# وشم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B4%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وشم

ابن شميل: الوُسومُ والوُشومُ العلاماتُ. ابن سيده: الوَشْمُ ما تجعله المرأَة على ذراعِها بالإبْرَةِ ثم تَحْشُوه بالنَّؤُور، وهو دُخان الشحم، والجمع وُشومٌ ووِشامٌ؛ قال لبيد:
كِفَفٌ تَعَرَّضُ فوْقَهُنَّ وِشامُها
ويروى: تُعَرَّض، وقد وَشَمَتْ ذِراعَها وَشْماً ووَشَّمَتْه، وكذلك الثَّغْرُ؛ أنشد ثعلب:
ذَكَرْتُ من فاطمةَ التبَسُّما،
غَداةَ تَجْلو واضحاً مُوشَّما،
عَذْباً لها تُجْري عليه البُرْشُما
ويروى: عَذْب اللَّها. والبُرْشُمُ: البُرْقع. ووَشَم اليدَ وَشْماً: غَرَزها بإبْرة ثم ذَرَّ عليها النَّؤُور، وهو النِّيلجُ. والأَشْمُ أَيضاً: الوَشْمُ. واسْتَوْشَمَه: سأَله أَن يَشِمَه. واسْتَوْشَمَت المرأَةُ: أَرادت الوَشْمَ أو طَلَبَتْه. وفي الحديث: لُعِنت الواشِمةُ والمُسْتَوْشِمةُ، وبعضهم يرويه: المُوتَشِمةُ؛ قال أَبو عبيد: الوَشْمُ في اليد وذلك أَن المرأَة كانت تَغْرِزُ ظهرَ كفِّها ومِعْصَمَها بإبْرةٍ أو بمِسلَّة حتى تُؤثر فيه، ثم تَحشوه بالكُحل أو النِّيل أَو بالنَّؤُور، والنَّؤُورُ دخانُ الشحم، فيَزْرَقُّ أَثره أو يَخْضَرُّ. وفي حديث أَبي بكر لما استَخْلف عمر، رضي الله عنهما: أَشرَف من كَنيفٍ، وأَسماءُ بنتُ عُمَيس مَوْشومة اليدِ مُمْسِكَتُه أي منقوشة اليد بالحِنَّاء. ابن شميل: يقال فلانٌ أَعظمُ في نفسِه من المُتَّشِمة، وهذا مَثَل، والمُتَّشِمةُ: امرأَةٌ وَشَمَت اسْتَها ليكون أَحسَن لها. وقال الباهلي: في أمثالهم لَهُو أَخْيَل في نفسه من الواشِمة. قال أَبو منصور: والمُتَّشِمةُ في الأَصل مُوتَشِمة، وهو مثلُ المُتَّصل، أَصله مُوتَصِل. ووشُوم الظبْية والمَهاة: خطوطٌ في الذِّراعين؛ وقال النابغة:
أو ذو وُشومٍ بِحَوْضَى
وفي الحديث: أَن داود، عليه السلام، وَشَمَ خطيئتَه في كفِّه فما رَفع إلى فيه طعاماً ولا شراباً حتى بَشَرَه بدُموعه؛ معناه نقَشها في كَفِّه نَقْشَ الوَشْمِ. والوَشْم: الشيءُ تراه من النبات في أَول ما ينبت. وأَوشَمت الأَرضُ إذا رأَيت فيها شيئاً من النبات. وأَوشَمت السماءُ: بدا منها بَرْقٌ؛ قال:
حتى إذا ما أوشَمَ الرَّواعِدُ
ومنه قيل: أَوْشَمَ النبتُ إذا أَبصَرْتَ أَوَّله. وأَوْشَم البرْق: لمَعَ لَمْعاً خفيفاً؛ قال أَبو زيد: هو أَوَّلُ البرق حين يَبرُقُ؛ قال الشاعر:
يا مَن يَرى لِبارِقٍ قد أَوْشَما
وقال الليث: أَوْشَمَت الأَرضُ إذا ظهر شيء من نباتها؛ وأَوْشَمَ فلان في ذلك الأمر إيشاماً إذا نظر فيه؛ قال أَبو محمد الفَقْعسيّ: إنَّ لها رِيّاً إذا ما أَوْشَما
وأَوْشَمَ يَفْعل ذلك أي أَخذ؛ قال الراجز:
أوْشَمَ يَذْري وابِلاً رَوِيّا
وأَوْشمَت المرأَةُ: بدأَ ثدْيُها يَنتَأُ كما يُوشِم البرقُ. وأَوْشَمَ فيه الشيبُ: كثُر وانتشر؛ عن ابن الأَعرابي. وأَوْشَم الكرْمُ: ابتدأَ يُلوِّن؛ عن أَبي حنيفة. وقال مرة: أوْشَم تَمَّ نُضْجُه. وأَوشَمَت الأَعنابُ إذا لانَتْ وطابت؛ وقوله:
أقولُ وفي الأَكْفانِ أَبْيَضُ ماجِدٌ
كغُصْنِ الأَراكِ وجهُه، حيث وَشَّما
يروى: وَشَّمَ ووَسَّمَ، فوَشَّم بدا ورقه، ووَسَّم حسُن. وما أَصابَتْنا العامَ وشْمةٌ أي قطرة مطر. ويقال: بيننا وَشِيمةٌ أي كلام شرّ أو عداوة. وما عصاه وَشْمةً أي طَرْفة عَينٍ. وما عصَيْتُه وَشمةً أي كلمة. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: والله ما كتَمْتُ وَشْمة أي كلمة حكاها. والوَشْمُ: موضع ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
رَدَدْتُهُمُ بالوَشْمِ تَدْمى لِثاتُهُمْ
على شُعَبِ الأَكوار، مِيلَ العَمائم
أي انصَرفوا خَزايا مائلةً أَعناقُهم فعمائمهم قد مالت، قال: تَدْمى لِثاتُهم من الحَرَض، كما يقولون: جاءنا تَضِبُّ لِثاتُه. والوَشْمُ: بلد ذو نخل، به قبائل من رَبيعة ومُضَر دون اليمامة قريب منها، يقال له وَشْمُ اليمامة. والوُشوم: موضع؛ والوَشْمُ في قول جرير:
عَفَتْ قَرْقَرى والوَشْمُ، حتى تنَكَّرَتْ
اوارِيُّها، والخَيْلُ مِيلُ الدَّعائمِ
زعم أَبو عثمان عن الحرمازيّ أَنه ثمانون قرية، وذكر ابن الأَثير في ترجمة لثه في حديث ابن عمر قال: لعنَ الواشِمة؛ قال نافع: الوَشْمُ في اللِّثة، اللِّثة بالكسر والتخفيف، عُمور الأَسنان وهو مَغارِزُها، والمعروف الآن في الوَشْم أَنه على الجِلد والشِّفاه، والله أَعلم.

### Türkçe

İbn Şümeyl: **الوُسومُ** ve **الوُشومُ** alâmetlerdir. İbn Sîde: **الوَشْمُ** kadının iğne ile kolunun üzerine yaptığı şeydir; sonra onu **النَّؤُور** ile doldurur; o, içyağı dumanıdır. Çoğulu **وُشومٌ** ve **وِشامٌ**dur; Lebîd dedi ki:

Kenarlar ki onların üstünde onun **وِشامُها**sı karşıdan görünür

Ve rivayet olunur: **تُعَرَّض**; ve o, kolunu **وَشْماً** ile **وَشَمَتْ** ve onu **وَشَّمَتْ**; aynı şekilde **الثَّغْرُ** da (böyledir); Sa‘leb inşâd etti:

Fâtıma’dan tebessümü hatırladım,
O gün ki açık bir **مُوشَّما**yı açığa çıkarıyordu,
Tatlı; onun için üzerine **البُرْشُما**yı akıtıyor

Ve rivayet olunur: **عَذْب اللَّها**. Ve **البُرْشُمُ**: **البُرْقع**dır. Ve eli **وَشْماً** ile **وَشَمَ**: onu iğne ile deldi, sonra üzerine **النَّؤُور** serpti; o, **النِّيلجُ**dür. Ve **الأَشْمُ** da: **الوَشْمُ**dur. Ve **اسْتَوْشَمَه**: ondan kendisini **يَشِمَه**sini istedi. Ve kadın **اسْتَوْشَمَت**: **الوَشْمَ**ı istedi yahut onu talep etti. Ve hadiste: **الواشِمةُ** ve **المُسْتَوْشِمةُ** lânetlendi; bazısı onu şöyle rivayet eder: **المُوتَشِمةُ**; Ebû Ubeyd dedi: eldeki **الوَشْمُ**; ve bu, kadının elinin sırtını ve bileğini bir iğne ile yahut bir **مِسلَّة** ile, onda iz bırakıncaya kadar delmesi idi; sonra onu sürme yahut **النِّيل** yahut **النَّؤُور** ile doldururdu; ve **النَّؤُورُ** içyağı dumanıdır; böylece izi maviye çalar yahut yeşile çalar. Ebû Bekir’in, Ömer’i halife kıldığı vakit (Allah ikisinden de razı olsun) hadîsinde: bir **كَنيف**ten göründü; ve Esmâ bint Umeys, eli **مَوْشومة** idi, onu tutuyordu; yani eli kınâ ile nakışlı idi. İbn Şümeyl: denir ki: falan, kendi nefsinde **المُتَّشِمة**den daha büyüktür; bu bir meseldir. Ve **المُتَّشِمةُ**: daha güzel olsun diye kıçını **وَشَمَت** olan bir kadındır. Bâhilî dedi: onların mesellerinde: o, kendi nefsinde **الواشِمة**den daha kibirlidir. Ebû Mansûr dedi: ve **المُتَّشِمةُ** aslında **مُوتَشِمة**dir; ve o, **المُتَّصل** misalidir; aslı **مُوتَصِل**dir. Ve ceylanın ve **المَهاة**nin **وشُوم**u: iki koldaki çizgilerdir; Nâbiga dedi ki:

Yahut **بِحَوْضَى**da **وُشومٍ** sahibi

Ve hadiste: Dâvûd’un (aleyhisselâm) hatasını avucunda **وَشَمَ** ettiği; artık onu gözyaşlarıyla müjdeleyinceye kadar ağzına ne yemek ne içecek kaldırmadı; mânâsı: onu avucunda, **الوَشْمِ** nakşı gibi nakşetti. Ve **الوَشْم**: bitkiden, ilk bittiği vakit gördüğün şeydir. Ve yer **أَوشَمت** oldu: onda bitkiden bir şey gördüğün zaman. Ve gök **أَوشَمت**: ondan bir şimşek belirdi; dedi ki:

Gök gürültüleri **أوشَمَ** edinceye kadar

Ve ondan denildi: bitki **أَوْشَمَ** etti; onun ilkini gördüğün zaman. Ve şimşek **أَوْشَمَ**: hafif bir parıltı ile parladı; Ebû Zeyd dedi: o, şimşeğin parladığı vakit ilkidir; şair dedi ki:

Ey, **أَوْشَما** etmiş bir şimşeği gören

Leys dedi: yer **أَوْشَمَت** oldu: bitkisinden bir şey ortaya çıktığı zaman. Ve falan, o işte **إيشاماً** ile **أَوْشَمَ** etti: ona baktığı zaman; Ebû Muhammed el-Fak‘asî dedi ki:

Şüphesiz onun bir suya kanmışlığı vardır; ne zaman **أَوْشَما** etse

Ve **أَوْشَمَ** (o) bunu yapar: yani aldı; Recez şairi dedi ki:

**أوْشَمَ**; bol bir sağanağı savuruyor

Ve kadın **أَوْشمَت**: göğsü, şimşeğin **يُوشِم** etmesi gibi kabarmaya başladı. Ve onda ak saç **أَوْشَمَ** etti: çoğaldı ve yayıldı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve asma **أَوْشَم** etti: renklenmeye başladı; Ebû Hanîfe’den. Bir kere de dedi: **أوْشَم**; olgunluğu tamam oldu. Ve üzümler **أَوشَمَت**: yumuşadığı ve tatlandığı zaman; ve onun sözü:

Derim; kefenlerde beyaz, soylu bir (kimse),
Yüzü **الأَراك** dalı gibi; **وَشَّما** ettiği yerde

Rivayet olunur: **وَشَّمَ** ve **وَسَّمَ**; böylece **وَشَّمَ** yaprakları belirdi; **وَسَّمَ** güzelleşti. Ve bize bu yıl bir **وشْمةٌ** isabet etmedi; yani bir yağmur damlası. Ve denir: aramızda bir **وَشِيمةٌ** var; yani kötü söz yahut düşmanlık. Ve ona bir **وَشْمةً** kadar bile isyan etmedi; yani göz kırpması (kadar). Ve ona bir **وَشمةً** isyan etmedim; yani bir kelime. Ali’nin (Allah yüzünü keremli kılsın) hadîsinde: Vallahi bir **وَشْمة** gizlemedim; yani rivayet ettiği bir kelime. Ve **الوَشْمُ**: bir yerdir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Onları **بالوَشْمِ**de geri çevirdim; dudak etleri kanıyor,
Deve semerlerinin çatalları üzerinde; sarıkların eğimi

Yani boyunları eğilmiş olarak rezilce döndüler; böylece sarıkları eğildi. Dedi ki: dudak etleri, **الحَرَض**dan kanar; onların “bize, dudak etleri kanayarak geldi” demeleri gibi. Ve **الوَشْمُ**: hurmalıklı bir beldedir; onda Rebîa ve Mudar’dan, Yemâme’nin aşağısında, ona yakın kabileler vardır; ona **وَشْمُ اليمامة** denir. Ve **الوُشوم**: bir yerdir. Ve Cerîr’in sözünde **الوَشْمُ**:

**قَرْقَرى** ve **الوَشْمُ** silindi; nihayet onun
Sığınakları tanınmaz oldu; ve atlar, direklerin eğimi

Ebû Osman’ın, el-Harmâzî’den, onun seksen köy olduğu iddiasını nakletti. Ve İbnü’l-Esîr, İbn Ömer hadîsinde **لثه** tercümesinde zikretti; dedi: **الواشِمة** lânetledi; Nâfi‘ dedi: **الوَشْمُ** **اللِّثة**dedir; **اللِّثة** kesre ile ve hafifletme ile; dişlerin kökleri, yani onların yuvalarıdır. Ve şimdi **الوَشْم** hakkında bilinen, onun deri ve dudaklar üzerinde olduğudur; Allah daha iyi bilir.
