# وشج (و-ش-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B4%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ش - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والجيم ووايء معهما
شجو:
الشَّجو: الهمُّ وشجاه الهمُّ يشجوه شجواً فهو شَجٍ، أي مُهتمٌّ.
وفي المثل: "ويلٌ للشَّجي من الخلي" الشَّجي مُخفَّفٌ، وبعضهم يُشدِّدُهما جميعاً فيقول: "ويلٌ للشّجيِّ من الجَليِّ" وهو فعيل بمعنى مفعول.
قال سليمانُ بن يزيدَ:
وفي لغة أشجاني الهمُّ قال		إني أتاني خبرٌ فأشجـان
والشَّجا، مقصورٌ، ما نشب في الخلق من غُصَّةِ همِّ أو عودٍ أو نحوه، والفِعلُ: شجي يشجي بكذا شجىً شديداً، والشَّجا: اسم ذلك الشيءِ، قال:
ويَراني كالشَجَا في حلقِه		عسراً مَخرجُه ما ينتزع
ومفازةٌ شجواءُ، أي صعبةُ المسلكِ مُهمَّةٌ.
ورجلٌ شجوجى أي طويل الرِّجلين قصيرُ الظَّهرِ.
ويقال للعقعقِ شجوجى، والأنثى بالهاء.
ويقال: بكى فلانٌ شَجوَه، ودَعتِ الحمامةُ شجُوها.
وشج:
وشَجَتِ العروق والأغصانُ، وكلُّ شيءٍ يشتبكُ فهو واشجٌ، وقد وشَجَ سَشِجُ وَشيجاً.
والوَشيجُ من القَنَا والقَصَب ما ينبتُ في الأرض مُعترضاً مُلتفاً، دَخَلَ بعضُه في بعضٍ، وهو من القَنَا أصلبُه، قال:
والقَراباتُ بيننا واشِجـاتٌ		مُحكماتُ القوى بعقدٍ شديدِ
والوَشيجةُ: ليفٌ يُنسجُ القوى ثم يُشدُّ بين خشبتين يُنقل به البُرُّ المحصُودُ وما يُشبِهُ ذلك من شبكةٍ بين خشبتين فهي وشيجةٌ، مثل الكسيح ونحوه.
وهو أيضاً ما يُنقلُ فيه التُّرابُ والطِّينُ.
والموشَّجُ: الأمر المُداخل بعضه في بعضٍ، قال العجّاج:
حالاً بِحالِ تَصرفُ المُشَّجا
ولقد وشجت في قلبه أمورٌ وهمومٌ.
والأشَجُّ أكثر استعمالاً من الأشقِّ، وهما واحد واشتقاقه من المُعجمةِ، وهو اسم دواء.
قال زائدة: هو الأسجُّ بالسِّين وأنكر الشين.
جيش:
الجَيشُ: جُند يسيرون لحربٍ ونحوها.
والجيشُ: جَيشانُ القِدرِ، وكل شيءٍ يغلي، فهو يجيشُ حتى الهمُّ والغُصةُ في الصدر.
والبحرُ يجيش إذا هاجَ ولم يُستطع ركوبه.
وجأشُ النَّفسِ: رُواع القلبِ إذا اضطرب عند الفزع، يقال: إنه لواهي الجأشِ، فإذا ثبت، قيل: إنه لرابطُ الجَأشِ.
جشأ:
جَشَأَتِ الغنمُ، وهو صوت يخرجُ من حُلُوقِها، قال امرؤ القيس:
إذا جشأت سمعتَ لها ثُغاءَ		كأنَّ الحيَّ صبَّحهُم نَعِـيُّ
ومنه اشتقَّ تجشأتُ، والاسم الجُشاءُ، وهو تنفُّسُ المعِدةِ عند الامتلاءِ.
وقوسٌ جَشءٌ، أي ذاتُ إرنانٍ في صوتها، وقسيَّ أجشاءُ وجشآتُ، قال:
في كفَّع جَشءٌ أجشٌ وأقطعُ
جوش:
يقال: مضى من الليلِ جَوش، وهو قريبٌ من ثُلُثٍه

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الجيم** ve onlarla birlikte **وايء** bâbı

**شجو**:
**الشَّجو**: kederdir; onu kederlendirdi: keder onu kederlendirir, **شجواً**; o hâlde o **شَجٍ**’dir; yani kaygılıdır.
Ve meselde: “Vay hâline **الشَّجي**’nin, **الخلي**’den (yana)”; **الشَّجي** hafifletilmiştir; bazıları ikisini de şeddeler de şöyle der: “Vay hâline **الشّجيِّ**’nin, **الجَليِّ**’den (yana)”; ve o, mef‘ûl mânasında fa‘îl’dir.
Süleyman b. Yezîd dedi:
Ve “Beni kederlendirdi keder” dilinde dedi ki:		Bana bir haber geldi de beni kederlendirdi
Ve **الشَّجا**, maksûr, yaratılışta takılıp kalan şeydir: kederden bir boğaz düğümü yahut bir çubuk yahut benzeri; fiil: **شجي**; şu şeyle **يشجي**; şiddetli **شجىً**; ve **الشَّجا** o şeyin adıdır; dedi ki:
Ve beni onun boğazında **الشَجَا** gibi görür		çıkarması güçtür; çekilip çıkarılmaz
Ve **مفازةٌ شجواءُ**: yani geçidi zor, mühim (çetin)dir.
Ve **رجلٌ شجوجى**: yani iki bacağı uzun, sırtı kısa.
Ve saksağana **شجوجى** denir; dişisi **الهاء** ile.
Ve denir: falan kimse **شَجوَه**’unu ağladı; ve güvercin **شجُوها**’sını çağırdı.

**وشج**:
Ve damarlar ve dallar **وشَجَتِ**; ve her iç içe geçen şey **واشجٌ**’dir; ve **وشَجَ**; **سَشِجُ**; **وَشيجاً**.
Ve **الوَشيجُ**: **القَنَا** ve **القَصَب**’dan, yerde enlemesine biten, dolanmış, bir kısmı bir kısmına girmiş olan şeydir; ve o, **القَنَا**’dan en sertidir; dedi ki:
Ve aramızdaki akrabalıklar **واشِجـاتٌ**		kuvvetleri sağlamlaştırılmış, şiddetli bir bağ ile
Ve **الوَشيجةُ**: lif; kuvveti örülür, sonra iki tahta arasına bağlanır; onunla biçilmiş buğday taşınır; ve iki tahta arasında ağdan olan ve buna benzeyen her şey **وشيجةٌ**’dir; **الكسيح** ve benzeri gibi.
Ve o, ayrıca, içinde toprak ve çamur taşınan şeydir.
Ve **الموشَّجُ**: bir kısmı bir kısmına dâhil olmuş iş; el-Acçâc dedi:
Bir hâlden bir hâle, **المُشَّجا**’yı çevirir
Ve gerçekten onun kalbinde işler ve kederler **وشجت**.
Ve **الأشَجُّ**, **الأشقِّ**’den daha çok kullanımdadır; ikisi birdir; ve onun iştikakı **المُعجمةِ**’dendir; ve o, bir ilacın adıdır.
Zâide dedi: o, **الأسجُّ**’dur **السِّين** ile; ve **الشين**’i inkâr etti.

**جيش**:
**الجَيشُ**: bir savaşa ve benzerine yürüyen askerlerdir.
Ve **الجيشُ**: tencerenin kaynamasıdır; ve kaynayan her şey **يجيشُ**; hatta keder ve göğüsteki boğaz düğümü bile.
Ve deniz, kabarıp da ona binmeye güç yetirilemediğinde **يجيشُ**.
Ve **وجأشُ النَّفسِ**: korku anında çalkalandığında kalbin ürpermesidir; denir: o, elbette **واهي الجأشِ**’tir; sabit olunca denir: o, elbette **رابطُ الجَأشِ**’tir.

**جشأ**:
Koyunlar **جَشَأَتِ**; ve o, boğazlarından çıkan bir sestir; İmru’ul-Kays dedi:
Eğer **جشأت** ise, onun için bir meleme işitirsin		sanki mahalle halkına sabahleyin bir ölüm habercisi gelmiş
Ve ondan **تجشأتُ** türetildi; isim **الجُشاءُ**’dur; ve o, doluluk anında midenin nefes almasıdır.
Ve **قوسٌ جَشءٌ**: yani sesinde iniltisi olan; ve yaylar **أجشاءُ** ve **جشآتُ**; dedi ki:
Bir **كفَّع** içinde **جَشءٌ**; **أجشٌ** ve **أقطعُ**

**جوش**:
Denir: geceden **جَوش** geçti; ve o, onun üçte birine yakındır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَشيجةُ: عِرق الشجرة. ووشجتِ العُروقُ والأغصان: اشتبكتْ. والواشِجَةُ: الرَحِمُ المُشْتَبِكَةُ. وقد وشَجَت بكَ قَرابةَ فلانٍ. والاسمُ الوَشيجُ. ووَشَّحجها الله توشيجاً. والوَشيجُ: شجرُ الرِماح. والوَشيجَةُ: ليفٌ يُفتل ثمَّ يُشَدُّ بين خَشَبتين، يُنْقَلُ بها البُرُّ المحصودُ وغيره.

##### Türkçe

**الوَشيجةُ**: ağacın damarı. Ve “**وشجتِ العُروقُ والأغصان**”: damarlar ve dallar birbirine geçip dolaştı. Ve **الواشِجَةُ**: birbirine geçmiş rahim (akrabalık bağı). Ve “Seninle falanın akrabalığı **وشَجَت**”: (yani) birbirine geçti/bağlandı. İsim: **الوَشيجُ**. Ve Allah onu **وَشَّحجها** bir **توشيجاً** ile (yaptı). Ve **الوَشيجُ**: mızrakların ağacı. Ve **الوَشيجَةُ**: bükülüp sonra iki tahta arasına bağlanan bir liftir; onunla biçilmiş buğday ve başkası taşınır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ش ( و ا ي ء )
جشو ، جشأ ، جاش ، شجا ، وشج ، أشج .
شجا : أبو عبيد ، عن أبي زيد : شجاني الحبُّ يشجوني شَجْواً .
وأخبرني المنذريّ ، عن الحرانيّ ، عن ابن السكِّيت ، أنه قال الشجْوُ الحزْن ، يقال : شجاه شَجْواً ، قال : وأَشْجاه يُشجيه ، إذا أَغَصَّهُ ، وقد شَجِيَ يَشْجَى شَجًى .
ابن شُميل : شَجَاه يَشْجُوه حَزَنَه ، قال : وأَشْجَيْتُ فُلاناً عَنِّي ، إِمَّا غَرِيمٌ . وإمَّا رَجُلٌ سَأَلَكَ فأعْطَيتَه شَيْئاً أَرْضَيْتَه به ، فذهب ، فقد أَشْجَيْتَه .
ويقال للغريم : شَجًى عَنِّي يَشْجَى شَجًى ، أي ذهبَ .
أبو زيد : أَشْجَاني قِرْنِي إِشْجاءً ، إذا قهَرَك وغَلَبَكَ حتى شَجِيتَ به شَجَّى ، ومثله : أَشجاني العُودُ في الحَلْق حتى شَجِيتُ به شَجًى .
وقال أبو عبد الرحمن : أَشجاه العَظْمُ ، إذا اعترضَ في حَلْقه ، وأَشْجَيْتُ الرَّجل إذا أَوْقَعْتَه في حُزْن .
وقال غيرُه : شجَانِي تَذَكُّرُ إِلْفِي ، أي طَرَّبَنِي وهَيَّجَنِي ، وأَشْجَانِي : حَزَنَنِي وأَغْضَبَنِي .
الحرانيّ ، عن ابن السكّيت : العرب تقول : وَيْلٌ للشَّجِي من الخَلِيّ ، فالشّجي مَقْصور والخَلِيّ ممدود .
وقال غيره : الشَّجي الذي شَجِيَ بعظمٍ فغَصَّ به حَلْقُه ، يقال : شَجِيَ يَشْجَى شَجًى ، فهو شَجٍ كما ترى ، وكذلك الذي شَجِيَ بالهمِّ فلم يجد مَخْرجاً منه ، والذي شَجِيَ بِقِرْنِهِ فلم يُقاوِمْه ، وكلُّ ذلك مَقْصور .
قلت : وهذا هو الكلامُ الفصيح ، فإن تجامَلَ إنسان ومَدَّ الشَّجِيّ فله مَخَارِجُ في
العربية ، تُسَوِّغُ له مذهَبه ، وهو أن تجعلَ الشَّجِيَّ بمعنى المَشْجُوّ . ( فعيلاً ) من شَجَاه يَشْجُوه ، فهو مَشْجُوٌ وشَجِيّ .
والوجه الثاني : أنَّ العرب تَمُدُّ ( فَعِلاً ) بياء ، فتقول : فلان قَمِنٌ لذلك ، وقمين ، وسَمِج وسمِيج : وفلان كَرَ وكَرِيّ للنائم ، وأنشد ابنُ الأعرابيّ :
مَتَى تَبِتْ بِبَطْنِ وادٍ أو تَقِل
تَتْرُكْ بهِ مِثْلَ الكَرِيِّ المُنْجَدِلْ
أراد بالكَرِيّ الناعس الذي قد كَرِيَ . وقال المتنخل الهذليّ :
وما إنْ صَوْتُ نَائِحَةٍ شَجِيُّ
فشدَّد الياء ، والكلام صوتٌ شَجٍ .
والوجه الثالث : أن العرب تُوازي اللَّفظ باللفظ إذا ازْدَوَجَا ؛ كقولهم : إنِّي لآتية بالغَدايا والعَشايا ، وإنما تُجْمَعُ الغدة غَدَوات ، فقالوا : غَدايا لازدواجه بالعشايا .
ويقال : ما ساءَه وناءَه ، والأصل : أَنَاءه وكذلك وازنوا الشَّجِيَّ بالخَلِيّ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الشَّجْوُ الحاجة ، والشَّجْوُ الحُزْن ، قال : وشَجاه الغِنَاءُ ، إذا هَيَّجَ أَحْزَانَه وشَوَّقَه .
وقال الليث : شَجَاهُ الهَمُّ . وفي لغةٍ : أَشْجَاه ، وأنشد :
إنِّي أتاني خَبَرٌ فأَشجانْ
إنَّ الْغُواةَ قَتلُوا ابنَ عَفانْ
قال : والشَّجا مَقْصُورٌ ، ما نَشَبَ في الحَلْق من غُصَّةِ هَمَ أَوْ عُودٍ ، والفِعْلُ : شَجِيَ يَشْجَى ، والشَّجَى : اسم ذلك الشَّيء وأنشد :
ويَرانِي كالشَّجَا في حَلْقِهِ
عَسِراً مَخْرَجُه ما يُنْتَزَعْ
قال : مَفَازَةٌ شَجْوَاء : صَعْبَةُ المَسْلَك مُهِمَّةٌ .
ويقال : بَكَى فلانٌ شَجَوَه ، ودَعَتِ الحمامةُ شَجوها .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الشَّجَوْجَى الطَّويل ، وقيل هو الطويل الرِّجْلَين الْقَصيرُ الظَّهْر . ويقال للعَقْعَق شَجَوْجَى ، والأنثى شَجَوْجَاةٌ ، قاله الليث .
وقال الأصمعيّ : جَمَّشَ فَتًى مِنَ العرب حَضَرِيَّةً ، فتشاجَتْ عليه ، فقال لها : والله مالكِ مُلَاءَةُ الحُسنِ ، ولا عَمُودُه ولا بُرْنُسُه ، فما هذا الامتناع ؟
قال الأصمعيّ : قال أبو عمرو بن العلاء : مُلاءتُه بَياضه ، وعَمُودُه طُولُه ؛ وبُرْنُسه شَعْرُه ، ومعنى قوله : ( فتشاجَتْ عليه ) أي تَمَنَّعَتْ وتحازَنَتْ ، وقالت : وَاحَزَناً حين يَتَعرض جِلْفٌ لمثلي .
وشج : قال الليث : يقال : وَشَجَتْ العُرُوقُ والأَغْصَانُ وكلُّ شيءٍ يَشْتَبِك ؛ فهو واشِجٌ ، وقد وَشَجَ يَشِجُ وَشِيجاً ، والوَشيج من القَنَا والقَصَبِ ، ما ثَبَتَ منه مُعْتَرِضاً
مُلْتفّاً ، دخل بعضُه في بعض ؛ وهو من القَنا أَصْلَبُه .
وأنشَدَ اللّيث :
والقراباتُ بَيْنَنا واشِجاتٌ
مُحْكَمَاتُ القُوى بِعَقْدٍ شَدِيدِ
قال : والوشِيجَةُ لِيفٌ يُفْتَل ، ثم يُشَدُّ بين خَشَبَتَيْن يُنْقَلُ به البُرُّ المحصودُ وما أشبهه من شُبَيْكةٍ بين خَشبتيْن ، فهي وَشِيجةٌ ، مثل : الكَسِيح ونحوه .
والمُوَشَّجُ : الأمْرُ الْمُداخَلُ بعضه في بعْض وأنشدَ :
حالاً بحالٍ يَصْرِفُ الْمُوَشَّجا
ولقد وَشَجَتْ في قلبه أمورٌ وَهُموم .
أبو عُبيد : الواشِجَة الرَّحِمُ الْمُشْتَبِكةُ الْمُتَّصِلة .
وقال الكسائيّ : هُم وَشِيجةٌ في قَولهم وَوَلِيجَة ، أي حَشْوٌ .
وقال النضر : وَشَجَ فلانٌ مَحْمِلَهُ وَشْجا إذا شَبَّكَه بِقِدَ أو شَرِيطٍ لئلا يسقُط منه شيء .
أشج : قال الليث : الأَشَجُّ أكبر من الأَشقّ وهما معاً هذا الدَّوَاء .
جوش جيش : قال اللَّيث : الجَيْشُ ، جُنْدٌ يسيرون لحرْب أو غيرها ، قال : والجَيْش جَيَشانُ القِدْر ، وكلُّ شَيء يَغْلِي ، فهو يَجِيش ، حَتَّى الهَمّ والغُصَّة في الصَّدر ، والبَحرُ يَجيشُ ، إِذَا هَاج .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : جاشَتْ نفسُه جَيْشاً ، إِذا دَارَت للغَثَيان ، وجَشَأَت ، إذا ارْتَفَعَتْ من حُزْنٍ أَو فَزع .
وقال الليث : جَأْشُ النَّفْس ، رُوَاعُ القَلْبِ ، إِذا اضطربَ عند الفَزَع ، يقال : إنَّه لَوَاهِي الجأْشِ ، وإِذا ثَبَت قيل : إنَّه لَرابِطُ الجأْش .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الرابِطُ الجَأْشِ الذي يَرْبِطُ نفسَه عن الفِرار ، يَكُفُّها لجُرْأَتِه وشَجاعَته .
وقال مجاهد في قول الله جلَّ وعزَّ : ( أَحَدٌ ياأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ( ) الْمُطْمَئِنَّةُ ) ( الفجر : 27 ، 28 ) ، هي التي أَيْقَنَتْ أَنَّ اللَّهَ ربِّها ، وضربت لذلك جَأْشاً ، أي قَرَّتْ يَقيناً واطمَأنَّت ، كما يضربُ البعيرُ بصدرهِ الأرضَ إذا بَرَكَ وسَكَن .
وقال ابن السكّيت : يقال رَبَطْتُ لذلك الأَمْرِ جَأْشاً بالهمز لا غير .
وقال الأحمر : مَضَى جَوْشٌ من اللَّيل ، وجَرْشٌ وجَرْسٌ ، أي هَزِيع .
وقال اللَّحْيانيّ : مَضَى جُؤْشُوشٌ من اللَّيل .
قال أبو زيد : الجُؤْشوش الصَّدْر .
وقال أبو ناظرة : مَضَى جَوْشٌ من اللَّيل ، من لَدُنْ رُبْع الليل إلى ثُلُثه .
قال ذو الرُّمَّة :
من اللَّيلِ جَوْشٌ واسْبَطَرَّتْ كواكبُه
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : جاشَ يجُوش
جَوْشاً ، إِذا سارَ الليلَ كلَّه ، وجاش صدرُه يَجِيش جَيْشاً ، إذا غَلَى غَيْظاً ودَرَداً ، وجاشت نَفْسُ الجبانِ وجَشَأَتْ ، إذا هَمَّ بالفرار .
( قلت : وصف القَوَسِ ب الأجَشُّ وهو الأبَحُّ في إرْنانه إذا أنْبض ) .
جشأ ( جشو ) : أبو عُبيد عن الأصمعيّ : جشأت نَفْسِي إذا ارتَفَعَتْ من حُزْنٍ أو فَزَع .
وقال ابن شُميل : جَشَأَتْ إليَّ نَفْسِي أي خَبُثَتْ من الوَجَعِ مما تَكْرَه تجْشأُ ، وأنشد :
وقَولِي كُلَّما جَشَأَتْ لنَفْسي
مكانَكِ تُحْمَدِي أو تَسْتَرِيحي
يريد تَطَلَّعت ونَهَضَتْ جَزَعاً وكَراهَة .
قال العجاج :
أجْراسُ نَاسٍ جَشَئُوا ومَلَّتِ
أرضاً وأَهْوالُ الجنان اهْوَلَّتِ
جشئوا : نهضوا من أرض إلى أرض ، يعني الناس ، وملَّتِ أرضاً واهوَلَّت : اشتدّ هَولُها .
شَمِر ، عن ابن الأعرابيّ قال : الجَشْءُ : الكثير ، وقد جَشأَ اللَّيلُ ، وَجَشَأَ البَحرُ ، إذا أَظْلَمَ وأَشْرف عليك ، وجُشَأُ اللَّيلِ والبَحْرِ دُفْعَتُه .
وقال شمِر : جَشَأَت نَفْسِي ، وخَبُثَت ، ولَقِسَتْ ، واحد .
وقال الليث : جَشَأَتِ الغَنم ، وهو صَوْتٌ يخرج من حُلُوقِها .
قال امرؤ القيس :
إِذا جَشَأَتْ سَمِعْتَ لها ثُغاءً
كأَنَّ الحيَّ صَبَّحَهم نَعِيُّ
قال : ومنه اشْتُقَّ تَجَشَّأْتُ ، والاسم الجُشاء ، وهو ، تَنَفُّسُ المَعِدَةِ عند الامتلاء .
أبو عُبيد عن الفرّاء : اجْتَشَأَتْني البِلادُ واجْتَشأْتُها ، لم تُوافِقْني .
وقال شَمِر : أَحْسِبُ ذلك من جَشَأْتْ نفسي .
أبو عُبَيد ، عن الأصمعيّ قال : الجَشْءُ : القوس الخفيفة . وقال الليث : هي ذات الإرْنان في صوتها ، وقِسِيٌّ أجْشاء وجَشْآت .
وأنشد :
ونَميمَةً من قانصٍ مُتَلَبِّبٍ
في كَفِّه جَشْءٌ أَجَشُّ وأَقْطَعُ
ابن شُمَيل : جَشَأ فلان عن الطِّعام ، إذا ما اتَّخَم فكَرِه الطَّعامَ ، وقد جَشَأَتْ نَفْسُه فما تَشتهِي طعاماً تَجْشأ ، والبَشَم : التُّخَمَة .
وقال أبو عمرو : جَوْشُ اللَّيل ، جَوْزُه وَوَسَطُه .

##### Türkçe

ج ش ( و ا ي ء )
**جشو** , **جشأ** , **جاش** , **شجا** , **وشج** , **أشج** .

**شجا** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **شجاني الحبُّ يشجوني شَجْواً**.

Münzirî bana haber verdi; Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten: onun şöyle dediğini: **الشجْوُ** hüzündür; denir ki: **شجاه شَجْواً**. Dedi ki: ve **أَشْجاه يُشجيه**; onu boğazına takıp tıkadıysa. Ve **شَجِيَ يَشْجَى شَجًى**.

İbn Şümeyl: **شَجَاه يَشْجُوه**; onun hüznünü (ona hüzün verdi). Dedi ki: ve **أَشْجَيْتُ فُلاناً عَنِّي**; ya bir alacaklıdır; yahut sana bir şey soran bir adamdır da ona onunla razı ettiğin bir şey verdin, sonra gitti; artık onu **أَشْجَيْتَه**.

Ve alacaklıya denir: **شَجًى عَنِّي يَشْجَى شَجًى**; yani gitti.

Ebû Zeyd: **أَشْجَاني قِرْنِي إِشْجاءً**; seni kahredip yendiyse, onunla **شَجِيتَ** oluncaya kadar, onunla **شَجَّى** (şiddetli **شَجًى**) oldun. Bunun benzeri: **أَشجاني العُودُ في الحَلْق**; boğazda, onunla **شَجِيتُ** oluncaya kadar, onunla **شَجًى**.

Ebû Abdurrahman dedi: **أَشجاه العَظْمُ**; boğazında engel olup takıldıysa. Ve **أَشْجَيْتُ الرَّجل**; onu hüzne düşürdüysem.

Başkası dedi: **شجَانِي تَذَكُّرُ إِلْفِي**; yani beni coşturdu ve beni harekete geçirdi. Ve **أَشْجَانِي**: beni hüzünlendirdi ve beni öfkelendirdi.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Araplar der: **وَيْلٌ للشَّجِي من الخَلِيّ**; artık **الشّجي** kısaltılmıştır, **الخَلِيّ** uzatılmıştır.

Başkası dedi: **الشَّجي**; bir kemikle **شَجِيَ** olan, boğazı onunla tıkanıp kalan kimsedir; denir ki: **شَجِيَ يَشْجَى شَجًى**; o hâlde o, gördüğün gibi **شَجٍ**’dir. Keza, kederle **شَجِيَ** olup ondan bir çıkış bulamayan; ve rakibiyle **شَجِيَ** olup ona karşı koymayan; bunların hepsi kısaltılmıştır.

Dedim: Bu, fasih sözdür. Eğer bir kimse nezaket gösterip **الشَّجِيّ**’yi uzatırsa, onun için Arapçada, mezhebini ona caiz kılan çıkış yolları vardır; o da şudur: **الشَّجِيَّ**’yi **المَشْجُوّ** manasında yapmandır. (**فعيلاً**) **شَجَاه يَشْجُوه**’dan; o hâlde o **مَشْجُوٌ** ve **شَجِيّ**’dir.

İkinci vech: Araplar (**فَعِلاً**)yı bir **ياء** ile uzatır; derler ki: falan buna **قَمِنٌ**’dür, ve **قمين**; ve **سَمِج** ve **سمِيج**; ve falan uyuyana **كَرَ** ve **كَرِيّ**’dir. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
مَتَى تَبِتْ بِبَطْنِ وادٍ أو تَقِل
تَتْرُكْ بهِ مِثْلَ الكَرِيِّ المُنْجَدِلْ
**الكَرِيّ** ile, **كَرِيَ** olmuş mahmuru (uyuklayan) kastetti. Mütenahhil el-Hüzelî dedi:
وما إنْ صَوْتُ نَائِحَةٍ شَجِيُّ
Böylece **الياء**’yı şeddeli yaptı; söz ise **صوتٌ شَجٍ**’dir.

Üçüncü vech: Araplar, lafızlar ikili (seci/çift) olunca lafzı lafızla denkleştirir; onların şu sözü gibi: **إنِّي لآتية بالغَدايا والعَشايا**; hâlbuki **الغدة** ancak **غَدَوات** diye çoğul yapılır; fakat **العَشايا** ile ikizleşmesi için **غَدايا** dediler.

Ve denir: **ما ساءَه وناءَه**; aslı: **أَنَاءه**. Keza **الشَّجِيَّ**’yi **الخَلِيّ** ile denkleştirdiler.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّجْوُ** ihtiyaçtır; **الشَّجْوُ** hüzündür. Dedi ki: ve **شَجاه الغِنَاءُ**; onun hüzünlerini harekete geçirip onu özlemeye sevk ettiyse.

Leys dedi: **شَجَاهُ الهَمُّ**. Bir dilde: **أَشْجَاه**. Ve şu beyti okudu:
إنِّي أتاني خَبَرٌ فأَشجانْ
إنَّ الْغُواةَ قَتلُوا ابنَ عَفانْ
Dedi ki: **الشَّجا** kısaltılmıştır; boğazda takılıp kalan şeydir: bir keder boğuntusundan yahut bir çubuktan. Fiil: **شَجِيَ يَشْجَى**. Ve **الشَّجَى**: o şeyin adıdır. Ve şu beyti okudu:
ويَرانِي كالشَّجَا في حَلْقِهِ
عَسِراً مَخْرَجُه ما يُنْتَزَعْ
Dedi ki: **مَفَازَةٌ شَجْوَاء**: geçidi zor, çetin (ıssız) yer.

Ve denir: falan **شَجَوَه**’unu ağladı; ve güvercin **شَجوها**’sını çağırdı.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الشَّجَوْجَى** uzun (kimse)dir. Ve denildi ki: o, iki bacağı uzun, sırtı kısa olandır. Ve saksağana **شَجَوْجَى** denir; dişisi **شَجَوْجَاةٌ**; bunu Leys söyledi.

Asma‘î dedi: Araplardan bir delikanlı, şehirli bir kadına **جَمَّشَ** etti; o da onun aleyhine **فتشاجَتْ عليه**; ona dedi ki: Vallahi sende güzelliğin **مُلَاءَةُ**’si yok, ne onun direği, ne de onun **بُرْنُسُ**’u; bu kaçınma nedir?

Asma‘î dedi: Ebû Amr b. el-Alâ dedi: onun **مُلاءتُه**’si beyazlığıdır; onun **عَمُودُه**’u boyudur; onun **بُرْنُسه**’u saçıdır. Ve sözünün manası: (**فتشاجَتْ عليه**) yani kaçındı ve hüzünlendi; ve dedi ki: “Ah hüzün!”; kaba bir adam benim gibime iliştiği zaman.

**وشج**: Leys dedi: denir ki: **وَشَجَتْ العُرُوقُ والأَغْصَانُ** ve birbirine geçen her şey; o hâlde o **واشِجٌ**’dir. Ve **وَشَجَ يَشِجُ وَشِيجاً**. Ve **الوَشيج**: **القَنَا** ve **القَصَبِ**’den, ondan sabit olup enlemesine duran, dolanmış, bir kısmı bir kısmının içine girmiş olan şeydir; ve o, **القَنا**’dan en sert olanıdır.

Leys şu beyti okudu:
والقراباتُ بَيْنَنا واشِجاتٌ
مُحْكَمَاتُ القُوى بِعَقْدٍ شَدِيدِ
Dedi ki: **الوشِيجَةُ**; bükülüp ip yapılmış liftir; sonra iki tahta arasına bağlanır; onunla biçilmiş buğday ve benzeri taşınır; iki tahta arasında bir ağcık gibi; o, **وَشِيجةٌ**’dir; **الكَسِيح** ve benzeri gibi.

Ve **المُوَشَّجُ**: bir kısmı bir kısmına sokulmuş iş. Ve şu beyti okudu:
حالاً بحالٍ يَصْرِفُ الْمُوَشَّجا
Ve gerçekten onun kalbinde işler ve kederler **وَشَجَتْ**.

Ebû Ubeyd: **الواشِجَة**; birbirine geçmiş, bitişik rahim (akrabalık)tır.

Kisâî dedi: onların “**وَشِيجةٌ**” sözünde, “**وَوَلِيجَة**” (sözündeki gibi)dir; yani dolgu.

Nadr dedi: falan, yükünü **وَشَجَ** etti, **وَشْجا**; eğer onu bir kayış yahut şeritle birbirine geçirip ördüyse, ondan bir şey düşmesin diye.

**أشج**: Leys dedi: **الأَشَجُّ** **الأَشقّ**’tan daha büyüktür; ikisi birlikte bu ilaçtır.

**جوش جيش**: Leys dedi: **الجَيْشُ**; savaş yahut başka bir şey için yürüyen askerlerdir. Dedi ki: ve **الجَيْش**; tencerenin kaynamasıdır. Ve kaynayan her şey **يَجِيش**; hatta göğüsteki keder ve boğuntu da. Ve deniz **يَجيشُ**; kabardığı zaman.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **جاشَتْ نفسُه جَيْشاً**; midesi bulanmak için döndüyse. Ve **جَشَأَت**; hüzünden yahut korkudan yükseldiyse.

Leys dedi: **جَأْشُ النَّفْس**; kalbin ürpermesidir; korku anında çalkalandığında. Denir ki: o, elbette **لَوَاهِي الجأْشِ**’tir. Sabit olursa denir ki: o, elbette **لَرابِطُ الجأْش**’tir.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الرابِطُ الجَأْشِ**; kaçmaktan nefsini bağlayan, cesareti ve yiğitliği için onu tutup engelleyen kimsedir.

Mücâhid, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: (**أَحَدٌ ياأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ( ) الْمُطْمَئِنَّةُ**) (el-Fecr: 27, 28): o, Allah’ın Rabbinin olduğuna yakîn getiren; bunun için bir **جَأْشاً** vuran (sağlamlayan)dır; yani yakîn ile duruldu ve itminan buldu; deve çöktüğünde ve sakinleştiğinde göğsüyle yere vurduğu gibi.

İbnü’s-Sikkît dedi: denir ki: **رَبَطْتُ لذلك الأَمْرِ جَأْشاً**; hemze ile, başka değil.

Ahmer dedi: geceden bir **جَوْشٌ** geçti; ve **جَرْشٌ** ve **جَرْسٌ**; yani bir parça.

Lahyânî dedi: geceden bir **جُؤْشُوشٌ** geçti.

Ebû Zeyd dedi: **الجُؤْشوش** göğüstür.

Ebû Nâzıra dedi: geceden bir **جَوْشٌ** geçti; gecenin dörtte birinden üçte birine kadar.

Zü’r-Rumme dedi:
من اللَّيلِ جَوْشٌ واسْبَطَرَّتْ كواكبُه

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **جاشَ يجُوش جَوْشاً**; geceyi bütünüyle yürüdüyse. Ve göğsü **يَجِيش جَيْشاً**; öfkeyle ve kinle kaynadıysa. Ve korkağın nefsi **جاشت** ve **جَشَأَتْ**; kaçmaya niyetlendiyse.

( Dedim: yayı, **الأجَشُّ** ile niteledi; o, tınlamasında, titrettiği zaman boğuk olandır. )

**جشأ ( جشو )**: Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **جشأت نَفْسِي**; hüzünden yahut korkudan yükseldiyse.

İbn Şümeyl dedi: **جَشَأَتْ إليَّ نَفْسِي**; yani acıdan, hoşlanmadığı şeyden **تجْشأُ** ederek bana kötüleşti. Ve şu beyti okudu:
وقَولِي كُلَّما جَشَأَتْ لنَفْسي
مكانَكِ تُحْمَدِي أو تَسْتَرِيحي
İster: ürkeklik ve hoşnutsuzlukla göz dikti ve doğruldu.

A‘câc dedi:
أجْراسُ نَاسٍ جَشَئُوا ومَلَّتِ
أرضاً وأَهْوالُ الجنان اهْوَلَّتِ
**جشئوا**: bir yerden bir yere kalktılar; yani insanlar. Ve **ملَّتِ أرضاً واهوَلَّت**: onun dehşeti şiddetlendi.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الجَشْءُ**: çoktur. Ve **جَشأَ اللَّيلُ** ve **وَجَشَأَ البَحرُ**; kararıp üzerine geldiğinde. Ve gecenin ve denizin **جُشَأُ**’su: onun itişidir (dalgasıdır).

Şemmer dedi: **جَشَأَت نَفْسِي** ve kötüleşti ve yapışkanlaştı; birdir.

Leys dedi: **جَشَأَتِ الغَنم**; boğazlarından çıkan bir sestir.

İmruü’l-Kays dedi:
إِذا جَشَأَتْ سَمِعْتَ لها ثُغاءً
كأَنَّ الحيَّ صَبَّحَهم نَعِيُّ
Dedi ki: bundan **تَجَشَّأْتُ** türetildi; isim **الجُشاء**’dır; o, doluluk anında midenin nefes almasıdır.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **اجْتَشَأَتْني البِلادُ واجْتَشأْتُها**; bana uymadı.

Şemmer dedi: bunu, **جَشَأْتْ نفسي**’den sanıyorum.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den dedi: **الجَشْءُ**: hafif yaydır. Leys dedi: o, sesinde **الإرْنان** sahibi olandır. Ve yaylar: **قِسِيٌّ أجْشاء** ve **جَشْآت**.

Ve şu beyti okudu:
ونَميمَةً من قانصٍ مُتَلَبِّبٍ
في كَفِّه جَشْءٌ أَجَشُّ وأَقْطَعُ

İbn Şümeyl: falan yemekten **جَشَأ** etti; tıka basa yediğinde yemeği kerih gördüyse. Ve nefsi **جَشَأَتْ**; artık yemek istemez, **تَجْشأ** eder. Ve **البَشَم**: tıka basalıktır.

Ebû Amr dedi: **جَوْشُ اللَّيل**; onun geçidi ve ortasıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والشين وما يثلثهما)
(وشظ(1)) الواو والشين والظاء: قياسٌ واحد، وهو إلصاقُ شيءٍ بشيءٍ ليس منه. والوَشِيظ: عُظَيم يكون زيادةً في العَظْم الصَّميم، ولذلك يقال لمن انتَمَى(2) إلى قومٍ ليس منهم: وَشِيظ. وَشَظْتُ الفَأسَ أشِظُها: ضَيَّقْت خُرْتَها من عَيْر(3) نِصابها. والله أعلم بالصواب.‏
(وشع) الواو والشين والعين: أصلٌ واحد يدلُّ على نَسجِ شيءٍ أو تزيينِه أو ما أشبَهَ ذلك. الوشيعة: خشبَةٌ يُلَفُّ بها الغَزْل من ألوانٍ شَتَّى، كلُّ لفيفةٍ منه وَشيعة. ويقال: أوْشَعَتِ الأرضُ: بدا زَهرُها. والوَشيع: حصير يُتَّخذ من ثُمام. والتَّوشيع: رَقْم الثَّوب. والوَشائع: طرائق الغُبار. ووَشَّعَه الشَّيب. ومما ليس من الباب وشَعْتُ الجبَل: صَعِدت.‏
(وشق) الواو والشين والقاف: كلمة واحدة، هي الوَشِيقة: لحمٌ يقدَّد. يقال وَشَقْت واتَّشَقْتُ(4). قال:‏
إذا عَرَضَتْ منها كَهاةٌ سَمينةٌ *** فلا تُهْدِ منها واتَّشِق وتَجَبْجَبِ(5)‏
وواشق: اسمُ كلْب.‏
(وشك) الواو والشين والكاف: كلمةٌ واحدة هي من السُّرعة. وأوشَكَ فلانٌ خروجاً: أسْرَعَ وعَجِل. ووَشْكَانَ(6) ما كان ذلك، في معنى عَجْلان. وأمرٌ وشِيكٌ. وأوْشَكَ يُوشِك.‏
سمعت أحمد بن طاهر بن النَّجْم(7) يقول: [سمعت ثعلباً يقول(8)]: أوْشَكَ يُوشِك لا غير(9). قال ابن السِّكِّيت: وَاشَكَ وِشاكا(10): أسرعَ السَّيرَ.‏
(وشل) الواو والشين واللام، يدلُّ على سَيلاَنِ ماءٍ قليل. فالوَشَل: الماء القليل، وجمعُه أوشال. وجبلٌ واشلٌ: يقطُر منه الماء. وهو واشِلُ الحظِّ: ناقِصُه. والوُشُول: قلّة الغَناء والضَّعفُ. وناقةٌ وَشُولٌ: يسيل ضَرعُها، وذلك من كَثْرة اللَّبَن.‏
(وشم) الواو والشين والميم: كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على تأثيرٍ في شيءٍ تزييناً له. منه وَشْمُ اليد، إذا نُقِشَتْ وغرِزَتْ. وأوشمَت الأرضُ: ظَهَر نباتُها. وأوْشَمَ البرقُ: لمعَ لَمْعاً خفِيفاً. ويتَّسعون في هذا فيقولون: ما أصابَتنا العامَ وَشْمة، أي قطْرةٌ من مَطَر، وذلك لأنَّ بالقَطر تُوشَم الأرض. وربَّما قالوا: كانت: بيني وبينَه وشِيمةٌ، أي كلام. ولا يكون ذلك إلا في كلامِ عداوةٍ. وهذا تمثيلٌ. وأوْشَمَ: نظر إلى الشَّيءِ، كأنَّه نَظَرَ وتأمَّلَ وَشْمَه.‏
(وشي) الواو والشين والحرف المعتل: أصلانِ، أحدُهما يدلُّ على تحسينِ شيءٍ وتزيينه(11)، والآخر على نَماءٍ وزيادة.‏
الأوَّل: وشَيْتُ الثَّوبَ أشِيهِ وَشْياً. ويقولون للذي يَكْذِب ويَنُِمُّ ويُزخرِفُ كلامَه: قد وَشَى، وهو واشٍ.‏
والأصل الآخر: المرأة الواشية: الكثيرة الوَلَد. ويقال ذلك لكلِّ ما يَلِد. والواشي: الرّجُل الكثير النَّسْل. والوَشْيُ: الكثْرة. ووَشَى بَنُو فلانٍ: كَثُروا. ومَا وَشَتْ هذه الماشيةُ عِندي، أي ما وَلَدت.‏
(وشب) الواو والشين والباء: كلمة. يقال: أوباشٌ من النَّاس وأوشاب(12).‏
(وشج) الواو والشين والجيم: كلمةٌ تدلُّ على اشتباكٍ وتَداخُل. يقال: وَشَجَت الأغصانُ. اشتبكَتْ. وكلُّ شيء اشتَبَكَ فهو واشج. والوَشِيج من القَنَا؛ ما نَبَتَ من الأرض مُعترِضاً، ولعلَّ ذلك يَشتَبِك بعضُه ببعض.‏
(وشح) الواو والشين والحاء: كلمة واحدة الوِشاح. وتوشَّحَ بثَوبِه، كأنَّه جعَلَه وِشاحَهُ، وكذا اتَّشَحَ به. وَشَاةٌ مُوشَّحَة: بجَنْبيها خَطّانِ.‏
(وشر) الواو والشين والراء: كلمة واحدة. الوَشْر والتَّوشير(13): أن تُحدِّد* المرأةُ أسنانَها. والميشار بلا همزٍ من هذا.‏
(وشز) الواو والشين والزاء: كلمة واحدة، هي الوَشْزُ: ما ارتَفع من الأرض، كالنَّشْز، ثمَّ قِيسَ عليه فقِيلَ لشدائد الأمور: أوشاز، الواحد وَشْز.‏
--------------ــ
(1) وردت هذه المادة في الأصل في آخر الباب، فرددتها إلى حقها.‏
(2) في الأصل: "الذي".‏
(3) العير: الوتد، ويراد به الخشبة التي تدخل مع النصاب لتضييق خرت الفأس. وفي الأصل: "غير".‏
(4) يقال وشقه وشقاً، وأشقه على البدل، ووشقه توشيقاً، واتشق وشيقة اتشاقاً: أخذها.‏
(5) لخمام بن زيد مناة اليربوعي، كما في اللسان (جبب). وأنشد البيت في اللسان (عرض، وشق) بدون نسبة. وقد سبق في (عرض، كها).‏
(6) هو بتثليث الواو، ومثله سرعان بتثليث السين.‏
(7) كذا ورد مضبوطاً في المجمل.‏
(8) التكملة من المجمل.‏
(9) هذا رد على لغة العامة في زمان ثعلب، إذ كانوا يقولون "يوشك" بفتح الشين وضم الياء.‏
(10) وكذا في اللسان. وفي المجمل: "أواشك إيشاكا"، تحريف.‏
(11) في الأصل: "وترتيبه".‏
(12) هم الأخلاط من الناس والرعاع.‏
(13) هو مقلوب التأشير، ومادته (أشر).‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الشين** وما يثلثهما)

(**وشظ**(1)) **الواو** ve**الشين** ve**الظاء**: tek bir kıyas; o da, kendisinden olmayan bir şeyi bir şeye yapıştırmaktır. **الوَشِيظ**: katıksız kemiğe bir fazlalık olarak bulunan küçük kemikçik; bu yüzden, kendilerinden olmayan bir kavme intisap edene: **وَشِيظ** denir. **وَشَظْتُ** **الفَأسَ** **أشِظُها**: onun **خُرْتَ**’ını, sapının **عَيْر**(3)’inden daralttım. Allah doğrusunu daha iyi bilir.

(**وشع**) **الواو** ve**الشين** ve**العين**: tek bir asıl; bir şeyin dokunmasına yahut süslenmesine yahut buna benzer şeye delâlet eder. **الوشيعة**: türlü renklerden ipliğin kendisine sarıldığı bir tahta; ondan her sarım bir **وَشيعة**’dır. Ve denir: **أوْشَعَتِ الأرضُ**: çiçeği göründü. **الوَشيع**: **ثُمام**’dan yapılan bir hasır. **التَّوشيع**: elbisenin nakşı. **الوَشائع**: tozun yolları/izleri. **وَشَّعَه الشَّيب**: ona aklık (saç sakal ağarması) bulaştırdı. باب’dan olmayanlardan: **وشَعْتُ الجبَل**: çıktım/tırmandım.

(**وشق**) **الواو** ve**الشين** ve**القاف**: tek bir kelime; o da **الوَشِيقة**’dır: kurutulup şerit yapılan et. Denir: **وَشَقْت** ve **اتَّشَقْتُ**(4). Dedi ki:
إذا عَرَضَتْ منها كَهاةٌ سَمينةٌ *** فلا تُهْدِ منها واتَّشِق وتَجَبْجَبِ(5)
Ve **واشق**: bir köpeğin adıdır.

(**وشك**) **الواو** ve**الشين** ve**الكاف**: tek bir kelime; o da süratten/donanımdan (hızdan)dır. **أوشَكَ** falan çıkışa: hızlandı ve acele etti. **وَشْكَانَ**(6) ما كان ذلك: aceleci mânasında. Ve iş **وشِيك**’tir. Ve **أوْشَكَ يُوشِك**.
Ahmed b. Tahir b. en-Necm(7)’i şöyle derken işittim: [Sa‘leb’i şöyle derken işittim(8)]: **أوْشَكَ يُوشِك** başka değil(9). İbn es-Sikkît dedi: **وَاشَكَ وِشاكا**(10): yürüyüşü hızlandırdı.

(**وشل**) **الواو** ve**الشين** ve**اللام**: az bir suyun akmasına delâlet eder. **الوَشَل**: az su; çoğulu **أوشال**. **جبلٌ واشلٌ**: ondan su damlar. Ve o, **واشِلُ الحظِّ**’dür: onun noksanı. **الوُشُول**: geçim azlığı ve zayıflıktır. **ناقةٌ وَشُولٌ**: memesi akar; bu, sütün çokluğundandır.

(**وشم**) **الواو** ve**الشين** ve**الميم**: tek bir kelime; bir şeyi süslemek için onda bir iz/etki bırakmaya delâlet eder. Ondan: **وَشْمُ اليد**; nakşedildiği ve iğneyle delindiği zaman. **أوشمَت الأرضُ**: bitkisi göründü. **أوْشَمَ البرقُ**: hafif bir parıltıyla parladı. Bu hususta genişlerler de şöyle derler: bu yıl bize bir **وَشْمة** isabet etmedi; yani yağmurdan bir damla; çünkü damla ile yer **تُوشَم** olur. Bazen derler: benimle onun arasında bir **وشِيمةٌ** vardı; yani söz. Bu ancak düşmanlık sözü içinde olur. Bu bir temsildir. Ve **أوْشَمَ**: şeye baktı; sanki onun **وَشْم**’una baktı ve onu tefekkür etti.

(**وشي**) **الواو** ve**الشين** ve**الحرف المعتل**: iki asıl; birisi bir şeyi güzelleştirmeye ve süslemeye(11), diğeri büyümeye ve artmaya delâlet eder.
Birincisi: **وشَيْتُ الثَّوبَ** **أشِيهِ** **وَشْياً**. Ve yalan söyleyen, söz taşıyan ve sözünü süsleyip bezeyen kimseye derler: **قد وَشَى**; o **واشٍ**’dir.
Diğer asıl: **المرأة الواشية**: çok çocuklu. Bu, doğuran her şey için söylenir. **الواشي**: nesli çok olan adam. **الوَشْيُ**: çokluk. **وَشَى بَنُو فلانٍ**: çoğaldılar. **ومَا وَشَتْ هذه الماشيةُ عِندي**: yani yanımda doğurmadı.

(**وشب**) **الواو** ve**الشين** ve**الباء**: bir kelime. Denir: insanlardan **أوباشٌ** ve **أوشاب**(12).

(**وشج**) **الواو** ve**الشين** ve**الجيم**: bir kelime; birbirine dolaşmaya ve iç içe girmeye delâlet eder. Denir: **وَشَجَت الأغصانُ**: birbirine dolaştı. Birbirine dolaşan her şey **واشج**’dir. **الوَشِيج** (mızrak kamışından): yerden enlemesine biten şey; belki onun bir kısmı bir kısmıyla dolaşır.

(**وشح**) **الواو** ve**الشين** ve**الحاء**: tek bir kelime: **الوِشاح**. **توشَّحَ بثَوبِه**: sanki onu **وِشاح**’ı kıldı; bunun gibi onunla **اتَّشَحَ**. **وَشَاةٌ مُوشَّحَة**: iki yanında iki çizgi olan.

(**وشر**) **الواو** ve**الشين** ve**الراء**: tek bir kelime. **الوَشْر** ve**التَّوشير**(13): kadının dişlerini sivriltmesi*. Hemzesiz **الميشار** da bundandır.

(**وشز**) **الواو** ve**الشين** ve**الزاء**: tek bir kelime; o da **الوَشْزُ**: yerden yükselen şey; **النَّشْز** gibi. Sonra ona kıyas edildi de işlerin şiddetlerine **أوشاز** denildi; tekili **وَشْز**.

--------------ــ
(1) Bu madde asılda باب’ın sonunda gelmiştir; onu hakkına iade ettim.
(2) Asılda: "الذي".
(3) **العير**: kazık; bununla, baltanın **خرت**’ını daraltmak için sapla birlikte giren tahta kastedilir. Asılda: "غير".
(4) Denir: **وشقه** **وشقاً**; ve بدل olarak **أشقه**; ve **وشقه** **توشيقاً**; ve **اتشق** **وشيقة** **اتشاقاً**: onu aldı.
(5) Lisân’da (جبب) geçtiği üzere, Luhmâm b. Zeyd Menât el-Yerbû‘î’nindir. Lisân’da (عرض، وشق) beyit nisbesiz olarak rivayet edilmiştir. Daha önce (عرض، كها) içinde geçti.
(6) O, **الواو**’nun üçlenmesi iledir; bunun benzeri, **السين**’in üçlenmesi ile **سرعان**’dır.
(7) Mücmel’de ضبطlı olarak böyle gelmiştir.
(8) Tekmile, Mücmel’dendir.
(9) Bu, Sa‘leb zamanında avamın لغatına reddiyedir; zira onlar **"يوشك"**’ı **الشين**’in fethi ve **الياء**’ın zammı ile söylüyorlardı.
(10) Lisân’da da böyledir. Mücmel’de: "أواشك إيشاكا"; tahriftir.
(11) Asılda: "وترتيبه".
(12) Onlar, insanlardan karışık topluluklar ve ayak takımıdır.
(13) O, **التأشير**’in maklûbudur; maddesi (**أشر**)’dir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ش ج
وشجت العروق والأغصان تشج وشيجاً ومنه‏:‏ الوشيج‏:‏ عروق القصب‏.‏
قال زهير‏:‏ وهل ينبت الخطيّ إلا وشيجه ويغرس إلا في منابتها النخل ومن المجاز‏:‏ بينهم واشجة رحم ووشائج النسب‏.‏
ووشج ما بينهم وتوشّج‏.‏
قال‏:‏ والقرابات بيننا واشجات محكمات القوى بعقدٍ شديد وقال يصف نساءً‏:‏ مصاصٌ لبابٌ لم تشب فيه أشبةٌ وما وشجت فيه عروق الزعانف وتطاعنوا بالوشيج‏:‏ بالرّماح‏.‏
قال أوس‏:‏ وقد وشجت في قلبي هموم‏.‏

##### Türkçe

و ش ج
**وشجت** damarlar ve dallar; **تشج** **وشيجاً**; ve ondan: **الوشيج**: kamışın damarları.
Züheyr dedi: “Ve **الخطيّ** ancak onun **وشيجه**(si) ile biter; ve hurma ancak kendi bitme yerlerinde dikilir.” Ve mecazdan: aralarında bir **واشجة** rahim ve **وشائج** nesep(ler) vardır.
Aralarındaki şeyi **وشج** etti ve **توشّج** etti.
Dedi: “Aramızdaki akrabalıklar **واشجات**tır; bir şiddetli bağ ile kuvvetleri sağlamlaştırılmıştır.” Ve kadınları vasfederek dedi: “Özün özü, saf; onda bir **أشبة** karışmamıştır; ve onda **عروق الزعانف** damarları **وشجت** etmemiştir.” Ve **بالوشيج** ile birbirlerine mızrakla vuruştular: mızraklarla.
Evs dedi: “Ve kalbimde kederler **وشجت** etti.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

وَشَجَتِ العُروقُ والأَغصان: اشْتَبَكَتْ، وكلُّ شيء يشتبك. وَشَجَ يَشِجُ وَشْجاً ووَشِيجاً، فهو واشِجٌ: تداخل وتَشابك والْتَفَّ؛ قال امرؤ القيس:
إِلى عِرْقِ الثَّرَى وَشَجَتْ عُرُوقي،
وهذا الموتُ يَسْلُبُني شَبابي
والوَشِيجُ: شجر الرّماح، وقيل: هو ما نبت من القَنا والقَصَب معترضاً؛ وفي المحكم: مُلْتَفّاً دخل بعضُه بعضاً، وقيل: سمِّيت بذلك لأَنه تنبت عروقُها تحت الأَرض، وقيل: هي عامَّة الرِّماح واحدتها وَشِيجَةٌ، وقيل: هو من القَنا أَصْلَبُه؛ قال الشاعر:
والقَراباتُ بيننا واشِجاتٌ،
مُحْكَماتُ القُوَى بعَقْدٍ شَدِيدِ
وفي حديث خُزَيْمَة: وأَفْنَتْ أُصُولَ الوَشِيج؛ قيل: هو ما التف من الشجر؛ أَراد أَن السنة أَفنت أُصولها إِذ لم يَبْقَ في الأَرض ثَرًى. والوَشِيجَة: عِرْق الشجر؛ قال عبيد بن الأَبرص:
ولقد جَرَى لهُمُ، فلم يَتَعَيَّفُوا،
تَيْسٌ قَعِيدٌ كالوَشِيجَةِ أَعْضَبُ
شبه التيس من ضُمْرِه بها. والقَعِيدُ: ما مرَّ من الوحش من ورائك، فإِن جاء من قُدَّامك، فهو النَّطِيح والجَابِهُ، وإِن جاء من على يمينك، فهو السَّانِحُ، وإِن جاء من على يسارك، فهو البارِحُ؛ وقبله وهو أَوّل القصيدة:
نُبِّئْتُ أَن بَنِي جَدِيلَةَ أَوْعَبُوا
نُفَرَاءَ من سَلْمَى لنا، وتَكَتَّبُوا
وصف قوماً خرجوا من عُقْرِ دارهم لحرب بني أَسد فاستقبلهم هذا التيس الأَعْضَبُ، وهو المكسور أَحد قرنيه، فلم يَتَعَيَّفُوا أَي لم يَزْجُروا فيعلموا أَن الدائرة عليهم، لأَن التيس الأَعضب أَتاهم من خلفهم يسوقهم ويطردهم، وشبه هذا التيس أَعني تيس الظباء بعرق شجرة لضُمْره. وأَوعَبوا: جمعوا. والنُّفَراء: جمع نَفِير. والوَشائِجُ: عروق الأُذنين، واحدتها وَشِيجَةٌ.
والوَشِيجَةُ: لِيفٌ يُفْتَلُ ثم يُشْبَكُ بين خشبتين ينقل بهما البُرُّ المَحْصود، وكذلك ما أَشبهها من شبكة بين خشبتين، فهي وشيجة، مثل الكَسِيح ونحوه.
النضر: وَشَجَ مَحْمِلَه إِذا شَبكه بِقِدٍّ أَو شَريط لئلا يسقط منه شيء. وفي حديث عليّ: وتمكنتْ من سُوَيْداءِ قُلُوبهم وَشِيجَةٌ خَيْفيَّة؛ الوشيجة: عرق الشجرة، وليف يفتل ثم يشدّ به ما يُحْمَلُ. ووَشِجَتِ العُرُوق والأَغصان: اشتبكت؛ ومنه حديث عليّ: ووَشَّجَ بينها وبين أَزواجها أَي خَلَطَ وأَلَّفَ، يقال وَشَّجَ الله بينهم تَوْشِيجاً. ورَحِمٌ واشِجةٌ ووَشِيجَةٌ: مشتبكة متصلة، الأَخيرة عن يعقوب؛ وأَنشد: تَمُتُّ بأَرْحامٍ، إِليكَ، وَشِيجَةٍ،
ولا قُرْبَ بالأَرْحامِ، ما لم تُقَرَّب
وقد وَشَجَتْ بك قرابةُ فلان، والاسم الوَشِيجُ، وقد وَشَّجَها الله تَوْشِيجاً. والواشِجة: الرَّحِمُ المشتبكة المتصلة. وقال الكسائي: لهم وَشِيجةٌ في قومهم ووَلِيجَة أَي حَشْوٌ.
وأَمر مُوَشَّجٌ: مُداخَلٌ بعضُه في بعض مشتبِكٌ؛ قال الشاعر: حالاً بحالٍ يَصْرِفُ المُوَشَّجا
ولقد وَشَجَتْ في قلبه أُمورٌ وهُمُومٌ، وعليه أَوشاجُ غُزُولٍ أَي أَلوان داخلة بعضها في بعض، يعني البرود فيها أَلوان الغُزُول. والوَشيجُ: ضَرْبٌ من النبات، وهو من الجَنْبَةِ؛ قال رؤبة: وملَّ مَرْعاها الوَشِيجَ البَرْوَقا

##### Türkçe

**وَشَجَتِ العُروقُ والأَغصان**: birbirine geçti; ve her birbirine geçen şey.

**وَشَجَ يَشِجُ وَشْجاً ووَشِيجاً، فهو واشِجٌ**: iç içe girdi ve birbirine dolaştı ve sarıldı; dedi ki
İmru’ul-Kays:
ثَرَى’nın köküne kadar damarlarım birbirine geçti,
ve bu ölüm gençliğimi benden çekip alıyor.

**والوَشِيجُ**: mızrakların ağacı; ve denildi ki: **القَنا** ve **القَصَب**’dan enlemesine biten şeydir;
ve **المحكم**’de: sarılmış olarak, bir kısmı bir kısmının içine girmiş; ve denildi ki: onunla adlandırıldı, çünkü onun damarları yerin altında biter; ve denildi ki: o mızrakların geneli olup tekili **وَشِيجَةٌ**’dir; ve denildi ki: o **القَنا**’dan en sert olanıdır; dedi ki şair:
Aramızdaki yakınlıklar birbirine geçmiş,
güçleri sağlamlaştırılmış, sıkı bir bağ ile.

Ve Huzeyme hadîsinde: “ve **الوَشِيج**’in köklerini tüketti”; denildi ki: o, ağaçtan sarılmış olan şeydir; istedi ki: yıl, köklerini tüketti; çünkü yerde nem kalmadı.

**والوَشِيجَة**: ağacın damarı; dedi ki Ubeyd b. el-Ebras:
Onlar için koştu da uğursuz saymadılar,
oturur bir teke, **الوَشِيجَة** gibi, boynuzu kırık.
Zayıflığından dolayı tekeyi ona benzetti. **والقَعِيدُ**: vahşîden arkandan geçen şeydir; eğer önünden gelirse, o **النَّطِيح** ve **الجَابِهُ**’dir; eğer sağından gelirse, o **السَّانِحُ**’dır; eğer solundan gelirse, o **البارِحُ**’tır; ve ondan önce, o kasidenin başı:
Bana haber verildi ki Benî Cedîle bütünüyle toplandı,
Selmâ’dan bize karşı bir topluluk, ve yazıştılar.
Benî Esed’le savaş için evlerinin avlusundan çıkan bir kavmi vasfetti; derken bu **الأَعْضَبُ** teke onları karşıladı; o, boynuzlarından birinin kırık olanıdır; **فلم يَتَعَيَّفُوا** yani uğursuz sayıp vazgeçmediler de, dairenin kendilerine olduğunu bilmediler; çünkü **الأَعضب** teke onlara arkalarından geldi, onları sürüyor ve kovalıyordu; ve bu tekeyi, yani ceylanların tekesini, zayıflığından dolayı bir ağacın damarıyla benzetti. **وأَوعَبوا**: topladılar. **والنُّفَراء**: **نَفِير**’in çoğuludur. **والوَشائِجُ**: kulakların damarlarıdır; tekili **وَشِيجَةٌ**’dir.

**والوَشِيجَةُ**: lif; bükülür, sonra iki tahta arasında birbirine geçirilir; onunla biçilmiş buğday taşınır; ve yine iki tahta arasındaki ağdan ona benzeyen şey; o da **وَشِيجَة**’dir; **الكَسِيح** ve benzeri gibi.

**النضر**: **وَشَجَ** yükünü; eğer onu bir **قِدّ** yahut bir şerit ile ağ gibi ördüyse, ondan bir şey düşmesin diye. Ve Ali hadîsinde: “kalplerinin **سُوَيْداء**’sına yerleşti, gizli bir **وَشِيجَة**”; **الوشيجة**: ağacın damarıdır; ve lif, bükülür, sonra onunla taşınan şey bağlanır. Ve **وَشَجَتِ العُرُوق والأَغصان**: birbirine geçti; ve ondan Ali hadîsi: “ve onunla eşleri arasında **وَشَّجَ**” yani karıştırdı ve uzlaştırdı; denir: Allah onları **تَوْشِيجاً** ile birbirine kaynaştırdı.

**ورَحِمٌ واشِجةٌ ووَشِيجَةٌ**: birbirine geçmiş, bitişik; sonuncusu Yakub’dan; ve okudu:
Sana, birbirine geçmiş rahimlerle ulaşırsın,
rahimlerle yakınlık yoktur, yakınlaştırılmadıkça.
Falanın akrabalığı seninle **وَشَجَتْ**; isim **الوَشِيجُ**’dir; ve Allah onu **تَوْشِيجاً** ile **وَشَّجَ**. **والواشِجة**: birbirine geçmiş, bitişik rahimdir. Ve el-Kisâî dedi: onların kavimleri içinde bir **وَشِيجةٌ** ve bir **وَلِيجَة** vardır; yani bir dolgu.

**وأَمر مُوَشَّجٌ**: bir kısmı bir kısmının içine girmiş, birbirine geçmiş; dedi ki şair:
Bir hâlden bir hâle, **المُوَشَّجا**’yı çevirir.
Ve onun kalbinde işler ve kaygılar **وَشَجَتْ**; ve onun üzerinde eğrilmiş ipliklerin **أَوشاجُ**’ı vardır; yani renkler, bir kısmı bir kısmının içine girmiş; yani çizgili kumaşlarda ipliklerin renkleri vardır.

**والوَشيجُ**: bitkiden bir türdür; ve o **الجَنْبَة**’dandır; dedi ki Ru’be:
Ve onun otlağı, parlak **الوَشِيج**’den bıktı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الوشيجة: عرق الشجرة  ، قال عبيد بن الأبرص في قوم خرجوا من عقر دارهم لحرب بني أسد فاستقبلهم تيس من الظباء:
  ولد جرى لهم فلم يتعـيفـوا                      تيس قعيد كالوشيجة أعضب

  الأعضب: المكسور أحد قرنيه. لم يتعيفوا: لم يزجروا فيعلموا أن الدائرة عليهم، لأن التيس أتاهم من خلفهم يسوقهم ويطردهم. والقعيد: ما مر من الوحش من ورائك، فإن جاء من قدامك فهو النطيح. شبه هذا التيس بعرق الشجرة، لضمره. الوشيجة  : ليف يفتل ويشد  ، وفي الصحاح  ثم يشد  وفي بعض الأمهات: ثم يشبك  بين خشبتين ينقل فيها  -هكذا بتأنيث الضمير في النسخ، وفي الصحاح:  بها  ، وفي اللسان:  بهما  -البر  المحصود  ، وكذلك ما أشبهها من شبكة بين خشبتين. فعلى ما في نسختنا والصحاح فإن الضمير راجع إلى الوشيجة، وعلى ما اللسان فإنه راجع إلى الخشبتين. الوشيجة  : ع، بعقيق المدينة  ، ومثله في المعجم. يقال  هم وشيجة القوم  : أي  حشوهم  ، وهو قول الكسائي. ونصه: لهم وشيجة في قومهم ووليجة، أي حشو. من المجاز: تطاعنوا بالوشيج: و  الوشيج: شجر الرماح  . وقيل: هو ما نبت من القنا والقصب معترضا. وفي المحكم: ملتفا دخل بعضه بعضا. وقيل: سميت بذلك لأنه تنبت عروقها تحت لأرض. وقيل: هي عامة الرماح، واحدتها وشيجة. وقيل: هو من القنا أصلبه. من المجاز: بينهم واشجة رحم. ووشائج النسب، الوشائج: جمع الوشيج، وهو  اشتباك القرابة  والتفافها.  والواشجة  والوشيجة:  الرحم المشتبكة  المتصلة، الأخيرة عن يعقوب. وأنشد:
  نمت بأرحـام إلـيك وشـيجة                      ولا قرب بالأرحام ما بم تقرب  وقد وشجت بك قرابته تشج  ، بالكسر: أي اشتبكت والتفت، كاشتباك العروق والأغصان. والاسم الوشيج. قد  وشجها الله تعالى  ويقال أيضا: وشج الله بينهم  توشيجا:  أي ألف وخلط. عن النضر:  وشج محمله  ، إذا  شبكه بقد  ، بالكسر،  ونحوه  كالشريط  لئلا يسقط منه شيء  . ومما يستدرك عليه: وشجت العروق والأغصان: اشتبكت. وكل شيء يشتبك فقد وشضج يشج وشجا ووشيجا، فهو واشج: تداخل وتشابك والتف. قال امرؤ القيس:
  إلى عرق الثرى وشجت عروقي                      وهذا الموت يسلبني شـبـابـي وفي حديث خزيمة:  وأفنت  أصول  الوشيج  قيل: هو ما التف من الشجر، أراد أن السنة أفنت أصولها إذ لم يبق في الأرض ثرى. وأمر موشج: مداخل بعضه في بعض مشتبك. والوشيج: عروق القصب. وعليه أوشاج غزول: أي ألوان داخلة بعضها في بعض، يعني البرود فيها ألوان الغزول. والوشيج: ضرب من النبات، وهو من الجنبة. قال رؤبة:
  ومل مرعاها الوشيج البروقا ومن المجاز: وشجت في قلبه أمور وهموم. ووشيج: موضع في بلاد العرب قرب المطالي. وقد ذكره شبيب بن البرصاء في شعره. ووشجى كسكرى: ركي معروف، هكذا بالجيم. ومشيجان، بالكسر: من قرى أسفرايين. والموشج كمجلس: قرية من اليمن ما بين زبيد والمخا، وبها مقام ينسب إلى سيدنا علي رضي الله عنه، يزار ويتبرك به.

##### Türkçe

**الوشيجة**: ağacın damarıdır. Ubeyd b. el-Ebras, Benî Esed’le savaşmak için yurtlarının dibinden çıkan bir kavim hakkında, onları ceylanlardan bir teke karşıladı (diye) şöyle dedi:
  Bir oğul doğdu onlara; uğursuz saymadılar                      Boynuzu kırık, **الوشيجة** gibi zayıf, çökmüş bir teke

**الأعضب**: iki boynuzundan birinin kırık olanı. **لم يتعيفوا**: dairenin (felâketin) kendilerinin üzerine olduğunu bilsinler diye uğursuz sayıp vazgeçirmediler; çünkü teke arkalarından onlara geldi, onları sürüyor ve kovalıyordu. **القعيد**: vahşîden, arkandan geçen şeydir; eğer önünden gelirse o **النطيح**tır. Bu tekeyi, zayıflığından dolayı, ağacın damarına benzetti. **الوشيجة**: bükülüp sıkıca bağlanan liftir; **الصحاح**’ta “sonra sıkıca bağlanır” (şeklindedir); bazı ana kaynaklarda: “sonra iki tahta arasında örülür; onun içinde taşınır” —nüshalarda zamirin müennes getirilmesiyle böyledir; **الصحاح**’ta: “onunla”; **اللسان**’da: “ikisiyle” —biçilmiş **البر** (buğday) ve ona benzeyen şeyler; iki tahta arasında olan ağ gibi olan şey de böyledir. Bizim nüshamızda ve **الصحاح**’ta olana göre zamir **الوشيجة**’ye döner; **اللسان**’daki olana göre ise iki tahtaya döner. **الوشيجة**: bir yer adıdır; Medine akikinde. **المعجم**’de de bunun benzeri vardır. Denir: “Onlar **وشيجة القوم**dur”: yani onların dolgusudur; bu, el-Kisâî’nin sözüdür. Metni: “Onların kavimleri içinde bir **وشيجة**leri ve bir **وليجة**leri vardır”; yani dolgu. Mecazdan: “**الوشيج** ile mızraklaştılar”; ve **الوشيج**: mızrakların ağacıdır. Denildi: o, **القنا** ve **القصب**tan enlemesine biten şeydir. **المحكم**’de: birbirine dolanmış; bir kısmı bir kısmının içine girmiş. Denildi: kökleri yerin altında bittiği için bununla adlandırıldı. Denildi: o, mızrakların genel adıdır; tekili **وشيجة**dir. Denildi: o, **القنا**dan en sert olanıdır. Mecazdan: “Aralarında **واشجة** bir رحم vardır.” Ve **وشائج النسب**; **الوشائج**: **الوشيج**’in çoğuludur; o, akrabalığın birbirine geçmesi ve dolanmasıdır. **الواشجة** ve **الوشيجة**: birbirine geçmiş, bitişik رحم; sonuncusu Ya‘kūb’dan (rivayetle). Şu beyit okundu:
  Sana doğru **وشيجة** rahimlerle büyüdüm                      Rahimlerle yakınlık yoktur; onunla yakınlık kurmadın

“Onun akrabalığı seninle **وشجت** (تَشِجُّ)” —kesre ile—: yani, damarların ve dalların birbirine geçmesi gibi, birbirine geçti ve dolandı. İsim **الوشيج**’dir. “Allah Teâlâ onu **وشجها**” (yaptı). Yine denir: “Allah onların arasında **وشج** etti, **توشيجا**”: yani birleştirdi ve karıştırdı. en-Nadr’dan: “**وشج** onun mahmilini”: yani, ondan bir şey düşmesin diye, onu **قد** ile —kesre ile— ve onun benzeriyle, kayış gibi, ördü. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: “Damarlar ve dallar **وشجت**”: birbirine geçti. Birbirine geçen her şey, **وشضج** eder; **يشج**; **وشجا** ve **وشيجا** (olur); o hâlde o **واشج**dir: iç içe girdi, birbirine dolaştı ve dolandı. İmru’ul-Kays dedi:
  Toprağın damarına kadar damarlarım birbirine geçti                      Ve bu ölüm gençliğimi benden çekip alıyor

Huzeyme hadîsinde: “Ve **الوشيج**in köklerini tüketti.” Denildi: o, ağaçtan birbirine dolanan şeydir; (burada) senenin, yeryüzünde toprak kalmadığı için, onun köklerini tükettiğini kastetti. **موشج** bir iş: bir kısmı bir kısmının içine girmiş, birbirine geçmiş. **الوشيج**: kamışın damarlarıdır. Ve onun üzerinde **أوشاج** iplikler vardır: yani renkler, bir kısmı bir kısmının içine girmiş; yani, çizgili kumaşlarda ipliklerin renkleri vardır. **الوشيج**: bir çeşit bitkidir; o, **الجنبة**dendir. Ru’be dedi:
  Ve onun otlağını **الوشيج** ve parıldayan (bitkiler) doldurdu

Mecazdan: “Onun kalbinde işler ve kaygılar **وشجت**.” **وشيج**: Arap diyarlarında, **المطالي** yakınında bir yerdir. Şebîb b. el-Barsâ’ onu şiirinde zikretmiştir. **وشجى** (سُكرى gibi): bilinen bir kuyudur; cim ile böyledir. **مشيجان** —kesre ile—: Esferâyîn köylerindendir. **الموشج** (مجلس gibi): Yemen’de, Zebîd ile el-Muhâ arasında bir köydür; orada, efendimiz Ali رضي الله عنه’a nisbet edilen bir makam vardır; ziyaret edilir ve onunla bereket aranır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَشَجَتِ العُرُوقُ والأَغْصَانُ
1 وَشَجَتِ العُرُوقُ والأَغْصَانُ ذ The roots and branches became entangled together. (S.) ― -b2- وَشَجَ, aor. يَشِجُ, inf. n. وَشْجٌ and وَشِيجٌ, It (anything) became entangled, intermixed, confused, or intricate. (TA.) ― -b3- وَشَجَتْ فِى قَلْبِهِ أُمُورٌ وَهُمُومٌ (tropical:) Affairs, and griefs, or solicitudes, became perplexing in his heart. (TA.) ― -b4- قَدْ وَشَجَتْ بِكَ قَرَابَةُ فُلَانٍ, aor. تَشِجُ, K,) (tropical:) The relationship of such a one to thee has become intricate; (S, K, TA;) like as the roots and branches of trees become intricate. (TA.)

وَشّج القَرَابَةَ
2 وَشّج القَرَابَةَ ذ , inf. n. تَوْشِيجٌ, (tropical:) He (God) made the relationship intricate. (S, K.) ― -b2- وشّج اللّٰهُ بَيْنَهُمْ (tropical:) God joined and mixed them together. (TA.) ― -b3- وشّج He laced together a مَحْمِل [or basket in which grapes are carried to the dryingplace] with a leather thong, or the like, (such as a شَرِيط, TA,) lest anything should fall from it. (K.)

وَشِيجٌ
وَشِيجٌ ذ Trees of which spears are made: (S, K:) or canes growing obliquely, or, as in the M, in an intricate manner: or the hardest of canes: or, as a coll. gen. n., (tropical:) spears; n. un. with ة: (TA:) [See also عِجْلَةٌ:] or, originally, the roots of canes: and afterwards applied to signify spears, themselves; so called because of their intermingling when meeting together. (Ham, p. 165.) ― -b2- تَطَاعَنُوا بِالوَشِيجِ (tropical:) They thrust one another with the spears. (A.) ― -b3- أَفْنَتِ السَّنَةُ الوَشِيجَ Drought destroyed the tangled trees, or their roots; no moisture remaining in the earth. (TA, from a trad.) ― -b4- وَشِيجٌ The roots of the sinews. (TA.) ― -b5- وَشِيجٌ (tropical:) Intricacy of relationship: (S, K:) pl. وَشَائِجُ. (TA.) Ex. بَيْنَهُمْ وَشَائِجُ النَّسَبِ There is an intricacy of relationship between them. (TA.)

وَشِيجَةٌ
وَشِيجَةٌ ذ The root (عِرْق) of a tree. (S, K.) ― -b2- See وَاشِجَةٌ. ― -b3- وَشِيجَةٌ [An implement made of] fibres of the palm tree (ليف) twisted, and then tied (or, as in some lexicons, attached in the manner of a net, TA,) between two pieces of wood, (or a net between two pieces of wood, TA,) upon which reaped wheat &c. are carried. (S, K.)

وَاشِجٌ
وَاشِجٌ ذ Anything entangled, intermixed, confused, or intricate. (TA.)

وَاشِجَةٌ
وَاشِجَةٌ ذ (S, K) and ↓ وَشِيجَةٌ (TA) (tropical:) Intricate relationship; or intricate uterine relationship; (S, K;) and close. (TA.) Ex. بَيْنَهُمْ وَاشِجَةُ رَحِمٍ Between them is an intricate and close relationship. (TA.)

أَمْرٌ مُوَشَّجٌ
أَمْرٌ مُوَشَّجٌ ذ An intricate, or a confused, affair. (TA.)

##### Türkçe

**وَشَجَتِ العُرُوقُ والأَغْصَانُ**
1 **وَشَجَتِ العُرُوقُ والأَغْصَانُ** ذ Damarlar ve dallar birbirine dolaştı. (S.) ― -b2- **وَشَجَ**, muzârîsi **يَشِجُ**, mastarı **وَشْجٌ** ve **وَشِيجٌ**, O (herhangi bir şey) dolaştı, birbirine karıştı, karışık oldu yahut girift oldu. (TA.) ― -b3- **وَشَجَتْ فِى قَلْبِهِ أُمُورٌ وَهُمُومٌ** (mecaz:) İşler ve kederler yahut kaygılar onun kalbinde müşkil hâle geldi. (TA.) ― -b4- **قَدْ وَشَجَتْ بِكَ قَرَابَةُ فُلَانٍ**, muzârîsi **تَشِجُ**, K,) (mecaz:) Falanın sana olan akrabalığı girift hâle geldi; (S, K, TA;) tıpkı ağaçların kökleri ve dalları girift hâle geldiği gibi. (TA.)

**وَشّج القَرَابَةَ**
2 **وَشّج القَرَابَةَ** ذ , mastarı **تَوْشِيجٌ**, (mecaz:) O (Allah) akrabalığı girift kıldı. (S, K.) ― -b2- **وشّج اللّٰهُ بَيْنَهُمْ** (mecaz:) Allah onları birbirine bağladı ve birbirine karıştırdı. (TA.) ― -b3- **وشّج** O, bir **مَحْمِل**’i [yahut üzümlerin kurutma yerine taşındığı sepeti] bir deri kayışıyla yahut benzeriyle (meselâ bir **شَرِيط**, TA,) ondan bir şey düşmesin diye, birbirine bağlayıp ördü. (K.)

**وَشِيجٌ**
**وَشِيجٌ** ذ Mızrakların yapıldığı ağaçlar: (S, K:) yahut eğri büyüyen kamışlar; yahut M’de olduğu üzere, girift bir tarzda: yahut kamışların en serti: yahut cem‘î cins isim olarak, (mecaz:) mızraklar; tekili ة ile: (TA:) [Ayrıca **عِجْلَةٌ**’ye bak:] yahut aslında kamışların kökleri: sonra bizzat mızrakları ifade etmek üzere kullanıldı; bir araya geldiklerinde birbirine karışmalarından dolayı böyle adlandırıldı. (Ham, p. 165.) ― -b2- **تَطَاعَنُوا بِالوَشِيجِ** (mecaz:) Mızraklarla birbirlerine sapladılar. (A.) ― -b3- **أَفْنَتِ السَّنَةُ الوَشِيجَ** Kuraklık, dolaşık ağaçları yahut onların köklerini helâk etti; yerde hiçbir nem kalmamıştı. (TA, bir rivayetten.) ― -b4- **وَشِيجٌ** Sinirlerin kökleri. (TA.) ― -b5- **وَشِيجٌ** (mecaz:) Akrabalığın giriftliği: (S, K:) çoğulu **وَشَائِجُ**. (TA.) Ör. **بَيْنَهُمْ وَشَائِجُ النَّسَبِ** Aralarında nesep akrabalığının giriftliği vardır. (TA.)

**وَشِيجَةٌ**
**وَشِيجَةٌ** ذ Bir ağacın kökü (**عِرْق**). (S, K.) ― -b2- **وَاشِجَةٌ**’ye bak. ― -b3- **وَشِيجَةٌ** Hurma ağacının liflerinden (**ليف**) yapılmış [bir âlet]; bükülür, sonra iki parça ağaç arasına bağlanır (yahut bazı sözlüklerde, ağ tarzında tutturulur, TA,) (yahut iki parça ağaç arasında bir ağ, TA,) bunun üzerinde biçilmiş buğday vb. taşınır. (S, K.)

**وَاشِجٌ**
**وَاشِجٌ** ذ Dolaşık, birbirine karışmış, karışık yahut girift olan her şey. (TA.)

**وَاشِجَةٌ**
**وَاشِجَةٌ** ذ (S, K) ve aşağıdaki ↓ **وَشِيجَةٌ** (TA) (mecaz:) Girift akrabalık; yahut girift ana-bir akrabalık; (S, K;) ve yakın. (TA.) Ör. **بَيْنَهُمْ وَاشِجَةُ رَحِمٍ** Aralarında girift ve yakın bir rahim akrabalığı vardır. (TA.)

**أَمْرٌ مُوَشَّجٌ**
**أَمْرٌ مُوَشَّجٌ** ذ Girift yahut karışık bir iş. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَشَجَ
وَشَجَ
a.  [ يَشِجُ ] ( n. ac. وَشْج 1 ), Was interlaced; was complicated.

b.  Tied, bound on ( load ).

وَشَّجَ
وَشَّجَ II ,
a.  Complicated.

b.  see I (b) .

وَاْشِجَة
وَاْشِجَة 21t ,
a.  Intricate, complicated ( relationship ).

وَشِيْج
وَشِيْج 25 ,
a.  Complicated relationship.

b.  Ash-wood.

c.  Lance.

وَشِيْجَة
وَشِيْجَة 25t , ( pl. وَشَاْئِجُ 46 ),
a.  Root; fibre, filament.

##### Türkçe

وَشَجَ
وَشَجَ
a. [ **يَشِجُ** ] ( n. ac. **وَشْج** 1 ), İç içe geçirilmiş oldu; karmaşık oldu.

b. (yük) üzerine bağladı, bağladı.

وَشَّجَ
وَشَّجَ II ,
a. Karmaşıklaştırdı.

b. I (b)’ye bak.

وَاْشِجَة
وَاْشِجَة 21t ,
a. Girift, karmaşık (ilişki).

وَشِيْج
وَشِيْج 25 ,
a. Karmaşık ilişki.

b. Dişbudak odunu.

c. Mızrak.

وَشِيْجَة
وَشِيْجَة 25t , ( pl. **وَشَاْئِجُ** 46 ),
a. Kök; lif, filament.
