** ve **الوَزْنُ** iki **مُحْلِفانِ**dır; ikisi de Süheyl’den önce doğan iki yıldızdır. İbn Berrî inşâd etti:
أَرَى نارَ لَيْلى بالعَقيقِ كأَنها
حَضَارِ، إِذا ما أَقْبَلَتْ، ووَزِينُها
Ve **مَوْزَنٌ**, fetha ile: bir yer adıdır; **مَوْحَدٍ** ve **مَوْهَبٍ** gibi şâzdır. Kesîr dedi:
كأَنَّهُمُ قَصْراً مَصَابيحُ رَاهبٍ،
بمَوْزَنَ رَوَّى بالسَّلِيط ذُبالُها
(* “**روّى بالسليط ذبالها**” sözü: asılda böyle zabt edilmiştir; buradaki hat **الصحاح** nüshası gibi; **قصر** maddesinde **الصحاح**’ta da **ذبالها** ve **شمالها**nın ref‘iyle (gelmiştir); ve **قصر** maddesinde **اللسان**’da bu zabta muhalif olan şey vaki olmuştur.)
هُمُ أَهْلُ أَلواحِ السَّرِير ويمنه قَرابينُ أَرْدافٌ لها وشِمالُها
Ve Kesîr ‘Azze dedi:
بالخَيْر أَبْلَجُ من سِقاية راهِبٍ
تُجْلى بمَوْزَنَ، مُشْرِقاً تِمْثالُها

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ز ن * * المِيزان * معروف و * وَزَنَ * الشيء من باب وعد و * زِنَةً * أيضا ويقال * وَزَنْتُ * فلانا ووزنت لفلان قال الله تعالى ﴿وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون﴾ وهذا يزن درهما قلت معناه أنه يساوي درهما في القيمة لا في الثقل كذا وقع لي ومنه الحديث ﴿لو كانت الدنيا تزن عند الله جناح بعوضة﴾ أي تعدل وتساوي ودرهم * وَازِنٌ * و * وَازَنَ * بين الشيئين * مُوَازَنَة * و * وِزَانا * وهذا يوازن هذا إذا كان على زنته أو كان محاذيه ويقال * وَزَن * المعطى و * اتَّزَنَ * الآخذ كما يقال نقد المعطى وانتقد الآخذ

##### Türkçe

* و ز ن * * **المِيزان** * bilinen (şey)dir ve * **وَزَنَ** * şey’i, وعد بابındandır; ve * **زِنَةً** * da (böyledir). Ve denilir: * **وَزَنْتُ** * falanı; ve falan için tarttım. Yüce Allah dedi ki: ﴿وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون﴾ Ve “bu, bir dirhem tartar” (denilir). Dedim: bunun manası, ağırlıkta değil, kıymette bir dirheme eşit olmasıdır; bana böyle vaki oldu. Ve ondan (şu) hadis: ﴿لو كانت الدنيا تزن عند الله جناح بعوضة﴾ yani denk olur ve eşit olur. Ve bir dirhem * **وَازِنٌ** *dur. Ve * **وَازَنَ** * iki şey arasında, * **مُوَازَنَة** * ve * **وِزَانا** *(dır). Ve “bu, şunu * **يوازن** * eder” (denilir), eğer onun tartısı üzere ise yahut ona hizalı ise. Ve denilir: * **وَزَن** * veren; ve * **اتَّزَنَ** * alan; tıpkı “veren nakit verdi ve alan nakdi aldı” denildiği gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!الوَزْنُ ، كالوَعْدِ : رَوْزُ الثِّقَلِ والخِفَّةِ ) بيدِكَ لتعْرف وَزْنَه ؛ ( *!كالزِّنَةِ ) ، بالكسْرِ ، وأَصْلُ الكَلِمَةِ الواوُ والهاءُ فيها عِوَض مِنَ الواوِ المَحذوفَةِ مِن أَوَّلِها .
وقيلَ : الوَزْنُ : هو الثِّقَلُ والخِفَّةُ .
وقالَ اللَّيْثُ : الوَزْنُ ثَقْلُ شيءٍ بشيءٍ مِثْلِه ، كأَوْزَانِ الدَّرَاهِم ، ومِثْلُه الرَّزْنُ ؛ ( *!وزَنَهُ *!يَزِنُه *!وَزْناً *!وزِنَةً ) ، كوَعَدَ يَعِدُ وَعْداً وعِدَةً .
( و ) الوَزْنُ : ( المِثْقالُ ، ج *!أَوْزانٌ ) ، وهي التي *!يُوزَنُ بها التَّمْرُ وغيرُهُ ، ويعْنِي بها المُسَوَّى من الحِجارَةِ والحَديدِ .
( و ) *!الوَزْنُ : ( فِدْرَةٌ من تَمْرٍ لا يَكادُ رجُلٌ يَرْفَعُها ) بيَدَيْه ( تكونُ في نِصفِ جُلَّةٍ مِن جِلالِ هَجَرَ أَو ثُلُثها ، ج *!وُزُونٌ ) ؛ ) حَكاهُ أَبو حَنيفَةَ ؛ وأَنْشَدَ :
وكنا تَزَوَّدْنا *!وُزُوناً كثيرةًفأَفْنَيْتَها لما عَلَوْنا سَبَنْسَبا ( و ) الوَزْنُ : ( نَجْمٌ يَطْلَعُ قَبْلَ سُهَيْلٍ فَتَظُنُّه إيَّاهُ ) ، وهو أَحدُ الكَوْكَبَيْن المُحْلِفَيْن .
تقولُ العَرَبُ : حَضارِ *!والوَزْنُ مُحْلِفانِ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي :
أَرَى نارَ لَيْلِي بالعَقِيقِ كأَنَّهاحَضَارِ إذا ما أَقْبَلَتْ *!ووَزِينُها ( و ) الوَزْنُ ( من الجَبَلِ : حذاؤُهُ ، *!كزِنَتِه ) ؛ ) وهو مجازٌ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وهي إحْدَى الظُّرُوف التي عَزَلها سِيْبَوَيْه ليفسِّرَ مَعانِيها ، ولأنَّها

غَرائِبُ ؛ قالَ ابنُ سِيدَه : وقِياسُ ما كانَ مِن هذا النَّحْو أَنْ يكونَ مَنْصوباً .
قُلْت : قد فَرَّقَ سِيْبَوَيْه بينَ وَزْن الجَبَلِ *!وزِنَتِه فقالَ : *!وَزْنُ الجَبَلِ أَي ناحِيَةٌ منه تُوازنُه أَي تُقابِلُه قَرِيبَة أَولاً ، *!وزِنَةُ الجَبَلِ أَي حذاءَهُ مُتَّصِل به .
قالَ شيْخُنا ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : ولا يظهَرُ لي فَرْق في اللّفْظِ لأنَّ اللَّفْظَيْن بمعْنًى ، وكأَنَّ هذا الفَرْقَ اصْطِلاحٌ ، وقد أَشارَ لمثْلِه الشَّرِيفُ المُرْتَضى في مجالِسِه .
( و ) الوَزْنُ : ( فَرَسُ شَبيبِ بنِ دَيْسَم .
( و ) الوَزْنُ : التَّقْديرُ و ( الخَرْصُ والحَزْرُ ) ؛ ) وفي حدِيثِ ابنِ عبَّاسٍ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما : ( نَهَى عن بَيْعِ النَّخْلِ حتى يُؤْكَلَ منه وحتى *!يُوزَنَ ) ، قُلْتُ : وما يُوزَنُ ؟ فقالَ : ( رجُلٌ عنْدَه : حتى يُحْزَرَ ) .
قالَ الأَزْهرِيُّ : جعلَ الحَزْرَ *!وَزْناً ، لأنَّه تَقْديرٌ وخَرْصٌ .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : سَمَّاهُ وَزْناً لأنَّ الحازِرَ يَخْرصُها ويُقدِّرُها فيكونُ *!كالوَزْنِ لها .
( و ) *!الوَزْنَةُ ، ( بهاءٍ : القصيرةُ العاقِلَةُ ، *!كالمَوْزُونَةِ ) .
( وقالَ اللّيْثُ : جارِيَةٌ *!مَوْزُونَةٌ : فيها قِصَرٌ .
( ووَزْنُ سَبْعَة : لَقَبُ ) رجُلٍ .
( و ) يقالُ : ( إنَّه لحَسَنُ *!الوَزْنَةِ ، بالكسْرِ ، أَي الوَزْن ) جاؤُوا به على الأصْلِ ولم يُعِلُّوه لأنَّه ليسَ بمصْدَرٍ إنَّما هو هَيْئَة الحالِ .
قالَ

شيْخُنا ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : ولكنَّ تَفْسِيرَه *!بالوَزْنِ يُخالِفُه .
( و ) قالوا : هذا ( دِرْهَمٌ *!وَزْناً *!ووَزْنٌ ) ، النَّصْبُ على المَصْدَرِ المَوْضوعِ في مَوْضِعِ الحالِ ، والرَّفْعُ على الصِّفَةِ ، ( أَي *!مَوْزُونٌ ، أَو *!وازِنٌ .
( *!والمِيزانُ ) ، بالكسْرِ : ( م ) مَعْروفٌ وهي الآلَةُ التي *!تُوزَنُ بها الأشْياءُ .
قالَ الجوْهرِيُّ : أَصْلُه مِوزانُ انْقَلَبَتِ الواوُ ياءً لكسْرَةِ ما قَبْلها ، والجَمْعُ *!مَوَازِينُ ، وجائِزٌ أَنْ يقالَ للمِيزانِ الواحِدِ *!بأَوْزَانِه *!مَوازِينُ ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿ونَضَعُ المَوازِينَ القِسْطَ﴾ ، يُريدُ المِيزانَ .
وقالَ الزجَّاجُ : اخْتَلَفَ الناسُ في ذِكْرِ المِيزانِ في القِيامَةِ ، فجاءَ في التَّفْسِير : أَنَّه *!مِيزانٌ له كِفَّتانِ ، وأَنَّ *!المِيزانَ أُنْزِل في الدُّنْيا ليَتعامَلَ الناسُ بالعَدْلِ وتُوزَنَ به الأَعْمالُ .
( و ) رَوَى جُوَيْبرُ عن الضحَّاكِ : أَنَّ المِيزانَ : ( العَدْلُ ) ، وذَهَبَ إلى قوْلِه هذا وَزْنُ هذا ، وإنْ لم يكنْ ما يُوزَنُ ، وتأْوِيلُه أنَّه قد قامَ في النَّفْسِ مساوياً لغيرِهِ كما يقومُ الوَزْنُ في مَرْآةِ العَيْنِ .
وقالَ بعضُهم : المِيزانُ الكِتابُ الذي فيه أَعمالُ الخَلْقِ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وهذا كُلّه في بابِ اللّغَةِ والاحْتِجاجُ سائِغٌ إلاَّ أنَّ الأَولى أَن يُتَّبَعَ ما جاءَ بالأسانِيدِ الصِّحاحِ .
( و ) المِيزانُ : ( المِقْدارُ ) ؛ ) أَنْشَدَ ثَعْلَب :
قد كُنْتُ قبلَ لقائِكُمْ ذا مِرَّةٍ عِنْدِي لكلِّ مُخاصِمٍ مِيزانُه ( *!ووازنَهُ : عادَلَهُ وقابَلَهُ ؛ و ) أَيْضاً : ( حاذَاهُ .
( و ) مِن المجازِ : *!وازَنَ ( فلاناً :

كافَأَهُ على فِعالِهِ .
( و ) يقالُ : ( هو *!وَزْنَهُ ، بالفتْحِ ، *!وزِنَتَه ) ؛ ) قالَ سِيْبَوَيْه : نُصِبَا على الظَّرْفِ ، ( *!ووِزانَه ) ، بفتْح النونِ وأَمَّا أَبو عُبيدٍ فقالَ : هو برفْعِها ، ( *!وبِوِزانِه *!وبِوِزِانَتِه ، بكسْرِهِنَّ ) : ) أَي ( قُبالَتَهُ ) وحِذاءَهُ .
( ووزَنْتُ له الَّدراهِمَ *!فاتَّزَنَها ) ، وهو افتعل قَلَبُوا الواوَ تاءً فأدْغَمُوا ، *!فالوازِنُ : المُعْطِي ، والمُتَّزِنُ : الآخِذُ ، كما يقالُ : نَقَدَ المُعْطِي فانْتَقَدَ الآخِذُ .
وقالَ سِيْبَوَيْه : *!اتَّزَنَ يكونُ على الاتِّخاذِ وعلى المُطاوَعَةِ .
( و ) مِن المجازِ : ( *!وَزَنَ الشِّعْرَ *!فاتَّزَنَ ) .
( يقالُ : *!زِنْ كَلامَك ولا *!تَزِنْه .
( فهو *!أَوْزَنُ من غيرِهِ ) : ) أَي ( أَقْوَى وأَمْكَنَ ) ، ومنه قَوْلُ عُمارة لثَعْلَب : لو قُلْتُهُ لكانَ *!أَوْزَنَ .
( *!واتَّزَنَ العِدْلُ ) ، بكسْرِ العَيْنِ : أَي ( اعْتَدَلَ ) بالآخر وصارَ مُساوِياً في الثّقلِ والخِفَّةِ .
( و ) مِن المجازِ : هو ( *!أَوْزَنُ القوْمِ ) : ) أَي ( أَوْجَهُهُم .
( *!وتَوازَنَا ) : ) أَي ( *!اتَّزَنَا ) بمعْنَى تَساوَيَا .
( و ) مِن المجازِ : ( اسْتقامَ ميزانُ النَّهارِ ) : ) أَي ( انْتَصَفَ .
( و ) يقالُ : ( هو *!وَزِينُ الَّرأْي ) أَي ( أَصِيلُه ) ؛ ) وفي الصِّحاحِ : رَزِينُه .
( وقد *!وَزُنَ ، ككَرُمَ ) ، *!وَزَانَةً : إذا كانَ مُثَبِّتاً ؛ وهو مجازٌ .
( و ) يقالُ : هو ( راجِحُ الوَزْنِ ) ، أَي ( كامِلُ العَقْلِ والَّرأْي ) .
( وفي الأساسِ : مَوْصوفٌ برَزَانَةِ العَقْلِ والرأْيِ .
( *!ومَوْزَنٌ ، كمَقْعَدٍ : ع ) ، وهو شاذٌّ مِثْلُ مَوْحَدٍ ومَوْهَبٍ ، وكانَ القِياسُ كَسْرَ الزّاي ، وهو بلدٌ بالجَزيرَةِ فَتَحَه عياضُ بنُ غنمٍ الأشْعريُّ صُلْحاً .
وقيلَ : *!مَوْزَنُ : اسمُ امْرأَةٍ سُمِّي البَلَدُ بها . ويقالُ له أَيْضاً : تَلُّ *!مَوْزَن ؛ قالَ كثيِّرٌ :

فإِن لا تكن بالشام داري مقيمةً فإن بأجنادين منها ومَسْكِن منازل لم يَعْفُ التنائي قديمهاوأخرى بميّافارفين *!فمَوْزَن ( *!والوَزينُ : الحَنْظَلُ المَطْحونُ ) .
( وفي المُحْكَم : حَبُّ الحَنْظَلِ المَطْحونِ يُبَلُّ باللَّبَنِ فيُؤْكَلُ ، كانتِ العَرَبُ تَتَّخذُه في الجاهِلِيَّة . قالَ :
إذا قَلَّ العُثَانُ وصارَ يوماً خَبِيئةَ بيت ذي الشَّرَفِ *!الوَزِين ُأَرادَ : صارَ الوَزِينُ يوماً خَبِيئَة بيت ذِي الشَّرَفِ .
( و ) مِن المجازِ : ( *!وَزَنَ نَفْسَه على كذا ) : ) إذا ( وطَّنَها عليه ) ، كما في الأساسِ ، ( *!كأَوْزَنَها ) وأَوْزَمَها ؛ عن أَبي سعيدٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
يقالُ : هذا *!يُوازِنُ هذا إذا كانَ *!بزِنَتِه .
وشيءٌ *!مَوْزُونٌ : جَرَى على *!وَزْنٍ أَو مُقَدَّر مَعْلُوم .
وقالَ أَبو زَيْدٍ : أَكَلَ فلانٌ وَزْمَةً *!ووَزْنَةً ، أَي وَجْبَةً ، وهو مجازٌ .
*!وأَوْزانُ العَرَبِ : بنت عليه أَشْعَارها ، واحِدُها *!وَزْنٌ ، وهو مجازٌ .
*!ووَزَنَ الشيءُ : رَجَحَ ، ويُرْوَى بيتُ الأَعْشى :
وإن يُسْتَضافُوا إلى حُكْمِهيُضافُوا إلى عادِلٍ قد وَزَنْ *!والتَّوْزِينُ : الرَّوْزُ باليَدِ ؛ كما في الأساسِ .
وهو ميزانُ الجَبَل : بحذَائِهِ .
وأَبو سُلَيْمان أَيوبُ بنُ محمدِ بنِ فروخٍ الرقيُّ *!الوزَّان ، عن ابنِ عُيَيْنَة .
وبيتُ *!الوَزَّان : بالرَّيِّ بيتُ عِلْمٍ

وصَلاحٍ أَوَّلُهم أَبو سعيدٍ عبدُ الكرِيمِ بنُ أَحمدَ سادي سَكَنَ الرَّيَّ وتَفَقَّه على القفَّال بمَرْوَ ، ورَوَى عن أَبي بكْرٍ الخيري ، وعنه زاهرٌ الشحامي .
قُلْتُ : والتاجُ محمدُ بنُ سَعْدِ بنِ رمضانَ بنِ إبراهيم ، *!الوَزَّان الحلبيُّ المُحدِّثُ ، تُوفي سَنَة 650 .
*!والوَزْنَةُ : الدِّرْهَمُ الذي يُتَعامَلُ به .
*!ووَزْوانُ : قَرْيةٌ بأَصْبَهان .
*!ووَزْوِين : قَرْيةٌ ببُخارى ، عن ياقوت .
وأَبو نعيمٍ محمدُ بنُ عليِّ بنِ يوسُفَ يُعْرَفُ بابنِ *!مِيزانٍ ، مُحدِّثٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: **الوَزْنُ** , **الوَعْدِ** gibi: ağırlık ve hafifliği elinle tartmandır; onun **وَزْن**’ini bilmen için; ( **كالزِّنَةِ** ), kesre ile; kelimenin aslı **الواو**’dur ve içindeki **الهاء** başından hazfedilmiş **الواو**’dan bedeldir.

Ve denildi: **الوَزْنُ**: o, ağırlık ve hafifliktir.

Ve **اللَّيْثُ** dedi: **الوَزْنُ** bir şeyin ağırlığının, onun misli bir şeyle (tartılmasıdır); dirhemlerin **أَوْزَان**’ı gibi; ve onun misli **الرَّزْنُ**’dür; ( **وزَنَهُ** **يَزِنُه** **وَزْناً** **وزِنَةً** ), **وَعَدَ** **يَعِدُ** **وَعْداً** ve **عِدَةً** gibi.

( Ve ) **الوَزْنُ**: ( **المِثْقالُ** , çoğulu **أَوْزانٌ** ), o, hurmanın ve başkasının onunla tartıldığı şeydir; bununla taş ve demirden düzlenmiş olanı kasteder.

( Ve ) **الوَزْنُ**: ( iki eliyle bir erkeğin neredeyse kaldıramayacağı bir hurma parçası ) iki eliyle ( Hecer’in çuvallarından bir çuvalın yarısında yahut üçte birinde olur; çoğulu **وُزُونٌ** ); bunu Ebû Hanîfe hikâye etti; ve inşâd etti:

وكنا تَزَوَّدْنا **وُزُوناً** كثيرةًفأَفْنَيْتَها لما عَلَوْنا سَبَنْسَبا

( Ve ) **الوَزْنُ**: ( Süheyl’den önce doğan bir yıldız; onu o sanırsın ), ve o, iki yemin ettiren yıldızdan biridir.

Arap der ki: **حَضارِ** ve **الوَزْنُ** iki yemin ettirendir; ve İbn Berrî inşâd etti:

أَرَى نارَ لَيْلِي بالعَقِيقِ كأَنَّهاحَضَارِ إذا ما أَقْبَلَتْ **ووَزِينُها**

( Ve ) **الوَزْنُ** ( dağdan: onun hizası, **كزِنَتِه** ); ve o mecazdır.

İbn Sîde dedi: ve o, Sîbeveyh’in mânâlarını açıklamak için ayırdığı zarflardan biridir; ve çünkü onlar

garîblerdir; İbn Sîde dedi: ve bu nev‘den olanın kıyası, mansûb olmasıdır.

Dedim: Sîbeveyh dağın **وَزْن**’i ile **زِنَت**’i arasında ayırdı; şöyle dedi: **وَزْنُ الجَبَلِ** yani ondan bir taraf ki ona **تُوازنُه** yani ona yakın olarak önce karşılık gelir; ve **زِنَةُ الجَبَلِ** yani ona bitişik olan hizasıdır.

Şeyhimiz, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: lafızda bana bir fark görünmez; çünkü iki lafız mânâca (birdir); sanki bu fark bir ıstılahtır; ve onun benzerine eş-Şerîf el-Murtazâ meclislerinde işaret etmiştir.

( Ve ) **الوَزْنُ**: ( Şebîb b. Deysem’in atı.

( Ve ) **الوَزْنُ**: takdir ve ( **الخَرْصُ والحَزْرُ** ); ) ve İbn Abbâs’ın hadîsinde, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun: ( hurmanın satımını, ondan yeninceye ve **يُوزَنَ** oluncaya kadar nehyetti ); dedim: ne tartılır? dedi ki: ( yanında bir adam: **حتى يُحْزَرَ** oluncaya kadar ) .

El-Ezherî dedi: **الحَزْر**’i **وَزْناً** kıldı; çünkü o takdir ve **خَرْص**’tır.

İbnü’l-Esîr dedi: onu **وَزْناً** adlandırdı; çünkü **الحازِر** onu **يَخْرصُ** eder ve onu takdir eder; böylece ona **كالوَزْنِ** olur.

( Ve ) **الوَزْنَةُ** , ( **بهاءٍ** ile: kısa akıllı (kadın), **كالمَوْزُونَةِ** ).

( Ve **اللّيْثُ** dedi: **جارِيَةٌ مَوْزُونَةٌ**: onda kısalık vardır.

( Ve **وَزْنُ سَبْعَة**: bir adamın lakabıdır.

( Ve ) denilir: ( o, kesre ile, **الوَزْنَةِ**’si güzeldir; yani **الوَزْن** ) onu asıl üzere getirdiler ve i‘lâl etmediler; çünkü o masdar değildir; ancak hâlin heyetidir.

Şeyhimiz, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: fakat onu **بالوَزْنِ** ile tefsir etmesi ona muhaliftir.

( Ve ) dediler: bu ( **دِرْهَمٌ وَزْناً وَوَزْنٌ** )dır; nasb, hâlin yerinde konulmuş masdar üzerinedir; ref‘ ise sıfat üzerinedir; ( yani **مَوْزُونٌ** yahut **وازِنٌ**.

( **والمِيزانُ** ), kesre ile: ( m ) mâlûmdur; o, eşyânın onunla **تُوزَنُ** edildiği âlettir.

El-Cevherî dedi: aslı **مِوزانُ**’dır; öncesindeki kesre sebebiyle **الواو** **ياءً**’ya döndü; cem‘i **مَوَازِينُ**’dir; ve bir tek **المِيزان** için **بأَوْزَانِه مَوازِينُ** denilmesi câizdir; ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿ونَضَعُ المَوازِينَ القِسْطَ﴾ ; **المِيزان**’ı murad eder.

Ve ez-Zeccâc dedi: insanlar kıyamette **المِيزان**’ın zikrinde ihtilâf etti; tefsirde geldi: onun iki kefeli bir **مِيزانٌ** olduğu; ve **المِيزان**’ın dünyada insanların adaletle muamele etmeleri ve onunla amellerin tartılması için indirildiği.

( Ve ) Cüveybir, ed-Dahhâk’tan rivayet etti: **المِيزان**: ( adalet )tir; ve bu sözüne gitti: bu, bunun **وَزْن**’idir; tartılan bir şey olmasa da; te’vîli: onun, nefiste başkasına eşit olarak kaim olmasıdır; tıpkı **الوَزْن**’in göz aynasında kaim olması gibi.

Ve bazısı dedi: **المِيزان** mahlûkun amellerinin içinde olduğu kitaptır.

İbn Sîde dedi: bunun hepsi dil babındadır; ve ihticâc câizdir; ancak evlâ olan, sahih isnadlarla gelenin izlenmesidir.

( Ve ) **المِيزانُ**: ( **المِقْدارُ** ); ) Sa‘leb inşâd etti:

قد كُنْتُ قبلَ لقائِكُمْ ذا مِرَّةٍ عِنْدِي لكلِّ مُخاصِمٍ مِيزانُه

( **ووازنَهُ**: ona denk kıldı ve karşılaştırdı; ve ) ayrıca: ( ona hizalandı.

( Ve ) mecazdan: **وازَنَ** (falancayı: fiiline karşılık verdi.

( Ve ) denilir: ( o, fetha ile, **وَزْنَهُ**’dir; **وزِنَتَه**’dir ); ) Sîbeveyh dedi: ikisi zarf üzere mansûb kılındı; ( **ووِزانَه** ), nûn’un fethasıyla; Ebû Ubeyd’e gelince: o, onun ref‘i iledir; ( **وبِوِزانِه وبِوِزِانَتِه** , onların kesresiyle ): ) yani ( onun karşısında ) ve hizasında.

( Ve dirhemleri onun için tarttım, **فاتَّزَنَها** ) ve o ifti‘âldir; **الواو**’yu **تاءً**’ya çevirdiler de idğam ettiler; böylece **الوازِنُ**: veren; ve **المُتَّزِنُ**: alan; nitekim denilir: veren **نَقَدَ** etti de alan **انْتَقَدَ** etti.

Ve Sîbeveyh dedi: **اتَّزَنَ** edinme üzere ve mutâvaat üzere olur.

( Ve ) mecazdan: ( **وَزَنَ الشِّعْرَ فاتَّزَنَ** ).

( denilir: **زِنْ كَلامَك** ve onu **تَزِنْه** etme.

( o, başkasından **أَوْزَنُ**’dur ): ) yani ( daha güçlü ve daha yerleşik )tir; ondan Umâre’nin Sa‘leb’e sözü: onu söyleseydim daha **أَوْزَنَ** olurdu.

( **واتَّزَنَ العِدْلُ** ), ‘ayn’ın kesresiyle: yani ( ötekiyle dengelendi ) ve ağırlık ve hafiflikte eşit oldu.

( Ve ) mecazdan: o ( kavmin **أَوْزَنُ**’udur ): ) yani ( onların en itibarlısı )dır.

( **وتَوازَنَا** ): ) yani ( **اتَّزَنَا** ) eşit oldular mânâsında.

( Ve ) mecazdan: ( gündüzün terazisi doğruldu ): ) yani ( ortalandı.

( Ve ) denilir: o ( **وَزِينُ الَّرأْي** )dir; yani ( onun köklüsü )dür; ) ve **الصِّحاح**’ta: **رَزِينُه**.

( Ve **وَزُنَ** oldu, **ككَرُمَ** ), **وَزَانَةً**: eğer sağlamlaştırıcı ise; ve o mecazdır.

( Ve ) denilir: o ( **راجِحُ الوَزْنِ** )dir; yani ( akıl ve görüşçe kâmil )dir.

( Ve **الأساس**’ta: akıl ve görüşte **رَزَانَة** ile vasıflı.

( **ومَوْزَنٌ** , **كمَقْعَدٍ**: ( ع ) ), ve o şâzdır; **مَوْحَدٍ** ve **مَوْهَبٍ** gibi; kıyas **الزّاي**’ın kesresi idi; ve o Cezîre’de bir beldedir; İyâd b. Ganem el-Eş‘arî onu sulh ile fethetti.

Ve denildi: **مَوْزَنُ** bir kadının adıdır; belde onunla adlandırıldı. Ve ona ayrıca denilir: **تَلُّ مَوْزَن**; Kesîr dedi:

فإِن لا تكن بالشام داري مقيمةً فإن بأجنادين منها ومَسْكِن منازل لم يَعْفُ التنائي قديمهاوأخرى بميّافارفين **فمَوْزَن**

( **والوَزينُ**: öğütülmüş hanzaldır ).

( Ve **المُحْكَم**’de: öğütülmüş hanzal tanesi süte ıslatılır da yenir; Arap cahiliyede onu edinirdi. Dedi:

إذا قَلَّ العُثَانُ وصارَ يوماً خَبِيئةَ بيت ذي الشَّرَفِ **الوَزِين** ُأَرادَ: **الوَزِينُ** bir gün şeref sahibinin evinin gizlisi oldu.

( Ve ) mecazdan: ( **وَزَنَ نَفْسَه على كذا** ): ) eğer ( onu ona alıştırdı ) ise; **الأساس**’ta olduğu gibi; ( **كأَوْزَنَها** ) ve **أَوْزَمَها**; Ebû Sa‘îd’den.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
Denilir: bu, eğer onun **بزِنَتِه** ise, bunu **يُوازِنُ** eder.
Ve bir şey **مَوْزُونٌ**: bir **وَزْن** üzere yahut bilinen takdir üzere cereyan etti.
Ve Ebû Zeyd dedi: falan bir **وَزْمَةً** ve **وَزْنَةً** yedi; yani bir **وَجْبَةً**; ve o mecazdır.
**أَوْزانُ العَرَبِ**: şiirlerini onun üzerine bina etti; onun teki **وَزْنٌ**’dür; ve o mecazdır.
Ve **وَزَنَ الشيءُ**: ağır bastı; ve el-A‘şâ’nın beyti rivayet olunur:

وإن يُسْتَضافُوا إلى حُكْمِهيُضافُوا إلى عادِلٍ قد وَزَنْ

Ve **التَّوْزِينُ**: el ile tartmadır; **الأساس**’ta olduğu gibi.
Ve o, dağın terazisidir: onun hizasıyla.
Ve Ebû Süleymân Eyyûb b. Muhammed b. Furûh er-Rakkî **الوزَّان**; İbn ‘Uyeyne’den.
Ve **الوَزَّان** evi: Rey’de bir ilim evidir.

Ve Salâh’tan; onların ilki Ebû Saîd Abdülkerîm b. Ahmed Sâdî’dir; **الرَّيَّ**’de ikamet etti ve **مَرْوَ**’da **القفَّال** üzerine fıkıh tahsil etti; Ebû Bekr el-Hayrî’den rivayette bulundu; ondan da Zâhir eş-Şahhâmî rivayette bulundu.

Dedim ki: ve et-Tâc Muhammed b. Sa‘d b. Ramazân b. İbrâhîm, **الوَزَّان** el-Halebî, muhaddis; 650 senesinde vefat etti.

**الوَزْنَةُ**: kendisiyle muamele edilen dirhem.

**وَزْوانُ**: **أَصْبَهان**’da bir köy.

**وَزْوِين**: **بُخارى**’da bir köy; Yâkût’tan.

Ebû Nu‘aym Muhammed b. Alî b. Yûsuf, **مِيزانٍ**’ın oğlu diye bilinir; muhaddistir.

Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَزَنَ
1 وَزَنَ ذ It (a thing) was heavy: (Msb:) or outweighed, or preponderated; syn. وَجَحَ. (TA.)

هٰذَا يُوَازِنُ هٰذَا
3 هٰذَا يُوَازِنُ هٰذَا ذ This is equiponderant to this. (S.)

اِتَّزَنَهُ
8 اِتَّزَنَهُ ذ He took it, or received it, by weight. (S, * Mgh, Msb, K. *) See an ex. voce سَنْجَةٌ.

الوَزْنُ
الوَزْنُ ذ A certain star in the left fore leg of Centaurus. (Kzw.) See حَضَارِ.

زِنِىٌّ
زِنِىٌّ ذ , rel. n. of زِنَةٌ. (S, art. وعد, q. v., voce عِدَةٌ.)

وَازِنٌ
وَازِنٌ ذ : see رَاجِحٌ: heavy: (Msb:) or of full weight: (KL:) pl. وُزَّنٌ: see زَالٌّ. You say, دِرْهَمٌ وَازِنٌ (S) A full, or complete, dirhem: (so in a copy of the S:) [a dirhem of full weight: a heavy dirhem. (PS.)

وَزَّانٌ
وَزَّانٌ ذ A weigher. (TA, in art. قسط.)

مِيزَانٌ
مِيزَانٌ ذ A weighing-instrument; (TA:) a balance; a pair of scales. ― -b2- The weight of a thing. (K, &c.) See مِثْقَالٌ.

##### Türkçe

وَزَنَ
1 **وَزَنَ** ذ It (bir şey) ağır oldu: (Msb:) yahut ağır bastı, yahut üstün geldi; eşanlamlısı **وَجَحَ**. (TA.)

هٰذَا يُوَازِنُ هٰذَا
3 **هٰذَا يُوَازِنُ هٰذَا** ذ Bu, buna eş-ağırlıktadır. (S.)

اِتَّزَنَهُ
8 **اِتَّزَنَهُ** ذ Onu ağırlıkla aldı, yahut ağırlıkla teslim aldı. (S, * Mgh, Msb, K. *) **سَنْجَةٌ** maddesinde bir örneğe bak.

الوَزْنُ
**الوَزْنُ** ذ Centaurus’un sol ön bacağında belirli bir yıldız. (Kzw.) **حَضَارِ**’a bak.

زِنِىٌّ
**زِنِىٌّ** ذ , **زِنَةٌ**’nın nisbet ismidir. (S, art. وعد, q. v., voce **عِدَةٌ**.)

وَازِنٌ
**وَازِنٌ** ذ : **رَاجِحٌ**’a bak: ağır: (Msb:) yahut tam ağırlıkta: (KL:) çoğulu **وُزَّنٌ**: **زَالٌّ**’a bak. Şöyle dersin: **دِرْهَمٌ وَازِنٌ** (S) Tam, yahut eksiksiz bir dirhem: (S’nin bir nüshasında böyle:) [tam ağırlıkta bir dirhem: ağır bir dirhem. (PS.)

وَزَّانٌ
**وَزَّانٌ** ذ Bir tartıcı. (TA, art. قسط’da.)

مِيزَانٌ
**مِيزَانٌ** ذ Bir tartma aleti; (TA:) bir terazi; bir çift kefeli terazi. ― -b2- Bir şeyin ağırlığı. (K, &c.) **مِثْقَالٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَزَنَ
وَزَنَ
a.  [ يَزِنُ ] ( n. ac. وَزْن 1 ,  زِنَة ), Weighed; estimated.

b.  Pondered, considered.

c.  [ acc. &  acc. or La ], Weighed out, paid to.

d.  Composed regularly; scanned ( verses ).

e.  Paid.

f.  see IV .

g.  Was at rest.

وَزُنَ
وَزُنَ U ( n. ac. وَزَاْنَة 22t ),
a.  Was weighty.

b.  Was prudent; was influential.

وَزَّنَ
وَزَّنَ II ,
a.  see IV .

b.  [ coll. ], Had weighed.

وَاْزَنَ
وَاْزَنَ III ,
a.  Equalled.

b.  Faced, fronted.

c.  Requited.

d.  [ Bain ], Compared.

أَوْزَنَ
أَوْزَنَ IV
a.  [ acc. &  'Ala ], Accustomed, trained ( himself ) to; applied himself to.

تَوَاْزَنَ
تَوَاْزَنَ VI ,
a.  Balanced, counterbalanced; were equal.

اِوْتَزَنَ
اِوْتَزَنَ VIII ( t ),
a.  Was weighed.

b.  Had weighed; received weighed.

c.  Was equal, equivalent.

d.  Was rhythmical ( verse ).

وَزْن
وَزْن 1 , ( pl. أَوْزَاْن 38 ),
a.  Weight; full weight.

b.  Metre, measure.

c.  Paradigm.

d.  ( pl. وُزُوْن 27 ), Heavy load of dates.

e.  see 5t &  23 .

وَزْنَة
وَزْنَة 1t , ( pl. وَزَنَات ),
a.  A weight.

b.  Talent, shekel.

وَزْنِيّ
وَزْنِيّ 1yi ,
a.  Heavy, weighty.

وِزْنَة
وِزْنَة 2t ,
a.  Manner of weighing.

وَزِنَة
وَزِنَة 5t ,
a.  Weighing.

أَوْزَنُ
أَوْزَنُ 14 ,
a.  Heavier; weightier.

b.  More influential.

وَاْزِن
وَاْزِن 21 ,
a.  Weigher.

b.  Of full weight.

وِزَاْن
وِزَاْن 23 ,
a.  Opposite; facing; vis-à-vis.

وَزِيْن
وَزِيْن 25 ,
a.  see 1yi .

b.  Powdered collyrium.

مِيْزَان
مِيْزَان [ 45I ] , ( pl. مَوَاْزِيْنُ 65 ),
a.  Balance, scales; weighing-machine.

b.  Justice, equity; fairness;   precision, exactness, nicety.

c.  Quantity; measure.

d.  see 1 (b) , ( c ).

f.  [ art. ], Libra ( constellation ).

مَوْزُوْن
مَوْزُوْن [ N. P.
a.  I], Weighed.

b.  Regular ( verse & c. ).

مُوَازِن
مُوَازِن [ N. Ag.
a.  III], Equal, equivalent.

b.  Counterpoise; make-weight.

مُوَازَنَة
مُوَازَنَة [ N. Ac. وَاْزَنَ III ( وِزْن 2 )],
a.  Equilibrium.

b.  Equality.

c.  Parallelism ( in verse ).

زِنَة
زِنَة
a.  see 23 .

b.  Equivalent.

رَاجِع الوَزْن
رَاجِع الوَزْن
a.  Wise.

أَوْخَن الْقَوْم
أَوْخَن الْقَوْم
a.  Chief.

وَزِيْن الرَّأْي
وَزِيْن الرَّأْي
a.  Judicious.

هُوَ وَزْنَهُ
هُوَ وَزْنَهُ
a.  He is opposite him.

اِنَّهُ لَحَسنُ الْوِزْنَة
اِنَّهُ لَحَسنُ الْوِزْنَة
a.  It is well thought of.

اِسْتَقَامَ مِيْزَان النَّهَار
اِسْتَقَامَ مِيْزَان النَّهَار
a.  or قَامَ It is noon.

##### Türkçe

**وَزَنَ**
**وَزَنَ**
a. [ **يَزِنُ** ] ( n. ac. **وَزْن** 1, **زِنَة** ), Tarttı; takdir etti.

b. Tarttı; düşündü.

c. [ acc. & acc. or La ], Tartıp verdi, ona ödedi.

d. Düzenli olarak tertip etti; (mısraları) vezne vurdu (şiirleri).

e. Ödedi.

f. IV’e bak.

g. Sükûnet üzere oldu.

**وَزُنَ**
**وَزُنَ** U ( n. ac. **وَزَاْنَة** 22t ),
a. Ağır oldu.

b. Tedbirli oldu; nüfuzlu oldu.

**وَزَّنَ**
**وَزَّنَ** II,
a. IV’e bak.

b. [ coll. ], Tartmış oldu.

**وَاْزَنَ**
**وَاْزَنَ** III,
a. Eşit oldu.

b. Karşı karşıya geldi, yüz yüze geldi.

c. Karşılığını verdi.

d. [ Bain ], Mukayese etti.

**أَوْزَنَ**
**أَوْزَنَ** IV
a. [ acc. & **'Ala** ], Kendini alıştırdı, eğitti; kendini verdi.

**تَوَاْزَنَ**
**تَوَاْزَنَ** VI,
a. Dengelendi, karşı dengeledi; eşit oldular.

**اِوْتَزَنَ**
**اِوْتَزَنَ** VIII ( t ),
a. Tartıldı.

b. Tartmış oldu; tartılmış olarak aldı.

c. Eşit oldu, muadil oldu.

d. Ritmik oldu (şiir).

**وَزْن**
**وَزْن** 1, ( pl. **أَوْزَاْن** 38 ),
a. Ağırlık; tam ağırlık.

b. Vezin, ölçü.

c. Kalıp.

d. ( pl. **وُزُوْن** 27 ), Hurmanın ağır yükü.

e. 5t ve 23’e bak.

**وَزْنَة**
**وَزْنَة** 1t, ( pl. **وَزَنَات** ),
a. Bir ağırlık.

b. Talent, şekel.

**وَزْنِيّ**
**وَزْنِيّ** 1yi,
a. Ağır, ağırlıklı.

**وِزْنَة**
**وِزْنَة** 2t,
a. Tartma tarzı.

**وَزِنَة**
**وَزِنَة** 5t,
a. Tartma.

**أَوْزَنُ**
**أَوْزَنُ** 14,
a. Daha ağır; daha ağırlıklı.

b. Daha nüfuzlu.

**وَاْزِن**
**وَاْزِن** 21,
a. Tartıcı.

b. Tam ağırlıkta olan.

**وِزَاْن**
**وِزَاْن** 23,
a. Karşı; karşı karşıya; yüz yüze.

**وَزِيْن**
**وَزِيْن** 25,
a. 1yi’ye bak.

b. Toz hâlinde sürme.

**مِيْزَان**
**مِيْزَان** [ 45I ], ( pl. **مَوَاْزِيْنُ** 65 ),
a. Terazi, tartı; tartma makinesi.

b. Adalet, hakkaniyet; insaf; hassasiyet, kesinlik, incelik.

c. Miktar; ölçü.

d. 1 (b), (c)’ye bak.

f. [ art. ], Terazi (takımyıldızı).

**مَوْزُوْن**
**مَوْزُوْن** [ N. P.
a. I], Tartılmış.

b. Düzenli (şiir vb.).

**مُوَازِن**
**مُوَازِن** [ N. Ag.
a. III], Eşit, muadil.

b. Karşı ağırlık; denge ağırlığı.

**مُوَازَنَة**
**مُوَازَنَة** [ N. Ac. **وَاْزَنَ** III ( **وِزْن** 2 )],
a. Denge hâli.

b. Eşitlik.

c. Paralellik (şiirde).

**زِنَة**
**زِنَة**
a. 23’e bak.

b. Muadil.

**رَاجِع الوَزْن**
**رَاجِع الوَزْن**
a. Hikmetli.

**أَوْخَن الْقَوْم**
**أَوْخَن الْقَوْم**
a. Reis.

**وَزِيْن الرَّأْي**
**وَزِيْن الرَّأْي**
a. İsabetli görüşlü.

**هُوَ وَزْنَهُ**
**هُوَ وَزْنَهُ**
a. O, onun karşısındadır.

**اِنَّهُ لَحَسنُ الْوِزْنَة**
**اِنَّهُ لَحَسنُ الْوِزْنَة**
a. O, iyi düşünülmüştür.

**اِسْتَقَامَ مِيْزَان النَّهَار**
**اِسْتَقَامَ مِيْزَان النَّهَار**
a. veya **قَامَ** Öğle vaktidir.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وزن
وَزَنَ - يَزِنُ - وَزْن - مَوَازِيْن - مَوْزُوْن - مِيْزَان
وَزَنَ - يَزِنُ + كائن + كائناً + شيئاً: قدَّر وزن الأشياء بناء على طلب من آخر
وَزْن: اسم فعل " وَزَنَ - يَزِنُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: وزن الشيء: مقدار الثقل الذي يعدل الأشياء من حيث قوة جذب الأرض للجسم والذي يقدر بعملية الوزن
مَوَازِيْن: جمع " وَزْن " :
الموازين القسط: القسط هو الثبات من غير تبديل، والموازين القسط الأوزان المعيارية: الأوزان التي سبق وزنها بدقة واعتمدت مرجعاً للقياس، والتي تكون ثابتة من غير تبديل
مَوْزُوْن: اسم مفعول من " وَزَنَ - يَزِنُ ": سبق أن أجري عليه عملية وزن: له مقدار معروف من الكتلة والثقل
مِيْزَان - الميزان: على وزن " مِفعال ": أصلها " مِوزان ": اسم آلة من " وَزَنَ - يَزِنُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تعريض كائن أو شيء لشدة وجهد لاختباره وفحصه واستخلاص الجيد وفرزه وتصنيفه "، وهي:
فَتَنَ - يَفْتِنُ، بَلا - يَبْلوْ، مَحَصَ - يَمْحَصُ، مَحَنَ - يَمْحُنً، كَالَ - يَكِيْلُ، وَزَنَ - يَزِنُ
وَزَنَ - وزنوهم
 	﴿ويل للمطففين (1) الذين إذا اكتالوا على الناس يستوفون(2) وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون (3)﴾ المطففين ﴿وأوفوا الكيل إذا كلتم وزنوا بالقسطاس المستقيم ذلك خير وأحسن تأويلا(35)﴾ الإسراء
 	﴿وزنوا بالقسطاس المستقيم(182)﴾ الشعراء
الوزن
 ﴿وأقيموا الوزن بالقسط ولا تخسروا الميزان (9)﴾ الرحمن ﴿والوزن يومئذ الحق فمن ثقلت موازينه فأولئك هم المفلحون (8) ومن خفت موازينه فأولئك الذين خسروا أنفسهم بما كانوا بآياتنا يظلمون (9)﴾ الأعراف
 	﴿أولئك الذين كفروا بآيات ربهم ولقائه فحبطت أعمالهم فلا نقيم لهم يوم القيامة وزنا (105)﴾ الكهف
الموازين
 ﴿والوزن يومئذ الحق فمن ثقلت موازينه فأولئك هم المفلحون (8) ومن خفت موازينه فأولئك الذين خسروا أنفسهم بما كانوا بآياتنا يظلمون (9)﴾ الأعراف ﴿فمن ثقلت موازينه فأولئك هم المفلحون(102) ومن خفت موازينه فأولئك الذين خسروا أنفسهم في جهنم خالدون(103)﴾ المؤمنون
 	﴿فأما من ثقلت موازينه(6) فهو في عيشة راضية (7)﴾ القارعة ﴿وأما من خفت موازينه(8) فأمه هاوية(9)وما أدراك ما هيه(10)نار حامية(11)﴾ القارعة
الموازين	﴿ونضع الموازين القسط ليوم القيامة فلا تظلم نفس شيئا وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين(47)﴾ الأنبياء
موزون
 ﴿والأرض مددناها وألقينا فيها رواسي وأنبتنا فيها من كل شيء موزون (19)﴾ الحجر
الميزان
 ﴿لقد أرسلنا رسلنا بالبينات وأنزلنا معهم الكتاب والميزان ليقوم الناس بالقسط وأنزلنا الحديد فيه بأس شديد ومنافع للناس وليعلم الله من ينصره ورسله بالغيب إن الله قوي عزيز(25)﴾ الحديد ﴿الله الذي أنزل الكتاب بالحق والميزان وما يدريك لعل الساعة قريب(17)﴾ الشورى
 	﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا الكيل والميزان بالقسط لا نكلف نفسا إلا وسعها وإذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربى وبعهد الله أوفوا ذلكم وصاكم به لعلكم تذكرون(152)﴾ الأنعام ﴿وأوفوا الكيل إذا كلتم وزنوا بالقسطاس المستقيم ذلك خير وأحسن تأويلا(35)﴾ الإسراء
 	﴿ألا تطغوا في الميزان(8)﴾ الرحمن ﴿وأقيموا الوزن بالقسط ولا تخسروا الميزان (9)﴾ الرحمن
 	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم فأوفوا الكيل والميزان ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها ذلكم خير لكم إن كنتم مؤمنين(85)﴾ الأعراف ﴿وياقوم أوفوا المكيال والميزان بالقسط ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين (85)﴾ هود
 	﴿إذ قال لهم شعيب ألا تتقون(177)إني لكم رسول أمين(178)فاتقوا الله وأطيعوني (179) وما أسألكم عليه من أجر إن أجري إلا على رب العالمين (180) أوفوا الكيل ولا تكونوا من المخسرين (181) وزنوا بالقسطاس المستقيم (182) ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين (183)﴾ الشعراء
 	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره ولا تنقصوا المكيال والميزان إني أراكم بخير وإني أخاف عليكم عذاب يوم محيط(84)﴾ هود ﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره ولا تنقصوا المكيال والميزان إني أراكم بخير وإني أخاف عليكم عذاب يوم محيط(84)﴾ هود
 	﴿ويل للمطففين (1) الذين إذا اكتالوا على الناس يستوفون(2) وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون (3)﴾ المطففين
 	﴿والسماء رفعها ووضع الميزان (7)﴾ الرحمن
مختار الصحاح
● [وزن] و ز ن: المِيزان معروف و وَزَنَ الشيء من باب وعد و زِنَةً أيضا ويقال وَزَنْتُ فلانا ووزنت لفلان قال الله تعالى ﴿وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون﴾ وهذا يزن درهما قلت معناه أنه يساوي درهما في القيمة لا في الثقل كذا وقع لي ومنه الحديث ﴿لو كانت الدنيا تزن عند الله جناح بعوضة﴾ أي تعدل وتساوي ودرهم وَازِنٌ و وَازَنَ بين الشيئين مُوَازَنَة و وِزَانا وهذا يوازن هذا إذا كان على زنته أو كان محاذيه ويقال وَزَن المعطى و اتَّزَنَ الآخذ كما يقال نقد المعطى وانتقد الآخذ
الراغب
وزن
- الوزن: معرفة قدر الشيء. يقال: وزنته وزنا وزنة، والمتعارف في الوزن عند العامة: ما يقدر بالقسط والقبان. وقوله: }وزنوا بالقسطاس المستقيم﴿[السعراء/182]،﴾وأقيموا الوزن بالقسط﴿[الرحمن/9] إشارة إلى مراعاة المعدلة في جميع ما يتحراه الإنسان من الأفعال والأقوال. وقوله تعالى:﴾فلا نقيم لهم يوم القيامة وزنا﴿[الكهف/105] وقوله:﴾وأنبتنا فيها من كل شيء موزون﴿[الحجر/19] فقد قيل: هو المعادن كالفضة والذهب، وقيل: بل ذلك إشارة إلى كل ما أوجده الله تعالى، وأنه خلقه باعتدال كما قال:﴾إنا كل شيء خلقناه بقدر﴿[القمر/49]، وقوله:﴾والوزن يومئذ الحق﴿[الأعراف/8] فإشارة إلى العدل في محاسبة الناس كما قال:﴾ونضع الموازين القسط ليوم القيامة﴿[الأنبياء/47] وذكر في مواضع الميزان بلفظ الواحد اعتبارا بالمحاسب، وفي مواضع بالجمع اعتبارا بالمحاسن، ويقال: وزنت لفلان ووزنته كذا. قال تعالى:﴾وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون{ [المطففين/3]، ويقال: قام ميزان النهار: إذا انتصف.
ملخص اللسان
1.     الوَزْنُ: رَوْزُ الثِّقَلِ والخِفَّةِ. الوَزْنُ ثَقْلُ شيء بشيء مثلِه كأَوزان الدراهم، ومثله الرَّزْنُ، وَزَنَ الشيءَ وَزْناً   وزِنَةً. وإِنه لحَسَنُ الوِزْنَةِ أَي الوَزْنِ،
2.     العرب يسمون الأَوْزانَ التي يُوزَنُ بها التمر وغيره المُسَوَّاةَ من ا لحجارة والحديد المَوَازِينَ، واحدها مِيزان، وهي المَثَاقِيلُ واحدها مِثْقال،والوَزْنُ: المثقال، والجمع أَوْزانٌ. وقالوا: درهم وَزْنٌ، فوصفوه بالمصدر.
3.  ويقال للآلة التي يُوزَنُ بها الأَشياء مِيزانٌ أَيضاً؛ قال الجوهري: أَصله مِوْزانٌ، انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها، وجمعه مَوَازين،ونَضَعُ المَوازِينَ القِسْطَ؛ يريد نَضَعُ المِيزانَ القِسْطَ.
4.  الميزان العَدْلُ، قال: وذهب إِلى قوله هذا وَزْنُ هذا، وإِن لم يكن ما يُوزَنُ، وتأْويله أَنه قد قام في النفس مساوياً لغيره كما يقوم الوَزْنُ في مَرْآةِ العين،والمِيزانُ: العَدْلُ. ووازَنَه: عادله وقابله. وهو وَزْنَهُ وزِنَتَهُ ووِزانَهُ وبوِزانه أَي قُبَالَتَه.
5.     ما لفلان عندي وَزْنٌ أَي قَدْرٌ لخسته. وقال غيره: معناه خِفّةُ مَوَازينهم من الحَسَنات.
6.  ويقال: وَزَنَ فلانٌ لدراهمَ وَزْناً بالميزان، وإِذا كاله فقد وَزَنَه أَيضاً. ويقال:وَزَنَ الشيء إِذا قدَّره، ووزن ثمر النخل إِذا خَرَصَه.نهى عن بيع الثمار قبل أَن توزن، وفي رواية:حتى تُوزَنَ أَي تُحْزَرَ وتُخْرَصَ؛: سماه وَزْناً لأَن الخارص يَحْزُرُها ويُقَدِّرُها فيكون كالوزن لها،
7.     وقوله تعالى: وإِذا كالُوهُمْ أَو وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ؛ المعنى وإِذا كالوا لهم أَو وَزَنُوا لهم. يقال: وَزَنْتُ فلاناً ووَزَنْتُ لفلان
8.     ووازَنْتُ بين الشيئين مُوَازَنَةً ووِزاناً، وهذا يُوازِنُ هذا إِذا كان على زِنَتِه أَو كان مُحاذِيَهُ.
9.  وأَنبتنا فيها من كل شيء مَوْزونٍ؛ جرى على وَزَنَ، مَنْ قَدّر اللهُ لا يجاوز ما قدَّره الله عليه لا يستطيع خَلْقٌ زيادةٌ فيه ولا نقصاناً، معنى قوله من كل شيء مَوْزُونٍ أَنه القَدْرُ المعلوم وَزْنُه وقَدْرُه عند الله تعالى.
10.                        والمِيزانُ: المِقْدار؛
11.                        جارية موزونة فيها قِصَرٌ.
12.                        وقولهم:هو وَزْنَ الجبل أَي ناحيةً منه، وهو زِنَةَ الجبل أَي حِذاءَه؛
13.                        وفلان أَوْزَنُ بني فلانٍ أَي أَوْجَهُهُمْ. ورجل وَزِينُ الرأْي: أَصيله، رَزينُه.
14.                        ووَزَنَ الشيءُ. رَجَحَ؛
15.                        وأَوْزانُ العربِ: ما بَنَتْ عليه أَشعارها، واحدها وَزْنٌ، وقد وَزَنَ الشِّعْرَ وَزْناً فاتَّزَنَ؛
لسان العرب
● -    وزن: الوَزْنُ: رَوْزُ الثِّقَلِ والخِفَّةِ. الليث: الوَزْنُ ثَقْلُ   شيء بشيء مثلِه كأَوزان الدراهم، ومثله الرَّزْنُ، وَزَنَ الشيءَ وَزْناً   وزِنَةً. قال سيبويه: اتَّزَنَ يكون على الاتخاذ وعلى المُطاوعة، وإِنه   لحَسَنُ الوِزْنَةِ أَي الوَزْنِ، جاؤوا به على الأَصل ولم يُعِلُّوه لأَنه   ليس بمصدر إِنما هو هيئة الحال، وقالوا: هذا درهم وَزْناً ووَزْنٌ،   النصب على المصدر الموضوع في موضع الحال، والرفع على الصفة كأَنك قلت موزون   أَو وازِنٌ. قال أَبو منصور: ورأَيت العرب يسمون الأَوْزانَ التي يُوزَنُ   بها التمر وغيره المُسَوَّاةَ من ا لحجارة والحديد المَوَازِينَ، واحدها   مِيزان، وهي المَثَاقِيلُ واحدها مِثْقال، ويقال للآلة التي يُوزَنُ بها   الأَشياء مِيزانٌ أَيضاً؛ قال الجوهري: أَصله مِوْزانٌ، انقلبت الواو ياء   لكسرة ما قبلها، وجمعه مَوَازين، وجائز أَن تقول للمِيزانِ الواحد   بأَوْزانِه مَوازِينُ. قال الله تعالى: ونَضَعُ المَوازِينَ القِسْطَ؛ يريد   نَضَعُ المِيزانَ القِسْطَ. وفي التنزيل العزيز: والوَزْنُ يومئِذٍ الحَقُّ   فمَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُه فأُولئك هم المفلحون. وقوله تعالى: فأَمّا من   ثَقُلَتْ مَوَازِينُه وأَما مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُه؛ قال ثعلب: إِنما   أَرادَ مَنْ ثَقُلَ وَزْنُه أَو خَفّ وَزْنُه، فوضع الاسم الذي هو   الميزان موضع المصدر. قال الزجاج: اختلف الناس في ذكر الميزان في القيامة، فجاء   في التفسير: أَنه مِيزانٌ له كِفَّتانِ، وأَن المِيزانَ أُنزل في الدنيا   ليتعامل الناس بالعَدْل وتُوزَنَ به الأَعمالُ، وروى جُوَيْبر عن   الضَّحَّاك: أَن الميزان العَدْلُ، قال: وذهب إِلى قوله هذا وَزْنُ هذا، وإِن   لم يكن ما يُوزَنُ، وتأْويله أَنه قد قام في النفس مساوياً لغيره كما يقوم   الوَزْنُ في مَرْآةِ العين، وقال بعضهم: الميزانُ الكتاب الذي فيه   أَعمال الخَلْق؛ قال ابن سيده: وهذا كله في باب اللغة والاحتجاج سائغٌ إِلا   أَن الأَولى أَن يُتَّبَعَ ما جاء بالأَسانيد الصحاح، فإِن جاء في الخبر   أَنه مِيزانٌ له كِفَّتانِ، من حيث يَنْقُلُ أَهلُ الثِّقَة، فينبغي أَن   يُقْبل ذلك. وقوله تعالى: فلا نُقِيمُ لهم يوم القيامة وَزْناً. قال أَبو   العباس: قال ابن الأَعرابي العرب تقول ما لفلان عندي وَزْنٌ أَي قَدْرٌ   لخسته. وقال غيره: معناه خِفّةُ مَوَازينهم من الحَسَنات. ويقال: وَزَنَ   فلانٌ الدراهمَ وَزْناً بالميزان، وإِذا كاله فقد وَزَنَه أَيضاً. ويقال:   وَزَنَ الشيء إِذا قدَّره، ووزن ثمر النخل إِذا خَرَصَه. وفي حديث ابن   عباس وسئل عن السلف في النخل فقال: نهى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عن   بَيْعِ النخل حتى يؤكل منه وحتى يُوزَنَ، قلت: وما يُوزَنُ؟ فقال رجل   عنده: حتى يُحْزَرَ؛ قال أَبو منصور: جعل الحَزْر وَزْناً لأَنه تقدير   وخَرْصٌ؛ وفي طريق أُخرى: نهى عن بيع الثمار قبل أَن توزن، وفي رواية: حتى   تُوزَنَ أَي تُحْزَرَ وتُخْرَصَ؛ قال ابن الأَثير: سماه وَزْناً لأَن الخارص   يَحْزُرُها ويُقَدِّرُها فيكون كالوزن لها، قال: ووجه النهي أَمران:   أَحدهما تحصين الأَموال   (* قوله «تحصين الأموال» وذلك أنها في الغالب لا   تأمن العاهة إلا بعد الادراك وذلك أوان الخرص). والثاني أَنه إِذا باعها قبل   ظهور الصَّلاح بشرط القطع وقبل الخَرْص سقط حقوق الفقراء منها، لأَن   الله تعالى أَوجب إِخراجها وقت الحصاد، والله أَعلم. وقوله تعالى: وإِذا   كالُوهُمْ أَو وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ؛ المعنى وإِذا كالوا لهم أَو   وَزَنُوا لهم.   يقال: وَزَنْتُ فلاناً ووَزَنْتُ لفلان، وهذا يَزِنُ درهماً ودرهمٌ   وازِنٌ؛ وقال قَعْنَبُ بن أُمِّ صاحب:   مثْل العَصافير أَحْلاماً ومَقْدُرَةً،   لو يُوزَنُون بِزِفّ الرِيش ما وَزَنُوا   جَهْلاً علينا وجُبْناً عن عَدُوِّهِم،   لبِئْست الخَلَّتانِ: الجَهْلُ والجُبُنُ   قال ابن بري: الذي في شعره شبه العصافير. ووازَنْتُ بين الشيئين   مُوَازَنَةً ووِزاناً، وهذا يُوازِنُ هذا إِذا كان على زِنَتِه أَو كان   مُحاذِيَهُ. ويقال: وَزَنع المُعْطِي واتَّزَنَ الآخِذُ، كما تقول: نَقَدَ   المُعْطِي وانْتَقَد الآخذُ، وهو افتعل، قلبوا الواو تاء فأَدغموا. وقوله عز   وجل: وأَنبتنا فيها من كل شيء مَوْزونٍ؛ جرى على وَزَنَ، مَنْ قَدّر اللهُ   لا يجاوز ما قدَّره الله عليه لا يستطيع خَلْقٌ زيادةٌ فيه ولا نقصاناً،   وقيل: من كل شيء مَوْزونٍ أَي من كل شيء يوزن نحو الحديد والرَّصاص   والنحاس والزِّرْنيخ؛ هذا قول الزجاج، وفي النهاية: فَسَّرَ المَوْزونَ على   وجهين: أَحدهما أَن هذه الجواهر كلَّها مما يوزَنُ مثل الرصاص والحديد   والنُّحاس والثَّمَنَيْنِ، أَعني الذهب والفضة، كأَنه قصد كل شيء يُوزَنُ ولا   يكال، وقيل: معنى قوله من كل شيء مَوْزُونٍ أَنه القَدْرُ   المعلوم وَزْنُه وقَدْرُه عند الله تعالى. والمِيزانُ: المِقْدار؛   أَنشد ثعلب:   قد كُنْتُ قبل لقائِكُمْ ذا مِرَّةٍ،   عِنْدي لكل مُخاصِمٍ ميزانُه   وقام مِيزانُ النهار أَي انتصف. وفي الحديث: سبحان الله عَدَدَ خَلْقِه   وزِنَةَ عَرْشِه أَي بوَزْن عَرْشِه في عظم قَدْره، من وَزَنَ يَزِنُ   وَزْناً وزِنَةً كوَعَدَ عِدَةً، وأَصل الكلمة الواو، والهاء فيها عوض من   الواو المحذوفة من أَولها. وامرأَة مَوْزونةٌ: قصيرة عاقلة. والوَزْنَةُ:   المرأَة القصيرة. الليث: جارية موزونة فيها قِصَرٌ. وقال أَبو زيد: أَكل   فلان وَزْمَةً ووَزْنَةً أَي وَجْبةً. وأَوْزانُ العربِ: ما بَنَتْ عليه   أَشعارها، واحدها وَزْنٌ، وقد وَزَنَ الشِّعْرَ وَزْناً فاتَّزَنَ؛ كلُّ   ذلك عن أَبي إِسحق. وهذا القول أَوْزَنُ من هذا أَي أَقوى وأَمكنُ. قال   أَبو العباس: كان عُمارة يقرأُ: ولا الليلُ سابقُ النهارَ، بالنصب؛ قال   أَبو العباس: ما أَرَدْتَ؟ فقال: سابقٌ النهارَ، فقلت: فهَلاَّ قلته، قال:   لو قُلْتُهُ لكان أَوْزَنَ. والمِيزانُ: العَدْلُ. ووازَنَه: عادله   وقابله. وهو وَزْنَهُ وزِنَتَهُ ووِزانَهُ وبوِزانه أَي قُبَالَتَه. وقولهم:   هو وَزْنَ الجبل أَي ناحيةً منه، وهو زِنَةَ الجبل أَي حِذاءَه؛ قال   سيبويه: نُصِبا على الظرف. قال ابن سيده: وهو وَزْنَ الجبل وزِنَتَه أَي   حِذاءَه، وهي أَحد الظروف التي عزلها سيبويه ليفسر معانيها ولأَنها غرائب،   قال: أَعني وَزْنَ الجبلِ، قال: وقياس ما كان من هذا النحو أَن يكون   منصوباً كما ذكرناه، بدليل ما أَومأَ إِليه سيبويه هنا، وأَما أَبو عبيد فقال:   هو وِزانُه بالرفع. والوَزْنُ: المثقال، والجمع أَوْزانٌ. وقالوا: درهم   وَزْنٌ، فوصفوه بالمصدر. وفلان أَوْزَنُ بني فلانٍ أَي أَوْجَهُهُمْ. ورجل   وَزِينُ الرأْي: أَصيله، وفي الصحاح: رَزينُه. ووَزَنَ الشيءُ. رَجَحَ؛   ويروى بيتُ الأَعشى:   وإِن يُسْتَضافُوا إِلى حُكْمِه،   يُضافُوا إِلى عادِلٍ قد وَزَنْ   وقد وَزُنَ وَزَانةً إِذا كان متثبتاً. وقال أَبو سعيد: أَوْزَمَ نفسَه   على الأَمر وأَوْزَنَها إذا وَطَّنَ نفسه عليه. والوَزْنُ: الفِدْرة من   التمر لا يكاد الرجل يرفعها بيديه، تكون ثلثَ الجُلَّةِ من جِلال هَجَرَ   أَو نصْفَها، وجمعه وُزُونٌ؛ حكاه أَبو حنيفة؛ وأَنشد:   وكنا تَزَوَّدْنا وُزُوناً كثيرةً،   فأَفْنَيْنَها لما عَلَوْنا سَبَنْسَبا   والوَزِينُ: الحَنْظَلُ المطحون، وفي المحكم: الوَزينُ حَبّ الحنظل   المطحون يُبَلُّ باللبن فيؤكل؛ قال:   إِذا قَلَّ العُثَانُ وصار، يوماً،   خَبِيئةَ بيت ذي الشَّرَفِ الوَزينُ   أَراد: صار الوَزينُ يوماً خبيئة بيت ذي الشرف، وكانت العرب تتخذ طعاماً   من هَبِيدِ الحنظل يَبُلُّونه باللبن فيأْكلونه ويسمونه الوَزينَ.   ووَزْنُ سَبْعةٍ: لَقَبٌ. والوَزْنُ: نَجْم يطلُع قبل سُهَيْل فيُظَنُّ إِياه،   وهو أَحد الكَوْكبين المُحْلِفَيْن. تقول العرب: حَضارِ والوَزْنُ   مُحْلِفانِ، وهما نجمان يطلُعان قبل سُهَيْلٍ؛ وأَنشد ابن بري:   أَرَى نارَ لَيْلى بالعَقيقِ كأَنها   حَضَارِ، إِذا ما أَقْبَلَتْ، ووَزِينُها   ومَوْزَنٌ، بالفتح: اسم موضع، وهو شاذ مثل مَوْحَدٍ ومَوْهَبٍ؛ وقال   كُثَيّر:   كأَنَّهُمُ قَصْراً مَصَابيحُ رَاهبٍ،   بمَوْزَنَ رَوَّى بالسَّلِيط ذُبالُها   (* قوله «روّى بالسليط ذبالها» كذا بالأَصل مضبوطاً كنسخة الصحاح الخط   هنا، وفي مادة قصر من الصحاح أَيضاً برفع ذبالها وشمالها، ووقع في مادة   قصر من اللسان مايخالف هذا الضبط)   هُمُ أَهْلُ أَلواحِ السَّرِير ويمنه قَرابينُ أَرْدافٌ لها وشِمالُها   وقال كُثَيّرُ عَزَّةَ:   بالخَيْر أَبْلَجُ من سِقاية راهِبٍ   تُجْلى بمَوْزَنَ، مُشْرِقاً تِمْثالُها
مقاييس اللغة:
(وزن) الواو والزاء والنون: بناءٌ يدلُّ على تعديلٍ واستقامة: ووزَنْتُ الشّيءَ وزْناً. والزِّنَة قَدرُ وزنِ الشَّيء؛ والأصل وَزْنَة. ويقال: قام مِيزانُ النَّهار، إذا انتصَفَ النَّهار. وهذا يُوازِنُ ذلك، أي هو مُحاذِيه. ووَزِينُ الرَّأْيِ: معتدِلُه. وهو راجحُ الوَزْن، إذا نسَبُوه إلى رَجَاحة الرّأْي وشِدَّة العقْل.‏
ومما شذَّ عن هذا الباب شيءٌ ذُكِرَ عن الخليل: أنَّ الوَزِين: الحنظل المعجونُ(5) كان يُتَّخَذُ طعاماً. ويقال الوَزْن: الفِدْرة من التَّمر.‏
القاموس المحيط:
الوَزْنُ، كالوَعْدِ رَوْزُ الثِّقَل والخِفَّةِ، كالزِّنَةِ، وزَنَهُ يَزِنُهُ وَزْناً وزِنَةً، والمِثْقَالُ ج أوزانٌ، وقِدْرَةٌ من تَمْرٍ لا يكَادُ رجُلٌ يَرْفَعُها، تكونُ في نِصْفِ جُلَّةٍ من جِلالِ هَجَرَ، أو ثُلُثِها ج وُزُونٌ، ونَجْمٌ يَطْلُعُ قَبْلَ سُهَيْلٍ، فَتَظُنُّهُ إيَّاهُ، و من الجَبَلِ حذاؤُهُ، كزِنَتِهِ، وفَرَسُ شَبيبِ بنِ دَيْسَمٍ، والخَرْصُ، والحَزْرُ، وبهاءِ القصيرةُ العاقِلَةُ، كالمَوْزُونَةِ. ووزْنُ سَبْعَة لَقَبٌ. وإنه لَحَسَنُ الوِزْنَةِ، بالكسر، أي الوَزْنِ. ودِرْهَمٌ وزْناً ووَزْنٌ، أي مَوْزُونٌ، أو وازِنٌ. والميزانُ م، والعَدْلُ، والمِقْدَارُ، ووازَنَهُ عادَلَهُ، وقابَلَهُ، وحاذاهُ، و فلاناً كافأَهُ على فِعالِهِ. وهو وَزْنَه، بالفتح، وزِنَتَهُ ووِزانَه وبوزانِه وبوزانَتِه، بكسرِهِنَّ قُبالَتَهُ، ووَزَنْتُ له الدراهِمَ فاتَّزَنَها، ووَزَنَ الشِّعْرَ فاتَّزَنَ. فهو أوْزَنُ من غيرهِ أقْوَى، وأمْكَنَ. واتَّزَنَ العِدْلُ اعْتَدَلَ. وأوْزَنُ القومِ أوجَهُهُم. وتوازَنَا اتَّزَنَا. واسْتَقَامَ ميزانُ النهارِ انْتَصَفَ. وهو وَزِينُ الرأي أصيلُهُ، وقد وَزُنَ، كَكَرُمَ. وراجِحُ الوَزْنِ كامِلُ العَقْلِ والرأي. ومَوْزَنٌ، كَمَقْعَدٍ ع. والوَزِينُ الحَنْظَلُ المَطْحُونُ.
ووَزَنَ نَفْسَهُ على كذا: وطَّنَها عليه، كأَوْزَنَها.
تاج العروس:
( وزنه يزنه وزنا وزنه ) كوعد يعد وعداو عدة ( و ) الوزن ( المثقال ج أوزان ) وهى التى يوزن بها التمر وغيره ويعنى بها المستوى من الحجارة والحديد ( و ) الوزن ( قدرة من تمر لا يكاد رجل يرفعها ) بيديه ( تكون في نصف جلة من جلال هجر أو ثلثها ج وزون ) حكاه أبو حنيفة وأنشد وكنا تزودنا وزونا كثيرة * فأفنينها لما علو ناسب نسبا ( و ) الوزن ( تجم يطلع قبل سهيل فتظنه اياه ) وهو أحد الكوكبين المحلفين تقول العرب حضار والوزن محلفان وأنشد ابن برى
أرى نار ليلى بالعقيق كأنها * حضار إذ اما أقلبت ووزينها ( و ) الوزن ( من الجبل كزنته ) وهو مجاز قال ابن سيد وهى الظروف التى عزلها سيبويه ليفسر معانيها ولانها غرائب قال ابن سيده وقياس ما كان من هذا النحو أن يكون منصوبا * قلت قد فرق سيبوبه بين وزن الجبل وزنته فقال وزن الجبل أي ناحية منه توازنه أي تقابله قريبة أولا وزنة الجبل أي حذاءه متصل به قال شيخنا رحمه الله تعالى ولا يظهر لي فرق في اللفظ لان الفظين بمعنى وكأن هذا الفرق اصطلاح وقد أشار لمثله الشريف المرتضى في مجالسه ( و ) الوزن ( فرس شبيب بين ديسم و ) الوزن التقدير و ( الخرص والحزر ) وفي حديث ابن عباس رضى الله تعالى عنهما نهى عن بيع النخل حتى يؤكل منه وحتى يوزن قلت وما يوزن فقال رجل عنده حتى يحزر قال الازهرى جعل الحزر وزنا لانه تقدير وخرص وقال ابن الاثير سماه وزنا لان الحازر يخرصها
ويقدرها فيكون كالوزن لها ( و ) الوزنة ( بهاء القصيرة العاقلة كالموزونة ) وقال الليث جارية موزونة فيها قصر ( ووزن سبعة لقب ) رجل ( و ) يقال ( انه لحسن الوزنة بالكسر أي الوزن ) جاؤا به على الاصل ولم يعلوه لانه ليس بمصدر انما هو هيئة الحال قال شيخنا رحمه الله تعالى ولكن تفسيره بالوزن يخالفه ( و ) قالوا هذا ( درهم وزنا ووزن ) النصب على المصدر الموضوع في موضع الحال وارفع على الصفة ( أي موزون أو وزان والميزان ) بالكسر ( م ) معروف وهي الالة التي توزن بها الاشياء قال الجوهري أصله موزان انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها والجمع موازين وجائز أن يقال للميزان الواحد بأوزانه موازين ومنه قوله تعالى ونضع الموازين القسط يريد الميزان وقال الزجاج اختلف الناس في ذكر الميزان في القيامة فجاء في التفسير انه ميزان له كفتان وان الميزان أنزل في الدنيا ليتعامل الناس بالعدل وتوزن به الاعمال ( و ) روى جويبر عن الضحاك أن الميزان ( العدل ) وذهب الى قوله هذا وزن هذا وان لم يكن ما يوزن وتأويله انه قد قام في النفس مساويا لغيره كما يقوم الوزن في مرآة العين وقال بعضهم الميزان الكتاب الذي فيه أعمال الخلق قال ابن سيده وهذا كله في باب اللغة والاحتجاج سائغ الا أن الاولى ان يتبع ما جاء بالاسانيد الصحاح ( و ) الميزان ( المقدار ) انشد ثعلب قد كنت قبل لقائكم ذا مرة * عندي لكل مخاصم ميزانه ( ووزانه عادله وقابله و ) ايضا ( حاذاه و ) من المجاز وازن ( فلانا كافأه على فعاله و ) يقال ( هو وزنه بالفتح وزنته ) قال سيبويه نصبا على الظرف ( ووزانه ) بفتح النون واما أبو عبيد فقال هو برفعها ( وبوزانه وبوزانته بكسرهن ) اي ( قبالته ) وحذاءه ( ووزنت له الدراهم فاتزنها ) وهو افتعل قلبوا الواو تاء فادغموا فالوزان المعطى والمتزن الاخذ كما يقال نقد المعطى فانتقد الاخذ وقال سيبويه اتزن يكون على الاتخاذ وعلى المطاوعة ( و ) من المجاز ( وزن الشعر فاتزن ) يقال زن كلامك ولا تزنه ( فهو اوزن من غيره ) اي ( أقوى وامكن ) ومنه قول عماوة لثعلب لو قلته لكان اوزن ( واتزن العدل ) بكسر العين اي ( اعتدل ) بالاخر وصار مساويا في الثقل والخفة ( و ) من المجاز هو ( اوزن القوم ) اي ( اوجههم وتوازنا ) اي ( اتزنا ) بمعنى تساويا ( و ) من المجاز ( استقام ميزان النهار ) اي ( انتصف و ) يقال ( هو وزين الرأي ) اي ( اصيله ) وفي الصحواح رزينه ( وقد وزن ككرم ) وزانة إذا كان متثبتا وهو مجاز ( و ) يقال هوو ( راجح الوزن ) اي ( كامل العقل والرأي ) وفي الاساس موصوف برزانة العقل والرأي ( وموزن كمقعد ع ) وهو شاذ مثل موحد وموهب وكان القياس كسر الزاي وهو بلد بالجزيرة فتحه عياض بن غنم الاشعري صلحا وقيل موزن اسم امرأة سمى البلد بها ويقال له ايضا نل موزن قال كثير فان لا تكن باشام داري مقيمة فان باجنادين منها ومسكن منازل لم يعف التنائي قديمها وأخرى بميافارفين فموزن ( والوزين الحنظل المطحون ) وفي المحكم حب الحنظل المطحون يبل باللبن فيؤكل كانت العرب تتخذه في الجاهلية قال إذا قل العثان وصار يوما * خبيئة بيت ذي الشرف الوزين أراد صار الوزين يوما خبيئة بيت ذي الشرف ( و ) من المجاز ( وزن نفسه على كذا ) إذا ( وطنها عليه ) كما في الاساس ( كاوزنها ) وأوزمها عن ابي سعيد * ومما يستدرك عليه يقال هذا يوازن هذا إذا كان بزنته وشئ موزون جرى على وزن أو مقدر معلوم وقال أبو زيد أكل فلان وزمة ووزنة أي وجبة وهو مجاز وأوزان العرب ما بنيت عليه اشعارها واحدها وزن وهو مجاز ووزن الشئ رجح ويروى بيت الاعشى وان يستضافوا الى حكمه * يضافوا الى عادل قد وزن والتوزين الروز باليد كما في الاساس وهو ميزان الجبل بحذائه وابو سليمان ايوب بن محمد بن فروخ الرقي الوزان عن ابن عيينة وبيت الوزان بالري بيت علم وصلاح اولهم أبو سعيد عبد الكريم بن احمد سادي سكن الري وتفقه على القفال بمرو وروي عن ابي بكر
الخيري وعنه زاهر الشحامي * قلت والتاج محمد بن سعد بن رمضان بن ابراهيم الوزان الحلبي المحدث توفى سنة 650 والوزنة الدرهم الذي يتعامل به ووزوان قرية باصبهان ووزين قرية ببخارا عن ياقوت وابو نعيم محمد بن علي بن يوسف يعرف بابن ميزان محدث * ومما يستدرك عليه وزوالين قرية بطخارستان قرب بلخ عن ياقوت رحمه الله تعالى

##### Türkçe

وزن
**وَزَنَ** - **يَزِنُ** - **وَزْن** - **مَوَازِيْن** - **مَوْزُوْن** - **مِيْزَان**
**وَزَنَ** - **يَزِنُ** + bir varlık + bir varlığı + bir şeyi: bir başkasından gelen talebe dayanarak şeylerin ağırlığını takdir etti
**وَزْن**: fiil adı “ **وَزَنَ - يَزِنُ** ”: ve o, aynı zamanda mef‘ûl manasındadır: şeyin ağırlığı: cismin, yerin cisme olan çekim kuvveti bakımından şeyleri denkleştiren ağırlık miktarıdır; ve tartma işlemiyle takdir edilir
**مَوَازِيْن**: “ **وَزْن** ”in çoğulu:
**الموازين القسط**: **القسط** değiştirmesiz sabitliktir; ve **الموازين القسط** standart ağırlıklardır: daha önce hassas biçimde tartılmış ve ölçüm için bir referans olarak benimsenmiş, ve değiştirmesiz sabit olan ağırlıklar
**مَوْزُوْن**: “ **وَزَنَ - يَزِنُ** ”den ism-i mef‘ûl: üzerinde daha önce tartma işlemi yürütülmüş: kütle ve ağırlıktan bilinen bir miktarı vardır
**مِيْزَان** - **الميزان**: “ **مِفعال** ” vezni üzerinedir: aslı “ **مِوزان** ”dır: “ **وَزَنَ - يَزِنُ** ”den ism-i âlet
Ve lafız, “ bir varlığı veya bir şeyi, onu denemek ve incelemek ve iyiyi çıkarmak ve onu ayırmak ve sınıflandırmak için şiddete ve çabaya maruz bırakma ” lafızları grubuna mensuptur; ve onlar şunlardır:
**فَتَنَ - يَفْتِنُ**، **بَلا - يَبْلوْ**، **مَحَصَ - يَمْحَصُ**، **مَحَنَ - يَمْحُنً**، **كَالَ - يَكِيْلُ**، **وَزَنَ - يَزِنُ**
**وَزَنَ** - **وزنوهم**
	﴿Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay haline (1); onlar ki insanlardan ölçtükleri zaman tam alırlar (2); ve onlara ölçtükleri yahut onları tarttıkları zaman eksiltirler (3)﴾ **المطففين** ﴿Ve ölçtüğünüz zaman ölçüyü tam yapın; ve doğru terazi ile tartın; bu daha hayırlıdır ve te’vilce daha güzeldir (35)﴾ **الإسراء**
	﴿Doğru terazi ile tartın (182)﴾ **الشعراء**
**الوزن**
﴿Ve tartıyı adaletle ayakta tutun ve teraziyi eksiltmeyin (9)﴾ **الرحمن** ﴿O gün tartı haktır; kimin terazileri ağır gelirse işte onlar kurtuluşa erenlerdir (8); ve kimin terazileri hafif gelirse işte onlar, âyetlerimize zulmediyor oldukları sebebiyle kendilerini ziyana sokan kimselerdir (9)﴾ **الأعراف**
	﴿İşte onlar, Rablerinin âyetlerini ve O’na kavuşmayı inkâr edenlerdir; böylece amelleri boşa gitmiştir; artık kıyamet günü onlar için bir ağırlık koymayız (105)﴾ **الكهف**
**الموازين**
﴿O gün tartı haktır; kimin terazileri ağır gelirse işte onlar kurtuluşa erenlerdir (8); ve kimin terazileri hafif gelirse işte onlar, âyetlerimize zulmediyor oldukları sebebiyle kendilerini ziyana sokan kimselerdir (9)﴾ **الأعراف** ﴿Kimin terazileri ağır gelirse işte onlar kurtuluşa erenlerdir (102); ve kimin terazileri hafif gelirse işte onlar, cehennemde ebedî kalıcı olarak kendilerini ziyana sokan kimselerdir (103)﴾ **المؤمنون**
	﴿Artık kimin terazileri ağır gelirse (6) o, razı olunan bir yaşayış içindedir (7)﴾ **القارعة** ﴿Ve kimin terazileri hafif gelirse (8) onun anası hâviyedir (9); ve sana onun ne olduğunu bildiren nedir (10); kızgın bir ateştir (11)﴾ **القارعة**
**الموازين**	﴿Ve kıyamet günü için adalet terazilerini koyarız; böylece hiçbir nefse hiçbir şeyle zulmedilmez; ve eğer hardal tanesi ağırlığınca olsa onu getiririz; ve hesap görenler olarak bize yeter (47)﴾ **الأنبياء**
**موزون**
﴿Ve yeri uzattık; ve onda sabit dağlar bıraktık; ve onda her şeyden **موزون** bitirdik (19)﴾ **الحجر**
**الميزان**
﴿Andolsun, elçilerimizi apaçık delillerle gönderdik; ve insanları adaletle ayakta tutsunlar diye onlarla beraber kitabı ve **الميزان**ı indirdik; ve demiri indirdik, onda şiddetli bir güç ve insanlar için menfaatler vardır; ve Allah, gayb ile O’na ve elçilerine yardım edeni bilsin diye; şüphesiz Allah güçlüdür, azîzdir (25)﴾ **الحديد** ﴿Allah, kitabı hak ile ve **الميزان**ı indiren kimsedir; ve sana ne bildirir, belki saat yakındır (17)﴾ **الشورى**
	﴿Yetimin malına, en güzel olan dışında yaklaşmayın; ta ki olgunluğuna erişsin; ve ölçüyü ve **الميزان**ı adaletle tam yapın; biz hiçbir nefse ancak gücünün yettiğini yükleriz; ve söylediğiniz zaman adaletli olun, yakın akraba olsa bile; ve Allah’ın ahdini yerine getirin; işte bu, size onunla vasiyet etti; umulur ki hatırlarsınız (152)﴾ **الأنعام** ﴿Ölçtüğünüz zaman ölçüyü tam yapın; ve doğru terazi ile tartın; bu daha hayırlıdır ve te’vilce daha güzeldir (35)﴾ **الإسراء**
	﴿**الميزان**da azmayın (8)﴾ **الرحمن** ﴿Ve tartıyı adaletle ayakta tutun ve **الميزان**ı eksiltmeyin (9)﴾ **الرحمن**
	﴿Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik); dedi ki: ey kavmim, Allah’a kulluk edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur; Rabbinizden size apaçık bir delil gelmiştir; artık ölçüyü ve **الميزان**ı tam yapın; ve insanların eşyalarını eksiltmeyin; ve yeryüzünde ıslahından sonra bozgunculuk yapmayın; bu, eğer mümin iseniz, sizin için daha hayırlıdır (85)﴾ **الأعراف** ﴿Ve ey kavmim, ölçüyü ve **الميزان**ı adaletle tam yapın; ve insanların eşyalarını eksiltmeyin; ve yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (85)﴾ **هود**
	﴿Şuayb onlara dediği zaman: sakınmaz mısınız (177); şüphesiz ben size güvenilir bir elçiyim (178); artık Allah’tan sakının ve bana itaat edin (179); ve ben buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ücretim ancak âlemlerin Rabbi üzerinedir (180); ölçüyü tam yapın ve eksiltenlerden olmayın (181); doğru terazi ile tartın (182); ve insanların eşyalarını eksiltmeyin; ve yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (183)﴾ **الشعراء**
	﴿Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik); dedi ki: ey kavmim, Allah’a kulluk edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur; ve ölçüyü ve **الميزان**ı eksiltmeyin; şüphesiz ben sizi hayır içinde görüyorum; ve şüphesiz ben, kuşatıcı bir günün azabından sizin için korkuyorum (84)﴾ **هود** ﴿Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik); dedi ki: ey kavmim, Allah’a kulluk edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur; ve ölçüyü ve **الميزان**ı eksiltmeyin; şüphesiz ben sizi hayır içinde görüyorum; ve şüphesiz ben, kuşatıcı bir günün azabından sizin için korkuyorum (84)﴾ **هود**
	﴿Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay haline (1); onlar ki insanlardan ölçtükleri zaman tam alırlar (2); ve onlara ölçtükleri yahut onları tarttıkları zaman eksiltirler (3)﴾ **المطففين**
	﴿Ve göğü yükseltti ve **الميزان**ı koydu (7)﴾ **الرحمن**
مختار الصحاح
● [**وزن**] **و ز ن**: **المِيزان** bilinen (şey)dir; ve **وَزَنَ** şeyi, **وعد** babındandır; ve **زِنَةً** (olarak) da (gelir). Ve denir ki: **وَزَنْتُ** falanı ve falan için tarttım. Allah Teâlâ dedi: ﴿Ve onlara ölçtükleri yahut onları tarttıkları zaman eksiltirler﴾. Ve “bu, bir dirhemi tartar” (denir). Dedim: manası, ağırlıkta değil, kıymette bir dirheme denk ve eşit olmasıdır; bana böyle vaki oldu. Ve ondan hadis: ﴿Eğer dünya, Allah katında bir sivrisinek kanadı tartsa idi﴾ yani denk olur ve eşit olur. Ve **وَازِنٌ** bir dirhem; ve iki şey arasında **وَازَنَ**: **مُوَازَنَة** ve **وِزَانا**. Ve “bu, şunu **يوازن** eder” (denir): eğer onun tartısı üzere ise yahut ona hizalı ise. Ve denir ki: veren **وَزَن** etti ve alan **اتَّزَنَ** etti; tıpkı “veren nakit verdi ve alan nakdi aldı” denildiği gibi.
الراغب
وزن
- **الوزن**: şeyin miktarını bilme. Denir ki: onu **وزنته**; **وزنا** ve **وزنة** (olarak). Ve halkın yanında **الوزن**de örf olan: **القسط** ve **القبان** ile takdir edilendir. Ve onun sözü: }Doğru terazi ile tartın﴿[**السعراء**/182]،﴾Ve tartıyı adaletle ayakta tutun﴿[**الرحمن**/9] insanın fiillerden ve sözlerden araştırdığı her şeyde denkleştirmeyi gözetmeye bir işarettir. Ve Allah Teâlâ’nın sözü:﴾Artık kıyamet günü onlar için bir ağırlık koymayız﴿[**الكهف**/105] ve onun sözü:﴾Ve onda her şeyden **موزون** bitirdik﴿[**الحجر**/19]; artık denilmiştir ki: o, gümüş ve altın gibi madenlerdir; ve denilmiştir ki: bilakis bu, Allah Teâlâ’nın var ettiği her şeye bir işarettir; ve onu itidal ile yarattığına (işarettir); nitekim dedi:﴾Şüphesiz biz her şeyi bir ölçü ile yarattık﴿[**القمر**/49]. Ve onun sözü:﴾O gün tartı haktır﴿[**الأعراف**/8]; artık bu, insanların muhasebesinde adalete bir işarettir; nitekim dedi:﴾Ve kıyamet günü için adalet terazilerini koyarız﴿[**الأنبياء**/47]. Ve **الميزان**ı, tekil lafzıyla, muhasebe edene itibarla; ve bazı yerlerde çoğul ile, güzelliklere itibarla zikretti. Ve denir ki: falan için tarttım ve onu şöyle tarttım. Allah Teâlâ dedi:﴾Ve onlara ölçtükleri yahut onları tarttıkları zaman eksiltirler{ [**المطففين**/3]. Ve denir ki: gündüzün **ميزان**ı kalktı: yani ortalandı.
ملخص اللسان
1. **الوَزْنُ**: ağırlık ve hafifliği tartmadır. **الوَزْنُ**, dirhemlerin ağırlıkları gibi, bir şeyin, onun benzeri bir şeyle ağırlığıdır; ve onun benzeri **الرَّزْنُ**dür. **وَزَنَ** şeyi **وَزْناً** ve **وزِنَةً** (olarak). Ve “o, **الوِزْنَةِ** bakımından güzeldir” yani **الوَزْن** bakımından,
2. Araplar, hurma ve başkasının onunla tartıldığı, taş ve demirden düzeltilmiş ağırlıklara **المَوَازِينَ** adını verirler; onun teki **مِيزان**dır. Ve onlar **المَثَاقِيلُ**dir; onun teki **مِثْقال**dır. Ve **الوَزْنُ**: **المثقال**dır; ve çoğulu **أَوْزانٌ**dur. Ve dediler ki: **درهم وَزْنٌ**; böylece onu mastar ile vasıfladılar.

3. Ve kendisiyle eşyaların tartıldığı âlete de **مِيزانٌ** denir; el-Cevherî dedi ki: aslı **مِوْزانٌ**’dır; kendisinden önceki kesre sebebiyle **الواو** **ياء**’a dönmüştür; çoğulu **مَوَازين**’dir; ve “**ونَضَعُ المَوازِينَ القِسْطَ**”; yani “**نَضَعُ المِيزانَ القِسْطَ**” demek ister.

4. **الميزان**: **العَدْلُ**’dür; dedi ki: “bu, bunun **وَزْنُ**’udur” sözüne gitti; tartılan bir şey olmasa bile; bunun te’vili şudur: nefiste, başkasına eşit olarak kaim olmuştur; tıpkı **الوَزْنُ**’ün göz aynasında kaim olması gibi; ve **المِيزانُ**: **العَدْلُ**’dür. Ve **وازَنَه**: onu dengeledi ve onunla karşılaştırdı. Ve o, onun **وَزْنَهُ**’udur ve **زِنَتَهُ**’dir ve **وِزانَهُ**’dır ve **بوِزانه**’dir; yani onun **قُبَالَتَه**’i.

5. “Falancanın bende **وَزْنٌ**’ü yoktur”; yani düşüklüğünden dolayı bir **قَدْرٌ** (değer) yoktur. Başkası dedi ki: manası, onların **الحَسَنات**’tan **مَوَازين**’lerinin hafifliğidir.

6. Ve denir: Falanca, dirhemler için **وَزْناً** olarak **بالميزان** tarttı; eğer onu ölçekle ölçerse, onu yine **وَزَنَه** (tarttı) olur. Ve denir: **وَزَنَ** şeyi, onu takdir ettiğinde; ve hurma ağacının meyvesini **وزن** etti, onu **خَرَصَه** ettiğinde. Meyveler tartılmadan önce satmaktan nehyedildi; bir rivayette: “**حتى تُوزَنَ**”; yani **تُحْزَرَ** ve **تُخْرَصَ**; ona **وَزْناً** adını verdi; çünkü **الخارص** onu **يَحْزُرُها** ve **يُقَدِّرُها**; böylece ona bir tartı gibi olur.

7. Yüce Allah’ın sözü: “**وإِذا كالُوهُمْ أَو وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ**”; mana: “onlar için ölçtüklerinde yahut onlar için tarttıklarında.” Denir: **وَزَنْتُ فلاناً** ve **وَزَنْتُ لفلان**.

8. Ve iki şey arasında **مُوَازَنَةً** ve **وِزاناً** olarak **ووازَنْتُ**; ve “bu, şunu **يُوازِنُ**” derler; onun **زِنَتِه**’i üzere olduğunda yahut ona **مُحاذِيَهُ** olduğunda.

9. “**وأَنبتنا فيها من كل شيء مَوْزونٍ**”; **وَزَنَ** üzerine cereyan etti; Allah’ın takdir ettiği kimse, Allah’ın kendisi üzerine takdir ettiğini aşmaz; bir yaratılmış onda ne bir artışa ne de bir eksilmeye güç yetiremez; “**من كل شيء مَوْزُونٍ**” sözünün manası: Allah Teâlâ katında **وَزْنُه** ve **قَدْرُه** bilinen malum miktardır.

10. Ve **المِيزانُ**: **المِقْدار**’dır;

11. **موزونة** bir câriye: onda bir kısalık vardır.

12. Ve onların sözü: “o, dağın **وَزْنَ**’idir”; yani ondan bir taraf; ve o, dağın **زِنَةَ**’sidir; yani onun **حِذاءَه**’ı;

13. Ve falanca, falancaoğullarının **أَوْزَنُ**’udur; yani onların en itibarlısıdır. Ve **وَزِينُ الرأْي** bir adam: onun köklüsü, onun ağırbaşlısı.

14. Ve **وَزَنَ** şey: ağır bastı;

15. Ve Arapların **أَوْزانُ**’ı: şiirlerini üzerine bina ettikleri şeydir; onun teki **وَزْنٌ**’dür; ve şiiri **وَزْناً** olarak **وَزَنَ**; böylece **اتَّزَنَ**.

● -    وزن: **الوَزْنُ**: ağırlık ve hafifliğin ölçülmesi. **الليث**: **الوَزْنُ** bir şeyin ağırlığının onun benzeri bir şeyle (ölçülmesi)dir; dirhemlerin ağırlıkları gibi; bunun benzeri **الرَّزْنُ**dur. **وَزَنَ** şeyi **وَزْناً** ve **وزِنَةً** (tarttı). **سيبويه** dedi: **اتَّزَنَ** “edinme” üzere ve “mütâvaat” üzere olur; ve “o, **الوِزْنَةِ** bakımından güzeldir” yani **الوَزْنِ**; onu aslın üzerine getirdiler ve i‘lâl etmediler; çünkü o bir mastar değildir, ancak hâlin heyetidir. Ve dediler: “bu bir dirhemdir **وَزْناً** ve **وَزْنٌ**”; nasb, hâl yerinde konulmuş mastar üzerinedir; ref‘ ise sıfat üzerinedir; sanki “**موزون** yahut **وازِنٌ**” demişsin gibi. **أَبو منصور** dedi: Arapların, hurma ve başkasının onunla tartıldığı, taş ve demirden yapılmış eşitlenmiş (ağırlık)ları **المَوَازِينَ** diye adlandırdıklarını gördüm; onun teki **مِيزان**dır; bunlar **المَثَاقِيلُ**dir, onun teki **مِثْقال**dır. Eşyaların onunla tartıldığı âlete de **مِيزانٌ** denir. **الجوهري** dedi: aslı **مِوْزانٌ**dur; kendinden öncekinin kesresi sebebiyle vav yâ’ya döndü; çoğulu **مَوَازين**dir. Ve tek bir **المِيزانِ** için, onun **بأَوْزانِه** (ağırlıklarıyla) birlikte **مَوازِينُ** demen câizdir. Allah Teâlâ dedi: **ونَضَعُ المَوازِينَ القِسْطَ**; yani **نَضَعُ المِيزانَ القِسْطَ** (adalet terazisini koyarız) demek ister. Aziz tenzilde: **والوَزْنُ يومئِذٍ الحَقُّ فمَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُه فأُولئك هم المفلحون**. Ve O’nun sözü: **فأَمّا من ثَقُلَتْ مَوَازِينُه وأَما مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُه**; **ثعلب** dedi: ancak “ağırlığı ağır gelen yahut ağırlığı hafif gelen”i kastetti; böylece mastarın yerine, **الميزان** olan ismi koydu. **الزجاج** dedi: insanlar kıyamette **الميزان**ın zikri hakkında ihtilaf ettiler; tefsirde geldi ki: o, iki kefesi olan bir **مِيزانٌ**dır; ve **المِيزان** dünyada indirildi ki insanlar adaletle muamele etsin ve ameller onunla tartılsın. **جُوَيْبر** **الضَّحَّاك**’tan rivayet etti: **الميزان** adalettir. Dedi: “bu, bunun **وَزْنُ**udur” sözüne gitti; tartılan bir şey olmasa bile; bunun te’vili: nefiste, başkasına eşit olarak kaim olmuştur; tıpkı **الوَزْنُ**ün göz aynasında kaim olması gibi. Bazıları dedi: **الميزان** mahlûkun amellerinin içinde bulunduğu kitaptır. **ابن سيده** dedi: bütün bunlar dil ve istidlâl babında câizdir; ancak evlâ olan, sahih isnadlarla gelenin izlenmesidir; eğer haberde, güven ehlinin naklettiği yönden, “iki kefesi olan bir **مِيزانٌ**dur” gelirse, bunun kabul edilmesi gerekir. Ve O’nun sözü: **فلا نُقِيمُ لهم يوم القيامة وَزْناً**. **أَبو العباس** dedi: **ابن الأَعرابي** dedi: Araplar “falancanın bende **وَزْنٌ**ü yoktur” der; yani onun düşüklüğü sebebiyle bir değeri yoktur. Başkası dedi: manası, onların hasenatlardan **مَوَازين**lerinin hafifliğidir. Ve denir: falan dirhemleri **وَزْناً** (tartı olarak) **بالميزان** ile tarttı; eğer onu ölçekle ölçerse, onu yine **وَزَنَه** (tarttı) denir. Ve denir: **وَزَنَ** şeyi, onu takdir ettiğinde; ve hurma ağacının meyvesini **وزن** etti, onu **خَرَصَه** ettiğinde. **ابن عباس** hadîsinde: hurmalıkta selef hakkında soruldu da dedi ki: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, hurmanın satımını, ondan yeninceye ve **يُوزَنَ** oluncaya kadar yasakladı. Dedim: “ne **يُوزَنُ** olur?” Yanındaki bir adam dedi ki: “**يُحْزَرَ** oluncaya kadar.” **أَبو منصور** dedi: **الحَزْر**i **وَزْناً** kıldı; çünkü o bir takdir ve **خَرْصٌ**tur. Başka bir yolda: meyvelerin, tartılmadan önce satımını yasakladı. Bir rivayette: **تُوزَنَ** oluncaya kadar; yani **تُحْزَرَ** ve **تُخْرَصَ**. **ابن الأَثير** dedi: onu **وَزْناً** diye adlandırdı; çünkü **الخارص** onu **يَحْزُرُها** ve **يُقَدِّرُها**; böylece ona bir tartı gibi olur. Dedi: nehyin yönü iki emirdir: birincisi malları korumaktır (* “malları korumak” sözü: çünkü onlar çoğunlukla, olgunlaşmadan sonra—ki bu, **الخرص** vaktidir—afetten emin olmaz). İkincisi: eğer onu, salâhın ortaya çıkmasından önce, kesme şartıyla ve **الخَرْص**tan önce satarsa, fakirlerin ondan olan hakları düşer; çünkü Allah Teâlâ, onun çıkarılmasını hasat vaktinde vacip kıldı; Allah daha iyi bilir. Ve O’nun sözü: **وإِذا كالُوهُمْ أَو وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ**; mana: “onlara ölçtüklerinde yahut onlara tarttıklarında.” Denir: **وَزَنْتُ** falancayı ve **وَزَنْتُ لفلان**; ve “bu, bir dirhemi **يَزِنُ** eder” ve “bir dirhem **وازِنٌ**dur.” **قَعْنَبُ بن أُمِّ صاحب** dedi:
مثل العَصافير أَحْلاماً ومَقْدُرَةً،
لو يُوزَنُون بِزِفّ الرِيش ما وَزَنُوا
جَهْلاً علينا وجُبْناً عن عَدُوِّهِم،
لبِئْست الخَلَّتانِ: الجَهْلُ والجُبُنُ

**ابن بري** dedi: onun şiirinde “serçelere benzetti” vardır. Ve iki şey arasında **وَازَنْتُ**: **مُوَازَنَةً** ve **وِزاناً**; ve “bu, buna **يُوازِنُ**” denir; onun **زِنَتِه** üzere olduğunda yahut ona bitişik/hizalı olduğunda. Ve denir: **وَزَنع** veren; ve alan **اتَّزَنَ**; tıpkı “veren **نَقَدَ** etti ve alan **انْتَقَد** etti” dediğin gibi; o **افتعل**dir; vavı tâ’ya çevirdiler de idğam ettiler. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **وأَنبتنا فيها من كل شيء مَوْزونٍ**; **وَزَنَ** üzere yürüdü: Allah’ın takdir ettiği, Allah’ın ona takdir ettiğini aşmaz; hiçbir mahlûk onda bir artışa da bir eksilmeye de güç yetiremez. Ve denildi: “her **مَوْزونٍ** şeyden” yani demir, kurşun, bakır ve **الزِّرْنيخ** gibi tartılan her şeyden; bu, **الزجاج**’ın sözüdür. Ve **النهاية**’de: **المَوْزونَ**u iki vecih üzere tefsir etti: birincisi, bu cevherlerin hepsinin kurşun, demir, bakır ve iki **الثَّمَنَيْنِ**—yani altın ve gümüş—gibi tartılan şeylerden olmasıdır; sanki o, ölçülmeyip tartılan her şeyi kastetmiştir. Ve denildi: “her **مَوْزُونٍ** şeyden” sözünün manası: Allah Teâlâ katında ağırlığı ve miktarı bilinen, malum miktardır. Ve **المِيزانُ**: miktar. **ثعلب** inşad etti:
قد كُنْتُ قبل لقائِكُمْ ذا مِرَّةٍ،
عِنْدي لكل مُخاصِمٍ ميزانُه

Ve “**مِيزانُ النهار** kaim oldu” yani gündüz ortalandı. Hadiste: “Subhânallâh, yaratıklarının sayısı kadar ve Arşının **وزِنَةَ**si kadar” yani Arşının ağırlığıyla, onun büyüklük miktarında; **وَزَنَ يَزِنُ وَزْناً وزِنَةً**; tıpkı **وَعَدَ عِدَةً** gibi. Kelimenin aslı vavdır; ondaki **الهاء** başından hazfedilmiş vavın bedelidir. Ve **امرأَة مَوْزونةٌ**: kısa, akıllı. Ve **الوَزْنَةُ**: kısa kadın. **الليث**: içinde kısalık bulunan **جارية موزونة**. **أَبو زيد** dedi: falan bir **وَزْمَةً** ve **وَزْنَةً** yedi; yani bir öğün. Ve Arapların **أَوْزانُ**u: şiirlerini üzerine bina ettikleri şeydir; onun teki **وَزْنٌ**dür. Ve şiiri **وَزْناً** ile **وَزَنَ** etti de **فاتَّزَنَ**; bunların hepsi **أَبي إِسحق**’tandır. Ve “bu söz, bundan daha **أَوْزَنُ**dur” yani daha güçlü ve daha yerleşiktir. **أَبو العباس** dedi: **عُمارة** “**ولا الليلُ سابقُ النهارَ**”ı nasb ile okurdu. **أَبو العباس** dedi: “neyi istedin?” Dedi ki: “**سابقٌ النهارَ**.” Dedim: “öyleyse onu niçin söylemedin?” Dedi: “onu söyleseydim daha **أَوْزَنَ** olurdu.” Ve **المِيزانُ**: adalet. Ve **ووازَنَه**: onu dengeledi/eşitledi ve karşılaştırdı. Ve o, onun **وَزْنَهُ**u, **زِنَتَهُ**si, **وِزانَهُ**u ve **بوِزانه**sidir; yani onun karşısıdır. Ve onların sözü: “o, dağın **وَزْنَ**ıdır” yani ondan bir taraf; ve “o, dağın **زِنَةَ**sidir” yani onun hizası. **سيبويه** dedi: zarf üzere nasb edildiler. **ابن سيده** dedi: “o, dağın **وَزْنَ**ıdır ve **زِنَتَه**sidir” yani onun hizasıdır; ve bunlar, **سيبويه**’nin manalarını açıklamak ve garip oldukları için ayırdığı zarflardan biridir; dedi: yani “dağın **وَزْنَ**ı.” Dedi: bu türden olanın kıyası, zikrettiğimiz gibi mansub olmasıdır; burada **سيبويه**’nin işaret ettiği şeye delil olarak. **أَبو عبيد** ise dedi ki: “o, onun **وِزانُه**udur” ref‘ ile. Ve **الوَزْنُ**: **المثقال**; çoğulu **أَوْزانٌ**dur. Ve dediler: “bir dirhem **وَزْنٌ**”; böylece onu mastarla vasfettiler.

Ve falan, falan oğullarının **أَوْزَنُ**’udur; yani onların **أَوْجَهُهُمْ**’udur. Ve adam, **وَزِينُ الرأْي**: onun **أَصيله**’i; ve **الصحاح**’ta: onun **رَزينُه**’i. Ve **وَزَنَ** şey: **رَجَحَ**; ve **الأَعشى**’nın beyti rivayet olunur:

Ve eğer onun hükmüne misafir edilseler,
adil birine misafir edilirler; gerçekten **وَزَنْ** etmişti

Ve **وَزُنَ** **وَزَانةً** (olur), eğer sağlamca yerleşik/temkinli idi ise. Ve **أَبو سعيد** dedi: **أَوْزَمَ** nefsini iş üzerine ve **أَوْزَنَها** (yapar), eğer nefsini onun üzerine yerleştirip alıştırdı ise. Ve **الوَزْنُ**: hurmadan bir **الفِدْرة**; adam onu iki eliyle neredeyse kaldıramaz; **هَجَرَ**’ın **جِلال**’ından olan **الجُلَّةِ**’nin üçte biri olur yahut yarısı; onun çoğulu **وُزُونٌ**’dur; bunu **أَبو حنيفة** nakletti; ve inşad etti:

Ve biz çokça **وُزُوناً** azık edinmiştik,
**سَبَنْسَبا**’ya yükseldiğimizde onları tüketip bitirdik

Ve **الوَزِينُ**: öğütülmüş **الحَنْظَلُ**; ve **المحكم**’de: **الوَزينُ** öğütülmüş **حنظل** tanesidir; sütle ıslatılır da yenir; dedi ki:

**العُثَانُ** azaldığında ve bir gün,
şeref sahibinin evinin gizlisi **الوَزينُ** olduğunda

Şunu kastetti: **الوَزينُ** bir gün şeref sahibinin evinin gizlisi oldu; Araplar **هَبِيدِ الحنظل**’den bir yiyecek edinirlerdi; onu sütle ıslatırlar da yerlerdi ve ona **الوَزينَ** adını verirlerdi.

Ve **وَزْنُ سَبْعةٍ**: bir lakaptır. Ve **الوَزْنُ**: **سُهَيْل**’den önce doğan bir yıldızdır; onun o olduğu sanılır; o, iki **المُحْلِفَيْن** yıldızından biridir. Araplar der ki: **حَضارِ** ve **الوَزْنُ** iki **مُحْلِفانِ**’dır; ikisi de **سُهَيْلٍ**’den önce doğan iki yıldızdır; ve **ابن بري** inşad etti:

**العَقيقِ**’te Leylâ’nın ateşini sanki o,
**حَضَارِ**’dır; ne zaman yönelse, ve onun **وَزِينُها**’sı

Ve **مَوْزَنٌ**, fetih ile: bir yer adıdır; ve o, **مَوْحَدٍ** ve **مَوْهَبٍ** gibi şâzdır; ve **كُثَيّر** dedi:

Sanki onlar bir köşktür; bir râhibin kandilleridir,
**بمَوْزَنَ**; onun fitilleri **بالسَّلِيط** ile sulanıp doyuruldu

(* Onun sözü: «روّى بالسليط ذبالها» asılda böylece ضبط edilmiştir; burada **الصحاح** nüshası gibi; ve **الصحاح**’ın **قصر** maddesinde de **ذبالها** ve **شمالها**’nın ref‘i ile; ve **اللسان**’ın **قصر** maddesinde bu ضبط’a muhalif olan şey vaki olmuştur)

Onlar sedirin levhalarının ehlidir; ve onun sağında kurbanlar; onun için artlar vardır; ve onun solu.

Ve **كُثَيّرُ عَزَّةَ** dedi:

Hayırla, bir râhibin sulamasından daha parlak,
**بمَوْزَنَ**’da açığa çıkarılır; onun heykeli parlak olarak.

مقاييس اللغة:
(**وزن**) **الواو** ve **الزاء** ve **النون**: düzeltmeye ve doğruluğa delâlet eden bir yapıdır: ve “Ben şeyi tarttım” (**وزَنْتُ الشّيءَ**) tartma olarak (**وزْناً**). Ve **الزِّنَة** şeyin tartısının miktarıdır; asıl olan **وَزْنَة**’dir. Ve denir: “Gündüzün terazisi doğruldu” (**قام مِيزانُ النَّهار**), gündüz ortalandığı zaman. Ve “Bu, şuna muvazidir” (**يُوازِنُ**) yani o, onun hizasındadır. Ve **وَزِينُ الرَّأْيِ**: onun mutedil olanıdır. Ve “O, tartısı ağırdır” (**راجحُ الوَزْن**) — onları onu, görüşün ağırlığına ve aklın şiddetine nisbet ettikleri zaman.

Ve bu babdan şâz olan şeylerdendir: Halîl’den zikredilen bir şey: **الوَزِين**’in, yoğrulmuş acı kavun (**الحنظل المعجونُ**) olduğu; yiyecek olarak edinilirdi. Ve denir: **الوَزْن** hurmadan bir parçadır (**الفِدْرة من التَّمر**).

القاموس المحيط:
**الوَزْنُ**, **الوَعْد** gibi: ağırlığın ve hafifliğin görülmesi/ölçülmesi (**رَوْزُ الثِّقَل والخِفَّةِ**), **الزِّنَة** gibi. “Onu tarttı” (**وَزَنَهُ**) “onu tartar” (**يَزِنُهُ**) tartma olarak (**وَزْناً**) ve tartı olarak (**وزِنَةً**). Ve **المِثْقَالُ**; çoğulu (**ج**) **أوزانٌ**. Ve bir hurma kabı (**قِدْرَةٌ من تَمْرٍ**) ki bir adam onu neredeyse kaldıramaz; Hecer’in çuvallarından (**جِلالِ هَجَرَ**) bir çuvalın yarısında (**نِصْفِ جُلَّةٍ**) yahut üçte birinde olur; çoğulu (**ج**) **وُزُونٌ**. Ve Süheyl’den önce doğan bir yıldız (**نَجْمٌ يَطْلُعُ قَبْلَ سُهَيْلٍ**), onu o sanırsın. Ve dağdan onun hizası (**من الجَبَلِ حذاؤُهُ**), onun tartısı gibi (**كزِنَتِهِ**). Ve Şebîb b. Deysem’in atı (**فَرَسُ شَبيبِ بنِ دَيْسَمٍ**). Ve **الخَرْصُ** ve **الحَزْرُ**. Ve Behâ’nın kısa akıllı kadını (**وبهاءِ القصيرةُ العاقِلَةُ**), **المَوْزُونَة** gibi. Ve **وزْنُ سَبْعَة** bir lakaptır. Ve “O, **الوِزْنَةِ**’si güzel” (kesre ile), yani **الوَزْن**. Ve “Bir dirhem tartı olarak” (**دِرْهَمٌ وزْناً**) ve “tartı” (**وَزْنٌ**), yani tartılmış (**مَوْزُونٌ**) yahut tartan (**وازِنٌ**). Ve **الميزانُ**: (m.) ve **العَدْلُ** ve **المِقْدَارُ**. Ve “Onu muvazene etti” (**وازَنَهُ**) onu dengeledi (**عادَلَهُ**), karşılaştırdı (**قابَلَهُ**), hizaladı (**حاذاهُ**); ve falanı, fiilleri üzerine ona denk karşılık verdi (**كافأَهُ على فِعالِهِ**). Ve o, onun **وَزْنَه**’idir (fetha ile), ve **زِنَتَهُ** ve **وِزانَه** ve **بوزانِه** ve **بوزانَتِه** — bunların kesresiyle — onun karşılığıdır (**قُبالَتَهُ**). Ve “Ben onun için dirhemleri tarttım” (**وَزَنْتُ له الدراهِمَ**) da o onları tarttı (**فاتَّزَنَها**). Ve “Şiiri tarttı” (**وَزَنَ الشِّعْرَ**) da o ölçülü oldu (**فاتَّزَنَ**). O hâlde o, başkasından daha **أوْزَنُ**’dur: daha güçlü (**أقْوَى**) ve daha yerleşik/sağlam (**أمْكَنَ**). Ve “Adalet ölçülü oldu” (**اتَّزَنَ العِدْلُ**) yani itidal buldu (**اعْتَدَلَ**). Ve “Kavmin en **أوْزَنُ**’u” onların en yüzlüsü/itibarlısıdır (**أوجَهُهُم**). Ve “İkisi muvazeneleşti” (**توازَنَا**) yani ölçülü oldular (**اتَّزَنَا**). Ve “Gündüzün terazisi doğruldu” (**اسْتَقَامَ ميزانُ النهارِ**) yani gündüz ortalandı (**انْتَصَفَ**). Ve o, **وَزِينُ الرأي**’dir: onun asıl/sağlam olanıdır (**أصيلُهُ**); ve “o ağırbaşlı oldu” (**وَزُنَ**) **كَرُمَ** gibi. Ve **راجِحُ الوَزْنِ**: akıl ve görüşçe kâmil olandır (**كامِلُ العَقْلِ والرأي**). Ve **مَوْزَنٌ**, **مَقْعَد** gibi; (a.). Ve **الوَزِينُ**: öğütülmüş acı kavundur (**الحَنْظَلُ المَطْحُونُ**).

Ve “Kendisini şunun üzerine tarttı” (**وَزَنَ نَفْسَهُ على كذا**): onu buna alıştırdı/yerleştirdi (**وطَّنَها عليه**), **أَوْزَنَها** gibi.

تاج العروس:
( “Onu tarttı, onu tartar; tartma olarak; tartısı” (**وزنه يزنه وزنا وزنه**) ) “Vaat etti, vaadeder; vaat olarak; vaat” (**كوعد يعد وعداو عدة**). Ve **الوزن**: **المثقال** (çoğulu **أوزان**) — o, hurma ve başkası onunla tartılan şeydir; bununla taş ve demirin düz olanı kastedilir (**المستوى من الحجارة والحديد**). Ve **الوزن**: bir hurma kabı (**قدرة من تمر**) ki bir adam onu neredeyse kaldıramaz, iki eliyle; Hecer’in çuvallarından bir çuvalın yarısında yahut üçte birinde olur; çoğulu **وزون**. Bunu Ebû Hanîfe nakletti ve şu beyti okudu:
وكنا تزودنا وزونا كثيرة * فأفنينها لما علو ناسب نسبا
Ve **الوزن**: Süheyl’den önce doğan bir yıldız (**نجم يطلع قبل سهيل فتظنه اياه**); o, iki yeminle anılan yıldızdan biridir; Araplar “**حضار** ve **الوزن** iki yeminle anılandır” derler. İbn Berrî şu beyti okudu:
أرى نار ليلى بالعقيق كأنها * حضار إذ اما أقلبت ووزينها
Ve **الوزن**: dağdan onun hizası (**من الجبل كزنته**); bu mecazdır. İbn Seyyid dedi: bunlar, Sîbeveyh’in mânâlarını açıklamak için ayırdığı zarflardır; ve çünkü onlar gariplerdir. İbn Seyyide dedi: bu nev‘den olanın kıyası, mansup olmasıdır. Ben dedim: Sîbeveyh, “dağın **وزن**’i” ile “dağın **وزنة**’si” arasında ayırım yapmıştır; “dağın **وزن**’i” dedi: yani ondan bir taraf; ona muvazi olan (**توازنه**) yani ona karşılık gelen, yakın yahut uzak. “Dağın **وزنة**’si” ise: onun hizası (**حذاءه**) ona bitişik. Şeyhimiz — Allah ona rahmet etsin — dedi: lafızda bana bir fark görünmüyor; çünkü iki lafız mânâca birdir; sanki bu fark bir ıstılahtır. Şerîf el-Murtazâ da meclislerinde bunun benzerine işaret etmiştir. Ve **الوزن**: Şebîb b. Deysem’in atı. Ve **الوزن**: takdirdir; ve (**الخَرْص والحزر**). İbn Abbâs’tan — Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun — gelen hadiste: hurma ağacının meyvesinden yeninceye ve tartılıncaya kadar satımını yasakladı. Ben dedim: “Ve ne tartılır?” Bir adam onun yanında dedi ki: “Tâ ki tahmin edilsin” (**يحزر**). Ezherî dedi: **الحزر**’i tartı kıldı; çünkü o takdirdir; ve **خرص**tur. İbnü’l-Esîr dedi: onu tartı diye adlandırdı; çünkü tahmin eden (**الحازر**) onu tahmin eder (**يخرصها**).

Ve onu takdir eder; böylece onun için **الوزن** gibi olur. (Ve) **الوزنة**: (kısa **هاء** ile; **الموزونة** gibi) dedi. Leys dedi: İçinde kısalık bulunan **موزونة** bir câriye. (Ve) **وزن**: yedi (kişinin) lakabı. Bir adam. (Ve) denilir ki: “Şüphesiz o, kesre ile **الوزنة** bakımından güzeldir; yani **الوزن**.” Onu asıl üzere getirdiler ve onu illetlendirmediler; çünkü o bir mastar değildir; ancak hâlin heyetidir. Şeyhimiz—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—dedi: Fakat onun **الوزن** ile tefsiri ona muhaliftir.

(Ve) dediler: Bu, “**درهم** **وزنا** ve **وزن**”dir. Nasb, hâl yerinde konulmuş mastar üzerinedir; ref‘ ise sıfat üzerinedir; (yani **موزون** veya **وزان**). Ve **الميزان**: kesre ile; (م) mâlûmdur; o, eşyânın onunla tartıldığı âlettir. Cevherî dedi: Aslı **موزان**dır; öncesindeki kesre sebebiyle **الواو** **ياء**’ya döndü. Cem‘i **موازين**’dir. Ve câizdir ki, tek bir **الميزان** için, onun **أوزانه**’siyle **موازين** denilsin. Ondandır ki Allah Teâlâ’nın sözü: “Ve **الموازين** **القسط**’ı koyarız”; **الميزان**ı kasteder. Zeccâc dedi: İnsanlar kıyâmette **الميزان**ın zikri hakkında ihtilâf ettiler; tefsirde geldi ki o, iki kefesi olan bir **ميزان**dır. Ve **الميزان**ın dünyada indirildiği (şudur ki) insanlar adaletle muâmele etsinler ve onunla ameller tartılsın.

(Ve) Cüveybir, Dahhâk’tan rivayet etti ki **الميزان**: (**العدل**)dir. Ve “Bu, bunun **وزن**’udur” sözüne gitti; tartılan bir şey olmasa bile. Onun te’vîli: Nefiste, başkasına eşit olarak kaim olmuştur; tıpkı **الوزن**ün göz aynasında kaim olması gibi. Bazıları dedi: **الميزان**, mahlûkun amellerinin içinde bulunduğu kitaptır. İbn Sîde dedi: Bu, bütünüyle lugat babındandır; ihticâc câizdir; ancak evlâ olan, sahih isnadlarla gelenin tâbi olunmasıdır.

(Ve) **الميزان**: (**المقدار**)dır. Sa‘leb inşâd etti:
قد كنت قبل لقائكم ذا مرة * عندي لكل مخاصم ميزانه

(Ve) **وزانه**: onu dengeledi ve onunla karşılaştırdı. (Ve) ayrıca: onu hizaladı. (Ve) mecazdandır: **وازن**: (falancayı; fiiline karşılık verdi). (Ve) denilir: “O, onun **وزنه**’dir” fetih ile; “Onu **وزنته**.” Sîbeveyh dedi: Zarf üzerine nasb ile. (Ve) **وزانه**: **النون**’un fethi ile. Ebû Ubeyd ise dedi ki: O, onun ref‘i iledir. (Ve) **بوزانه** ve **بوزانته**: onların kesresi ile; yani (**قبالته**) ve onun hizası.

(Ve) “Onun için dirhemleri tarttım; o da onları **فاتزنها** etti.” O, **افتعل**’dir; **الواو**’yu **تاء**’ya çevirdiler; sonra idğam ettiler. Böylece **الوزان** veren, **المتزن** alan olur; “**نقد**” (veren) denildiği gibi; “**فانتقد**” (alan). Sîbeveyh dedi: **اتزن**; edinme üzere ve mutâvaat üzere olur.

(Ve) mecazdandır: “Şiiri tarttı; o da **فاتزن** etti.” Denilir: “Sözünü tart; onu tartma.” (Böylece o, başkasından daha **اوزن**’dur); yani (**أقوى** ve **امكن**). Ondandır ki Ammâve, Sa‘leb’e dedi: “Eğer onu söyleseydin, daha **اوزن** olurdu.” (Ve) **اتزن العدل**: **العين**’in kesresi ile; yani (ötekiyle) **اعتدل** etti ve ağırlık ve hafiflikte eşit oldu. (Ve) mecazdandır: O, (**اوزن القوم**)dur; yani (**اوجههم**)dir. Ve **توازنا**: yani **اتزنا**; eşitlendiler mânâsında. (Ve) mecazdandır: “**استقام ميزان النهار**”; yani (**انتصف**). (Ve) denilir: “O, **وزين الرأي**’dir”; yani (**اصيله**). **الصحواح**’ta: **رزينه**. (Ve) **وزن**: **كرم** gibi; **وزانة** (olur); eğer sağlam duran biri ise; ve o mecazdır. (Ve) denilir: O, (**راجح الوزن**)dur; yani (**كامل العقل والرأي**). **الاساس**’ta: akıl ve reyde **رزانة** ile vasıflanmış.

(Ve) **موزن**: **مقعد** gibi; (ع) bir yerdir. O şâzdır; **موحد** ve **موهب** gibi. Kıyas, **الزاي**’ın kesresiydi. O, Cezîre’de bir beldedir; onu İyâd b. Ganm el-Eş‘arî sulh ile fethetti. Ve denildi: **موزن**, bir kadının adıdır; belde onunla adlandırıldı. Ve ona ayrıca **نل موزن** de denilir. Kesîr dedi:
فان لا تكن باشام داري مقيمة فان باجنادين منها ومسكن
منازل لم يعف التنائي قديمها وأخرى بميافارفين فموزن

(Ve) **الوزين**: öğütülmüş **الحنظل**’dır. **المحكم**’de: öğütülmüş **الحنظل** tanesi; sütle ıslatılır da yenir; Araplar câhiliyede onu yaparlardı. Dedi:
إذا قل العثان وصار يوما * خبيئة بيت ذي الشرف الوزين
Muradı: **الوزين**, bir gün, şeref sahibinin evinin saklısı oldu.

(Ve) mecazdandır: “Nefsini şuna **وزن** etti”; eğer (onu ona **وطنها عليه** ettiyse); **الاساس**’ta olduğu gibi. (**كاوزنها**) ve Ebû Sa‘îd’den: **وأوزمها**.

* Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: Denilir: “Bu, şunu **يوازن** eder”; eğer onun **زنته**’si üzere ise. Ve **موزون** bir şey: bir **وزن** üzere veya bilinen bir takdir üzere cereyan etti. Ebû Zeyd dedi: Falan, bir **وزمة** ve **وزنة** yedi; yani bir öğün; ve o mecazdır. Ve Arapların **أوزان**’ı: şiirlerinin üzerine bina edildiği şeylerdir; onun teki **وزن**’dür; ve o mecazdır. Ve bir şeyin **وزن**’u: ağır bastı. Ve A‘şâ’nın beyti rivayet olunur:
وان يستضافوا الى حكمه * يضافوا الى عادل قد وزن
Ve **التوزين**: elde **الروز**’dur; **الاساس**’ta olduğu gibi. Ve o, dağın onun hizasındaki **ميزان**ıdır. Ve Ebû Süleymân Eyyûb b. Muhammed b. Furûh er-Rakkî **الوزان**, İbn Uyeyne’den (rivayet eder). Ve Rey’de **بيت الوزان**: ilim ve salâh evidir; onların ilki Ebû Sa‘îd Abdülkerîm b. Ahmed Sâdî’dir; Rey’de oturdu; Merv’de Kaffâl üzerine fıkıh öğrendi; Ebû Bekr el-Hayrî’den rivayet etti; ondan Zâhir eş-Şahhâmî (rivayet etti). * Dedim: Ve Tâc, Muhammed b. Sa‘d b. Ramadân b. İbrâhîm **الوزان** el-Halebî, muhaddis; 650 senesinde vefat etti. Ve **الوزنة**: muâmele edilen dirhemdir. Ve **وزوان**: İsfahân’da bir köydür. Ve **وزين**: Buhârâ’da bir köydür; Yâkût’tan. Ve Ebû Nu‘aym Muhammed b. Ali b. Yûsuf, İbn **ميزان** diye bilinir; muhaddis. * Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **وزوالين**: Tohâristân’da, Belh yakınında bir köydür; Yâkût’tan—Allah Teâlâ ona rahmet etsin.
