# وش (و-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو وما معها في المضاعف والمطابق)
(وج) الواو والجيم ليس إلاّ "وَجّ" بلدُ الطَّائِفِ(1). وفي الحديث: "آخِر وطأة وطِئَها الله تعالى بوَجّ"، يريد غَزَاةَ(2) الطَّائِف.‏
(وخ) الواو والخاء. يدلُّ على اختلاطٍ واضطراب. ورجلٌ وَخْواخٌ مختلطٌ ضعيف. قال:‏
*لم أكُ في قومِي امرأً وَخْواخَا(3) *‏
(ود) الواو والدال: كلمةٌ تدلُّ على مَحَبَّةٍ. وَدِدْتُه(4): أحببته. ووَدِدْتُ أنَّ ذاك كان، إذا تمنَّيْتَه، أَوَدُّ فيهما جميعاً. وفي المحبَّة الوُدُّ، وفي التَّمنِّي الوَدَادة. وهو وَديدُ فلانٍ، أي يُحِبُّه.‏
فأمَّا الوَدُّ: [فـ] الوَتِد. وقد ذكر.‏
(وز) الواو والزاء: حرفٌ [يدلُّ على] خِفَّة وسُرعة. ورجلٌ وَزْوازٌ: خفيف. قال أبو بكر(5): الوَزْوَزة: الخِفّة والسُّرعة.‏
(وس) الواو والسين: كلمةٌ تدلُّ على صوتٍ غير رفيع. يقال لصوت الحَلْي: وَسْوَاسٌ. وهَمْسُ الصَّائِد وَسواسٌ. وإغواء الشّيطان ابنَ آدم وسواس. قال في الصَّائد:‏
[فبات] يُشْئِزُهُ ثَأْدٌ ويُسْهِرُه *** تذاؤُب الرِّيحِ والوَسواسُ والهَِضَِبُ(6)‏
(وش) الواو والشين: كلمةٌ واحدة. الوَشوشة: الاختلاط، ورجلٌ وَشْواش.‏
(وص) الواو والصاد: كلمةٌ تدلُّ على نَظَرٍ من خَرْق، أو خَرْق يُنظَر منه. الوَصْواص: البُرْقع. وَوَصْوَص الجَرو: فَتَّح عينيه. ووصْوصَ فلانٌ: نَظَر بعينيه يصغِّرهما. وحجارة الأياديمِ، أي متونِ الأرض: وَصاوِصُ على التَّشبيه، لأنَّها تبرُق كالعُيون. قال:‏
* بِصُلَّباتٍ تَقِصُ الوَصاوِصا(7) *‏
(وط) الواو والطاء: كلمةٌ واحدة، هي الوَطْواط: الخُطَّاف، وبه سمِّي الجَبانُ وَطواطاً. قال أبو بكر(8): الوَطْوَطة: الضَّعف.‏
(وع) الواو والعين: كلمةٌ تدلُّ على صَوت. يقال وَعْوَعَ الذِّئْبُ وعلى التَّشبيه يقال للشَّهم الظَّريف: وَعْوَعِيٌّ. وكلُّ صوتٍ مختلطٍ: وَعْوَاعٌ. قال:‏
* فيَظلُّ منه القومُ في وَعواعِ(9) *‏
(ول) الواو واللام(10). والولولة: الإعوالُ وأصواتُ النِّساء بالبكاء.‏
(وه) الواو والهاء. ليس فيه إلا وَهْوَه الحِمارُ حَولَ عانَتِه شفقةً عليها. قال:‏
* مقتَدِرُ الضَّيعةِ وَهْوَاهُ الشَّفَقْ(11) *‏
--------------ــ
(1) كذا بالإضافة وفي معجم البلدان عند ذكر الطائف: "والطائف تسمى وجا إلى أن كان ما كان مما تقدم ذكره، من تحويط الحضرمي عليها، وتسميتها حينئذ الطائف".‏
(2) في الأصل: "غزاء"، صوابه في المجمل.‏
(3) للزفيان، في اللسان (وخخ). وقبله:‏
* إني ومن شاء ابتغى قفاخا *‏
ولم يرد أحد الشطرين في أرجوزة الزفيان المروية في ديوان 93 الملحق بديوان العجاج.‏
(4) كذا ضبط ماضيه في المجمل بكسر الدال في هذا الموضع وتاليه. ويقال أيضاً وددت، بفتح الدال، كما في القاموس واللسان.‏
(5) في الجمهرة (1: 149).‏
(6) البيت لذي الرمة في ديوانه 22 واللسان (شأز، ثأد، دأب، وسس، هضب). وهذا الاستشهاد يدلك على منزلة شعر ذي الرمة عند اللغويين والرواة. والتكملة في أول البيت من الديوان ومواضع الاستشهاد. والهضب يروى بكسر ففتح: جمع هضبة بالفتح، وهي المطرة الدائمة العظيمة القطر، وبفتحتين جمع هاضب. ونظير الأول بدرة وبدر، ونظير الثاني تابع وتبع. وكلمة "تذاؤب" هي في جميع المواضع السابقة: "تذؤب" وهما بمعنى.‏
(7) لأبي الغريب النصري. انظر اللسان، (وهص، وصص): ‏
* على جمال تهص المواهصا *‏
(8) في الجمهرة (1: 158).‏
(9) للمسيب بن علس في المفضليات (1: 61) واللسان (وعع). وصدره:‏
* يأتي على القوم الكثير سلاحهم *‏
(10) كذا وردت المادة بدون ذكر قياسها.‏
(11) لرؤبة كما في المجمل واللسان (وعع). وهو في ديوانه 105.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** وما معها في المضاعف والمطابق)
(**وج**) **الواو** ve **الجيم**; bundan başka ancak **وَجّ** vardır: **الطَّائِفِ**’in beldesi. Ve hadiste: “Allah Teâlâ’nın **وَجّ**’de bastığı son basış”, **الطَّائِفِ** gazasını kasteder.

(**وخ**) **الواو** ve **الخاء**. Bir karışmaya ve çalkantıya delâlet eder. Ve **وَخْواخٌ** adam: karışık, zayıf. Dedi ki:
*Ben kavmimde **وَخْواخَا** bir adam olmadım*

(**ود**) **الواو** ve **الدال**: sevgiye delâlet eden bir kelime. **وَدِدْتُه**: onu sevdim. Ve “şu olmuş olsaydı”yı **وَدِدْتُ**; onu temenni ettiğin zaman, ikisinde de birlikte **أَوَدُّ** olur. Sevgide **الوُدُّ** vardır; temennide **الوَدَادة**. Ve o, falanın **وَديدُ**’idir; yani onu sever.

أما **الوَدُّ**: [o da] **الوَتِد**’dir. Ve zikredilmiştir.

(**وز**) **الواو** ve **الزاء**: hafifliğe ve sürate [delâlet eden] bir harf. Ve **وَزْوازٌ** adam: hafif. Ebû Bekir dedi ki: **الوَزْوَزة**: hafiflik ve sürat.

(**وس**) **الواو** ve **السين**: yüksek olmayan bir sese delâlet eden bir kelime. **الحَلْي**’nin sesine **وَسْوَاسٌ** denir. Ve avcının fısıltısı **وَسواسٌ**’tır. Ve şeytanın Âdemoğlunu iğvâsı **وسواس**’tır. Avcı hakkında dedi ki:
[Geceleyin] onu bir **ثَأْدٌ** ürkütür ve onu uykusuz bırakır *** rüzgârın uluması, **الوَسواسُ** ve **الهَِضَِبُ**

(**وش**) **الواو** ve **الشين**: tek bir kelime. **الوَشوشة**: karışma; ve **وَشْواش** adam.

(**وص**) **الواو** ve **الصاد**: bir yarıktan bakmaya, yahut kendisinden bakılan bir yarığa delâlet eden bir kelime. **الوَصْواص**: **البُرْقع**. Ve **وَصْوَص** yavru köpek: gözlerini açtı. Ve falan **وصْوصَ**: gözleriyle baktı, onları küçültür. Ve **الأياديمِ** taşları, yani yerin sırtları: teşbih üzere **وَصاوِصُ**; çünkü gözler gibi parlarlar. Dedi ki:
*Sağlam kayalarda, **الوَصاوِصا**’yı keser*

(**وط**) **الواو** ve **الطاء**: tek bir kelime; o da **الوَطْواط**’tır: **الخُطَّاف**; ve bununla korkağa **وَطواطاً** adı verildi. Ebû Bekir dedi ki: **الوَطْوَطة**: zayıflık.

(**وع**) **الواو** ve **العين**: bir sese delâlet eden bir kelime. “Kurt **وَعْوَعَ** etti” denir; ve teşbih üzere, zeki zarif kimseye **وَعْوَعِيٌّ** denir. Ve her karışık ses: **وَعْوَاعٌ**. Dedi ki:
*Bundan dolayı kavim **وَعواعِ** içinde kalır*

(**ول**) **الواو** ve **اللام**. Ve **الولولة**: uluma; ve kadınların ağlama ile sesleri.

(**وه**) **الواو** ve **الهاء**. Onda ancak **وَهْوَه** vardır: eşeğin, **عانَتِه**’nin etrafında ona şefkatle seslenmesi. Dedi ki:
*Ziyanın muktediri; onun **وَهْوَاهُ**’u şefkattir*

--------------ــ
(1) Böylece izafetle; ve Mu‘cemu’l-buldân’da **الطائف** zikri sırasında: “Ve **الطائف** **وجا** diye adlandırılırdı; ta ki daha önce zikri geçen şey oldu: **الحضرمي**’nin onu çevrelemesi ve o vakit ona **الطائف** adını vermesi.”
(2) Asılda: “**غزاء**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
(3) **الزفيان**’ındır; **اللسان** (**وخخ**)’ta. Ve ondan önce:
*Ben ve dileyen, **قفاخا** aradı*
Ve iki mısradan hiçbiri, **العجاج** divanına ek olan divanda rivayet edilen **الزفيان** recezinde (93) gelmemiştir.
(4) Böylece, bu yerde ve sonrakinde, **المجمل**’de mâzîsi **الدال**’ın kesresiyle ضبط edilmiştir. Ve ayrıca **وددت** de denir; **الدال**’ın fethasıyla; **القاموس** ve **اللسان**’da olduğu gibi.
(5) **الجمهرة**’de (1: 149).
(6) Beyit, divanında (22) ve **اللسان**’da (**شأز**، **ثأد**، **دأب**، **وسس**، **هضب**) **ذي الرمة**’nindir. Ve bu istişhad, **ذي الرمة** şiirinin lugatçılar ve râvîler nezdindeki mertebesini sana bildirir. Ve tamamlayıcı kısım, divandan beytin başında ve istişhad yerlerindedir. Ve **الهضب** kesre sonra fetha ile rivayet edilir: fetha ile **هضبة**’nin çoğulu; o da sürekli, iri damlalı büyük yağmurdur; ve iki fetha ile **هاضب**’ın çoğulu. Birincinin benzeri **بدرة** ve **بدر**; ikincinin benzeri **تابع** ve **تبع**. Ve “**تذاؤب**” kelimesi, önceki bütün yerlerde: “**تذؤب**”tur; ikisi de aynı mânâdadır.
(7) **أبي الغريب النصري**’nindir. **اللسان**’a bak: (**وهص**، **وصص**):
*Develer üzerinde; **المواهصا**’yı ezer*
(8) **الجمهرة**’de (1: 158).
(9) **المسيب بن علس**’indir; **المفضليات**’ta (1: 61) ve **اللسان** (**وعع**). Ve صدرُه:
*Kavme gelir; silahları çoktur*
(10) Böylece, maddesi kıyasının zikri olmaksızın gelmiştir.
(11) **رؤبة**’nindir; **المجمل** ve **اللسان** (**وعع**)’da olduğu gibi. Ve divanında (105)’tir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

R. Q. 1  [وَشْوَشَ, inf. n. وَشْوَشَةٌ, He spoke in a low, faint, gentle, or soft, manner, with confusedness; accord. to an explanation, given by Khaleefeh, of the inf. n.; or the word of which he gave that explanation was وَسْوَسَةٌ, with س: (see وَسْوَسَ:) or he spoke confusedly, so as to be hardly intelligible: or he spoke in a low, faint, gentle, or soft, manner: (see وَشْوَشَةٌ below: and see R. Q. 2:) in the present day it signifies he whispered: and وَشْوَشَهُ, he whispered to him.] -A2- وَشْوَشْتُهُ, [or rather, app., وَشْوَشْتُهُ اِيَّاهُ,] I gave or handed, it to him in a small quantity. (K.)

تَوَشْوَشُوا
R. Q. 2 تَوَشْوَشُوا ذ They were in a state of commotion, and spoke together one to another, or some of them to others, in a low, faint, gentle, or soft, manner. (IDrd, K.)

وَشْوَشٌ
وَشْوَشٌ ذ : see وَشْوَاشٌ.

وَشْوَشَةٌ
وَشْوَشَةٌ ذ Speech with confusedness, (S, K,) so as to be hardly intelligible: (TA:) or confused speech: or low, faint, gentle, or soft, speech: or such a word or saying. (TA.) See R. Q. 1. -A2- Lightness, activity, or agility. (K.)

وَشْوَشِىٌّ
وَشْوَشِىٌّ ذ : see وَشْوَاشٌ.

وَشْوَاشٌ
وَشْوَاشٌ ذ Light, active, or agile; (Lth, S, K;) applied to a man; (S;) and to an ostrich; (AA, K;) and so ↓ وَشْوَاشَةٌ applied to a she-camel; (K;) or this last, so applied, signifies quick, and light or active or agile; and so وَشْوَاشٌ applied to a he-camel; and ↓ وَشْوَشٌ applied to a he-camel and to a man. (TA.) You say also, الذِّرَاعِ ↓ رَجُلٌ وَشْوَشِىُّ, meaning, نشَنَشِييُّهُ, (K,) i. e., A man slender in the [fore] arm, and light, or active, in work. (AO, TA.)

##### Türkçe

R. Q. 1  [**وَشْوَشَ**, mastar ismi **وَشْوَشَةٌ**, O, karışıklık ile birlikte alçak, zayıf, yumuşak veya hafif bir tarzda konuştu; mastar ismine dair Halîfeh tarafından verilen bir açıklamaya göre; yahut onun o açıklamayı verdiği kelime **وَسْوَسَةٌ** idi, **س** ile: (bkz. **وَسْوَسَ:**) yahut güç anlaşılır olacak şekilde karışık konuştu: yahut alçak, zayıf, yumuşak veya hafif bir tarzda konuştu: (aşağıda **وَشْوَشَةٌ**’ye bak: ve R. Q. 2’ye bak:) günümüzde “fısıldadı” mânâsına gelir: ve **وَشْوَشَهُ**, ona fısıldadı.] -A2- **وَشْوَشْتُهُ**, [yahut daha doğrusu, görünüşe göre, **وَشْوَشْتُهُ اِيَّاهُ**,] ona onu az bir miktarda verdim veya teslim ettim. (K.)

**تَوَشْوَشُوا**
R. Q. 2 **تَوَشْوَشُوا** ذ Onlar bir kargaşa hâlinde oldular ve birbirlerine, yahut bazısı diğerlerine, alçak, zayıf, yumuşak veya hafif bir tarzda konuştular. (IDrd, K.)

**وَشْوَشٌ**
**وَشْوَشٌ** ذ : bkz. **وَشْوَاشٌ**.

**وَشْوَشَةٌ**
**وَشْوَشَةٌ** ذ Karışıklık ile konuşma, (S, K,) güç anlaşılır olacak şekilde: (TA:) yahut karışık konuşma: yahut alçak, zayıf, yumuşak veya hafif konuşma: yahut böyle bir kelime veya söz. (TA.) R. Q. 1’e bak. -A2- Hafiflik, faaliyet, yahut çeviklik. (K.)

**وَشْوَشِىٌّ**
**وَشْوَشِىٌّ** ذ : bkz. **وَشْوَاشٌ**.

**وَشْوَاشٌ**
**وَشْوَاشٌ** ذ Hafif, faal, yahut çevik; (Lth, S, K;) bir adama uygulanır; (S;) ve bir devekuşuna; (AA, K;) ve böylece ↓ **وَشْوَاشَةٌ** bir dişi deveye uygulanır; (K;) yahut bu sonuncusu, böyle uygulandığında, hızlı ve hafif yahut faal yahut çevik mânâsına gelir; ve böylece **وَشْوَاشٌ** bir erkek deveye uygulanır; ve ↓ **وَشْوَشٌ** bir erkek deveye ve bir adama uygulanır. (TA.) Şunu da dersin, **الذِّرَاعِ** ↓ **رَجُلٌ وَشْوَشِىُّ**, mânâsı, **نشَنَشِييُّهُ**, (K,) yani, ön kolunda ince ve işte hafif, yahut faal, bir adam. (AO, TA.)
