# وشم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B4%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وشم

| ( *!الوَشْمُ ، كالوَعْد : غَرْزُ الإبرة في البدن ) ، وقال أبو عبيد : الوَشْمُ في اليد ، وكذا نص المحكم ، والصحاح ، ( وذَرُّ النِّيلَجِ عَلَيْهِ ) كذا وقع في نسخ الصِّحاح ، وقد أُصلح من خط أبي زكريا : النِّيْلَجُ ، وهو النَّؤُورُ ، وهو : دُخانُ الشَّحْمِ ، وفي نص أبي عبيد : ثم تحشوه بالكُحْلِ ، أو النِّيل ، أو النَّؤُورِ ، ويَزْرَقُّ أثرُهُ ، أو يَخْضَرُّ ، قال لبيد : % ( كِفَفٌ تَعَرَّضُ فَوْقَهُنَّ *!وِشَامُهَا % ) % | ( ج : *!وُشُومٌ ، *!وَوِشامٌ ) . | ( وقد *!وَشَمْتُهُ ) *!وَشْمًا ( *!وَوَشَّمْتُهُ ) *!تَوْشِيمًا ، وقال نافع : الوَشْمُ في اللِّثة ، وهي : مغارِزُ الأسنان ، وبه فُسِّر الحديث : ( ( لعنَ الله *!الواشِمَةَ ) ) ، قال ابن الأثير : والمعروف الآن في الوَشْمِ ، أنه على الجلد والشِّفاه ، قلت : وأنشد ثعلبٌ :

| ذَكَرْتُ مِنْ فَاطِمَةَ التَّبَسَّمَا | غَدَاةَ تجْلُو وَاضِحاً *!مُوَشَّماَ | عَذْبَ اللَّها تُجْرِى عَلِيْهِ البُرْشُمَا | ( *!وَاسْتَوْشَمَ : طَلَبَهُ ) أَنْ *!يَشِمَهُ ، وَفِي الحَدِيثِ : ( ( لَعَن الله الوَاشِمَةَ ، *!وَالمُسْتَوْشِمَةَ ) ) . | وبَعضُهُم يَرْوِيهِ : *!المُوتَشِمَةَ . | ( *!وَالوَشْمُ : شَيءٌ تَرَاهَ مِنَ النَّباتِ ، أَوَّلَ مَا يَنْبُتُ ) ، وَالجَمْعُ : *!وَشُومٌ ، وَهُوَ مَجَازٌ . | ( و ) الوَشْمٌ : ( د ، قُرْبَ اليَمَامَةِ ) ذُو نَخْلٍ ، بِهِ قَبَائِلُ مِنْ رَبِيَعَةَ وَمُضَرَ ، كَمَا فِي الصِّحَاحِ ، بَيْنَهُ وَبَيْنَ اليَمَامَةِ لَيْلَتَانِ ، عَنْ نَصْرٍ ، قَالَ زَيَادُ بنُ مُنْقَذٍ : وَالوَشْم قَدْ خَرَجَتْ مِنْهُ وَقَابَلَهَا | مِنَ الثَّنَاياَ التَّيِ لَمْ أَقْلُهَا ثَرَمُ | ( *!وَالوُشُومُ ، بِالضَّمِّ : ع ) بِاليَمَامَةِ أَيضْاً ، قَالَ يَاقُوت : أَخْبَرَنَا بَدَوِىٌّ ، مِنْ أَهْلِ تِلْكَ البِلاَدِ ، أَنَّها خِمْسُ قُرًى ، عَلَيْهَا سُورٌ وَاحِدٌ مِنْ لَبِنٍ ، وَفِيهَا : نَخْلٌ وَزَرْعٌ لِبنَىِ عَائِذٍ ، لآل يَزِيدَ وَمَنْ يَتَفَرَّعُ مِنْهُمْ ، وَالقَرْيَةُ الجَامِعَةُ فِيهَا : ثَرْمَداءُ ، وَبَعْدَهَا : شَقْرَاءُ ، وَأُشَيْقِرُ وأَبُو الرِّيشِ ، وِالمُحَمَّدِيَّةُ ، وَهِيَ بَيْنَ العَارِضِ والدَّهْنَاءِ ، وَفِي المُحْكَمِ : وَالوَشْمُ فِي قَوْل جَرير : % ( عَفَتْ قَرْقَرَى وَالوَشْمُ حَتَّى تَنَكَّرَتْ % أَوَاريُّهَا وَالخَيْلُ مِيلُ الدَّعائِمِ ) % | زعم أبو عثمان ، عن الحرمازي ، أنه ثَمَانُونَ قَرْيَةً . | ( و ) *!الوُشُومُ ( مِنَ المَهَاةِ : خَطُوطٌ فِي ذِرَاعَيْهَا ) ، قَالَ النَّابِغَةُ : | أَوْ ذُو *!وُشُومٍ بِحَوْضَى . . . . . . . . | ( وَذُو الوُشُومِ فَرَسُ عَبْدِ اللهِ بنِ

عَديٍّ البُرْجُمِيِّ ) ، وله يقول : % ( أُعارِضُهُ في الحَزْنِ عَدْوًا برأسِهِ % وفي السَّهْلِ أعْلو ذا الوُشومِ وأرْكَبُ ) % | قاله ابن الكلبي . | ( و ) من المجاز ( *!أوْشَمَ الكَرْمُ ) إذا ( بدا يُلَوِّنُ ) ، عن أبي حنيفة ، ( أو ) إذا ( تمَّ نَضْجُهُ ) ، عنه أيضا ، ( أو ) أوْشَمَ العِنَبُ : ( لانَ وطابَ ) . | ( و ) من المجاز : *!أوْشَمَتِ ( المرأةُ : إذا بَدا ثَدْيُها ) يَنْتَأُ ، كما يُوشِمُ البَرْقُ . | ( و ) من المجاز أيضا : أَوْشَمَ ( الشَّيْبُ فيه ) : إذا ( كَثُرَ ) وانْتَشَرَ ، عن ابن الأعرابيِّ . | ( و ) من المجاز أيضا : أوْشَمَ ( في عِرْضِهِ ) : إذا ( عابَهُ وسَبَّهُ ) ، كأوْشَبَ . | ( و ) من المجاز : أوْشَمَتِ ( الإبِلُ ) : إذا ( صَادَفَتْ مَرْعًى *!مُوشِمًا ) ، وفي الأساس : أصابتْ *!وَشْمًا من المرعى . | ( و ) من المجاز : أوْشَمَ ( البَرْقُ ) : إذا | ( لَمَعَ ) لَمْعًا ( خفيفًا ) ، كذا في نُسخ الصِّحاح ، ووقع في بعضها : خَفِيًّا ، وقال أبو زيد : هو أول البَرْقِ حين يَبْرُقُ ، | قال الشاعر : % ( يا مَنْ يَرى لِبارِقٍ قد *!أوْشَمَا % ) % | ( و ) أوْشَمَ ( فلان يفعل كذا ) ، أي : ( طَفِقَ ) وأخذ ، قال الراجز : % ( أوْشَمَ يَذْرِي وابلاً رَوِيَّا % ) % | ( و ) أَوْشَمَ ( فيه ) : إذا ( نَظَرَ ) ، قال أبو محمد الفَقْعَسِيُّ : % ( إنَّ لها رِيًّا إذا ما أوشما % ) % | ( و ) من المجاز : ( ما أصابتنا ) العام ( *!وَشْمَةٌ ) ، أي ( قَطْرَةُ مَطَرٍ ) ، نقله الجوهري ، عن ابن السكيت ، وهو في الأساس . | ( وما عَصَيْتُهُ وَشْمَةً ) أي ( كَلِمَةً ) ، نقله الجوهري ، عن ابن السكيت ، وفي الأساس : أدنى معصيةٍ ، وفي المحكم ،

أَيْ : طَرْفَةَ عَيْنٍ : | ( *!والوَشِيمَةٌ : الشَّرُّ وَالعَدَاوَةُ ) ، وفِي الصِّحَاح : يُقَالُ : بَيْنَهُماَ *!وَشِيمَةٌ : أَيْ كَلاَم شَرٍّ أَوْ عَدَاوَةٍ . | ( و ) قَالَ ابْنُ شُمَيْلٍ : يُقَالُ ( هُوَ أَعْظَمُ فِي نَفْسِهِ مِنْ *!المُتَّشِمَةِ ) ، وَهذا مَثَلٌ ، قَالَ : ( وَهِيَ امْرَأَةٌ *!وَشَمَتْ اسْتَهَا ، لِيَكُونَ أَحْسَنَ لَهَا ) . وَقَالَ البَاهِلِيُّ : فِي أَمْثَالِهِمْ : | ( ( لَهُوَ أَخْيَلُ فِي نَفْسِهَ مِنَ *!الوَاشِمَةِ ) ) . قَالَ الأَزْهَرِيّ : ( وَالأَصْلُ ) فِي المُتَّشِمَةِ ( *!المُوتَشِمَةُ ) ، وَهُوَ مِثْلُ المُتَّصِلِ ، أَصْلُهُ : المُوتَصِلُ . [ ] ومِمَّا بُسْتَدْرَكُ عَلَيه : | *!الوُشُومُ : العَلاَمَات ، عَن ابْنِ شُمِيْلٍ . | *!وَأَوْشَمَتِ الأَرْضُ : ظَهَرَ نَبَاتُها ، نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ . | وأَوْشَمَتِ السَّمَاءُ : بَدَا مِنْهَا بَرْقٌ . وقَوْلُهُ : أَقُولُ وَفِي الأَكْفَانِ أَبْيَضُ مَاجِدٌ | كَغُصْنِ الأَرَاك وَجْهُهُ حِينَ *!وَشَّمَا | أَيْ : بَدَا وَرَقُهُ وَيُرْوَى بِالسِّينِ ، وَمَعْنَاهُ حَسُنَ ، وَقَدْ تَقَدَّمَ . | ومَا كَتَمَ *!وَشْمَةً ، أَيْ . كَلِمةً حَكَاهَا .

### Türkçe

| ( **الوَشْمُ** , **الوَعْد** gibi: bedende iğnenin batırılması ) , Ebû Ubeyd dedi: **الوَشْمُ** elde (olur), ve **المحكم** ile **الصحاح**’ın nassı da böyledir, ( ve onun üzerine **النِّيلَجِ** serpmek ) **الصِّحَاح** nüshalarında böyle vâki olmuştur; Ebû Zekeriyyâ’nın hattından düzeltilmiştir: **النِّيْلَجُ**; o, **النَّؤُورُ**’dur; o da: yağın dumanıdır. Ebû Ubeyd’in nassında: sonra onu **الكُحْلِ** ile, yahut **النِّيل** ile, yahut **النَّؤُورِ** ile doldurursun; izi maviye döner, yahut yeşile döner. Lebîd dedi: % ( Üstlerinde karşısına çıkan kılıflar; onların **وِشَامُهَا**’sı ) % | ( çoğulu: **وُشُومٌ** , **وَوِشامٌ** ) . | ( ve muhakkak ben onu **وَشَمْتُهُ** ) **وَشْمًا** ( ve onu **وَوَشَّمْتُهُ** ) **تَوْشِيمًا**; Nâfi‘ dedi: **الوَشْمُ** diş etindedir; o da: dişlerin batma yerleridir. Bununla hadis tefsir edilmiştir: ( ( Allah **الواشِمَةَ**’ye lânet etti ) ) . İbnü’l-Esîr dedi: şimdi **الوَشْمِ**’de bilinen, onun deri ve dudaklar üzerinde olmasıdır. Dedim: Sa‘leb inşâd etti:

| Fâtıma’dan tebessümü hatırladım | Açık bir **مُوَشَّماَ**’yı cilâladığı sabah | Tatlı Allah’ı; onun üzerine **البُرْشُمَا**’yı akıtır | ( **وَاسْتَوْشَمَ**: onu talep etti ) yani onu **يَشِمَهُ** (diye); ve hadiste: ( ( Allah **الوَاشِمَةَ**’ye ve **وَالمُسْتَوْشِمَةَ**’ye lânet etti ) ) . | Bazıları onu şöyle rivayet eder: **المُوتَشِمَةَ** . | ( **وَالوَشْمُ**: bitkiden gördüğün bir şeydir; ilk bittiği zaman ) , çoğulu: **وَشُومٌ**; bu mecazdır. | ( ve ) **الوَشْمٌ**: ( **د** , Yemâme’ye yakın ) hurmalıklı (bir yer)dir; **الصِّحَاح**’ta olduğu gibi; onda Rabî‘a ve Mudar’dan kabileler vardır. Nusr’dan: onunla Yemâme arasında iki gece (mesafe) vardır. Ziyâd b. Munkız dedi: ve **الوَشْم** ondan çıkmıştır ve ona karşılık gelmiştir | Benim söylemediğim ön dişlerden; **ثَرَمُ** (diş kırıklığı) yoktur | ( **وَالوُشُومُ** , damme ile: **ع** ) Yemâme’de de (bir yer)dir. Yâkût dedi: bize o beldelerin ehlinden bir bedevî haber verdi ki o beş köydür; üzerlerinde kerpiçten tek bir sur vardır; içinde Âiz oğullarına, Âl-i Yezîd’e ve onlardan dallananlara ait hurma ve ekin vardır. İçlerinde toplayıcı köy: **ثَرْمَداءُ**’dur; ondan sonra: **شَقْرَاءُ**; ve **أُشَيْقِرُ** ve **أَبُو الرِّيشِ**; ve **المُحَمَّدِيَّةُ**; o, **العَارِضِ** ile **الدَّهْنَاءِ** arasındadır. **المُحْكَمِ**’de: Cerîr’in sözü içinde **الوَشْمُ**: % ( **قَرْقَرَى** ve **الوَشْمُ** silindi; nihayet onun **أَوَاريُّهَا**’sı ve atlar direklerin meyli (gibi) değişti ) % | Ebû Osmân, Harmâzî’den: onun seksen köy olduğunu iddia etti. | ( ve ) **الوُشُومُ** ( **المَهَاةِ**’den: onun iki kolunda çizgilerdir ) ; Nâbiga dedi: | yahut **وُشُومٍ** sahibi, **حَوْضَى**’da . . . . . . . . | ( ve **ذُو الوُشُومِ**: Abdullâh b.

Adiyy el-Burcumî’nin atıdır ) ; onun hakkında şöyle der: % ( Kederde başıyla koşarak ona karşı çıkarım % ve düzlükte **ذا الوُشومِ**’un üstüne çıkarım ve binerim ) % | Bunu İbnü’l-Kelbî söyledi. | ( ve ) mecazdan: ( **أوْشَمَ الكَرْمُ** ) ( renklenmeye başladı ) ise, Ebû Hanîfe’den; ( yahut ) ( olgunlaşması tamam oldu ) ise, ondan da; ( yahut ) **أوْشَمَ العِنَبُ**: ( yumuşadı ve hoş oldu ) . | ( ve ) mecazdan: **أوْشَمَتِ** ( kadın: memesi belirmeye başladıysa ) kabarır; şimşeğin **يُوشِمُ** etmesi gibi. | ( ve ) mecazdan da: **أَوْشَمَ** ( onda **الشَّيْبُ** ) : ( çoğaldı ) ve yayıldıysa; İbnü’l-A‘râbî’den. | ( ve ) mecazdan da: **أوْشَمَ** ( onun ırzı hakkında ) : ( onu ayıpladı ve sövdü ) ise; **أوْشَبَ** gibi. | ( ve ) mecazdan: **أوْشَمَتِ** ( develer ) : ( **مُوشِمًا** bir otlak buldu ) ise. **الأساس**’ta: otlaktan bir **وَشْمًا** isabet etti. | ( ve ) mecazdan: **أوْشَمَ** ( şimşek ) : | ( parladı ) ( hafif ) bir parlayışla; **الصِّحَاح** nüshalarında böyledir; bazılarında: gizli (parlayış) vâki olmuştur. Ebû Zeyd dedi: o, şimşeğin ilkidir; parlamaya başladığı vakit. | Şair dedi: % ( Ey, muhakkak parlayan bir şimşeği görüp de **أوْشَمَا** eden kimse ) % | ( ve ) **أوْشَمَ** ( falan şöyle yapar ) , yani: ( koyuldu ) ve başladı. Recez şairi dedi: % ( **أوْشَمَ**; bol bir sağanağı savurur ) % | ( ve ) **أَوْشَمَ** ( onda ) : ( baktı ) ise. Ebû Muhammed el-Fa‘kasî dedi: % ( Muhakkak onun bir kanması vardır; ne zaman **أوشما** ederse ) % | ( ve ) mecazdan: ( bize isabet etmedi ) bu yıl ( **وَشْمَةٌ** ) , yani ( bir damla yağmur ) ; Cevherî onu İbnü’s-Sikkît’ten nakletti; o **الأساس**’tadır. | ( ve ona **وَشْمَةً** isyan etmedim ) yani ( bir kelime ) ; Cevherî onu İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. **الأساس**’ta: en küçük bir isyan. **المحكم**’de:

yani: göz kırpması (kadar). | ( **الوَشِيمَةٌ**: şer ve düşmanlıktır ) ; **الصِّحَاح**’ta: denir: ikisi arasında **وَشِيمَةٌ** vardır: yani şer sözü yahut düşmanlık. | ( ve ) İbn Şümeyl dedi: denir: ( o, kendi nefsinde **المُتَّشِمَةِ**’den daha büyüktür ) ; bu bir meseldir. Dedi ki: ( o, **اسْتَهَا**’sını **وَشَمَتْ** eden bir kadındır; kendisi için daha güzel olsun diye ) . Bâhilî dedi: onların mesellerinde: | ( ( o, kendi nefsinde **الوَاشِمَةِ**’den daha kendini beğenmişçedir ) ) . Ezherî dedi: ( asıl ) **المُتَّشِمَةِ**’de ( **المُوتَشِمَةُ** )’dir; o, **المُتَّصِلِ** gibidir; aslı: **المُوتَصِلُ**’dur. [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | **الوُشُومُ**: alâmetler; İbn Şümeyl’den. | **وَأَوْشَمَتِ الأَرْضُ**: bitkisi göründü; Cevherî nakletti. | Ve **أَوْشَمَتِ السَّمَاءُ**: ondan bir şimşek belirdi. Ve onun sözü: Kefenler içinde beyaz, soylu (bir kimse) hakkında söylerim | **الأَرَاك** dalı gibi; yüzü, **وَشَّمَا** ettiği vakit | yani: yaprağı belirdi; **بالسِّينِ** ile de rivayet olunur; mânası: güzel oldu; ve daha önce geçti. | Ve o, bir **وَشْمَةً** gizlemedi; yani: bir kelime; onu hikâye etti.
