# وسي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B3%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وسي

الوَسْيُ: الحَلْق. أَوْسَيتُ الشيءَ: حَلَقْته بالمُوسى. ووَشَى رأْسَه وأَوْساه إِذا حَلَقَه. والمُوسَى: ما يُحْلَقُ به، مَن جعله فُعْلى قال يُذَكَّر ويؤَنث، وحكى الجوهري عن الفراء قال: هي فْعْلى وتؤنث؛ وأَنشد لزياد الأَعجم يهجو خالد بن عَتَّاب:
فإِن تَكُنِ الموسى جَرَتْ فوقَ بَظْرِها،
فما خُتِنَتْ إِلا ومَصَّانُ قاعِدُ
(* قوله« بظرها» وقوله« ختنت» ما هنا هو الموافق لما في مادة مصص، ووقع في مادة موس: بطنها ووضعت.)
قال ابن بري: ومثله قول الوَضَّاح بن إِسمعيل:
مَن مُبْلِغُ الحَجَّاج عني رِسالةً:
فإِن شئتَ فاقْطَعْني كما قُطِعَ السَّلى،
وإِن شئتَ فاقْتُلْنا بمُوسى رَمِيضةٍ
جميعاً، فَقَطِّعْنا بها عُقَدَ العُرا
وقال عبد الله بن سعيد الأُمَوِيُّ: هو مذكر لا غير، يقال: هذا موسى كما ترى، وهو مُفْعَلٌ من أَوْسَيْت رأْسَه إِذا حَلَقْتَه بالمُوسى؛ قال أَبو عبيدة: ولم نسمع التذكير فيه إِلا من الأُمَويّ، وجمع مُوسى الحديد مَواسٍ؛ قال الراجز:
شَرابُه كالحَزِّ بالمَواسي
ومُوسى: اسم رجل؛ قال أَبو عمرو بن العلاء: هو مُفْعَلٌ يدل على ذلك أَنه يصرف في النكرة، وفْعْلى لا ينصرف على حال، ولأَن مُفْعَلاً أَكثر من فُعْلى لأَنه يبنى من كل أَفعلت، وكان الكسائي يقول هو فعلى والنسبة إِليه مُوسَويٌّ ومُوسيٌّ، فيمن قال يَمَنيٌّ.
والوَسْيُ: الاستواء. وواساهُ: لغة ضعيفة في آساه، يبنى على يُواسي. وقد اسْتَوْسَيْتُه أَي قلت له واسني، والله أَعلم.

### Türkçe

**الوَسْيُ**: tıraş. **أَوْسَيتُ** şeyi: onu usturayla tıraş ettim. Ve **وَشَى** başını ve **أَوْساه**; onu tıraş ettiğinde. Ve **المُوسَى**: kendisiyle tıraş olunan şey; onu **فُعْلى** yapan kimse “müzekker de olur müennes de” dedi. Cevherî, Ferrâ’dan nakletti; dedi ki: o **فْعْلى**’dır ve müennestir. Ve Ziyâd el-A‘cem’in Hâlid b. ‘Attâb’ı hicvederek söylediğini inşâd etti:

Eğer **الموسى** onun **بَظْرِ**’inin üstünde yürüdüyse,
o, ancak **مَصَّانُ** oturur hâlde iken sünnet edildi.

(* Onun “**بظرها**” sözü ve onun “**ختنت**” sözü; buradaki olan, **مصص** maddesinde olana uygun olandır; **موس** maddesinde ise: “**بطنها**” ve “**وضعت**” vâki olmuştur.)

İbn Berrî dedi ki: ve onun benzeri, el-Vaddâh b. İsmâ‘îl’in sözü:

Haccâc’a benden bir risale ulaştıracak kim?
İstersen beni, **السَّلى**’nın kesildiği gibi kes;
ve istersen bizi, keskin bir **مُوسى** ile öldür,
hepimizi; onunla bağların düğümlerini parça parça et.

Ve Abdullah b. Saîd el-Umevî dedi ki: o, yalnızca müzekkerdir; “gördüğün gibi bu **موسى**” denir; ve o, başını **المُوسى** ile tıraş ettiğinde “**أَوْسَيْتُ** başını”dan **مُفْعَل**’dir. Ebû Ubeyde dedi ki: onda müzekkerliği, Umevî’den başka kimseden işitmedik. Ve demir **مُوسى**’nın çoğulu: **مَواسٍ**; râciz dedi ki:

Onun içkisi, **المَواسي** ile kesme gibi.

Ve **مُوسى**: bir adam adıdır; Ebû Amr b. el-Alâ dedi ki: o, **مُفْعَل**’dir; buna delâlet eden şudur ki, nekirede tenvin alır; **فْعْلى** ise hiçbir hâlde tenvin almaz. Ve çünkü **مُفْعَل** , **فُعْلى**’dan daha çoktur; zira her **أَفعلت**’ten bina olunur. Kisâî “o **فعلى**’dır” derdi; ve ona nisbet: **مُوسَويٌّ** ve **مُوسيٌّ**; “**يَمَنيٌّ**” diyen kimseye göre.

Ve **الوَسْيُ**: düzgünlük. Ve **واساهُ**: **آساه**’da zayıf bir lugattır; **يُواسي** üzerine bina olunur. Ve gerçekten ben onu **اسْتَوْسَيْتُه**; yani ona “bana **واسني** de” dedim. Allah daha iyi bilir.
