# وزوز (و-ز-و-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%88%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B2%D9%88%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ز - و - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%88%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من الزاي
ز ي ي، ز و ي، ز و ز ي، ز و ز ي، و ز و ز، أ ز ي، ز أ ز، أ و ز، و ز ي مستعملات
زيي:
الزّاي والزّاء لغتنان، فالزّاي ألفها يرجع في التّصريف إلى الياء، فتكون من تأليف زاي وياءين، وتصغيرها: زُيَيَّة.
والزِّيّ: حُسْنُ الهيئة من اللّباس، ويقال: تزيّا فلانٌ بزيّ حَسَن، وقد زَيَّيْتُهُ تَزِيّةً.
زوي:
وزَوَيْتُ الشَّيْءَ عن موضعه زَيّاً، في حال التَّنْحية وفي حالٍ الانْقِباض، كقوله:
يزيدُ يَغُضُّ الطَّرْفَ عنّي كأنّما		زَوَى بينَ عَيْنَيْهِ عليَّ المَحاجِمُ
أي: قبض، وزوى فهو: مَزْويّ.
وتزوّتِ الجِلْدة في النّار، أي: تَقَبَّضَتْ من مَسِّها. وزاويةُ البيتِ اشتُقّتْ منه، يقال: تَزَوَّى فلانٌ في زاويةٍ.
والزّاويةُ: مَوْضعٌ بالبَصْرة.
زوزي:
الوَزَى: من أسماء الحِمارِ المِصَكّ الشّديد.
زوزى: الزّوزاة: شِبْه الطَّرْد والشَّلِّ، تقول: زَوْزَيْت به.
والزِّيزاةُ من الأرض: الأَكَمةُ الصَّغيرةُ، والجميعُ: الزَّيازي.
والزِّيزاة: الرِّيش.
وزوز:
الوَزْواز: الرّجلُ الطّائش، الخفيف في مَشْيهِ وعمله، قالت:
فلستَ بوَزْوازٍ ولا بـزَوَنّـكٍ		مكانَكَ حتّى يَبْعَثَ الخَلْقَ باعثُهْ
الزَّوَنَّكُ: القصير.
الأزّ: ضَرَبانُ عِرقٍ يأتز، أو وجعٌ في خُراج. وفلان يأتزّ، أي: يجد أزّاً من الوجع.
والأَزَزُ: امتلاء البيت من النّاس، يقال: البيتُ منهم أَززٌ إذا لم يكن فيه مُتَّسَعٌ، لا يشتق منه فِعْل، ولا يُجمع.
والأزّ:أن تؤزّ إنساناً، أي: أن تحمله على أمرٍ برفقٍ واحتيال حتّى يفعله كأنّه يُزَيَّنُ به. أززته فائتزّ. وقوله جلّ وعزّ: "إنّا أَرْسَلْنا الشَّياطِينَ على الكافِرينَ تَؤُزُّهم أَزّا"، أي: تُزْعجهم إلى المَعْصِية، و تغريهم بها.
وأَزَّتِ القِدْرُ أزيزاً، وائتَزَّتِ ائتِزازاً. والأَزيزُ: صوتُ النَّشِيش، وفي الحديث: "لجَوْفِةِ أَزيزٌ كأَزِيزِ المِرْجَل".
والأَزَزُ: حسابٌ من مَجاري القَمَرِ، وهو فُضُولُ ما يَدْخُلُ بينَ الشُّهورِ والسِّنين.
أزي:
أَزَى الشّيء يأْزي بَعْضُه إلى بعضٍ، نحو اكْتِناز اللّحْم، وما انْضَمَّ من نحوه، قال:
عضّ السِّقالِ فهو آزٍ زِيَمُهْ
زأز:
تقول: تَزَأْزَأَ عنّي فلانٌ إذا هابك وفَرِقَ منك وزأزأني الخوف.
أوز:
الإوَزّ: من طَيْر الماءِ، والواحدة بالهاء ورجلٌ إوَزٌّ، وإمرأة إوَزَّةٌ، أي: غليظة لَحِيمةٌ في غَيْر طُولٍ، لا يُحْذَفُ أَلِفُها. وإِوَزّة على فِعَلَّه، ومَأْوَزَة على مَفْعَلة، وكان ينبغي أن تقول: مَأْوَزَّة، ولكنّه قبيحٌ. ومن العَرَب من يَحْذف ألف إوَزَّة ويقول: وَزَّة، ويُقال من ذلك: مَوَزّة.
وزي:
الإيزاء: وَضْعُك شيئاً على مَصَبِّ الماءِ في مَجْراه إلى الحَوْض أَوْزَى إيزاءً.
وأَوْزَى ظَهْرَه إلى الحائط: أسنده، قال:
لَعمْرُ أبي عَمْرٍو لقد ساقه المَنَى		إلى جَدَثٍ يُوزَى له بالأَهاضِبِ
والإزاء: مصبّ الماء في الحوض، وتقول: آزيت إذا صببت على الإزاء. وفلانٌ بإزاء فُلانٍ، وإذا كان قِرْناً له.
وإزاء المعيشة: ما سبّب من رَغَدها وخَفْضِها، وقوله:
إزاءُ معاشٍ ما تَـحُـلُّ إزاءهـا		من الكَيْس فيها سَوْرةٌ وهي قاعِدُ
يريد: قيّمة المال.
والإزاء: المحاذاة، تقول: هو بإزاء فلان، أي: بحِذائه.
وأَزَيتُه أَزْياً، أي أتيتُه من وَجه مأْمَنِه لأَخْتِله. وكلُّ شيء ينضمُّ إلى شيءٍ فقد أزَى إليه يأزي أَزْياً.

##### Türkçe

**باب اللفيف من الزاي**
**ز ي ي**، **ز و ي**، **ز و ز ي**، **ز و ز ي**، **و ز و ز**، **أ ز ي**، **ز أ ز**، **أ و ز**، **و ز ي** kullanımlardır.

**زيي**:
**الزّاي** ve **الزّاء** iki lugattır; **الزّاي**’ın elif’i tasrifte **الياء**’a döner; böylece **زاي** ve iki **ياء**’dan telif edilmiş olur; bunun tasğiri: **زُيَيَّة**.
Ve **الزِّيّ**: elbiseden heyetin güzelliğidir; “Falanca güzel bir **زيّ** ile **تزيّا** etti” denir; “Ben onu **تَزِيّةً** ile **زَيَّيْتُهُ**” (da denir).

**زوي**:
Ve “Şeyi yerinden **زَيّاً** ile **زَوَيْتُ**”; uzaklaştırma hâlinde ve büzülme hâlinde; onun sözü gibi:
يزيدُ يَغُضُّ الطَّرْفَ عنّي كأنّما		زَوَى بينَ عَيْنَيْهِ عليَّ المَحاجِمُ
Yani: büzdü; ve **زوى**; o hâlde o: **مَزْويّ**’dir.
Ve deri ateşte **تزوّتِ**; yani: ona dokunmaktan büzüldü. Ve evin **زاويةُ**’si ondan türetilmiştir; “Falanca bir **زاويةٍ**’de **تَزَوَّى** etti” denir.
Ve **الزّاويةُ**: Basra’da bir yerdir.

**زوزي**:
**الوَزَى**: şiddetli, sert sesli eşeğin adlarındandır.

**زوزى**: **الزّوزاة**: kovalamaya ve felce benzer; “Onunla **زَوْزَيْت**” dersin.
Ve yerden **الزِّيزاةُ**: küçük tepeciktir; hepsi: **الزَّيازي**.
Ve **الزِّيزاة**: tüy(ler)dir.

**وزوز**:
**الوَزْواز**: şaşkın (dalgın) adam; yürüyüşünde ve işinde hafif (uçarı) olan; o dedi ki:
فلستَ بوَزْوازٍ ولا بـزَوَنّـكٍ		مكانَكَ حتّى يَبْعَثَ الخَلْقَ باعثُهْ
**الزَّوَنَّكُ**: kısa boylu.

**الأزّ**: **يأتز** eden bir damarın iki atışı; yahut bir çıbanda ağrı. Ve falanca **يأتزّ** eder; yani: ağrıdan bir **أزّاً** bulur.
Ve **الأَزَزُ**: evin insanlarla dolması; “Ev onlardan **أَززٌ**’dür” denir; içinde genişlik yoksa; ondan fiil türetilmez ve çoğul yapılmaz.
Ve **الأزّ**: bir insanı **تؤزّ** etmen; yani: onu bir işe yumuşaklık ve hile ile, onu yapıncaya kadar, sanki onunla süsleniyormuş gibi, sevk etmendir. “Onu **أززته**; o da **ائتزّ** etti.” Ve O’nun (celâli ve azameti yüce olanın) sözü: “إنّا أَرْسَلْنا الشَّياطِينَ على الكافِرينَ تَؤُزُّهم أَزّا”; yani: onları masiyete doğru rahatsız edip sevk eder ve ona kışkırtır.
Ve tencere **أَزَّتِ** bir **أزيزاً** ile; ve **ائتَزَّتِ** bir **ائتِزازاً** ile. Ve **الأَزيزُ**: kaynamanın sesidir; ve hadiste: “لجَوْفِةِ أَزيزٌ كأَزِيزِ المِرْجَل”.
Ve **الأَزَزُ**: ayın mecralarından bir hesaptır; o, aylar ve yıllar arasına giren fazlalıklardır.

**أزي**:
Şey **أَزَى** eder, **يأْزي**; onun bir kısmı bir kısmına (doğru) (yaklaşır); etin sıkışıp toplanması gibi ve benzerinden birleşip toplanan şey; o dedi ki:
عضّ السِّقالِ فهو آزٍ زِيَمُهْ

**زأز**:
“Falanca benden **تَزَأْزَأَ** etti” dersin; senden çekinip korktuğu zaman; ve korku beni **وزأزأني** etti.

**أوز**:
**الإوَزّ**: su kuşlarındandır; tekili **بالهاء** iledir. Ve bir adam **إوَزٌّ**’dür; bir kadın **إوَزَّةٌ**’dir; yani: uzunluk olmaksızın iri, etli (kalın)dır; onun elif’i hazfedilmez. Ve **إِوَزّة** vezin olarak **فِعَلَّه** üzerinedir; ve **مَأْوَزَة** **مَفْعَلة** üzerinedir; ve “**مَأْوَزَّة**” demen gerekirdi; fakat o çirkindir. Araplardan kimi **إوَزَّة**’nin elif’ini hazfeder ve “**وَزَّة**” der; bundan da “**مَوَزّة**” denir.

**وزي**:
**الإيزاء**: suyun mecrasında havuza (doğru) akışında, suyun döküldüğü yere bir şeyi koymandır; **أَوْزَى** bir **إيزاءً** ile.
Ve sırtını duvara **أَوْزَى**: onu dayadı; o dedi ki:
لَعمْرُ أبي عَمْرٍو لقد ساقه المَنَى		إلى جَدَثٍ يُوزَى له بالأَهاضِبِ
Ve **الإزاء**: havuzda suyun döküldüğü yerdir; ve “**آزيت**” dersin; **الإزاء** üzerine döktüğün zaman. Ve falanca, falancanın **بإزاء**’sındadır; ona denk (rakip) olduğu zaman.
Ve geçimin **إزاء**’sı: onun bolluğundan ve rahatlığından sebep kılınan şeydir; ve onun sözü:
إزاءُ معاشٍ ما تَـحُـلُّ إزاءهـا		من الكَيْس فيها سَوْرةٌ وهي قاعِدُ
İster: malın kıymetini (kıymet takdir edeni).
Ve **الإزاء**: hizalama/karşı karşıya olma; “O, falancanın **بإزاء**’sındadır” dersin; yani: onun hizasındadır.
Ve onu bir **أَزْياً** ile **أَزَيتُه**; yani: onu, onu aldatmak için, emniyet yüzünden (tarafından) ona geldim. Ve her şey bir şeye birleşip katılırsa, ona **أزَى** eder; **يأزي** bir **أَزْياً** ile.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%88%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَزْوازُ: الرجلُ الخفيف الطيَّاش.

##### Türkçe

**الوَزْوازُ**: hafif, düşüncesiz (tayyâş) adam.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%88%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَزْوَزَ
وَزْوَزَ
a.  Bounded.

b.  [ coll. ], Buzzed.

وَزْوَاْز
وَزْوَاْز 48 ,
a.  Fickle, volatile.

وَزْوَز
وَزْوَز 51 ,
a.  Death.

وَزْوَزَة
وَزْوَزَة 51t ,
a.  Volatileness.

##### Türkçe

**وَزْوَزَ**
**وَزْوَزَ**
a. Sıçradı.

b. [kolektif], Vızıldadı.

**وَزْوَاْز**
**وَزْوَاْز** 48 ,
a. Kararsız, değişken.

**وَزْوَز**
**وَزْوَز** 51 ,
a. Ölüm.

**وَزْوَزَة**
**وَزْوَزَة** 51t ,
a. Değişkenlik.
