# وشظ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%B8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B4%D8%B8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وشظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%B8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: وشظ

ش ظ ( و ا ي ء )
شظا ، وشظ ، شوظ .
شظا : قال الليث : الشظا : عُظَيْمٌ لازِقٌ ، والشَّظيَّة : شِقَّةٌ من خشب أو قَصَبٍ أو فِضَّةٍ أو عَظْ .
وجاء في الحديث : أَنَّ الله تبارك وتعالى لما أراد أن يخلق لإبليس نَسْلاً وزَوْجة ألْقى عليه الغضب ، فصارت منه شَظِيّةٌ من نارٍ ، فخلق منها امرأة .
وقال ابن شميل : شواظي الجبال وشنَاظيها ، هي الكَسِرُ من رؤوس الجبال كأَنَّها شُرَفُ المسجد ، وقال : كأنّها شَظِيَّة أَنشَظَتْ ولم تَنْفَصم ، أي انكسرت ولم تنفرج .
والشَّظِيّة من الجبل : قطعة قُطِعت منه ، مثل الدَّار ، ومثل البيتَ . وجمعها شظايا ، وأصغر منها وأكبر كما تكون .
وقال النَّضْرُ : الشَّظَا : الدَّبْرَةُ على أَثَر الدَّبْرَة في المزرعة حتى تبلغ أقصاها . الواحد شَظاً بِدَبَارها ، والجماعةُ الأشظِية . قال : والشظَا ربما كانت عشْرُ دَبْرَات ، حُكِيَ ذلك عن الشافعي .
ويقال : شظّيْتُ القوم تشظِيَةً ، أي فرَّقتهم ، فتشظّوا أي تَفَرَّقُوا .
وقال اللِّحيانيّ : شظَى السِّقاء يشْظِي شُظِيّاً ، مثل شصا ؛ وذلك إذا مُلِيءَ وارْتفعت قوائمه .
وقال أبو عُبيدة : في رؤوس المِرْفقين إبْرَة ، وهي شَظِيَّة لاصِقَة بالذراع ، ليست منها ، قال : والشَّظَا : عَظْمٌ لاصِقٌ بالرَّكِيَّة ، فإذا شخَصَ قيل : شَظِيَ الفَرس .
قال : وتَحرُّكَ الشظا كانتشار الْعَصَب غير أن الفرسَ لانتشار الْعَصَب أشدُّ احْتمالاً منه ، لتحركِ الشظا ، وقال الأصمعيّ نحواً من قوله .
وبعض الناس يَجْعل الشظا : انْشِقاقُ الْعَصَب ، وأَنشد :
سَليمُ الشَّظَا عَبْلُ الشَّوَى شَنِجُ النَّسا
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ
وشظ : قال الليث : الْوَشْظُ من الناس لفيف ليس أصلهم واحداً ، وجمعه الْوَشائِظُ . قال : والْوَشيظة : قطعةُ عظم تكون زيادة في العظم الصميم . قلت : هذا غَلَط . والوَشيظة : قطعةُ خشبةٍ يُشَعَّبُ بها الْقَدَحُ . وقيل للرجل إذا كان دخيلاً في القوم ولم يكن من صميمهم : إنه لَوَشِيظَةٌ فيهم ، تشبيهاً بالْوَشيظَة التي يُرْأَبُ بها القَدح .
أبو عُبيد ، عن أبي عمرو : الْوَشِيظُ : الْخَسِيسُ من الناس .
شوظ : وقال الله جلَّ وعزّ : ( تُكَذِّبَانِ يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِّن ) ( الرحمن : 35 ) .
قال الفراء : أكثر القراء يقرؤون ( شُوَاظ ) ، وكسر الحَسَنُ الشين ، كما قالوا لجماعة البقر : صِوَارٌ وصُوَارٌ .
وقال الزجاج : الشُّوَاظ : اللّهب الذي لا دُخان معه ونحو ذلك . قال الليث :
ابن شميل : يقال لدُخان النار : شواظ ، ولحرها شواظ ، وحَرُّ الشمس شواظ . أصابني شواظٌ من الشمس .

### Türkçe

ش ظ ( **و ا ي ء** )
**شظا** , **وشظ** , **شوظ** .
**شظا** : Leys dedi: **الشظا** : yapışık bir küçük kemiktir; **الشَّظيَّة** : odun veya kamıştan yahut gümüşten yahut kemikten bir parçadır.
Hadiste geldi: Allah Tebâreke ve Teâlâ İblîs için bir nesil ve bir eş yaratmayı murad edince onun üzerine gazabı attı; ondan ateşten bir **شَظِيّةٌ** oldu; ondan bir kadın yarattı.
İbn Şümeyl dedi: Dağların **شواظي**’leri ve **شنَاظي**’leri; onlar dağların başlarından kırık parçalardır; sanki mescidin şerefeleri gibidir. Dedi: Sanki o, kopmuş ve ayrılmamış bir **شَظِيَّة**’dir; yani kırıldı ve açılmadı.
Dağdan **الشَّظِيّة** : ondan kesilmiş bir parçadır; **الدَّار** gibi ve **البيتَ** gibi. Çoğulu **شظايا**’dır; ondan daha küçük ve daha büyük, nasıl olursa.
En-Nadr dedi: **الشَّظَا** : ekinde, en sonuna varıncaya kadar, **الدَّبْرَة**’nin izi üzerine olan **الدَّبْرَة**’dir. Tekili, onun **دَبَار**’larıyla **شَظاً**’dır; çoğulu **الأشظِية**’dir. Dedi: **الشظَا** bazen on **دَبْرَات** olur; bu Şâfiî’den hikâye edildi.
Denir: **شظّيْتُ** kavmi **تشظِيَةً**; yani onları ayırdım; böylece **تشظّوا** yani ayrıldılar.
El-Lihyânî dedi: **شظَى السِّقاء** **يشْظِي** **شُظِيّاً**; **شصا** gibi; bu, o doldurulduğunda ve ayakları yükseldiğinde olur.
Ebû Ubeyde dedi: Dirseklerin başlarında bir iğne vardır; o, kola yapışık bir **شَظِيَّة**’dir; ondan değildir. Dedi: **الشَّظَا** : **الرَّكِيَّة**’ye yapışık bir kemiktir; o doğrulunca “at **شَظِيَ**” denir.
Dedi: **الشظا**’nın hareketi, sinirin yayılması gibidir; ancak at, sinirin yayılmasına, **الشظا**’nın hareketinden daha çok dayanır. Asmaî de onun sözüne benzer bir şey söyledi.
İnsanların bir kısmı **الشظا**’yı: sinirin yarılması yapar; ve şu beyti okudu:
سَليمُ الشَّظَا عَبْلُ الشَّوَى شَنِجُ النَّسا
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ
**وشظ** : Leys dedi: İnsanlardan **الْوَشْظُ** , asılları bir olmayan bir topluluktur; çoğulu **الْوَشائِظُ**’dur. Dedi: **الْوَشيظة** : öz kemikte bir fazlalık olarak bulunan bir kemik parçasıdır. Dedim: Bu bir yanlıştır. **الوَشيظة** : **الْقَدَحُ**’ın onunla çatallandırıldığı bir tahta parçasıdır. Bir adama, kavim içinde dâhil olup onların özünden değilse: “O, onların içinde bir **وَشِيظَةٌ**’dir” denildi; **القَدح**’ın onunla onarıldığı **الْوَشيظَة**’ye benzetme olarak.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الْوَشِيظُ** : insanlardan aşağı olan kimsedir.
**شوظ** : Allah Celle ve Azze dedi: ( تُكَذِّبَانِ يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا **شُوَاظٌ** مِّن ) ( الرحمن : 35 ) .
Ferrâ dedi: Kurrânın çoğu ( **شُوَاظ** ) okur; Hasan şîni kesreledi; tıpkı sığır topluluğuna: **صِوَارٌ** ve **صُوَارٌ** dedikleri gibi.
Zeccâc dedi: **الشُّوَاظ** : dumanı olmayan alev ve bunun benzeri şeydir. Leys dedi:
İbn Şümeyl: Ateşin dumanına **شواظ** denir; onun sıcağına **شواظ**; güneşin sıcağı **شواظ**. Güneşten bir **شواظٌ** bana isabet etti.
