# وسد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B3%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وسد

الوِساد والوِسادَةُ: المِخَدَّةُ، والجمع وسائِدُ وَوُسُدٌ. ابن سيده وغيره: الوِسادُ المِتَّكَأُ وقد تَوَسَّد ووَسَّدَه إِياه فَتَوسَّد إِذا جعَله تحت رأْسه، قال أَبو ذؤيب:
فكُنْتُ ذَنُوبَ البِئْرِ لَمَّا تَوَشَّلَتْ،
وسُرْبِلْت أَكْفاني، ووُسِّدْتُ ساعدي
وفي الحديث: قال لعدِيّ بن حاتم: إِنَّ وِسادَكَ إِذَنْ لَعَرِيضٌ؛ كَنى بالوِسادِ عن النوم لأَنه مَظِنَّته، أَراد أَن نومك إِذَنْ كثير، وكَنى بذلك عن عِرَضِ قفاه وعِظَمِ رأْسه، وذلك دليل الغَباوَةِ؛ ويشهد له الرواية الأُخرى: إِنك لَعَريضُ القَفا، وقيل: أَراد أَنَّ من تَوَسَّدَ الخيطين المكنى بهما عن الليل والنهار لَعَرِيضُ الوساد. وفي حديث أَبي الدرْداء: قال له رجل: إِني أُريد أَن أَطلب العلم وأَخشَى أَن أُضَيَّعَه، فقال: لأَنْ تَتَوَسَّدَ العلم خير لك من أَن تَتَوسَّدَ الجهل. وفي الحديث: أَن شُرَيحاً الحضرمي ذُكر عند رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فقال: ذاك رجل لا يَتَوَسَّدُ القرآن؛ قال ابن الأَعرابي: لقوله لا يتوسد القرآن وجهان: أَحدهما مدح والآخر ذم، فالذي هو مدح أَنه لاينام عن القرآن ولكن يَتَهَجَّد به، ولا يكون القرآنُ مُتَوَسَّداً معه بل هو يُداوِمُ قِراءتَه ويُحافِظُ عليها؛ وفي الحديث: لا تَوَسَّدوا القرآن واتْلُوه حق تُلاوته، والذي هو ذمّ أَنه لا يقرأُ القرآن ولا يحفظه ولا يُديمُ قراءته وإِذا نام لم يكن معه من القرآن شيء، فإِن كان حَمِدَه فالمعنى هو الأَوّل، وإِن كان ذمَّه فالمعنى هو الآخر. قال أَبو منصور: وأَشبههما أَنه أَثْنَى عليه وحَمِدَه. وقد روي في حديث آخر: من قرأَ ثلاث آيات في ليلة لم يكن مُتَوسَّداً للقرآن. يقال: تَوَسَّدَ فلان ذِراعه إِذا نام عليه وجعله كالوِسادة له. قال الليث: يقال وسَّدَ فلانٌ فلاناً وِسادة، وتَوَسَّد وِسادة إِذا وضَع رأْسه عليها، وجمع الوِسادِة وسَائِدُ. والوِسادُ: كل ما يوضع تحت الرأْس وإِن كان مِن تراب أَو حجارة؛ وقال عبد بني الحسحاس: فَبِتْنا وِسادانا إِلى عَلَجانةٍ
وحِقْفٍ، تهاداه الرِّياحُ تَهادِيا
ويقال للوسادة: إِسادة كما قالوا للوِشاحِ: إِشاح. وفي الحديث: إِذا وُسِّدَ الأَمرُ إِلى غير أَهله فانتظر الساعة أَي أَُسْنِدَ وجُعِلَ في غير أَهله؛ يعني إِذا سُوِّدَ وشُرِّفَ غيرُ المستحق للسيادة والشرف؛ وقيل: هو من السيادة أَي إِذا وُضعت وِسادةُ المُلْك والأَمر والنهي لغير مستحقهما، وتكون إِلى بمعنى اللام.
والتوسِيد: أَن تمدّ الثلام
(* قوله «الثلام» كذا بالأصل.) طولاً حيث
تبلغه البقر. وأَوْسَدَ في السير: أَغَذَّ. وأَوْسَدَ الكلبَ: أَغْراه بالصَّيْدِ مثل آسَدَه.

### Türkçe

**الوِساد** ve **الوِسادَةُ**: yastık; çoğulu **وسائِدُ** ve **وُسُدٌ**. İbn Sîde ve başkası: **الوِسادُ** yaslanılan şeydir; **تَوَسَّد** ve ona onu **وَسَّدَه**; böylece **تَوَسَّد**: onu başının altına koyduğunda (denir). Ebû Züeyb dedi ki:

فكُنْتُ ذَنُوبَ البِئْرِ لَمَّا تَوَشَّلَتْ،
وسُرْبِلْت أَكْفاني، ووُسِّدْتُ ساعدي

Hadiste: Adî b. Hâtim’e dedi: “Şu hâlde senin **وِسادَكَ**ın elbette geniştir”; **الوِسادِ** ile uykuyu kinaye etti; çünkü o, onun zannolunduğu yerdir; “şu hâlde uykun çoktur” demek istedi; bununla ensesinin genişliğine ve başının büyüklüğüne kinaye etti; bu da ahmaklığın delilidir; buna öteki rivayet şahitlik eder: “Sen elbette geniş enselisin”; ve denildi ki: gece ve gündüzden kinaye edilen iki ipi **تَوَسَّدَ** eden kimsenin elbette geniş **الوساد**ı vardır demek istedi. Ebû’d-Derdâ hadîsinde: Bir adam ona dedi: “Ben ilmi talep etmek istiyorum ve onu zayi etmekten korkuyorum”; o da dedi: “İlmi **تَتَوَسَّدَ** etmen, cehali **تَتَوسَّدَ** etmenden senin için daha hayırlıdır.” Hadiste: Şureyh el-Hadramî, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) yanında anıldı; şöyle dedi: “O, Kur’ân’ı **يَتَوَسَّدُ** etmeyen bir adamdır.” İbnü’l-A‘râbî dedi: “Kur’ân’ı **لا يتوسد القرآن**” sözü için iki vech vardır: biri övgü, diğeri yergi. Övgü olan: Kur’ân’dan dolayı uyumamasıdır; fakat onunla gece ibadeti yapar; Kur’ân onunla birlikte **مُتَوَسَّداً** olmaz; bilakis onun kıraatini sürdürür ve onu muhafaza eder. Hadiste: “Kur’ân’ı **تَوَسَّدوا** etmeyin; onu hakkıyla tilavet edin.” Yergi olan ise: Kur’ân’ı okumaması, onu ezberlememesi ve kıraatini sürdürmemesidir; uyuduğunda da onunla birlikte Kur’ân’dan bir şey bulunmaz; eğer onu övdüyse mânâ birincidir; eğer onu yerdi ise mânâ ötekidir. Ebû Mansûr dedi: İkisine de daha çok benzeyeni, onu methetmiş ve övmüş olmasıdır. Başka bir hadiste rivayet edilmiştir: “Bir gecede üç âyet okuyan kimse, Kur’ân’ı **مُتَوسَّداً** etmiş olmaz.” Denir ki: Falan, kolu üzerine uyuduğunda ve onu kendisi için yastık gibi yaptığında, kolunu **تَوَسَّدَ** etti. Leys dedi: “Falan, falana bir yastık **وسَّدَ** etti” denir; ve başını onun üzerine koyduğunda “bir yastığı **تَوَسَّد** etti” (denir); **الوِسادِة**’nin çoğulu **وسَائِدُ**’dir. **الوِسادُ**: başın altına konulan her şeydir; topraktan veya taşlardan olsa bile. Abd b. el-Hasḥâs dedi ki:

فَبِتْنا وِسادانا إِلى عَلَجانةٍ
وحِقْفٍ، تهاداه الرِّياحُ تَهادِيا

Yastığa **إِسادة** de denir; **الوِشاحِ** için **إِشاح** dedikleri gibi. Hadiste: “İş, ehli olmayan kimseye **وُسِّدَ** edildiğinde, kıyameti bekle”; yani isnad edildi ve ehli olmayan kimseye verildi; yani, efendilik ve şeref hakkı olmayan kimse **سُوِّدَ** ve **شُرِّفَ** edildiğinde. Ve denildi ki: Bu, efendilikten (**السيادة**)dir; yani, mülkün ve emrin ve nehyin yastığı, ikisine de müstahak olmayan kimseye konulduğunda; ve **إِلى** “lâm” mânâsında olur.

**التوسِيد**: sığırların ulaşabildiği yerde **الثلام**’ı boylamasına uzatmandır.
(* “الثلام” sözü: asılda böyle.)
Yürüyüşte **أَوْسَدَ** etti: hızlı gitti. Köpeği **أَوْسَدَ** etti: onu avcılığa kışkırttı; **آسَدَه** gibi.
