# وصب (و-ص-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Serçe ile işaret parmaklarının aralarıdır

- Harfler: و - ص - ب
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَاصِبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%90%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Ayrılmaz | 1 | 1 | [16:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/ayet/16:52.md) |
| [وَاصِبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%90%D8%A8%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Ayrılmaz | 1 | 1 | [37:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/ayet/37:9.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Dhl hayvanı avlamak için kazıyarak yapılmış tuzak demektir
2. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dane, inek yavrusuna denir
3. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
4. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
5. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
6. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su yosunudur
7. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
8. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وصب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Misal vāvî (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md), [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md), [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md), [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Zıt Kök | [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin bedene veya nesneye ayrılmayacak biçimde yapışması, sürekli ağrı veya kronik illet |
| Çekirdek Özet 2 | Kesintisiz, zorunlu, bağlayıcı ve terk edilmesi mümkün olmayan süreklilik |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve ahlaki borcun (din) kesintisizliği ile kaçınılmaz ontolojik cezanın yapışkanlığı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir zamansal devamlılık sanıp, bünyeye yapışan zorunluluk ve kesintisiz borç boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وص | İki şeyi birbirine bitiştirme, aralıksız bağlama ve kesintisiz ulaştırma ([وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md), [وصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81.md), [وصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%AF.md), [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md)) | ب | İçeride tutma, kavrama ve bünyeye nüfuz etme imgesi eklenerek, sürekliliğin bir acı, yük veya borç şeklinde özneye yapışıp ayrılmaz hale gelmesi |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlanma, sabitlenme, iki unsuru birbirine raptetme |
| ص | Olta, bitki | Yakalama, kıstırma, peşini bırakmama, sıkıştırma |
| ب | Ev, çadır | İç mekân, bünye, içine alma, yerleşme |
| وصب | Çengelle raptolup bünyeye yapışarak içten kuşatma | Bir durumun, acının, borcun veya hükmün bünyeye bir çengel gibi takılarak içeride sabitlenmesi ve ayrılmaz bir devamlılık kazanması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedene yapışıp ayrılmayan, kişiyi halsiz düşüren kronik hastalık ve geçmeyen sızı; ayrıca devedeki sütün veya yağın hiç kesilmeden devam etmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rimme bir beytinde devesinin yorgunluğunu ve sızlanışını, kendisini ziyarete gelenlere inleyen müzmin hasta üzerinden şöyle tasvir eder: تَشْكُو الخِشَاشَ وَمَجْرَى النِّسْعَتَيْنِ كَمَا / أَنَّ الْمَرِيضُ إِلَى عُوَّادِهِ الوَصِبُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetlerinde müminin karşılaştığı sıkıntılar sayılırken sürekli yorgunluk ve geçmeyen halsizlik için bu kök kullanılmıştır: مَا يُصِيبُ الْمُؤْمِنَ مِنْ نَصَبٍ وَلَا وَصَبٍ; ayrıca Hz. Âişe’nin Peygamber’in son hastalığındaki bakımını anlatırken أَنَا وَصَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ demesi bu köktendir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça وصب kökü, bünyeye yapışan aralıksız ağrı, müzmin hastalık ve kesintisiz devamlılık anlam ekseninde gelişmiştir. Kökün ilk iki harfini oluşturan biliteral وص tabanı, Sami dillerinde bağlama, bitiştirme ve ekleme kavramlarını taşıyan köklerle fonetik ve semantik akrabalık gösterir. Güney Sami ve Klasik Arapça sahasında kök, özellikle fiziksel bedene nüfuz eden ve yakayı bırakmayan zafiyet, müzmin illet ve sonu gelmeyen çöl mesafesi gibi somut tecrübelerle özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu üçlü kök düzenli ses denkliğiyle korunmamış veya sınırlı morfolojik izler bırakmış olup, Arapçada sürekliliğin pasif değil, özneye bağlanan zorunlu ve ayrılmaz bir yük şeklinde kavranmasıyla semantik bir kristalleşme yaşamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وص çekirdeğinden türeyen somut bağ | Birbirine eklenen ve ilişiği kesilmeyen şey; bedeni terk etmeyen maraz ve hiç bitmeyen çöl yolu | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde lüzum ve hastalık paralelliği | Süreklilik ve yapışkan rahatsızlık semantiğinin güney öbeğinde korunması, kuzey öbeğinde genel bitiştirme köklerine indirgenmesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bağlama ve daraltma kökleri | Bedene veya nesneye yapışarak hareket kabiliyetini kısıtlayan sürekli baskı tasavvuru | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وصب | Anlamlı | Ayrılmaz süreklilik, müzmin dert | Bir durumun, acının veya borcun bünyeye yapışıp kesintisiz sürmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [وبص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B5.md) | Anlamlı | Parıldama, şimşek çakması | Işığın anlık ve keskin biçimde parlayıp görünmesi | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki sürekliliğin aksine anlık parlamayı ifade eder |
| [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) | Anlamlı | Hedefe yönelme, isabet etme, boşalma | Yağmurun gökten kararlılıkla inmesi, hedefin tam ortasına ulaşması | Kur'an'da geçer; dikey ve isabetli iniş |
| [صبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88.md) | Anlamlı | Meyletme, gençlik hevesi | Gönlün bir tarafa akması, arzuya kapılma | Kur'an'da geçer; iradenin bir yöne kayması |
| [بوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B5.md) | Anlamlı | Öne geçme, geride bırakma | Yarışta veya yürüyüşte başkasını arkada bırakıp uzaklaşma | Kur'an'da geçmez; mesafe açma |
| [بصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وصب | Merkez | Kesintisiz ve ayrılmaz süreklilik | Bünyeye yapışan, borç ve mükellefiyet doğuran, terk edilemeyen devamlılık | Acı veya zorunlulukla birlikte gelen daimilik |
| [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) | Komşu | Süreklilik | Bir durumun zaman içinde kesilmeden akıp gitmesi | وصب gibi yapışkanlık ve borç/ceza ağırlığı taşımaz, salt zamansal akışı bildirir |
| [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md) | Komşu | Ayrılmazlık | Bir şeyin diğerine sımsıkı bağlanması | وصب kökü lüzumun yanı sıra tüketici ve kesintisiz bir meşakkati veya borcu içerir |
| [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) | Komşu | Sonsuzluk, bozulmama | Bir varlığın zamanın aşındırmasına karşı formunu koruyarak kalması | [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) varoluşsal çürümemeyi, وصب ise kesilmeyen yük veya etkiyi vurgular |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Komşu | Kararlılık | Yerinden oynamama, sarsılmama | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) durağanlık ve mukavemetken, وصب nüfuz eden sürekliliktir |
| [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) | Zıt | Ayrılma, yok olma | Bir durumun yerinden kayması, sona ermesi ve tesirini yitirmesi | وصب kökünün tam karşıtı olarak ilişkinin kopması ve devamın bitmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وصب | دائم لازم واجب | Bir şeyin özneye ayrılmayacak şekilde yapışıp kesintisiz sürmesi | Kesin |
| Latince | assiduus, perpetuus, chronicus | Sürekli, yapışık, müzmin | Assiduus yerleşiklik ve kesintisizliği, chronicus ise bedene yerleşen hastalığın yakayı bırakmamasını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | perpetual, unceasing, chronic | Kesintisiz, daimi, müzmin | Perpetual zamansal bitimsizliği verirken, unceasing kesintisizliği, chronic ise bünyeye yapışan acı boyutunu yansıtır | Güçlü |
| Almanca | unaufhörlich, dauerhaft, chronisch | Sürekli, kalıcı, müzmin | Durmaksızın süren ve özneyi bağlayan hali tam karşılar | Güçlü |
| Fransızca | perpétuel, ininterrompu, chronique | Kesintisiz, bitimsiz, kronik | Cezanın veya borcun özneyi terk etmeyen sürekliliğini ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَاصِبٌ | Yakayı bırakmayan, kaçışı olmayan, kesintisiz azap | Gaybı dinlemeye çalışan şeytanların kovulup çarptırılacağı daimi ve yapışkan azap bağlamı (Sâffât [37:9](https://lisan.digital/tr/ayet/37:9.md)) |
| وَاصِبًا | Kesintisiz borç, daimi itaat ve mutlak hak | Göklerde ve yerdeki tüm varlık düzeninin Allah'a ait olduğu, dolayısıyla kulluğun ve ahlaki borcun her an O'na yönelmesinin zorunluluğu bağlamı (Nahl [16:52](https://lisan.digital/tr/ayet/16:52.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabının niteliği ve uluhiyetin hakkı | Azabın kesintiye uğrayıp uğramayacağı ve dinin (itaatin) kesintisiz tek bir mercie tahsis edilmesi gerekliliği | Bir saniye bile inkıtaya uğramayan ontolojik zorunluluk ve kalıcı ceza |
| Fıkıh | Borcun (deyn) ve mükellefiyetin zimmette sabitliği | Kulun üzerindeki ilahi hakların ve akitlerin süreklilik arz eden bağlayıcılığı | Sakıt olmayan, zimmetten düşmeyen daimi vecibe |
| Tefsir | Sâffât [37:9](https://lisan.digital/tr/ayet/37:9.md) ve Nahl [16:52](https://lisan.digital/tr/ayet/16:52.md) ayetlerinin lafzı | Âyetteki dâim, vâcib ve hâlis anlamlarının hangisinin merkeze alınacağı | İtaatin zamana veya şarta bağlı olmaksızın sürekli kılınması gereği |
| Hadis | İmtihan, hastalık ve günahlara kefaret | Müminin maruz kaldığı kronik yorgunluk ve geçmeyen rahatsızlıkların kefaret oluşu | Bedeni takatsiz bırakan, geçmeyen müzmin rahatsızlık ve içsel sızı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyet ve kulluk ilişkisi | Kesintisiz kulluk borcu | İtaati zamansal kesintilerden arındırma | Kulun borcu (din) aralıklı bir ayin değil, tüm varlığı kuşatan kalıcı bir durumdur | Kesin |
| İlmi | Doğa yasaları ve ontolojik ilkeler | Değişmez ve daimi nedensellik bağı | Sistemin tutarlılığını koruma | Maddenin ve yasaların kesintiye uğramadan süreklilik arz eden işleyişi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki meşruiyet ve anayasal bağ | Kesintisiz meşruiyet ve bağlayıcılık | Otorite boşluğunu engelleme | Hukuk düzeninin keyfi olarak askıya alınamayacak kurumsal sürekliliği | Muhtemel |
| İktisadi | Zimmet ve borçlar hukuku | Düşmeyen borç ve kalıcı taahhüt | Piyasa güvenini ve ifayı teminat altına alma | Zaman aşımıyla veya inkıtayla ortadan kalkmayan asli yükümlülük | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürekli fonksiyonlar ve asimptotik yakınsama | Zaman parametresi sonsuza giderken sıfırlanmayan, kesintiye uğramayan ve bir sınıra yapışık olarak devam eden kararlı durum akışı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Müteselsil ve kalıcı hukuki mükellefiyet | Bireyin statüsünden veya varoluşsal konumundan ötürü üzerinden hiçbir zaman düşmeyen, zamanaşımına uğramayan asli sorumluluk | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir zaman çokluğu veya tarafsız bir devamlılık olarak anlayıp, özneye yüklenen borç ve yakayı bırakmayan ceza ağırlığını hissetmemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | وصب, hem ilahi nizam karşısında varlığın bitimsiz teslimiyet borcunu (Nahl [16:52](https://lisan.digital/tr/ayet/16:52.md)) hem de haddi aşan bilinç için kaçışı olmayan yapışkan bir azabı (Sâffât [37:9](https://lisan.digital/tr/ayet/37:9.md)) ifade eder; nötr bir zaman süresi değil, varoluşsal bir mecburiyettir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahl [16:52](https://lisan.digital/tr/ayet/16:52.md)'deki dini sadece belirli vakitlerde yerine getirilen ritüellere indirgemek; oysa âyet, itaatin ve ahlaki borcun her nefeste ve kesintisiz biçimde yalnızca Allah'a ait olduğunu emreder |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca iki yerde geçmesine rağmen, uluhiyetin insandan talep ettiği itaatin mahiyetini (asla kesintiye uğramayan bir borç) ve nankörlüğün karşılaşacağı akıbetin kaçınılmazlığını en köklü biçimde karakterize eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik düzenin tek sahibine teslimiyetini anlatan tevhid ayetlerinde ve gayb âlemine tecavüz etmeye yeltenen karanlık odakların akıbetini tasvir eden tehdit ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin parçalı, dönemsel veya durumsal bir kabul olduğu zannını yıkar; dinin varoluşla kaim, daimi ve zimmetten düşmeyen bir hakikat olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bedene yapışıp ayrılmayan kronik maraz, geçmeyen sızı ve sonu gelmeyen çöl mesafesi.
- Soyut anlam: Bir hükmün, mükellefiyetin veya cezanın özneye raptolunarak kesintisiz ve zorunlu biçimde devam etmesi.
- Sistematik karşılık: Varlığın yaratıcısına karşı hiçbir an sakıt olmayan borçluluk hali ile haddi aşmanın doğurduğu kaçınılmaz ontolojik yaptırım.
- LaTeX modeli: $$\lim_{t \to \infty} \int_{0}^{t} \Omega(\tau) \, d\tau \neq 0 \quad \land \quad \forall t \, [R(t) \cap S(t) = S(t)]$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $t$ zamanı, $\Omega$ süreklilik arz eden varoluşsal etkiyi veya borcu, $R$ zorunlu bağlayıcı ilkeyi, $S$ ise mükellef veya muhatap özneyi temsil eder. Model, etkinin zaman sonsuza giderken asla kesilmediğini ve ilahi bağlayıcılık ile özne arasındaki yapışık ilişkinin her an bütünüyle korunduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Nahl 16:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/ayet/16:52.md) — وَاصِبًا

وَلَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَهُ الدِّينُ وَاصِبًا أَفَغَيْرَ اللَّهِ تَتَّقُونَ

Meal (IK): Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. Din de sürekli olarak O’nundur. Yoksa Allah’tan başkasından mı sakınıyorsunuz?

### [Saffat 37:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/ayet/37:9.md) — وَاصِبٌ

دُحُورًا وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ

Meal (IK): Kovularak. Ve onlar için sürekli bir azab vardır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Serçe ile işaret parmaklarının aralarıdır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والباء و وايء معهما
ص و ب، و ص ب، ص ب و، ب و ص، و ب ص، ب ي ص، ص أ ب، ص ب أ مستعملات
صوب:
الصَّوْبُ: المَطَرُ.
والصَّيِّبُ: سحابٌ ذو صَوْبٍ.
وقال اللهُ تعالى: أو كصَيِّبٍ من السماء الى قوله: وبَرْق.
وصابَ الغَيث بمكان كذا.
والصُّيّابُ: الخِيارُ من كلِّ شيءٍ، قال رؤبة: بَيْتُكَ من كِندةَ في الصُّيّابِ وصابَ السهمُ نحو الرَّميّة يُصوبُ صَيْبُويةً اذا قَصَدَ، وسَهْمٌ صائبٌ أي قاصد، قال: بَرمْيٍ ما تَصُوبُ به السِّهامُ الصَّوابُ: نَقيض الخَطَأ.
والتَصَوُّبُ: حَدَبٌ في حُدُور.
وتقول: صَوَّبْتُ الإناءَ ورأسَ الخَشَبةِ ونحوَه تصويباً اذا خَفَضتُه.
وكُرِهَ تصويب الرأس في الصلاة.
والعرب تقول للسائر في فلاة تُقَطعُ بالحَدْس اذا زاغَ عن القَصْد: أَقِمْ صَوْبَكَ أي قَصْدَكَ. وفلان مُستقيمُ الصَّوْب اذا لم يَزِغ عن قصده يميناً وشِمالاً في مسيره.
والصُّيّاب والصُّيّابة: أصلُ كلِّ قوم، قال ذو الرمّة: مَثاكيلُ من صُيّابةِ النُّوبِ نُوَّحُ أي من صَميم النُّوب.
والصّابُ: عُصارةُ شجرةٍ مُرَّةٍ، ويقال: هو عُصارة الصَّبِر، قال: قَطَعَ الغَيْظَ بصابِ ومَقِرْ.
وصب:
الوَصَبُ: المَرَضُ وتكسيره، وتقول: وَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً، وأصابَه الوصَب، والجمع أوصاب أي أوجاع فهو وَصِبٌ، وهو يَتوَصَبُ يجد وَجَعاً كما قال ذو الرمة:
تَشكُو الخشاش ومَجْرَى النِّسْعتَيْنِ كما		أَنَّ المريضُ الى عُوّادِه، الوَصِـبُ
والوُصُوبُ: دَيْمُومةُ الشيءِ، فهو واصِبٌ دائم، قال الله-عزّ وجَلَّ-: وله الدِّينُ واصِباً.
ومَفازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها من بُعدها.
صبو:
الصَّبْوُ والصَّبوَةُ: جَهلةُ الفُتُوَّة واللَّهوُ من الغَزَل.
ومنه التَّصابي والصِّبا، وصَبَا فلان الى فلان صَبوَةً.
والصِّبوَةُ: جماعة الصَّبيّ والصِّبيَةُ لغةٌ.
والصِّبَا: مصدر، يقال: رأيتُه في صِباه أي في صِغَره.
وامرأةٌ مُصْبٍ: كثيرة الصِّبيان.
وصابَى فلانٌ سيفَه يُصابيه اذا جَعَلَه في غِمْده مقلوباً.
والصَّبِيّانِ: رَأدا الحَنَكَيْن، قال: بينَ صَبيَّيْ لَحْيِهِ مَجَرْفَسا
والصَّبا: رِيحٌ تَستَقبل القِبلةَ، وصَبَتْ تَصبُو على معنى أنها تَحِنّ الى البيت لاستقبالها إيّاه.
بوص:
البَوْصُ: ان تَستَعجِلَ إنسناً في تَحميلكَه أمراً لا تَدَعُه يَتَمَهَّلُ في الرويّة أي في التقدير، قال:
فلا تعجَلْ عليَّ ولا تَبُصْني		فإِنْي إنْ تَبُصني أستبيصُ
أي لا تَعجَلْ عليَّ ولا تَفُتْني بأمرك.
وساروا خِمْساً بائصاً أي مُعْجلاً مُلِحّاً.
والبُوصُ: عجيزة المرأة، قال ابو الدُّقَيْش: بُوصُها لِين شَحْمةِ عَجيزتها.
والبُوصِيُّ: ضربٌ من السُّفُن.
وبص:
وَبَصَ الشيءُ يَبِصُ وَبيصاً أي بَرَق، قال: قد رابني من شَيْبَتي الوَبيصُ واِنَّه لَوابِصةُ سَمْعٍ أي يَسمَعُ كلاماً فيعتمِدُ عليه ويظُنُّه ولمّا يكن منه على ثقة، وتقول: هو وابصة سَمعٍ بفلان، ووابِصةُ سَمْعٍ بهذا الأمر.
وفي الحديث: رأيتُ وَبيصَ الطِّيبَ في مَفارق رسول الله- صلّى اللهُ عليه وسلّم- وهو مُحرِمٌ. أي بَريقَه.
وأوْبَصَت النارُ عند القَدْح اذا ظَهَرَتْ. وأَوَبَصَتِ الأرض: أوّلُ ما يظهر من نَباتها. ورجلٌ وَبّاصٌ: بَرّاق اللّون.
والوابِصة: موضع.
بيص:
يقال: هو في حَيْصَ بَيْصَ أي في اختِلاط من أمرٍ لا مَخرَجَ له منه.
ومن قال: حِيصَ بَيصَ أخرجَه مَخرَجَ الفعل الماضي، ومعناه: كأنَّ الأرض حِيطَتْ عليه فليس يجدُ عنها مذهبَاً.
وبَيْص شيعة لِحَيْص.
صأب:
والصُّؤابةُ واحدةُ الصِّئبان، وهي بَيْضَةُ البُرْغُوث ونحوهِ من القُمَّل وغيره.
وقد صَئِبَ رأسُه.
ويقال: شَرِبَ من الماء حتى صَئِبَ أي أفرَط في الرِّيِّ.
صبأ:
وصَبَأَ فلانٌ أي دانَ بدِينِ الصَّابئين، وهم قوم دِينُهم شبيهٌ بدين النّصارَى إلا أنَّ قِبْلَتَهم نحو مَهَبِّ الجَنوبِ، حِيالَ مُنتَصَف النهار، يزعُمُون أنّهم على دين نُوحٍ، وهم كاذبون.
ويقال: صَبَأتَ يا هذا.
وضَبَأَ نابُ البعير اذا طَلَع حَدُّه، وهو يَصْبَأ صُبُوءاً.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الباء** و **وايء** معهما
**ص و ب**، و **ص ب**، **ص ب و**، **ب و ص**، و **ب ص**، **ب ي ص**، **ص أ ب**، **ص ب أ** مستعملات

**صوب**:
**الصَّوْبُ**: yağmur.
Ve **الصَّيِّبُ**: **صَوْبٍ** sahibi bir bulut.
Ve Allah Teâlâ dedi: “أو كصَيِّبٍ من السماء” “وبَرْق” sözüne kadar.
Ve **وصابَ** sağanak yağmur falan yerde.
Ve **الصُّيّابُ**: her şeyin seçkini; Rü’be dedi:
بَيْتُكَ من كِندةَ في الصُّيّابِ
Ve ok, hedefe doğru **وصابَ**; kastettiği zaman **يُصوبُ** **صَيْبُويةً**. Ve **سَهْمٌ صائبٌ**: yani kasteden; dedi:
بَرمْيٍ ما تَصُوبُ به السِّهامُ
**الصَّوابُ**: hatânın zıddı.
Ve **التَصَوُّبُ**: inişte bir kamburluk.
Ve dersin: kabı ve tahta başını ve benzerini, onu alçalttığım zaman, **تصويباً** olarak **صَوَّبْتُ**.
Ve namazda başı **تصويب** etmek kerih görüldü.
Ve Araplar, sezgiyle kat edilen bir çöldeki yürüyene, kasttan saptığı zaman: “**أَقِمْ صَوْبَكَ**” derler; yani kastını. Ve falan kimse, yürüyüşünde kastından sağa ve sola sapmadığı zaman **مُستقيمُ الصَّوْب**tur.
Ve **الصُّيّاب** ve **الصُّيّابة**: her kavmin aslı; Zü’r-Rumme dedi:
مَثاكيلُ من صُيّابةِ النُّوبِ نُوَّحُ
yani **النُّوب**un özünden.
Ve **الصّابُ**: acı bir ağacın özsuyu; ve denilir ki: o, **الصَّبِر**in özsuyudur; dedi:
قَطَعَ الغَيْظَ بصابِ ومَقِرْ

**وصب**:
**الوَصَبُ**: hastalık ve onun çoğulu. Ve dersin: **وَصِبَ** **يَوْصَبُ** **وَصَباً**; ve ona **الوصَب** isabet etti. Çoğulu **أوصاب** yani ağrılar; o hâlde o **وَصِبٌ**dur. Ve o **يَتوَصَبُ**: bir ağrı bulur; Zü’r-Rumme’nin dediği gibi:
تَشكُو الخشاش ومَجْرَى النِّسْعتَيْنِ كما		أَنَّ المريضُ الى عُوّادِه، الوَصِـبُ
Ve **الوُصُوبُ**: şeyin sürekliliği; o hâlde o **واصِبٌ**dur, sürekli. Allah -azze ve celle- dedi: “وله الدِّينُ واصِباً”.
Ve **مَفازةٌ واصِبة**: uzak; uzaklığından dolayı onun için bir son yoktur.

**صبو**:
**الصَّبْوُ** ve **الصَّبوَةُ**: gençlik cahilliği ve gazelden olan eğlence.
Ve ondan **التَّصابي** ve **الصِّبا**; ve falan kimse falana **صَبَا** etti, **صَبوَةً**.
Ve **الصِّبوَةُ**: **الصَّبيّ** topluluğu; ve **الصِّبيَةُ** bir dildir (lehçedir).
Ve **الصِّبَا**: mastardır; denilir ki: onu **صِباه**ında gördüm; yani küçüklüğünde.
Ve **امرأةٌ مُصْبٍ**: çocukları çok olan.
Ve falan kimse kılıcını **وصابَى** eder, onu **يُصابيه**: onu kınına ters olarak koyduğu zaman.
Ve **الصَّبِيّانِ**: iki çenenin iki çıkıntısı; dedi:
بينَ صَبيَّيْ لَحْيِهِ مَجَرْفَسا
Ve **الصَّبا**: kıbleyi karşılayan bir rüzgâr. Ve **صَبَتْ** **تَصبُو**: onu karşılamasından dolayı, ev’e (Kâbe’ye) özlem duyar mânâsı üzere.

**بوص**:
**البَوْصُ**: bir insana, onu düşünmede yani takdirde ağır davranmaya bırakmayarak, yüklediğin bir işte acele ettirmen; dedi:
فلا تعجَلْ عليَّ ولا تَبُصْني		فإِنْي إنْ تَبُصني أستبيصُ
yani bana acele etme ve işinde beni geçirme (fırsat bırakmadan sıkıştırma).
Ve “**خِمْساً بائصاً**” yürüdüler: yani acele ettiren, ısrarcı.
Ve **البُوصُ**: kadının kalçası; Ebû’d-Dukayş dedi: **بُوصُها**: kalçasının yağının yumuşaklığı.
Ve **البُوصِيُّ**: gemilerden bir tür.

**وبص**:
Şey **وَبَصَ** eder, **يَبِصُ** **وَبيصاً**: yani parladı. Dedi:
قد رابني من شَيْبَتي الوَبيصُ
Ve “**لَوابِصةُ سَمْعٍ**”: yani bir söz işitir de ona dayanır ve onu zanneder; hâlbuki ondan emin olmamıştır. Ve dersin: o, falan kimse hakkında **وابصة سَمعٍ**dir; ve bu iş hakkında **وابِصةُ سَمْعٍ**dir.
Ve hadiste: “Resûlullah’ın -Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun- ihramlı iken saç ayrımlarında **وَبيصَ الطِّيبَ** gördüm.” yani onun parıltısını.
Ve ateş, çakmada göründüğü zaman **أوْبَصَت**. Ve yer **أَوَبَصَت**: bitkisinden görünen ilk şey. Ve **رجلٌ وَبّاصٌ**: rengi parlak.
Ve **الوابِصة**: bir yer.

**بيص**:
Denilir ki: o, **حَيْصَ بَيْصَ** içindedir; yani kendisinden çıkış olmayan bir işte karışıklık içindedir.
Ve kim “**حِيصَ بَيصَ**” derse, onu geçmiş fiil kalıbında çıkarır; mânâsı: sanki yer ona kuşatılmıştır da ondan bir gidiş yolu bulamaz.
Ve **بَيْص**: **لِحَيْص** için bir taraftar topluluğudur.

**صأب**:
Ve **الصُّؤابةُ**: **الصِّئبان**ın bir tanesi; o, pire yumurtası ve benzeri olan bit ve başkalarının yumurtasıdır.
Ve onun başı **صَئِبَ** oldu.
Ve denilir ki: sudan içti, ta ki **صَئِبَ**; yani kanmada aşırı gitti.

**صبأ**:
Ve falan kimse **صَبَأَ** etti: yani **الصَّابئين**in diniyle dindar oldu; onlar, dinleri Hristiyanların dinine benzer bir kavimdir; ancak kıbleleri güney rüzgârının estiği tarafa doğrudur, öğle vaktinin ortası hizasına. Nûh’un dini üzere olduklarını iddia ederler; hâlbuki onlar yalancıdırlar.
Ve denilir ki: “**صَبَأتَ** يا هذا.”
Ve devenin azı dişi, keskin ucu çıktığı zaman **ضَبَأَ**; ve o, **صُبُوءاً** olarak **يَصْبَأ** eder.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَصَبُ: المرض. وقد وَصِبَ الرجل يَوْصَبُ فهو وَصِبٌ، وأوصبه الله فهو مُوصَبٌ. والمُوَصَّبُ بالتشديد: الكثير الأوجاع. ووَصَبَ الشيءُ يَصِبُ وُصوباً، أي دام. تقول: وَصَبَ الرجلُ على الأمر، إذا واظب عليه. قال تعالى: "ولهم عذابٌ واصِبٌ"، "وله الدينُ واصِباً". قال الفراء: دائماً. ومفازة واصبة: بعيدةٌ لا غاية لها. وأوصب القومُ على الشيء، إذا ثابروا عليه.

##### Türkçe

**الوَصَبُ**: hastalık. Ve gerçekten adam **وَصِبَ** **يَوْصَبُ**; artık o **وَصِبٌ**’dur. Ve Allah onu **أوصبه**; artık o **مُوصَبٌ**’dur. Ve şeddeli olarak **المُوَصَّبُ**: çokça ağrıları olan. Ve şey **وَصَبَ** **يَصِبُ** **وُصوباً**; yani devam etti. Dersin ki: adam iş üzerine **وَصَبَ**, ona devamlılık gösterdiği zaman. Yüce Allah dedi ki: “Ve onlar için **واصِبٌ** bir azap vardır”, “Ve O’nun için din **واصِباً**dır.” Ferrâ dedi ki: daima. Ve **واصبة** bir çöl: uzak, kendisi için bir sonu olmayan. Ve kavim şey üzerine **أوصب**; ona sebat ettikleri zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ب ( و ا ي ء )
صيب ، صأب ، صبا ، بوص ، وصب ، وبص ، أبص ، بصا .
صيب : ثعلب عن ابن الأعرابي : صابَ : إذا أَصابَ . وصابَ : إذا انصَبّ ؛ وقال الله جلّ وعزّ : ( أَوْ كَصَيِّبٍ ) ( البقرة : 19 ) .
قال الزَّجاج : الصيِّبُ في اللغة : المطر : وكلُّ نازلٍ من عُلْوٍ إلى استِفالٍ فقد صابَ يَصُوبُ ، وأنشد :
كأنهُم صابَتْ عليهمْ سحابةٌ
صَواعقُها لطَيْرِهِنَّ ذَبِيبُ
وقال الليث : الصَّوْبُ : المَطَرُ . والصيِّب : سحاب ذو صَوْب . وصابَ الغيثُ بمكان كذا وكذا ، وصابَ السهمُ نحو الرَّمِيَّة يَصُوب صَيْبُوبَةً : إذا قَصَدَ ، وإنه لسهمٌ صائِبٌ ، أي : قاصِدٌ . والصوابُ : نقيضُ الخطأ . والتصوّبُ : حَدْبٌ في حُدُور .
وصَوّبتُ الإناءَ ورأسَ الخشبةِ تصويباً : إذا خَفَضْتَه .
وكُرِه تصويب الرأس في الصَّلاة .
والعرَبُ تقول للسائر في فَلاةٍ تُقطَع بالحَدْس إذا زَاغَ عن القَصْد : أقِمْ صَوْبَك ، أي : قَصْدَك .
وفلانٌ مستقيم الصَّوْب : إذا لم يَزِغْ عن قَصْده يميناً وشِمالاً في مَسيره .
وقال الأصمعيّ : يقال : أصاب فلانٌ الصواب فأَخطأَ الجواب ؛ معناه : أنه قَصَد قَصْد الصواب ، وأَرادَه فأَخطأَ مُرادَه ولم يُصِب .
وقال غيره في قوله تعالى : ( الرِّيحَ تَجْرِى بِأَمْرِهِ رُخَآءً حَيْثُ ) ( ص : 36 ) ، أي : حيث أراد أنه يصيب .
ويقال : صابَ السهمُ الرمِيّة يَصوبها وأَصابها : إذا قَصدها .
وقال الزَّجَّاج : أجمعَ النحويّون على أن حَكَوْا مصائب في جمع مُصيبة بالهمز ، وأَجمعوا على أنّ الاختيارَ مصاوِب ؛ ومصائب عندهم بالهمز من الشاذّ .
قال : وهذا عندي إنما هو بدل من الواو المكسورة ، كما قالوا وِسادة وإسادَة .
قال : وزعم الأخفشُ أنّ مَصائب إنما وقعت الهمزة فيها بدلاً من الواو ، لأنها أُعِلّت في مُصيبة .
قال الزّجّاج : وهذا رديء ، لأنه يُلزم أن يقالَ في مَقام : مَقائم ، وفي مَعونة : مَعَائن .
وقال أحمدُ بنُ يحيى : مُصيبة كانت في الأصل مُصْوِبَة ، ومثلُه أقيموا الصلاة ، أصلُه أَقْوِموا ، فألقَوْا حركةَ الواو على القاف فانكسرتْ ، وقلَبُوا الواوَ ياءً لكسرة القاف .
وقال الفرّاء : يُجْمَع الفُواق أَفْيِقَة ، والأصل أفْوِقَة .
وقال ابن بَزُرج : تركتُ الناسَ على مَصاباتِهم ، أي : على طبقاتهم ومَنازلهم .
وقال ابن السكّيت : في عَقْل فلان صابةٌ ، أي : كأنه مجنون .
ويقال للمجنون : مُصاب . والصُّوبة : الكُثْبة من تُرابٍ أو غيره .
أبو عُبَيد : فلانٌ من صُيَّابةِ قومِه ، أي : من مُصَاصِهم وأخلَصِهم نَسَباً .
وقال غيره : من صُوَّابة قومِه مثله .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : الصَّابُ والسَّلَع ضَرْبان من الشَّجر مُرّان .
وقال الليث : الصابُ : عُصارةُ شجر مُرَ .
ابن الأعرابي : المِصْوَبُ : المِغْرفَة .
صأب : أبو عُبَيد عن الفرّاء ، وثعلب عن ابن الأعرابي : صَئِبَ من الماء : إذا كَثُر شُرْبُه . وزاد ابن الأعرابيّ : صَئِمَ بمعناه ، وكذلك قَئبَ وذَئِجَ .
وقال اللِّحياني : صَئِب وصَئِمَ : إذا رَوِي وامتلأَ ، وكذلك زَئِمَ .
أبو عُبَيدة : الصِّئبان : ما يتحبَّبُ من الْجَليد كاللّؤلؤ الصِّغار ، وأنشد :
فأَضحَى وصِئبانُ الصَّقيع كأنّه
جُمانٌ بضاحِي مَتْنِه يتحدَّرُ
وقال اللّيث : الصُؤَابة : واحدةُ الصِّئْبان وهي بَيْضة القَمْل والبُرغُوت .
وصب : قال اللّيث : الوَصَبُ : المَرَض ، وتكسيرُه والجميعُ الأوْصاب .
ورجلٌ وَصِبٌ ، وقد وَصِبَ يَوْصَب وَصَباً ، وأصابه وصيب : أي وجع .
قال : والوُصوبُ : دَيْمُومَةُ الشيء .
قال الله تعالى : ( وَلَهُ الدِّينُ وَاصِبًا ) ( النحل : 52 ) .
قال أبو إسحاق : قيل في معناه : دائماً ، أي : إنَّ طاعته دائمةٌ واجبة أبداً .
قال : ويجوز والله أعلم أن يكون ) وَلَهُ الدِّينُ وَاصِبًا ( أي : له الدينُ والطاعة ، رَضِيَ العبدُ بما يُؤمَر به أو لم يَرْضَ به ، سَهُل عليه أو لم يَسْهلُ ؛ فله الدِّينُ وإن كان فيه الوَصَب .
والوَصَبُ : شدّة التَّعَب .
وقوله : ( جَانِبٍ دُحُوراً وَلَهُمْ عَذابٌ وَاصِبٌ ) ( الصافات : 9 ) ، أي : دائم ، وقيل : مُوجِع .
ويقال : واظَبَ على الشَيء وواصَبَ عليه : إذا ثابَرَ عليه .
وبص : الليث وغيرُه : الوَبيصُ : البَريق ، وقد وَبَص الشيءُ يبِيصُ وَبِيصاً ، وإن فلاناً لوَابِصَةُ سَمْعٍ : إذا كان يَسْمع كلاماً فيعتمد عليه ويظنّه ولمَّا يكن على ثقة ، يقال : هو وابصةُ سَمعٍ بفلان ، ووابصةُ سمع بهذا الأمر .
وفي الحديث : ( رأيتُ وبِيص الطِّيب في مَفارِق رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وهو مُحرِم ) ، أي : بَرِيقَه . وأَوْبَصَت النارُ عند القَدْح : إذا ظَهَرتْ . وأوبصَت الأرضُ : أوّل ما يَظْهر من نَباتها . ورجلٌ وبّاص : بَرّاق اللَّون .
وقال الفراء : في أسماء الشهور : وَبْصان شهر ربيع الآخَر .
وقال ابن الأعرابيّ : الوَبِيصة والوابِصةُ : النار .
عَمْرو عن أبيه : هو القَمَر ، والوَبّاص .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : وقع القومُ في حَيْص بَيْصَ ، أي : في اختلاطٍ من أمرٍ لا مَخرَجَ لهم منه .
قال : وقال الكسائيّ : وقَع في حِيْصَ بِيصَ ، بكسر الحاء والباء .
وقال غيره : وقع حَيْصَ بَيْصَ .
وقال ابن الأعرابي : البَيْصُ : الضِّيق والشّدّة .
صبا : قال الله جلّ وعزّ مخبِراً عن يوسفَ : ( وَإِلاَّ تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ ) ( يوسف : 33 ) .
قال أبو الهيثم فيما أخبَرَني المنذريُّ عنه ، يقال : صَبَا فلانٌ إلى فلانَة ، وَصَبا لها يَصْبو صَباً مَنْقوصٌ ، وصَبْوَةً : أي : مالَ إليها .
قال : وصَبَا يَصبُو فهو صاب وصَبِيٌّ ، مثل قادِر وقَدِير .
قال : وقال بعضُهم : إذا قالوا صَبيٌّ فهو بمعنى فَعُول ، وهو الكثير الإتيان للصِّبَا .
قال : وهذا خطأ ، لو كان كذلك لقالوا : صَبُوٌّ ، كما قالوا : دَعُوٌّ وسَمُوٌّ ولَهُوٌّ في ذوات الواو ، وأمّا البَكِيُّ فهو بمعنى فَعُول ، أي : كثيرُ البكاء ، لأن أصله بَكُويٌ .
وأَنْشَدَ :
وإنّما يَأتي الصِّبَا الصَّبِيُّ
وقال الليث : الصَّبْوَةُ : جَهْلةُ الفُتُوة واللّهو من الغَزَل ، ومنه التّصابي والصِّبا .
قال : والصِّبْوة : جمعُ الصَّبِي ، والصِّبْيةُ لغة ، والمصدر الصِّبا . يقال : رأيتُه في صِباه ، أي : في صِغَرِه .
وقال غيرُه : يقال : رأيتُه في صَبائه ، أي : في صِغَره . وامرأة مُصْبٍ بلا هاء : معها صَبِيّ .
قال : وإذا أَغمَد الرجلُ سيفَه مقلوباً قيل : قد صابى سيفَه يُصابيه .
قال : والصَّبِيُّ من السّيف : ما دُون الظَّبَة قَليلاً . والصَّبِيُّ من القَدَم ما بين حِمَارَتِها إلى الأصابع .
وقال شمر : الصَّبِيّان : مُلتقَى اللَّحيين الأسفَلين .
وقال أبو زيد : الصَّبِيَان : ما دَقّ من أسافل اللَّحْيين .
قال : والرَّأْدانِ : هما أعلى اللَّحيين عند الماضِغَين ، ويقال : الرُّؤْدانِ أيضاً .
والصَّبا : ريحٌ معروفةٌ تُقابِل الدَّبور ، وقد صَبَت الريحُ تَصْبو . ويقال : صابَى البعيرُ مَشافِرَه : إذا قَلَبها عند الشُّرب .
وقال ابنُ مقبل يذكر إِبلاً :
يُصابِينَها وهي مَثْنِيّةٌ
كثَنْيِ السُّبوتِ حُذِينَ المِثَالا
وقال أبو زيد : صابَيْنا عن الحَمْض ، أي : عَدَلْنا . ويقال : صابى رُمْحَه : إذا حَدَر سنانَه إلى الأرض للطعن .
وقال النابغة الجعديّ :
مُصابَين خِرْصَانَ الرماحِ كأنّنا
لأعدائنا نُكْبٌ إذا الطَّعْنُ أفْقَرا
ويقال : أصبَى فلانُ عِرْسَ فلانٍ : إذا استمالَها .
وقال ابن شميل : يقال للجارية صبيّة وصَبِيٌّ ، وصَبَايا للجماعة ، والصِّبْيَان : الغِلْمان .
وقال أبو زيد : صَبَأَ الرجلُ في دينه يَصْبَأُ صُبُوءاً : إذا كان صابئاً .
وقال أبو إسحاق في قوله : ( وَالصَّابِئِينَ ) ( البقرة : 62 ) ، معناه الخارِجِين من دين إلى دين ، يقال : صبَأَ فلانٌ يَصْبَأَ : إذا خرجَ من دِينه .
قال : وصَبَأَتِ النجوم : إذا ظَهرتْ ، وصَبَأ نابُه : إذا خرجَ ، يَصْبَأُ صُبُوءاً .
قال الليث : الصابئُون : قوم يُشبِه دينهُم دينَ النّصارى ، إلا أن قِبلتَهم نحوَ مَهَبّ الجَنوب ، يَزعمون أنّهم على دِين نوح ، وهم كاذبون .
وكان يقال للّرجل إذا أسلم في زمن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قد صَبَأَ ؛ عَنَوْا أنه خرج من دِينٍ إلى دينٍ .
وقال أبو زيد : أصبأْتُ القومَ إصبَاءً ، وذلك إذا هجمتَ عليهم وأنت لا تَشعُر بمكانهم وأنشد :
هَوَى عليهمْ مُصْبِئاً مُنْقَضَّاً
وقال أبو زيد : يقال : صَبَأْتُ على القَوْم صَبْأٌ وصَبَعْتُ ، وهو أن يَدُلَّ عليهم غيرهم .
وقد فسرت قوله : لتعودن صُبّاً ، في باب المضاعف بما فيه الكفاية .
وسئل ابن الأعرابيّ عنه فقال : إنما هو ( أساود صُبَّى ) معناه : أنّهم مجتمعون جماعات ، ويقتتلون فيكونون كالحيات التي تميل بعضها على بعض ؛ يقال : صبا عليه : إذا خرج عليه بالعداوة .
وقال ابن الأعرابيّ : صَبَأَ عليه : إذا خرج عليه ، ومالَ عليه بالعداوة . وجعلَ قوله عليه السلام : ( لَتَعُوُدُنَّ فيها أساوِدَ صُبيَّ ) فُعَّلاً من هذا ، خُفِّف همزُهُ ، أراد أنّهم كالحيات التي يَميل بعضُها على بعض .
بوص : أبو عُبَيد : البُوصُ : العَجُز بضم الباء ، والبَوْصُ : اللَّوْنُ ، بفتح الباء . والبَوصُ : الفَوْت والسَّبْق ؛ يقال : باصَني الرجل ، أي : فاتني وسَبَقني .
وقال الليث : البَوْص : أن تَستعجِل إنساناً في تَحمِيلكَه أمراً لا تَدَعُه يتمهّل فيه ، وأَنشدَ :
فلا تعْجل عليّ ولا تَبُصني
ودالِكْني فإني ذُو دَلاَلِ
وسارَ القومُ خِمْساً بائصاً ، أي : معجلاً مُلِحّاً .
قال : والبُوصِيُّ : ضَرْبٌ من السُّفُن ، وقال :
كَسُكَّانِ بُوصِيَ بِدَجْلَةَ مُصْعِدِ
وقال أبو عَمْرو : البُوصِيُّ : زَوْرَقٌ ، وليس بالملاّح .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : بَوَّصَ : إذا سَبَق . وبَوَّص : إذا سَبَق في الْحَلْبة . وبَوَّص : إذا صفا لونه ، وبَوَّص : إذا عظم بوصه .
الفراء : أبص يأبص وهَبِصَ يَهْبَص : إذا أَرِنَ ونَشِط .
بصا : سَلَمةُ عن الفَرَّاء قال : بصا : إذا اسْتَقْصَى على غَريمِه .
وقال أبو عمرو : البِصَاءُ : أن تَسْتَقْصِيَ الخِصاءَ ؛ يقالُ منه : خَصِيٌّ بَصِيٌّ . والله أعلم .

##### Türkçe

ص ب ( **و ا ي ء** )
**صيب** ، **صأب** ، **صبا** ، **بوص** ، **وصب** ، **وبص** ، **أبص** ، **بصا** .

**صيب** : Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **صابَ**: **أَصابَ** ettiği zaman. Ve **صابَ**: **انصَبّ** olduğu zaman; Allah yüce ve azîz şöyle dedi: ( **أَوْ كَصَيِّبٍ** ) (Bakara: 19).

Ez-Zeccâc dedi: **الصيِّبُ** dilde: yağmur; ve her yukarıdan aşağıya inen şey, muhakkak **صابَ يَصُوبُ** olmuştur; ve şu beyti şahit getirdi:
كأنهُم صابَتْ عليهمْ سحابةٌ
صَواعقُها لطَيْرِهِنَّ ذَبِيبُ

El-Leys dedi: **الصَّوْبُ**: yağmur. Ve **الصيِّب**: **صَوْب** sahibi bulut. Ve **صابَ** sağanak şu ve şu yerde; ve ok, hedefe doğru **صابَ** eder, **يَصُوب صَيْبُوبَةً**: kastettiği zaman; ve o, muhakkak **سهمٌ صائِبٌ**dir, yani: kasteden. Ve **الصوابُ**: hatânın zıddı. Ve **التصوّبُ**: inişte bir kamburluk (eğim).

Ve kabı ve tahta başını **تصويباً** ile **صَوّبتُ**: onu alçalttığın zaman.

Ve namazda başı **تصويب** etmek kerih görüldü.

Ve Araplar, hadsle kesilen bir çorak yerde yürüyene, kasttan saptığı zaman: “**أقِمْ صَوْبَك**” der; yani: kastını.

Ve falan **مستقيم الصَّوْب**dur: yürüyüşünde kastından sağa ve sola sapmadığı zaman.

El-Asmaʿî dedi: denir ki: falan **أصاب** etti **الصواب**ı, fakat **أَخطأَ** etti cevabı; manası: doğru kastın kastını kastetti ve onu istedi, fakat muradını şaşırdı ve isabet etmedi.

Başkası, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ( **الرِّيحَ تَجْرِى بِأَمْرِهِ رُخَآءً حَيْثُ** ) (Sâd: 36), yani: istediği yer; yani isabet eder.

Ve denir: ok hedefi **صابَ** eder, onu **يَصوبها** ve onu **أَصابها**: onu kastettiği zaman.

Ez-Zeccâc dedi: nahivciler, **مُصيبة**nin cemʿinde hemze ile **مصائب** diye hikâye ettikleri hususunda icmâ ettiler; ve tercih edilenin **مصاوِب** olduğu üzerinde icmâ ettiler; ve **مصائب** onların yanında hemze ile şâz olandandır.

Dedi: bu, benim yanımda ancak kırık vâvdan bedeldir; nitekim **وِسادة** ve **إسادَة** dediler.

Dedi: el-Ahfeş, **مَصائب**te hemzenin ancak vâvdan bedel olarak vâki olduğunu iddia etti; çünkü **مُصيبة**de iʿlâl edildi.

Ez-Zeccâc dedi: bu kötüdür; çünkü **مَقام**da **مَقائم**, ve **مَعونة**da **مَعَائن** denmesini gerektirir.

Ahmed b. Yahyâ dedi: **مُصيبة** aslında **مُصْوِبَة** idi; bunun benzeri **أقيموا الصلاة**dır; aslı **أَقْوِموا**dur; vâvın harekesini kāfa attılar da kāf kesrelendi; ve kāfın kesresi sebebiyle vâvı yâ’ya çevirdiler.

El-Ferrâ dedi: **الفُواق** **أَفْيِقَة** diye cemʿ edilir; aslı **أفْوِقَة**dir.

İbn Bezurc dedi: insanları **مَصاباتِهم** üzere bıraktım; yani: tabakaları ve menzilleri üzere.

İbnü’s-Sikkît dedi: falanın aklında bir **صابةٌ** vardır; yani: sanki o delidir.

Ve deliye **مُصاب** denir. Ve **الصُّوبة**: topraktan veya başkasından bir yığın.

Ebû ʿUbeyd: falan, kavminin **صُيَّابةِ**sindendir; yani: onların özlerinden ve nesepçe en halislerindendir.

Başkası dedi: kavminin **صُوَّابة**sinden; bunun gibidir.

Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: **الصَّابُ** ve **السَّلَع** acı iki ağaç türüdür.

El-Leys dedi: **الصابُ**: acı bir ağacın özsuyu.

İbnü’l-Aʿrâbî: **المِصْوَبُ**: kepçe.

**صأب** : Ebû ʿUbeyd, el-Ferrâ’dan; ve Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: sudan **صَئِبَ**: içmesi çoğaldığı zaman. İbnü’l-Aʿrâbî artırdı: **صَئِمَ** onun manasıyladır; ve bunun gibi **قَئبَ** ve **ذَئِجَ**.

El-Lihyânî dedi: **صَئِب** ve **صَئِمَ**: kandığı ve dolduğu zaman; ve bunun gibi **زَئِمَ**.

Ebû ʿUbeyde: **الصِّئبان**: küçük inciler gibi buzdan tanelenen şey; ve şu beyti şahit getirdi:
فأَضحَى وصِئبانُ الصَّقيع كأنّه
جُمانٌ بضاحِي مَتْنِه يتحدَّرُ

El-Leys dedi: **الصُؤَابة**: **الصِّئْبان**ın bir tanesi; o da bitin ve pire’nin yumurtasıdır.

**وصب** : El-Leys dedi: **الوَصَبُ**: hastalık; onun kırması ve çoğulu **الأوْصاب**dır.

Ve bir adam **وَصِبٌ**dur; ve **وَصِبَ يَوْصَب وَصَباً** olmuştur; ve ona **وصيب** isabet etti: yani ağrı.

Dedi: **الوُصوبُ**: şeyin sürekliliğidir.

Yüce Allah dedi: ( **وَلَهُ الدِّينُ وَاصِبًا** ) (Nahl: 52).

Ebû İshâk dedi: manasında şöyle denildi: daim; yani: O’na itaat daima ebediyen vaciptir.

Dedi: ve caizdir—Allah daha iyi bilir—( **وَلَهُ الدِّينُ وَاصِبًا** ) olması: yani din ve itaat O’nundur; kul emrolunduğu şeye razı oldu veya razı olmadı, ona kolay geldi veya kolay gelmedi; din O’nundur, her ne kadar onda **الوَصَب** bulunsa da.

Ve **الوَصَبُ**: yorgunluğun şiddeti.

Ve O’nun sözü: ( **جَانِبٍ دُحُوراً وَلَهُمْ عَذابٌ وَاصِبٌ** ) (Sâffât: 9), yani: daim; ve denildi: acı veren.

Ve denir: bir şey üzerine **واظَبَ** etti ve onun üzerine **واصَبَ** etti: sebat ettiği zaman.

**وبص** : El-Leys ve başkası: **الوَبيصُ**: parıltı; ve şey **وَبَص** eder, **يبِيصُ وَبِيصاً**; ve falan, muhakkak **لوَابِصَةُ سَمْعٍ**dır: bir söz işittiği zaman ona dayanır ve onu zanneder, hâlbuki güven üzere olmamıştır; denir: o, falan hakkında **وابصةُ سَمعٍ**dır; ve bu iş hakkında **وابصةُ سمع**dır.

Hadiste: (Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) saç ayrımlarında, o ihramlı iken, güzel kokunun **وبِيص**ini gördüm), yani: onun parıltısını. Ve ateş, çakmada **أَوْبَصَت**: göründüğü zaman. Ve yer **أوبصَت**: bitkisinden ilk görünen şey. Ve bir adam **وبّاص**: rengi parlak.

El-Ferrâ dedi: ayların adlarında: **وَبْصان** Rebîʿü’l-âhir ayıdır.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الوَبِيصة** ve **الوابِصةُ**: ateş.

ʿAmr, babasından: o, aydır; ve **الوَبّاص**.

Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: kavim **حَيْص بَيْصَ** içine düştü; yani: kendileri için çıkış olmayan bir işten bir karışıklık içine.

Dedi: ve el-Kisâî dedi: **حِيْصَ بِيصَ**, hâ ve bâ’nın kesresiyle.

Başkası dedi: **حَيْصَ بَيْصَ**a düştü.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **البَيْصُ**: darlık ve şiddet.

**صبا** : Allah yüce ve azîz, Yûsuf’tan haber vererek dedi: ( **وَإِلاَّ تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ** ) (Yûsuf: 33).

Ebû’l-Heysem dedi—el-Münzirî’nin bana ondan haber verdiği üzere—denir: falan, falancaya **صَبَا** etti; ve onun için **صَبا** etti, **يَصْبو صَباً** (nâkıs), ve **صَبْوَةً**: yani ona meyletti.

Dedi: ve **صَبَا يَصبُو**; o **صاب**dır ve **صَبِيٌّ**dür; **قادِر** ve **قَدِير** gibi.

Dedi: ve bazısı dedi: **صَبيٌّ** dedikleri zaman o, **فَعُول** manasınadır; ve **الصِّبَا**ya çokça gelen kimsedir.

Dedi: bu hatadır; eğer öyle olsaydı **صَبُوٌّ** derlerdi; nitekim vâvlılarda **دَعُوٌّ** ve **سَمُوٌّ** ve **لَهُوٌّ** dediler; ama **البَكِيُّ** **فَعُول** manasınadır; yani: çok ağlayan; çünkü aslı **بَكُويٌ**dir.

Ve şu beyti okudu:
وإنّما يَأتي الصِّبَا الصَّبِيُّ

El-Leys dedi: **الصَّبْوَةُ**: gençliğin cahilliği ve gazelden olan eğlence; ondan **التّصابي** ve **الصِّبا**.

Dedi: ve **الصِّبْوة**: **الصَّبِي**nin cemʿidir; ve **الصِّبْيةُ** bir lehçedir; ve mastar **الصِّبا**dır. Denir: onu **صِباه**ında gördüm; yani: küçüklüğünde.

Başkası dedi: denir: onu **صَبائه**nda gördüm; yani: küçüklüğünde. Ve **مُصْبٍ** (hâ’sız) bir kadın: yanında bir **صَبِيّ** vardır.

Dedi: adam kılıcını ters olarak kınına soktuğu zaman: kılıcını **صابى** etti, onu **يُصابيه** denir.

Dedi: kılıçtan **الصَّبِيُّ**: ağız kısmının biraz aşağısı. Ve ayaktan **الصَّبِيُّ**: topuğundan parmaklara kadar olan yer.

Şemmer dedi: **الصَّبِيّان**: iki alt çenenin birleştiği yer.

Ebû Zeyd dedi: **الصَّبِيَان**: iki çenenin alt taraflarından ince olan kısım.

Dedi: **الرَّأْدانِ**: iki çenenin üst tarafı, azı dişlerinin yanında; ve **الرُّؤْدانِ** da denir.

Ve **الصَّبا**: **الدَّبور**a karşı olan bilinen bir rüzgâr; ve rüzgâr **صَبَت** eder, **تَصْبو**. Ve denir: deve, içmede dudaklarını çevirdiği zaman, dudaklarını **صابَى** etti.

İbn Mukbil, develeri zikrederek dedi:
يُصابِينَها وهي مَثْنِيّةٌ
كثَنْيِ السُّبوتِ حُذِينَ المِثَالا

Ebû Zeyd dedi: **صابَيْنا** ettik **عن الحَمْض**; yani: saptık. Ve denir: mızrağını **صابى** etti: ucunu saplamak için yere doğru indirdiği zaman.

En-Nâbiga el-Caʿdî dedi:
مُصابَين خِرْصَانَ الرماحِ كأنّنا
لأعدائنا نُكْبٌ إذا الطَّعْنُ أفْقَرا

Ve denir: falan, falanın karısını **أصبَى** etti: onu kendine meylettirdiği zaman.

İbn Şümeyl dedi: cariyeye **صبيّة** ve **صَبِيٌّ** denir; topluluğa **صَبَايا**; ve **الصِّبْيَان**: oğlanlar.

Ebû Zeyd dedi: adam dininde **صَبَأَ** eder, **يَصْبَأُ صُبُوءاً**: **صابئاً** olduğu zaman.

Ebû İshâk, ( **وَالصَّابِئِينَ** ) (Bakara: 62) hakkında dedi: manası, bir dinden bir dine çıkanlardır; denir: falan **صبَأَ يَصْبَأَ**: dininden çıktığı zaman.

Dedi: ve yıldızlar **صَبَأَت**: göründüğü zaman; ve dişi **صَبَأ** etti: çıktığı zaman; **يَصْبَأُ صُبُوءاً**.

El-Leys dedi: **الصابئُون**: dinleri Hristiyanların dinine benzeyen bir kavimdir; ancak kıbleleri güney rüzgârının estiği tarafa doğrudur; Nûh’un dini üzere olduklarını iddia ederler; hâlbuki yalancıdırlar.

Ve Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) zamanında bir adam Müslüman olduğu zaman ona: **قد صَبَأَ** denirdi; onunla, bir dinden bir dine çıktığını kastettiler.

Ebû Zeyd dedi: kavme **أصبأْتُ** ettim, **إصبَاءً**: bu, onların üzerine, yerlerini fark etmeksizin ansızın baskın yaptığın zamandır; ve şu beyti şahit getirdi:
هَوَى عليهمْ مُصْبِئاً مُنْقَضَّاً

Ebû Zeyd dedi: denir: kavmin üzerine **صَبَأْتُ**; **صَبْأٌ** ve **صَبَعْتُ**; bu, başkasının onlara delalet etmesidir.

Ve “**لتعودن صُبّاً**” sözünü, مضاعف babında, içindekiyle yeterince açıkladım.

İbnü’l-Aʿrâbî’ye onun hakkında soruldu; dedi: o ancak ( **أساود صُبَّى** )dır; manası: onların topluluklar hâlinde toplanmış olmalarıdır; savaşırlar da birbirine meyleden yılanlar gibi olurlar; denir: ona **صبا عليه**: ona düşmanlıkla çıktığı zaman.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: ona **صَبَأَ عليه**: ona çıktığı zaman; ve ona düşmanlıkla meylettiği zaman. Ve onun (aleyhisselâm) sözünü: ( **لَتَعُوُدُنَّ فيها أساوِدَ صُبيَّ** ) bundan **فُعَّلاً** kıldı; hemzesini hafifletti; onların, birbirine meyleden yılanlar gibi olduklarını kastetti.

**بوص** : Ebû ʿUbeyd: **البُوصُ**: **العَجُز** (bâ’nın zammıyla); ve **البَوْصُ**: renk (bâ’nın fethasıyla). Ve **البَوصُ**: kaçırma ve geçme; denir: adam bana **باصَني**: yani beni geçti ve beni geride bıraktı.

El-Leys dedi: **البَوْص**: bir kimseyi, yüklemeni istediğin bir işte acele ettirmen; onda ağırdan almasına onu bırakmaman; ve şu beyti okudu:
فلا تعْجل عليّ ولا تَبُصني
ودالِكْني فإني ذُو دَلاَلِ

Ve kavim, **خِمْساً بائصاً** yürüdü; yani: aceleci, ısrarcı.

Dedi: **البُوصِيُّ**: gemilerden bir türdür; ve dedi:
كَسُكَّانِ بُوصِيَ بِدَجْلَةَ مُصْعِدِ

Ebû ʿAmr dedi: **البُوصِيُّ**: bir kayıktır; ve o, kayıkçı değildir.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **بَوَّصَ**: geçtiği zaman. Ve **بَوَّص**: yarışta geçtiği zaman. Ve **بَوَّص**: rengi saflaştığı zaman. Ve **بَوَّص**: onun **بوص**u büyüdüğü zaman.

El-Ferrâ: **أبص** eder **يأبص**; ve **هَبِصَ يَهْبَص**: şenlendiği ve canlandığı zaman.

**بصا** : Seleme, el-Ferrâ’dan dedi: **بصا**: borçlusuna karşı sonuna kadar sıkıştırdığı zaman.

Ebû ʿAmr dedi: **البِصَاءُ**: hadım etmeyi sonuna kadar yapmak; ondan denir: **خَصِيٌّ بَصِيٌّ**. Allah daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والصاد وما يثلثهما)
(وصع) الواو والصاد والعين: كلمة واحدة، هي الوَصَْع: طائر صغيرٌ. وفي الحديث: "إنَّ إسرافِيلَ يتواضَعُ لله حتَّى يَصِيرَ مثل الوَصَْع([1])".
(وصف) الواو والصاد والفاء: أصلٌ واحد، هو تحْليَةُ الشَّيء. ووصَفْتُه أصِفُه وَصْفاً. والصِّفَة: الأمَارة اللاَّزِمةُ للشّيء، كما يقال وَزَنتُه وَزْناً، والزِّنَة: قَدْرُ الشَّيء. يقال اتَّصَفَ الشَّيءُ في عَينِ النّاظر: احتَملَ أن يُوصَف.
وأمَّا قولُهم: وصَفَت النّاقةُ وُصوفاً، إذا أجادت السّيرَ فهو [من قولهم] للخـادم وصيف، وللخادمة وصيفة. ويقال أوْصَفَت الجاريةُ؛ لأنَّهما يُوصَفان عند البَيع.
(وصل) الواو والصاد واللام: أصلٌ واحد يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيءٍ حَتَّى يَعْلَقَه. ووَصَلْتُه به وَصْلاً. والوَصل: ضِدّ الهِجْران. ومَوْصِلُ البعير: ما بين عَجُزِه وفَخذه. والواصِلَة في الحديث: التي تَصِلُ شَعْرَها بشعرٍ آخَرَ زُوراً. ويقول وصَلْتُ الشّيء وصلاً، والموصول به وِصْلٌ بكسر الواو.
ومن الباب الوَصِيلة: العِمارة والخِصْب. لأنَّها تَصِلُ النّاسَ بعضَهم ببعض، وإذا أجْدَبوا تفَرَّقُوا. والوَصيلة: الأرض الواسعة، كأنَّها وُصِلَت فلا تَنقطِع. أمَّا الوَصِيلة من الغَنَم في قوله تعالى: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103]....([2])
(وصم) الواو والصاد والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسْرٍ وضَعْف. ووجد توصيماً في جَسدِه، أي تكسيراً وفَترةً وكَسَلاً. قال:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])والوَصْم: الصَّدعُ غَير بائن. يقال: أصابَ القناةَ وَصْمٌ.
ويُحمَل على هذا فيقال للعار والعَيب: وَصْم. قال:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])
(وصي) الواو والصاد والحرف المعتلّ: أصلٌ يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء. ووَصَيْتُ الشَّيءَ: وصَلْتُه. ويقال: وطِئْنا أرضاً واصيةً، أي إنَّ نَبتَها متَّصلٌ قد امتلأَتْ منه. ووَصَيْتُ اللّيلَةَ باليوم: وصَلْتُها، وذلك في عملٍ تَعمَلُه. والوصِيَّة من هذا القياس، كأنّه كلامٌ يُوصَى أي يُوصَل. يقال: وصَّيْتُه توصيةً، وأوصَيْتُه إيصاء.
(وصب) الواو والصاد والباء: كلمةٌ تدلُّ على دَوامِ شيء. ووَصَبَ الشَّيءُ وصوباً: دام. ووَصَبَ الدِّينُ: وَجَب. ومَفَازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها. وفي كتاب الله تعالى: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9]، أي دائم. والوَصَب: المرضُ المُلازم الدَّائم. رجلٌ وصِبٌ ومُوَصَّبٌ: دائم الأوصاب.
(وصد) الواو والصاد والدال: أصلٌ يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيء. وأوصَدْتُ البابَ: أغْلَقْتُهُ. والوَصيد: النَّبْت المتقارِبُ الأصول. والوصيد: الفِناء لاتِّصاله بالرَّبع. والمُوصَد: المُطْبَق. وقال تعالى: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].
(وصر) الواو والصاد والراء: كلمةٌ واحدة. قال الخليل: الوَصِيرة: الصّكّ. ويقال الوِصْر: السِّجِلُّ يكتُبه الملك لِمَنْ يُقْطِعُه([5]). وفي بعض الحديث: "إنَّ هذا اشتَرَى مِنِّي أرضاً وقَبَضَ مِنِّي وِصْرَها، فلا هو يردُّ([6]) عَلَيَّ الوِصْر ولا يعطيني الثمن".
---------------------__
([1]) في اللسان: "إن العرش على منكب إسرافيل، وإنه ليتواضع لله حتى يصير مثل الوصع. يروى بفتح الصاد وسكونها".
([2]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والوصيلة من الغنم كانوا... هم الشاة ذكرا قالوا: هذا لآلهتنا، فيقربونه، فإذا ولدها ذكرا وأنثى قالوا: وصلت... ها من أجلها" الكتابة مبتورة في المجمل أيضاً.
([3]) للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (وصم).
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وصم).
([5]) ذكر في اللسان "الوصير" و"الوصر" وقال: "كلتاهما فارسية معربة".
([6]) في الأصل: "يرد" صوابه من المجمل واللسان. ولفظ المجمل: "فهو لا يرد عليَّ الوصر ولا يعطيني الثمن" ولفظ اللسان: فلا هو يعطيني الثمن ولا هو يرد الوصر".

ـ

##### Türkçe

(وav, صad ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**وصع**) **الواو** ve **الصاد** ve **العين**: tek bir kelimedir; o da **الوَصَْع**’dır: küçük bir kuştur. Hadiste: “Şüphesiz **إسرافيل** Allah için tevazu gösterir; ta ki **الوَصَْع** gibi oluncaya kadar([1]).”

(**وصف**) **الواو** ve **الصاد** ve **الفاء**: tek bir asıldır; o da şeyin süslenmesidir. Ve onu vasfettim: onu vasfederim, vasfetme olarak. Ve **الصِّفَة**: şey için lâzım olan alâmettir; nitekim “onu tarttım, tartma olarak” denir; ve **الزِّنَة**: şeyin miktarıdır. “Şey, bakanın gözünde **اتَّصَفَ** oldu” denir: vasfedilmeyi taşıdı (vasfedilmesi mümkün oldu).
Ama onların sözü: “Dişi deve **وصَفَت** **وُصوفاً**” (yürüyüşü güzel yaptığında) ise, o [onların] hizmetkâr için **وصيف**, hizmetçi kadın için **وصيفة** demelerindendir. Ve “cariye **أوْصَفَت**” denir; çünkü ikisi satış sırasında vasfedilirler.

(**وصل**) **الواو** ve **الصاد** ve **اللام**: tek bir asıldır; bir şeyi bir şeye katmaya delâlet eder; ta ki onu yapıştırsın. Ve onu onunla birleştirdim: birleştirme olarak. Ve **الوَصل**: **الهِجْران**’ın zıddıdır. Ve devenin **مَوْصِلُ**’i: sağrısı ile uyluğu arasındaki şeydir. Ve hadiste **الواصِلَة**: saçını başka bir saçla yalan olarak birleştiren kadındır. Ve “şeyi birleştirdim, birleştirme olarak” der; ve onunla birleştirilen **وِصْلٌ**’dür, **الواو**’nun kesresiyle.
Bâbdan **الوَصِيلة**: imar ve bolluktur. Çünkü o, insanları birbirine bağlar; kuraklığa düştüklerinde ayrılıp dağılırlar. Ve **الوَصيلة**: geniş arazidir; sanki birleştirilmiş de kesilmez. Ama koyundan **الوَصِيلة**, Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103] içindedir....([2])

(**وصم**) **الواو** ve **الصاد** ve **الميم**: sahih bir asıldır; kırılmaya ve zayıflığa delâlet eder. Ve bedeninde **توصيماً** buldu; yani kırıp gevşetme ve durgunluk ve tembellik. Dedi ki:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])
Ve **الوَصْم**: belirgin olmayan çatlak/yarıktır. “Mızrağa **وَصْمٌ** isabet etti” denir.
Ve bunun üzerine taşınır da ayıp ve kusur için **وَصْم** denir. Dedi ki:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])

(**وصي**) **الواو** ve **الصاد** ve illetli harf: bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eden bir asıldır. Ve **وَصَيْتُ** şeyi: onu birleştirdim. Ve “**واصيةً** bir toprağa bastık” denir; yani bitkisi bitişik (muttasıl)dır; ondan dolmuştur. Ve geceyi gündüze **وَصَيْتُ**: onu birleştirdim; bu, yaptığın bir iştedir. Ve **الوصِيَّة** bu kıyastandır; sanki o, **يُوصَى** yani birleştirilen bir sözdür. “Ona **وصَّيْتُه** **توصيةً**” denir; ve “ona **أوصَيْتُه** **إيصاء** (ile)” denir.

(**وصب**) **الواو** ve **الصاد** ve **الباء**: bir şeyin devamına delâlet eden bir kelimedir. Ve şey **وصَبَ** **وصوباً**: devam etti. Ve din **وصَبَ**: vacip oldu. Ve **واصِبة** bir çöl: uzak, sonu olmayan. Ve Yüce Allah’ın kitabında: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9], yani daim. Ve **الوَصَب**: lâzım olan daim hastalıktır. **وصِبٌ** ve **مُوَصَّبٌ** bir adam: daim ağrıları olan (devamlı **الأوصاب** sahibi).

(**وصد**) **الواو** ve **الصاد** ve **الدال**: bir şeyi bir şeye katmaya delâlet eden bir asıldır. Ve kapıyı **أوصَدْتُ**: onu kapattım. Ve **الوَصيد**: kökleri birbirine yakın bitkidir. Ve **الوصيد**: avlu; konak yerine bitişik olmasından dolayı. Ve **المُوصَد**: kapatılıp örtülmüş (mutbık) olandır. Ve Yüce Allah dedi ki: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].

(**وصر**) **الواو** ve **الصاد** ve **الراء**: tek bir kelimedir. Halîl dedi ki: **الوَصِيرة**: senettir. Ve **الوِصْر** denir: melikin, kendisine iktâ verdiği kimse için yazdığı sicildir([5]). Bazı hadiste: “Şüphesiz bu, benden bir arazi satın aldı ve benden onun **وِصْرَ**’ını kabzetti; artık ne **الوِصْر**’ı bana geri çeviriyor([6]) ne de bana bedeli veriyor.”

---------------------__
([1]) Lisân’da: “Şüphesiz arş, **إسرافيل**’in omzu üzerindedir; ve şüphesiz o, Allah için tevazu gösterir; ta ki **الوَصع** gibi oluncaya kadar. **الصاد**’ın fethiyle ve sükûnuyla rivayet edilir.”
([2]) İbare asılda böylece kopuk olarak geldi. Ve **المجمل**’de: “Ve koyundan **الوصيلة**; onlar ... idiler; o, koyun (şu) erkek (doğurduğunda) dediler: bu ilâhlarımız içindir; onu yaklaştırırlar; eğer onun doğurduğu erkek ve dişi olursa dediler: **وصلت** ... onu onun yüzünden” yazı **المجمل**’de de kopuktur.
([3]) Dîvânında Lebîd’indir, 12, 1881 baskısı; ve Lisân (**وصم**).
([4]) **المجمل** ve Lisân’da (**وصم**) onu şevâhid olarak okuttu.
([5]) Lisân’da “**الوصير**” ve “**الوصر**” zikretti ve dedi ki: “İkisi de Arapçalaştırılmış Farsçadır.”
([6]) Asılda: “**يرد**”; doğrusu **المجمل** ve Lisân’dandır. **المجمل** lafzı: “Artık o, bana **الوصر**’ı geri çevirmiyor ve bana bedeli vermiyor.” Lisân lafzı: “Artık o, bana bedeli vermiyor ve **الوصر**’ı geri çevirmiyor.”

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوصب: السقم اللازم، وقد وصب فلان فهو وصب، وأوصبه كذا فهو يتوصب نحو: يتوجع. قال تعالى: ﴿ولهم عذاب واصب﴾ [الصافات/9]، ﴿وله الدين واصبا﴾ [النحل/52]. فتوعد لمن اتخذ إلهين، وتنبيه أن جزاء من فعل ذلك عذاب لازم شديد، ويكون الدين ههنا الطاعة، ومعنى الواصب الدائم. أي: حق الإنسان أن يطيعه دائما في جميع أحواله، كما وصف به الملائكة حيث قال: ﴿لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون﴾ [التحريم/6] ويقال: وصب وصوبا: دام، ووصب الدين: وجب، ومفازة واصبة: بعيدة لا غاية لها.

##### Türkçe

- **الوصب**: lâzım olan hastalık; ve “falanca **وصب** oldu” denir; o hâlde o **وصب**tur. Ve “şu onu **أوصبه**” (yani ona bunu yaptı) denir; o hâlde o **يتوصب** olur; “**يتوجع**” gibi. Yüce Allah dedi ki: ﴿ولهم عذاب واصب﴾ [الصافات/9]، ﴿وله الدين واصبا﴾ [النحل/52]. Böylece iki ilâh edinen kimse için tehditte bulundu; ve bunun cezasının lâzım, şiddetli bir azap olduğuna dikkat çekme (vardır). Ve din burada itaat olur; ve **الواصب**ın mânası: dâimî olan. Yani: insanın hakkı, bütün hâllerinde ona daima itaat etmesidir; melekleri onunla vasfettiği gibi; şöyle dediği yerde: ﴿لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون﴾ [التحريم/6]. Ve denir: “**وصب** **وصوبا**”: devam etti. Ve “**وصب** الدين”: vacip oldu. Ve “**مفازة واصبة**”: uzak, kendisi için bir nihayeti olmayan (çöl).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ص ب
به وَصَبٌ وأوصاب وهو نَصِبٌ وصب‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ تشكو الخشاش ومجرى النّسعتين كما أن المريض إلى عواده الوصب وقد وصب من العمل وأوصبه العل‏.‏
ورجل وصبٌ موصبٌ إذا وصب‏.‏
ووصب أهله‏.‏
وأنا أتوصّب‏:‏ أجد وصباً‏.‏
فوي بدني توصّبٌ‏.‏
وأمر واصب‏:‏ واجب دائم‏.‏
‏"‏ وله الدّين واصباً ‏"‏‏.‏
وهي موصبةٌ وقد وصب وصوباً‏:‏ ووصب شحم الناقة ولبنها‏:‏ دام وأوصبت الناقة وواصبت وهي موصبةٌ ومواصبة‏.‏
ومفازة واصبة‏:‏ لا تكاد تنتهي لبعدها‏.‏

##### Türkçe

و ص ب
Onunla **وَصَبٌ** ve **أوصاب** vardır; o **نَصِبٌ** ve **وصب**’dur.

ذو الرمة dedi ki:
“**تشكو الخشاش ومجرى النّسعتين كما أن المريض إلى عواده الوصب**”
Ve işten **وصب** oldu; hastalık onu **أوصبه** etti.

Ve **وصبٌ** **موصبٌ** bir adam: **وصب** olduğu zaman.

Ve onun ehli **وصب** oldu.

Ve ben **أتوصّب**: **وصباً** bulurum.

Şu hâlde bedenimde **توصّبٌ** vardır.

Ve **واصب** bir iş: vacip, daim.

“Ve din O’nundur, **واصباً**.”

Ve o **موصبةٌ**’dir; ve **وصب** ve **صوباً**:
ve dişi devenin yağı ve sütü **وصب**: devam etti.
Ve dişi deve **أوصبت** ve **واصبت**; o **موصبةٌ** ve **مواصبة**’dir.

Ve **واصبة** bir çöl: uzaklığından dolayı neredeyse sona ermez.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَصَبُ: الوَجَعُ والمرضُ، والجمع أَوْصابٌ. ووَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً، فهو وَصِبٌ. وتَوَصَّبَ، ووَصَّبَ، وأَوْصَبَ، وأَوْصَبَه اللّهُ، فهو مُوصَبٌ. والـمُوَصَّبُ بالتشديد: الكثير الأَوْجاعِ. وفي حديث عائشة: أَنا وَصَّبْتُ رسولَ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَي مَرَّضْتُه في وَصَبه؛ الوَصَب: دوامُ الوَجَع ولُزومه، كَمَرَّضْتُه من المرضِ أَي دَبَّرْته في مَرَضِه، وقد يطلق الوَصَبُ على التَّعب والفُتُور في البَدَن. وفي حديث فارعَةَ، أُختِ أُمَيَّة، قالت له: هل تَجِدُ شيئاً؟ قال: لا، إِلا تَوْصِـيباً أَي فُتوراً؛ وقال رؤْبة: بي والبِلى أَنْكَرُ تِـيكَ الأَوْصابْ
الأَوْصابُ: الأَسْقامُ، الواحدُ وَصَبٌ. ورجلٌ وَصِبٌ من قوم وَصَابَـى ووِصابٍ. وأَوْصَبَه الداءُ وأَوْبَرَ عليه: ثَابَرَ. والوُصُوبُ: دَيمومةُ الشيءِ. ووَصَبَ يَصِبُ وُصُوباً، وأَوْصَبَ: دامَ. وفي التنزيل العزيز: ولَهُ الدِّينُ واصِـباً؛ قال أَبو إِسحق قيل في معناه: دائِـباً أَي طاعتُه دائمةٌ واجبةٌ أَبداً؛ قال ويجوز، واللّه أَعلم، أَن يكون: ولَهُ الدينُ واصِـباً أَي له الدينُ والطاعة؛ رَضِـيَ العبدُ بما يُؤْمر به أَو لم يَرْضَ به، سَهُلَ عليه أَو لم يَسْهُلْ، فله الدينُ وإِن كان فيه الوَصَبُ.والوَصَبُ: شِدَّة التَّعَب. وفيه: بعذابٍ واصِبٍ أَي دائم ثابت، وقيل: موجع؛ قال مُلَيْحٌ: تَنَبَّهْ لِبرْقٍ، آخِرَ اللَّيْلِ، مُوصِبٍ *  رَفيعِ السَّنا، يَبْدُو لَنا، ثم يَنْضُبُ أَي دائم. وقال أَبو حنيفة: وَصَبَ الشحمُ دام، وهو محمول على ذلك. وأَوْصَبَتِ الناقةُ الشحم: ثَبَتَ شَحمُها، وكانت مع ذلك باقيةَ السِّمَن.ويقال: واظَبَ على الشيءِ، وواصَبَ عليه إِذا ثابَرَ عليه. يقال: وَصَبَ الرجلُ على الأَمْر إِذا واظب عليه؛ وأَوْصَبَ القومُ على الشيءِ إِذا ثابَروا عليه؛ ووَصَبَ الرجلُ في مالِه وعلى مالِه يَصِبُ، كوَعَدَ يَعِدُ، وهو القياس؛ ووَصِبَ يَصِبُ، بكسر الصاد فيهما جميعاً، نادرٌ إِذا لَزِمَه وأَحْسَنَ القيامَ عليه؛ كلاهما عن كُراع، وقدَّمَ النادِرَ على القياس، ولم يذكر اللغويون وَصِبَ يَصِبُ، مع ما حَكَوا من وَثِق يَثِقُ، ووَمِقَ يَمِقُ، ووَفِقَ يَفِقُ، وسائره. وفَلاةٌ واصِـبةٌ: لا غاية لها مِن بُعْدها. ومَفازة واصِـبَة: بعيدةٌ لا غاية لها.

##### Türkçe

**الوَصَبُ**: acı ve hastalık; çoğulu **أَوْصابٌ**. Ve **وَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً**; o hâlde o **وَصِبٌ**dur. Ve **تَوَصَّبَ**; ve **وَصَّبَ**; ve **أَوْصَبَ**; ve **أَوْصَبَه اللّهُ**; o hâlde o **مُوصَبٌ**dur.

Ve şeddeli olarak **الـمُوَصَّبُ**: acıları çok olan. Ve Âişe’nin hadisinde: “Ben
**وَصَّبْتُ** Allah’ın Resûlü’nü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun”; yani onu **وَصَبه** içinde hasta ettim; **الوَصَب**: acının devamı ve ona yapışıp kalmasıdır; “Onu hastalıktan hasta ettim” gibi; yani onun hastalığında onu idare ettim; ve **الوَصَب** bazen bedende yorgunluk ve gevşeklik üzerine de إطلاق olunur. Ve Fâriʿa’nın, Ümeyye’nin kız kardeşinin hadisinde, ona dedi ki: “Bir şey buluyor musun?” Dedi: “Hayır, ancak **تَوْصِـيباً**”; yani gevşeklik; ve Ruʾbe dedi:

Benimle ve eskimeyle, şu **الأَوْصابْ**’ı daha inkâr ediciyim

**الأَوْصابُ**: hastalıklardır; teki **وَصَبٌ**dur. Ve bir adam **وَصِبٌ**dür; **وَصَابَـى** ve **وِصابٍ** kavminden.

Ve hastalık onu **أَوْصَبَه** ve onun üzerine **أَوْبَرَ**: sebat etti. Ve **الوُصُوبُ**: şeyin sürekliliğidir. Ve **وَصَبَ يَصِبُ وُصُوباً**; ve **أَوْصَبَ**: devam etti. Ve aziz tenzilde: “Ve O’nundur din, **واصِـباً**”; Ebû İshak dedi: onun mânasında denildi: “**دائِـباً**”; yani O’na itaat, ebediyen sürekli vaciptir; dedi ki: ve caizdir, Allah daha iyi bilir, şu olması: “Ve O’nundur din, **واصِـباً**”; yani O’nundur din ve itaat; kul kendisine emrolunana razı oldu yahut razı olmadı, ona kolay geldi yahut kolay gelmedi; artık O’nundur din, onda **الوَصَبُ** olsa bile. Ve **الوَصَبُ**: yorgunluğun şiddeti. Ve onda: “**بعذابٍ واصِبٍ**”; yani sürekli sabit; ve denildi: acı verici; Müleyh dedi:

Gecenin sonunda, **مُوصِبٍ** bir şimşeğe uyan; *  yüksek parıltılı; bize görünür, sonra söner

Yani sürekli. Ebû Hanîfe dedi: **وَصَبَ** içyağı devam etti; ve o, bunun üzerine taşınmıştır. Ve dişi deve içyağını **أَوْصَبَتِ**: onun içyağı sabit oldu; ve bununla birlikte semizliği kalıcı idi.

Ve denilir: bir şey üzerine **واظَبَ** etti ve onun üzerine **واصَبَ** etti; ona sebat ettiğinde. Denilir: adam iş üzerine **وَصَبَ**; ona **واظب** ettiğinde; ve kavim bir şey üzerine **أَوْصَبَ**; ona sebat ettiklerinde; ve adam malında ve malı üzerinde **وَصَبَ** eder, **يَصِبُ**; **وَعَدَ يَعِدُ** gibi; ve bu القياس’tır; ve **وَصِبَ يَصِبُ**, ikisinde de **الصاد**’ın kesriyle, nadirdir; ona yapışıp kaldığında ve onun üzerinde güzelce durduğunda; ikisi de Kurâʿ’dan; ve nadiri kıyasa önceledi; ve lugavîler **وَصِبَ يَصِبُ**’i zikretmediler; **وَثِق يَثِقُ**’ten, **وَمِقَ يَمِقُ**’tan, **وَفِقَ يَفِقُ**’ten ve benzerlerinden hikâye ettikleriyle beraber. Ve **فَلاةٌ واصِـبةٌ**: uzaklığından dolayı sonu olmayan. Ve **مَفازة واصِـبَة**: uzak, sonu olmayan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ص ب * * الوَصَب * بفتح الصاد المرض وقد * وَصِبَ * يوصب بوزن علم يعلم فهو * وَصِبٌ * بكسر الصاد و * أَوْصَبَهُ * الله فهو * مُوصَبٌ * و * وَصَب * الشيء يصِب بالكسر * وُصُوباً * دام ومنه قوله تعالى ﴿وله الدين وَاصِبا﴾ وقوله تعالى ﴿ولهم عذاب واصب﴾

##### Türkçe

* و ص ب * * **الوَصَب** *: صاد’ın fethiyle hastalık; ve (kişi) **وَصِبَ** olur; “bilmek–bilir” vezninde **يوصب**; o hâlde o, صاد’ın kesriyle **وَصِبٌ**’dur. Ve Allah onu **أَوْصَبَهُ**; o hâlde o **مُوصَبٌ**’dur. Ve **وَصَب** (fiili) şey(in) üzerinde kesre ile **يصِب**; **وُصُوباً** (olarak) devam etti. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: { Ve O’nundur din **وَاصِبا** } ve Yüce Allah’ın sözü: { Ve onlar için **واصب** bir azap vardır }

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الوصب، محركة: المرض. وقيل: الألم الشديد، وقيل: الألم الدائم. وقيل: الوصب: المرض، والنصب: التعب والمشقة، كما تقدم. والوصب: دوام الوجع ولزومه. وقال ابن دريد: الوصب: نحول الجسم من تعب أو مرض. ج أوصاب على القياس، كمرض وأمراض. وصب، كفرح، يوصب، وصبا، ووصب توصيبا، وتوصب، وأوصب وهذه عن الزجاج، وهو واصب. والأوصاب: الأسقام، الواحد وصب. ورجل نصب وصب، من قوم وصابى ووصاب بالكسر. وأوصبه الداء: أسقمه. وأوصبه الله تعالى: أمرضه. أوصب القوم على الشيء وأوبروا عليه: ثابروا ويقال: واظب على الشيء وواصب عليه : إذا ثابر عليه . وأوصب: ولد له أولاد وصابى، أي: مرضى؛ قاله الفراء. والذي في تهذيب الأفعال، لابن القطاع: وأوصب القوم: أتعب المرض أولادهم. قال أبو حنيفة: وصب الشحم دام. وأوصبت الناقة الشحم، برفع الأول ونصب الثاني، وضبط في بعض النسخ بالعكس: نبت شحمها، وكانت مع ذلك باقية السمن. ووصب الشيء، يصب، وصوبا أي: إذا دام وثبت. والوصوب: ديمومة الشيء، كأوصب؛ وفي التنزيل العزيز:  وله الدين واصبا  قال أبو إسحاق قيل في معناه: دائبا، أي: طاعته دائمة واجبة أبدا. ويجوز، والله أعلم، أن يكون  وله الدين واصبا  ، أي: له الدين والطاعة، رضي العبد بما يؤمر به أو لم يرض به، سهل عليه أو لم يسهل، فله الدين وإن كان فيه الوصب. والوصب: شدة التعب. وفيه:  ولهم عذاب واصب  ، أي: دائم، ثابت. وقيل: موجع. قال مليح:
  تنبه لبرق آخر الليل موصب                      رفيع السنا يبدو لنا ثم ينضب

  أي: دائم. ومنه: وصب الشحم، وقد تقدم، فيكون من المجاز. وصب على الأمر: إذا واظب عليه. ووصب الرجل في ماله، وعلى ماله، يصب، كوعد يعد، وهو القياس. ووصب، يصب، بكسر الصاد فيهما جميعا، نادر: إذا لزمه، وأحسن القيام عليه، كلاهما عن كراع، وقدم النادر على القياس، ولم يذكر اللغويون: وصب يصب، مع ما حكوا من: وثق يثق، وومق يمق، ووفق يفق، وسائره. ومفازة واصبة: بعيدة جدا، وذلك إذا كانت لا غاية لها. وفي الأساس: لا تكاد تنهي لبعدها. والوصب ما بين البنصر إلى السبابة، وذا من زيادته. أوصبه الله، فهو موصب، كمكرم. والموصب، كمعظم: الكثير الأوجاع هكذا عبارة الجوهري. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها:  أنا وصبت رسول الله، صلى الله عليه وسلم  أي: مرضته في وصبه. والوصب: دوام الوجع ولزومه، كمرضته، من المرض، أي: دبرته في مرضه. وقد يطلق الوصب على التعب والفتور في البدن. وفي حديث فارعة أخت أمية، قالت له:  هل تجد شيئا? قال: لا، إلا توصيبا  أي: فتورا. وفي الأساس: وأتوصب: أجد وجعا. وفي بدني توصب. ووصب لبن الناقة: دام. وأوصبت الناقة، وواصبت، وهي موصبة ومواصبة. انتهى.
 ومما استدركه شيخنا على المصنف: وصاب: بطن من حمير، نسب إليه عمرو بن حفص الوصابي، وأم الدرداء الصغرى المختلف في صحبتها وهي: خيرة، أو هجيمة الوصابية، ويقال: الأصابية، أشار إليها في الإصابة، وذكرها الجلال في طبقات الحفاظ. ونسب إلى هذا البطن جماعات، كما في أنساب ابن الأثير، انتهى. قلت: قال ابن الكلبي: في حمير فضل بن سهل بن عمرو بن قيس بن معاوية بن جشم بن عبد شمس. وزاد الهمداني بين سهل وعمرو: زيدا، وابن الكلبي جعل زيدا أخا سهل، وهو أخو وصاب أيضا. ثم قال الهمداني: والمجمع عليه أن وصابا ابن مالك بن زيد بن سدد بن زرعة بن سبإ الأصغر، منهم: ثويب أبو الرشد الحمصي، ذكره ابن أبي حاتم وقال ابن الأثير: وصاب بن سهل، أخو جبلان بن سهل الذي ينسب إليه الجبلانيون، وهما من حمير. كذا في أنساب البلبيسي. ووصاب كغراب، ويقال أصاب اسم جبل يحاذي زبيد باليمن، وفيه عدة بلاد وقرى وحصون، وأهله عصاة، لا طاعة عليهم لسلطان اليمن، إلا عنوة معاناة من السلطان لذلك كذا في المعجم لياقوت. قلت: والآن في قبضة سلطان اليمن، يدينونه ويدفعون له العشر والخراج، وحصونهم عالية جدا، منها، جبل المصباح، وغيره. ثم إني رأيت أبا الفداء إسماعيل بن إبراهيم ذكر في كتابه: الأوصابي منسوبا بلفظ الجمع، وقال: إلى أوصاب بالفتح، قبيلة من حمير، منها: أم الدرداء، واسمها هجيمة الأوصابية، وهي الصغرى، توفيت بعد سنة إحدى وثمانين. ونقل ذلك عن أسد الغابة. وكانت من فضلاء النساء. وذكر الحافظ تقي الدين في المعجم: أن الصحيح أن لا صحبة لها، والله أعلم.

##### Türkçe

**الوصب** (harekeli): hastalık. Ve denildi: şiddetli ağrı; ve denildi: sürekli ağrı. Ve denildi: **الوصب**: hastalık; **النصب**: yorgunluk ve meşakkat; daha önce geçtiği gibi. Ve **الوصب**: sızının devamı ve ona yapışıp kalmasıdır. İbn Düreyd dedi: **الوصب**: yorgunluk veya hastalıktan bedenin zayıflaması. Çoğulu, kıyasa göre **أوصاب**; **مرض** ve **أمراض** gibi. **وصب** ( **فرح** gibi), **يوصب**, **وصبا**; ve **وصب توصيبا**; ve **توصب**; ve **أوصب**; bu da Zeccâc’dandır; ve o, **واصب**’tır. Ve **الأوصاب**: hastalıklar; tekili **وصب**. Ve **رجل نصب وصب**: **وصابى** kavminden ve kesre ile **وصاب**. Ve **أوصبه الداء**: onu hasta etti. Ve Allah Teâlâ **أوصبه**: onu hastalandırdı. Kavim bir şey üzerinde **أوصب** oldu ve onun üzerinde **أوبروا**: sebat ettiler; ve denilir: bir şey üzerinde **واظب** etti ve onun üzerinde **واصب** oldu: onun üzerinde sebat ettiğinde. Ve **أوصب**: kendisine **وصابى** evlatlar doğdu; yani: hastalar; Ferrâ söyledi. İbnü’l-Kattâ‘a ait **تهذيب الأفعال**’da olan: **وأوصب القوم**: hastalık onların evlatlarını yordu. Ebû Hanîfe dedi: **وصب الشحم**: yağ devam etti. Ve deve **أوصبت الناقة الشحم**; birincinin ref‘i ve ikincinin nasbı ile; bazı nüshalarda bunun tersiyle ضبط edilmiştir: yağı bitti; bununla beraber semizliği kalıcı idi. Ve **وصب الشيء** ( **يصب**), **وصوبا**: yani, devam edip sabit olduğunda. Ve **الوصوب**: şeyin sürekliliği; **أوصب** gibi. Aziz tenzilde: **وله الدين واصبا**. Ebû İshâk dedi: manasında denildi: sürekli; yani, O’na itaat sürekli olarak ebediyen vaciptir. Ve caizdir—Allah daha iyi bilir—**وله الدين واصبا** olması; yani: din ve itaat O’nundur; kul kendisine emredilene razı olsun veya olmasın, ona kolay gelsin veya kolay gelmesin; din O’nundur, onda **الوصب** olsa bile. Ve **الوصب**: yorgunluğun şiddeti. Ve onda: **ولهم عذاب واصب**; yani: sürekli, sabit. Ve denildi: acı verici. Melîh dedi:

Gece sonunun bir şimşeğine uyan; **موصب**
Yüce bir parıltı; bize görünür, sonra tükenir

yani: sürekli. Ve ondan: **وصب الشحم**; daha önce geçti; böylece mecazdan olur. **وصب على الأمر**: onun üzerinde **واظب** ettiğinde. Ve adam malında ve malı üzerinde **وصب** eder ( **يصب**), **وعد يعد** gibi; ve bu kıyastır. Ve **وصب** ( **يصب**), ikisinde de **الصاد**’ın kesriyle: nadirdir; ona yapışıp kaldığında ve onun üzerinde güzelce durduğunda; ikisi de Kurâ‘dandır. Ve nadiri kıyasın önüne aldı; ve lugatçılar **وصب يصب**’ı zikretmediler; **وثق يثق** ve **ومق يمق** ve **وفق يفق** ve benzerlerini nakletmiş olmalarına rağmen. Ve **مفازة واصبة**: pek uzak; bu, onun için bir nihayet olmadığında. **الأساس**’ta: uzaklığından dolayı neredeyse sonlandıramazsın. Ve **الوصب**: **البنصر** ile **السبابة** arasındadır; bu da onun ziyadesindendir. Allah onu **أوصبه**; o da **موصب**’tur; **مكرم** gibi. Ve **الموصب** ( **معظم** gibi): çok ağrılı; Cevherî’nin ibaresi böyledir. Âişe’nin—Allah ondan razı olsun—hadisinde: **أنا وصبت رسول الله، صلى الله عليه وسلم**; yani: onun **وصب**’unda onu hastalandırdım. Ve **الوصب**: sızının devamı ve ona yapışıp kalmasıdır; **مرضته** gibi; hastalıktan; yani: onun hastalığında onu idare ettim. Ve bazen **الوصب** bedendeki yorgunluk ve gevşeklik üzerine de إطلاق olunur. Ümeyye’nin kız kardeşi Fâri‘a’nın hadisinde: ona dedi ki: **هل تجد شيئا? قال: لا، إلا توصيبا**; yani: gevşeklik. **الأساس**’ta: **وأتوصب**: bir ağrı bulurum. Ve bedenimde **توصب** vardır. Ve devenin sütü **وصب**: devam etti. Ve deve **أوصبت** ve **واصبت**; ve o **موصبة** ve **مواصبة**’dir. Bitti.

Şeyhimiz’in musannif üzerine istidrâk ettiklerinden: **وصاب**: Himyer’den bir karın; ona nispetle Amr b. Hafs **الوصابي**; ve sohbeti ihtilaflı olan Ümmü’d-Derdâ’ es-Suğrâ; o: Hayra; yahut Huceyme **الوصابية**; ve denilir: **الأصابية**; ona **الإصابة**’da işaret etti; ve Celâl onu **طبقات الحفاظ**’da zikretti. Ve bu karına cemaatler nispet edildi; İbnü’l-Esîr’in **أنساب**’ında olduğu gibi; bitti. Dedim: İbnü’l-Kelbî dedi: Himyer’de Fadl b. Sehl b. Amr b. Kays b. Muâviye b. Cuşem b. Abd Şems. Hemdânî Sehl ile Amr arasına Zeyd’i ekledi; İbnü’l-Kelbî ise Zeyd’i Sehl’in kardeşi yaptı; o, **وصاب**’ın da kardeşidir. Sonra Hemdânî dedi: üzerinde ittifak edilen: **وصابا** Sebe’ el-Asgar’ın oğlu Zur‘a’nın oğlu Sedded’in oğlu Zeyd’in oğlu Mâlik’in oğludur; onlardandır: Humuslu Ebû’r-Rüşd Süveyb; onu İbn Ebî Hâtim zikretti. İbnü’l-Esîr dedi: **وصاب** Sehl’in oğludur; Cebelâniyyûn’un kendisine nispet edildiği Sehl’in oğlu Cebelân’ın kardeşidir; ikisi de Himyer’dendir. Belbîsî’nin **أنساب**’ında böyledir. Ve **وصاب** ( **غراب** gibi), ve denilir **أصاب**: Yemen’de Zebîd’i karşılayan bir dağın adıdır; onda birçok belde, köy ve hisarlar vardır; halkı âsidir; Yemen sultanına itaatleri yoktur; ancak sultanın bunun için zorla ve meşakkatle (müdahalesi) ile; Yâkût’un **المعجم**’ında böyledir. Dedim: şimdi Yemen sultanının elindedir; ona boyun eğerler ve ona öşür ve haraç verirler; hisarları pek yüksektir; onlardandır: **جبل المصباح** ve başkası. Sonra ben Ebü’l-Fidâ İsmâil b. İbrâhim’i kitabında **الأوصابي**’yi cem‘ lafzıyla nispet edilmiş olarak zikrederken gördüm; ve dedi: fetha ile **أوصاب**’a; Himyer’den bir kabile; onlardandır: Ümmü’d-Derdâ’; adı Huceyme **الأوصابية**’dir; o, es-Suğrâ’dır; seksen bir senesinden sonra vefat etti. Bunu **أسد الغابة**’dan nakletti. Ve o, kadınların faziletlilerindendi. Hâfız Takıyyüddîn **المعجم**’da zikretti: sahih olan, onun için sohbet olmamasıdır; Allah daha iyi bilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَصَبَ
1 وَصَبَ ذ , aor. يَصِبُ, inf. n. وُصُوبٌ; (S, K;) and ↓ اوصب; (K;) It continued; was constant; (S, K;) was fixed, settled, or firm. (K.) ― -b2- وَصَبَ لَبَنُ النَّاقَةِ (assumed tropical:) The milk of the camel continued, or was constant. (A.) ― -b3- وَصِبَ, aor. يَوْصَبُ, inf. n. وَصَبٌ; (S, K, Msb;) and ↓ وصّب and ↓ اوصب and ↓ توصّب; (K;) He (a man, S,) was, or became, diseased, ill, or sick: (S, K:) or in pain: (Msb:) [or in violent pain: or in continual, or constant, pain: or emaciated in body by reason of fatigue or disease: or in a state of excessive fatigue: and, sometimes, he suffered fatigue, or weariness, and languor: see وَصَبٌ:] تَوْصِيْبٌ is also explained as signifying the being languid: (TA:) and ↓ توصّب, as signifying he felt, or experienced, pain in his body. (A.) ― -b4- وَصَبَ الشَّحْمُ (tropical:) The fat [in an animal] continued. (TA.) ― -b5- وَصَبَ عَلَى الأَمْرِ, (S, K,) aor. يَصِبُ, [inf. n. وُصُوبٌ;] and وَصِبَ, aor. يَصِبُ; the latter aor. extr. [with respect to analogy]; (Kr;) like وَثِقَ, aor. يَثِقُ, and وَمِقَ, aor. يَمِقُ, &c; but not mentioned by the lexicographers with these verbs; (TA;) [and ↓ اوصب; see below;] and ↓ واصب; (TA;) i. q. وَاظَبَ; He kept. attended, or applied himself, constantly, perseveringly, or assiduously, to the thing; (S, K;) and managed it, or conducted it, well. (K.) ― -b6- وَصَبَ فِى مَالِهِ, and عَلَى ماله; and وِصِبَ; aors. as above; He kept, attended, or applied himself, constantly to his property, [meaning his camels &c.,] and managed it well. (Kr.) ― -b7- القَوْمُ عَلَى الشَّىْءِ ↓ اوصب The people kept, attended. or applied themselves, constantly, perseveringly, or assiduously, to the thing. (S, K.)

وصّبهُ
2 وصّبهُ ذ He took care of him, tended him, or nursed him, in his sickness: like مرّضه. (TA, from a trad.) ― -b2- See 1.

3 وَاْصَبَ see 1, and 4.

اوصبهُ
4 اوصبهُ ذ It (a disease) rendered him ill, or sick. (TA.) See وَصَبٌ. ― -b2- اوصبهُ He (God) afflicted him with a disease, sickness, or malady. (S, K.) See وَصَبٌ. ― -b3- اوصب He (a man) had diseased children born to him. (K.) Accord. to IKtt, اوصب القَوْمُ The people had their children wearied by disease. (TA.) -A2- اوصبتِ النَّاقَةُ الشَّحْمَ (tropical:) The she-camel grew fat, (K,) and continued so: (TA:) [explained in the K by نَبَتَ شَحْمُهَا, [which is probably a mistake for ثَبَتَ; and if so, I prefer another reading of the phrase in the K, mentioned in the TA; namely, اوصب النَّاقَةَ الشَّحْمُ; i. e., the she-camel was constantly fat]. ― -b2- اوصبت النَّاقَةُ, and ↓ واصبت, (assumed tropical:) The she-camel yielded milk continually, or constantly. (A.) ― -b3- See 1.

5 تَوَصَّبَ see 1, in two places.

وَصْبٌ
وَصْبٌ ذ The space between the third finger and the first finger; or, lit., what is between those two fingers. (K.)

وَصَبٌ
وَصَبٌ ذ A disease, sickness, or malady: (S, K:) or pain: (Msb:) or violent pain: or continual, or constant, pain: or continuance of pain: (TA:) or emaciation of the body by reason of fatigue or disease: (IDrd:) or excessive fatigue: (Zj:) and, sometimes, fatigue, or weariness, and languor: (TA:) pl. أَوْصَابٌ. (K.)

وَصِبٌ
وَصِبٌ ذ (S, K) and ↓ وَاصِبٌ (TA) Diseased; ill; sick: (S, K:) or in pain: (Msb:) [or in violent pain: or in continual, or constant pain: &c.: see وَصَبٌ]: pl. of the former وَصَابَى and وَصَابٌ. (K.)

وَاصِبٌ
وَاصِبٌ ذ : see وَصِبٌ. ― -b2- عَذَابٌ وَاصِبٌ [Kur. xxxvii. 9,] A continual, perpetual, constant, or fixed, punishment. (Fr, TA.) ― -b3- لَهُ الدِّينُ وَاصِبًا, [Kur, xvi. 54,] as Zj observes, is said to mean To Him shall be rendered obedience perpetually, or constantly: (Fr, S:) or it may mean To Him shall be rendered obedience, whether man be content with that which he is commanded to do, or not; or whether it be easy to him, or not: to Him shall be rendered obedience, even if it be attended by excessive fatigue. (TA.) ― -b4- مَفَازَةٌ وَاصِبَةٌ A desert far-extending, [as though] without end; (S;) that extends so far as scarcely to have an end; (A;) very far-extending. (K.)

مُوَصَبٌ
مُوَصَبٌ ذ Afflicted by God with a disease, sickness, or malady. (S.)

نَاقَةٌ مُوصِبَةٌ
نَاقَةٌ مُوصِبَةٌ ذ , and ↓ مُوَصِّبَةٌ [perhaps a mistake for مُوَاصِبَةٌ: see 4:] (assumed tropical:) A she-camel that yields milk continually, or constantly. (A.)

مُوَصَّبٌ
مُوَصَّبٌ ذ Having many pains [or diseases]. (S, K.)

مُوَصِّبَةٌ
مُوَصِّبَةٌ ذ : see نَاقَةٌ مُوصِبَةٌ.

##### Türkçe

**وَصَبَ**
1 **وَصَبَ** ذ, muzâri‘ **يَصِبُ**, mastar ismi **وُصُوبٌ**; (S, K;) ve ↓ **اوصب**; (K;) Devam etti; sabit oldu; (S, K;) sabitlenmiş, yerleşmiş yahut sağlam oldu. (K.) ― -b2- **وَصَبَ لَبَنُ النَّاقَةِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Dişi devenin sütü devam etti yahut sabit oldu. (A.) ― -b3- **وَصِبَ**, muzâri‘ **يَوْصَبُ**, mastar ismi **وَصَبٌ**; (S, K, Msb;) ve ↓ **وصّب** ve ↓ **اوصب** ve ↓ **توصّب**; (K;) O (bir adam, S,) hasta oldu yahut hastalandı: (S, K:) yahut ağrı içinde oldu: (Msb:) [yahut şiddetli ağrı içinde: yahut sürekli, yahut sabit ağrı içinde: yahut yorgunluk veya hastalık sebebiyle bedende zayıflamış: yahut aşırı yorgunluk hâlinde: ve bazen, yorgunluk yahut bitkinlik ve gevşeklik çekti: bk. **وَصَبٌ**:] **تَوْصِيْبٌ** ayrıca gevşek olmayı ifade eder diye açıklanmıştır: (TA:) ve ↓ **توصّب**, bedeninde ağrı hissetti yahut tecrübe etti diye açıklanır. (A.) ― -b4- **وَصَبَ الشَّحْمُ** (mecaz:) Yağ [bir hayvanda] devam etti. (TA.) ― -b5- **وَصَبَ عَلَى الأَمْرِ**, (S, K,) muzâri‘ **يَصِبُ**, [mastar ismi **وُصُوبٌ**;] ve **وَصِبَ**, muzâri‘ **يَصِبُ**; ikincisinin muzâri‘i kıyasa göre şâz [dır]; (Kr;) **وَثِقَ**, muzâri‘ **يَثِقُ**, ve **وَمِقَ**, muzâri‘ **يَمِقُ**, vb. gibi; fakat lugatçılar tarafından bu fiillerle birlikte zikredilmemiştir; (TA;) [ve ↓ **اوصب**; aşağıya bk.;] ve ↓ **واصب**; (TA;) **وَاظَبَ** ile aynı mânâda; Şeye sürekli, sebatla yahut gayretle devam etti, ona devamlı surette yöneldi; (S, K;) ve onu iyi idare etti yahut iyi yürüttü. (K.) ― -b6- **وَصَبَ فِى مَالِهِ**, ve **عَلَى ماله**; ve **وِصِبَ**; muzâri‘ler yukarıdaki gibidir; Malına [yani develerine vb.] sürekli devam etti, onunla sürekli ilgilendi yahut ona sürekli yöneldi ve onu iyi idare etti. (Kr.) ― -b7- **القَوْمُ عَلَى الشَّىْءِ ↓ اوصب** Kavim şeye sürekli devam etti, sürekli ilgilendi yahut ona sürekli yöneldi. (S, K.)

**وصّبهُ**
2 **وصّبهُ** ذ Onunla ilgilendi, ona baktı yahut hastalığında onu tedavi etti: **مرّضه** gibi. (TA, bir rivayetten.) ― -b2- 1’e bk.

3 **وَاْصَبَ** 1’e ve 4’e bk.

**اوصبهُ**
4 **اوصبهُ** ذ O (bir hastalık) onu hasta etti yahut hastalandırdı. (TA.) **وَصَبٌ**’a bk. ― -b2- **اوصبهُ** O (Allah) onu bir hastalık, maraz yahut illet ile musibetlendirdi. (S, K.) **وَصَبٌ**’a bk. ― -b3- **اوصب** O (bir adam) kendisine hasta çocuklar doğdu. (K.) IKtt’ye göre, **اوصب القَوْمُ** Kavmin çocukları hastalıkla yorgun düştü. (TA.) -A2- **اوصبتِ النَّاقَةُ الشَّحْمَ** (mecaz:) Dişi deve semirdi, (K,) ve öyle devam etti: (TA:) [K’da **نَبَتَ شَحْمُهَا** ile açıklanmıştır, [ki muhtemelen **ثَبَتَ** yerine bir hatadır; ve eğer öyleyse, TA’da zikredilen K’daki ibarenin başka bir okunuşunu tercih ederim; yani, **اوصب النَّاقَةَ الشَّحْمُ**; yani, dişi deve sürekli semiz idi]. ― -b2- **اوصبت النَّاقَةُ**, ve ↓ **واصبت**, (mecaz olduğu varsayılarak:) Dişi deve sürekli yahut daima süt verdi. (A.) ― -b3- 1’e bk.

5 **تَوَصَّبَ** 1’e, iki yerde, bk.

**وَصْبٌ**
**وَصْبٌ** ذ Üçüncü parmak ile birinci parmak arasındaki boşluk; yahut, lafzen, o iki parmak arasındaki şey. (K.)

**وَصَبٌ**
**وَصَبٌ** ذ Bir hastalık, maraz yahut illet: (S, K:) yahut ağrı: (Msb:) yahut şiddetli ağrı: yahut sürekli, yahut sabit, ağrı: yahut ağrının devamı: (TA:) yahut yorgunluk veya hastalık sebebiyle bedenin zayıflaması: (IDrd:) yahut aşırı yorgunluk: (Zj:) ve bazen, yorgunluk yahut bitkinlik ve gevşeklik: (TA:) çoğulu **أَوْصَابٌ**. (K.)

**وَصِبٌ**
**وَصِبٌ** ذ (S, K) ve ↓ **وَاصِبٌ** (TA) Hasta; mariz; sick: (S, K:) yahut ağrı içinde: (Msb:) [yahut şiddetli ağrı içinde: yahut sürekli, yahut sabit ağrı içinde: vb.: bk. **وَصَبٌ**]: ilkinin çoğulu **وَصَابَى** ve **وَصَابٌ**. (K.)

**وَاصِبٌ**
**وَاصِبٌ** ذ : **وَصِبٌ**’e bk. ― -b2- **عَذَابٌ وَاصِبٌ** [Kur. xxxvii. 9,] Sürekli, daimî, sabit yahut yerleşik bir azap. (Fr, TA.) ― -b3- **لَهُ الدِّينُ وَاصِبًا**, [Kur, xvi. 54,] Zj’nin belirttiği üzere, şu mânâda söylenir: Ona itaat daimî yahut sürekli olarak eda edilecektir: (Fr, S:) yahut şu mânâya gelebilir: İnsanın kendisine emredilenden razı olup olmamasına göre; yahut ona kolay olup olmamasına göre; Ona itaat eda edilecektir, aşırı yorgunlukla birlikte olsa bile. (TA.) ― -b4- **مَفَازَةٌ وَاصِبَةٌ** Ucu bucağı [sanki] olmayan, çok uzaklara uzanan bir çöl; (S;) sonu neredeyse olmayacak kadar uzaklara uzanan; (A;) pek uzaklara uzanan. (K.)

**مُوَصَبٌ**
**مُوَصَبٌ** ذ Allah tarafından bir hastalık, maraz yahut illet ile musibetlendirilmiş. (S.)

**نَاقَةٌ مُوصِبَةٌ**
**نَاقَةٌ مُوصِبَةٌ** ذ , ve ↓ **مُوَصِّبَةٌ** [belki **مُوَاصِبَةٌ** yerine bir hatadır: 4’e bk.:] (mecaz olduğu varsayılarak:) Sürekli yahut daima süt veren bir dişi deve. (A.)

**مُوَصَّبٌ**
**مُوَصَّبٌ** ذ Çokça ağrıları [yahut hastalıkları] olan. (S, K.)

**مُوَصِّبَةٌ**
**مُوَصِّبَةٌ** ذ : **نَاقَةٌ مُوصِبَةٌ**’ye bk.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَصَبَ
وَصَبَ
a.  [ يَصِبُ ] ( n. ac. وُصُوْب 27 ), Lasted, endured.

b.  [ 'Ala ], Applied himself to, managed well.

وَصِبَ
وَصِبَ A ( n. ac. وَصَب 4 ),
a.  Ailed, suffered.

وَصَّبَ
وَصَّبَ II ,
a.  see ( وَصِبَ )

أَوْصَبَ
أَوْصَبَ IV ,
a.  see ( وَصِبَ )

b.  Made ill.

c.  Had sickly children.

d.  [ 'Ala ], Persisted in.

تَوَصَّبَ
تَوَصَّبَ V ,
a.  see ( وَصِبَ ).

وَصْب
وَصْب 1 ,
a.  Interstice.

وَصَب
وَصَب 4 , ( pl. أَوْصَاْب 38 ),
a.  Sickness; suffering; head-ache.

وَصِب
وَصِب 5 , ( pl. وَصَاْبَى 22ya ,  وِصَاْب 23 ),
a.  Ill; suffering.

وَاْصِب
وَاْصِب 21 ,
a.  Continual, perpetual, endless.

وَاْصِبَة
وَاْصِبَة 21t ,
a.  fem. of وَاْصِب 21 .

b.  Boundless ( desert ).

وَصِيْب
وَصِيْب 25 ,
a.  see 5 .

وَصَّبَ
N. P. وَصَّبَ II ,  أَوْصَبَ IV ,
a.  see 5 .

وَاصِبًا
وَاصِبًا
a.  Perpetually, constantly.

وَصَخ
وَصَخ
a.  Filth.

##### Türkçe

**وَصَبَ**
**وَصَبَ**
a. [ **يَصِبُ** ] (n. ac. **وُصُوْب** 27), Sürdü, devam etti.

b. [ **'Ala** ], Kendini verdi, iyi yönetti.

**وَصِبَ**
**وَصِبَ** A (n. ac. **وَصَب** 4),
a. Hastalandı, acı çekti.

**وَصَّبَ**
**وَصَّبَ** II,
a. bkz. ( **وَصِبَ** )

**أَوْصَبَ**
**أَوْصَبَ** IV,
a. bkz. ( **وَصِبَ** )

b. Hasta etti.

c. Hastalıklı çocukları oldu.

d. [ **'Ala** ], Israr etti.

**تَوَصَّبَ**
**تَوَصَّبَ** V,
a. bkz. ( **وَصِبَ** ).

**وَصْب**
**وَصْب** 1,
a. Ara boşluk.

**وَصَب**
**وَصَب** 4, (pl. **أَوْصَاْب** 38),
a. Hastalık; ıstırap; baş ağrısı.

**وَصِب**
**وَصِب** 5, (pl. **وَصَاْبَى** 22ya, **وِصَاْب** 23),
a. Hasta; ıstırap çeken.

**وَاْصِب**
**وَاْصِب** 21,
a. Sürekli, daimî, sonsuz.

**وَاْصِبَة**
**وَاْصِبَة** 21t,
a. **وَاْصِب** 21’in müennesi.

b. Sınırsız (çöl).

**وَصِيْب**
**وَصِيْب** 25,
a. bkz. 5.

**وَصَّبَ**
N. P. **وَصَّبَ** II, **أَوْصَبَ** IV,
a. bkz. 5.

**وَاصِبًا**
**وَاصِبًا**
a. Ebediyen, sürekli olarak.

**وَصَخ**
**وَصَخ**
a. Pislik.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وصب
وَصَبَ - يَصِبُ - وَاصِب
وَصَبَ  - يَصِبُ + الأمر: يدوم ويستمر  لا يفتر ولا ينقطع: يظل ملازماً وفاعلاً بشكل دائم ومستمر
وَصَبَ - يَصِبُ +  كائن + على أمر  أو كائن: لزمه بإخلاص ومداومة ومن غير انقطاع: تشبه بالعرف الحالي فعل " واظب"
واصِب: اسم فاعل صفة مشبهة من " وَصَبَ  - يَصِبُ ": دائم ومستمر لا ينقطع
﴿وله الدين واصبا﴾: له الخضوع والطاعة والعبودية، بشكل دائم ومستمر لا ينقطع
﴿دحورا ولهم عذاب واصب﴾: عذاب واصب: عذاب ملازم وخاص بهم ودائم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدلالة على الاستمرار في الوجود والفعل مدة زمنية"، وهي:
ظَلَّ - يَظَلًّ، فَتِئَ - يَفْتَأُ، وَصَبَ - يَصِبُ، دامَ - يَدوْمُ، سَرْمَدَ - يُسَرمِدُ، أَبَدَ - يأبِدُ

واصباً
 	﴿وله ما في السماوات والأرض وله الدين واصبا أفغير الله تتقون(52)﴾ النحل ﴿دحورا ولهم عذاب واصب(9)﴾ الصافات
جاء في التفسير: واصب: خالص ودائم - شديد- موجع - واجب، الوصب: المرض، وصب على الشيء: داوم ، وواظب عليه - التعب عليه
مختار الصحاح
● [وصب] و ص ب: الوَصَب بفتح الصاد المرض وقد وَصِبَ يوصب بوزن علم يعلم فهو وَصِبٌ بكسر الصاد و أَوْصَبَهُ الله فهو مُوصَبٌ و وَصَب الشيء يصِب بالكسر وُصُوباً دام ومنه قوله تعالى ﴿وله الدين وَاصِبا﴾ وقوله تعالى ﴿ولهم عذاب واصب﴾
الراغب
وصب
- الوصب: السقم اللازم، وقد وصب فلان فهو وصب، وأوصبه كذا فهو يتوصب نحو: يتوجع. قال تعالى: }ولهم عذاب واصب﴿[الصافات/9]،﴾وله الدين واصبا﴿[النحل/52]. فتوعد لمن اتخذ إلهين، وتنبيه أن جزاء من فعل ذلك عذاب لازم شديد، ويكون الدين ههنا الطاعة، ومعنى الواصب الدائم. أي: حق الإنسان أن يطيعه دائما في جميع أحواله، كما وصف به الملائكة حيث قال:﴾لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون{ [التحريم/6] ويقال: وصب وصوبا: دام، ووصب الدين: وجب، ومفازة واصبة: بعيدة لا غاية لها.
ملخص اللسان
1.     الوَصَبُ: الوَجَعُ والمرضُ، والجمع أَوْصابٌ. ووَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً، فهو وَصِبٌ. وتَوَصَّبَ، ووَصَّبَ، وأَوْصَبَ، وأَوْصَبَه اللّهُ، فهو مُوصَبٌ.  والـمُوَصَّبُ بالتشديد: الكثير الأَوْجاعِ. وفي حديث عائشة: أَنا  وَصَّبْتُ رسولَ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَي مَرَّضْتُه في وَصَبه؛
2.    الوَصَب: دوامُ الوَجَع ولُزومه، كَمَرَّضْتُه من المرضِ أَي دَبَّرْته في مَرَضِه، وقد يطلق الوَصَبُ على التَّعب والفُتُور في البَدَن.وأَوْصَبَه الداءُ وأَوْبَرَ عليه: ثَابَرَ.والوَصَبُ: شِدَّة التَّعَب ، وقيل: موجع؛
3.     الأَوْصابُ: الأَسْقامُ، الواحدُ وَصَبٌ. ورجلٌ وَصِبٌ من قوم وَصَابَـى ووِصابٍ.
4.    والوُصُوبُ: دَيمومةُ  الشيءِ. ووَصَبَ يَصِبُ وُصُوباً، وأَوْصَبَ: دامَ. وفي التنزيل العزيز: ولَهُ الدِّينُ واصِـباً؛: دائِـباً أَي طاعتُه دائمةٌ واجبةٌ أَبداً؛ قال ويجوز، واللّه أَعلم، أَن يكون: ولَهُ الدينُ واصِـباً أَي له الدينُ والطاعة؛ رَضِـيَ العبدُ بما يُؤْمر به أَو لم يَرْضَ به، سَهُلَ عليه أَو لم يَسْهُلْ، فله الدينُ وإِن كان فيه الوَصَبُ. وفيه: بعذابٍ واصِبٍ أَي دائم ثابت،
5.  واظَبَ على الشيءِ، وواصَبَ عليه إِذا ثابَرَ عليه. يقال: وَصَبَ الرجلُ على الأَمْر إِذا واظب عليه؛ وأَوْصَبَ القومُ على الشيءِ إِذا ثابَروا عليه؛ ووَصَبَ الرجلُ في مالِه وعلى مالِه يَصِبُ، كوَعَدَ يَعِدُ، وهو القياس؛ ووَصِبَ يَصِبُ، بكسر الصاد فيهما جميعاً، نادرٌ إِذا لَزِمَه وأَحْسَنَ القيامَ عليه؛
6.     وفَلاةٌ واصِـبةٌ: لا غاية لها مِن بُعْدها. ومَفازة واصِـبَة: بعيدةٌ لا غاية لها.
لسان العرب
● - وصب: الوَصَبُ: الوَجَعُ والمرضُ، والجمع أَوْصابٌ. ووَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً، فهو وَصِبٌ. وتَوَصَّبَ، ووَصَّبَ، وأَوْصَبَ، وأَوْصَبَه اللّهُ، فهو مُوصَبٌ.  والـمُوَصَّبُ بالتشديد: الكثير الأَوْجاعِ. وفي حديث عائشة: أَنا  وَصَّبْتُ رسولَ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَي مَرَّضْتُه في وَصَبه؛ الوَصَب: دوامُ الوَجَع ولُزومه، كَمَرَّضْتُه من المرضِ أَي دَبَّرْته في مَرَضِه، وقد يطلق الوَصَبُ على التَّعب والفُتُور في البَدَن. وفي حديث فارعَةَ، أُختِ أُمَيَّة، قالت له: هل تَجِدُ شيئاً؟ قال: لا، إِلا تَوْصِـيباً أَي فُتوراً؛ وقال رؤْبة:  بي والبِلى أَنْكَرُ تِـيكَ الأَوْصابْ  الأَوْصابُ: الأَسْقامُ، الواحدُ وَصَبٌ. ورجلٌ وَصِبٌ من قوم وَصَابَـى ووِصابٍ.  وأَوْصَبَه الداءُ وأَوْبَرَ عليه: ثَابَرَ. والوُصُوبُ: دَيمومةُ  الشيءِ. ووَصَبَ يَصِبُ وُصُوباً، وأَوْصَبَ: دامَ. وفي التنزيل العزيز: ولَهُ الدِّينُ واصِـباً؛ قال أَبو إِسحق قيل في معناه: دائِـباً أَي طاعتُه دائمةٌ واجبةٌ أَبداً؛ قال ويجوز، واللّه أَعلم، أَن يكون: ولَهُ الدينُ واصِـباً أَي له الدينُ والطاعة؛ رَضِـيَ العبدُ بما يُؤْمر به أَو لم يَرْضَ به، سَهُلَ عليه أَو لم يَسْهُلْ، فله الدينُ وإِن كان فيه الوَصَبُ.والوَصَبُ: شِدَّة التَّعَب. وفيه: بعذابٍ واصِبٍ أَي دائم ثابت، وقيل: موجع؛ قال مُلَيْحٌ:  تَنَبَّهْ لِبرْقٍ، آخِرَ اللَّيْلِ، مُوصِبٍ *  رَفيعِ السَّنا، يَبْدُو لَنا، ثم يَنْضُبُ  أَي دائم. وقال أَبو حنيفة: وَصَبَ الشحمُ دام، وهو محمول على ذلك.  وأَوْصَبَتِ الناقةُ الشحم: ثَبَتَ شَحمُها، وكانت مع ذلك باقيةَ  السِّمَن.ويقال: واظَبَ على الشيءِ، وواصَبَ عليه إِذا ثابَرَ عليه. يقال: وَصَبَ الرجلُ على الأَمْر إِذا واظب عليه؛ وأَوْصَبَ القومُ على الشيءِ إِذا ثابَروا عليه؛ ووَصَبَ الرجلُ في مالِه وعلى مالِه يَصِبُ، كوَعَدَ يَعِدُ، وهو القياس؛ ووَصِبَ يَصِبُ، بكسر الصاد فيهما جميعاً، نادرٌ إِذا لَزِمَه وأَحْسَنَ القيامَ عليه؛ كلاهما عن كُراع، وقدَّمَ النادِرَ على القياس، ولم يذكر اللغويون وَصِبَ يَصِبُ، مع ما حَكَوا من وَثِق يَثِقُ، ووَمِقَ يَمِقُ، ووَفِقَ يَفِقُ، وسائره. وفَلاةٌ واصِـبةٌ: لا غاية لها مِن بُعْدها. ومَفازة واصِـبَة: بعيدةٌ لا غاية لها.
مقاييس اللغة:
(وصب) الواو والصاد والباء: كلمةٌ تدلُّ على دَوامِ شيء. ووَصَبَ الشَّيءُ وصوباً: دام. ووَصَبَ الدِّينُ: وَجَب. ومَفَازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها. وفي كتاب الله تعالى: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9]، أي دائم. والوَصَب: المرضُ المُلازم الدَّائم. رجلٌ وصِبٌ ومُوَصَّبٌ: دائم الأوصاب.
القاموس المحيط:
الوَصَبُ، محركةً المَرَضُ، ج أوصابٌ. وَصِبَ، كَفَرِح، ووَصَّبَ وتَوَصَّبَ وأوْصَبَ، وهو وَصِبٌ مِنْ وَصابى ووِصابٍ. وأوْصَبَهُ الله أمْرَضَهُ، والقَوْمُ على الشيءِ ثابَروا، والرَّجُلُ وُلِدَ له أولادٌ وَصابى، والنَّاقَةُ الشَّحْمَ نَبَتَ شَحْمُها. ووَصَبَ يَصِبُ وُصوباً دامَ، وثَبَتَ، كأَوْصَبَ، وعلى الْأَمْرِ واظَبَ، وأحْسَنَ القِيامَ عليه. ومَفازةٌ واصِبَةٌ بَعيدَةٌ جِدًّا. والوَصْبُ ما بَيْنَ البِنْصِرِ إلى السَّبَّابَةِ. والمُوَصَّبُ، كَمُعَظَّمٍ الكثيرُ الْأَوْجاعِ.
تاج العروس:
و ص ب
الوَصَبُ محرَّكَةً : المَرَضُ . وقيل : الأَلَمُ الشَّدِيدُ وقيل : الأَلمُ الدّائمُ . وقيلَ : الوَصَبُ : المَرَضُ والنَّصّبُ : التَّعَبُ والمَشَقَّة كما تقدَّم . والوَصَبُ : دَوامُ الوَجَعِ ولُزُومُه . وقال ابْنُ دُرَيْدٍ : الوَصَبُ : نُحُولُ الجِسمِ من تَعَبٍ أَو مَرَضٍ . ج أَوْصَابٌ على القِيَاس كَمَرَضٍ وأَمْرَاض . وَصِبَ كفَرِحَ يَوْصَبُ وَصَباً ووَصُّبَ تَوْصِيباً وتَوَصُّبَ وأَوْصَبَ وهذه عن الزَّجّاج وهوَ واصِبٌ . والأَوْصَابُ : الأَسْقَام الوَاحِدُ وَصَبٌ . ورجلٌ نَصبٌ وَصِبٌ من قومٍ وَصَابَى ووِصَابٍ بالكسر . وأَوْصَبَهُ الدَّاءُ : أَسْقَمَهُ . وأَوْصَبَهُ اللهُ تعالى : أَمْرَضَهُ . أَوْصَبَ القَوْمُ على الشَّيْءِ وأَوْبَرُوا عليه : ثابَرُوا ويُقال : واظَبَ على الشَّيْءِ ووَاصَبَ عليه : إذا ثابَرَ عليه . وأوْصَبَ : وُلِدَ له أَولادٌ وَصَابَى أَي : مَرْضَى ؛ قاله الفَرّاءُ . والّذي في تهذيب الأَفعال لابنِ القَطّاع : وأَوصَبَ القَومُ : أَتْعَبَ المرضُ أَولادَهُم . قال أَبو حنيفةَ : وَصَبَ الشَّحْمُ دامَ . وأَوْصَبَتِ النّاقَةُ الشَّحْمَ برفْعِ الأَوّل ونَصْب الثّاني وضُبِط في بعض النُّسَخ بالعكس : نَبَتَ شَحْمُها وكانت مع ذلك باقَيَةَ السِّمَنِ . وَوَصَبَ الشَّيْءُ يَصِبُ وُصُوباً أَي : إِذا دامَ وثَبَتَ . والوُصُوبُ : دَيْمُومَةُ الشَّيْءِ كأَوْصَبَ ؛ وفي التَّنْزِيل العزيز : " وَلَهُ الدِّينُ وَاصِباً " قال أَبو إِسحاقَ قيل في معناه : دائباً أَي : طاعتُه دائمةٌ واجِبةٌ أَبداً . ويجوزُ والله أَعلم أَن يكونَ " ولَهُ الدِّينُ واصِباً " أَي : لَهُ الدِّينُ والطّاعَةُ رَضِيَ العَبدُ بما يُؤْمَرُ به أَو لَمْ يَرْضَ به سهُلَ عليه أَوْ لم يَسْهُل فله الدِّينُ وإِنْ كان فيه الوَصَبْ . والوَصَبُ : شِدَّةُ التَّعَب . وفيه : " ولَهُمْ عذابٌ واصِبٌ " أَي : دائمٌ ثابتٌ . وقيل : مُوجِعٌ . قال مُلَيْح :
تَنَبَّهْ لِبَرْقِ آخِرَ اللَّيْلِ مُوصِب ... رَفِيعَ السَّنا يبْدُو لنا ثُمَّ يَنْضُبَ
أَي : دائمٌ . ومنه : وَصَبَ الشَّحْمُ وقد تقدّم فيكون من المجاز . وَصَب على الأَمْرِ : إِذا وَاظَبَ عليه . ووَصَبَ الرجُلُ في مالِه وعلى مالِه يَصِبُ كوَعَدَ يَعِدُ وهو القِياس . ووَصِبَ يَصِب بكسر الصّاد فيهما جميعاً نادرٌ : إِذا لَزِمَهُ وأَحْسَنَ القِيَامَ عَلَيْهِ كِلاهُمَا عن كُراع وقَدَّمَ النّادرَ على القِياس ولم يذكر اللُّغَويون : وَصِبَ يَصِبُ مع مَا حَكَوْا مِنْ : وَثِقَ يَثِقُ ووَمِقَ يَمِقُ ووَفِقَ يَفِقُ وسائره . ومَفازَةٌ واصِبَةٌ : بَعِيدةٌ جِدًّا وذلك إِذا كانت لا غايةَ لها . وفي الأَساسِ : لا تَكادُ تَنهِي لبُعدْها . والوصْبُ ما بيْن البِنْصِرِ إِلى السَّبّابَةِ وذا مِن زِيادته . أَوْصَبَه اللهُ فهو مُوصَبٌ كَمُكْرَم . والمُوَصَّبُ كمُعَظَّمٍ : الكَثيِرُ الأَوْجَاعِ هكذا عبارةُ الجوهَرِيّ . وفي حديث عائشةَ رَضِي الله عنها : " أَنا وَصَّبْتُ رَسُولَ اللهِ صلَّى الله عليه وسلّم " أَي : مَرَّضْتُه في وَصَبِه . والوَصَبُ : دَوامُ الوَجَعِ ولُزومُه كمَرَّضْتُه من المرض أَي : دَبَّرْتُه في مَرضه . وقد يُطْلَقُ الوَصَبُ على التَّعَبِ والفُتورِ في البَدَن . وفي حديث فارِعة أُخْتِ أُمَيَّة قالت له : " هَلْ تَجِدُ شَيْئاً ؟ قالَ : لا إِلاّ تَوْصِيباً " أَي : فُتوراً . وفي الأَساس : وأَتَوَصَّبُ : أَجِدُ وَجَعاً . وفي بَدَنِي تَوَصُّبٌ . ووَصَبَ لَبنُ الناقةِ : دامَ . وأَوْصبَت الناقةُ ووَاصَبَتْ وهي مُوصِبَةٌ ومُوَاصِبَةٌ . انتهى
وممّا استدركه شيخنا على المُصَنِّف : وَصّابٌ : بَطنٌ من حِمْيَرَ نُسِبَ إِليه عَمْرُو بْن حَفصٍ الوَصّابيُّ وأُمُّ الدَّرْدَاءِ الصُّغرَى المُخْتَلَف في صحبتها وهي : خَيْرَةَ أَو هُجَيْمَة الوَصّابيّة ويقال : الأَصَّابِيّة أَشار إِليها في الإِصَابَة وذَكَرها الجَلالُ في طبقات الحُفّاظ . ونُسِبَ إِلى هذَا البطن جماعاتٌ كما في أَنسابِ ابنِ الأَثِيرِ انتهى . قلتُ : قال ابْنُ الكَلْبيّ : في حِمْيَرَ فَضْلُ بنُ سَهْل بنِ عَمْرِو بن قَيْسِ بنِ مُعَاوِيَةَ بْنِ جُشَمَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ . وزاد الهَمْدَانيُّ بينَ سَهْلٍ وعَمْرٍو : زَيْداً وابْنُ الكَلْبيّ جعلَ زيداً أَخا سهْل وهو أَخو وَصّابٍ أَيضاً . ثمّ قال الهَمْدانيّ : والمُجمَع عليه أَنَّ وَصّاباً ابنُ مالكِ بنِ زَيْدِ بْنِ سَدَدِ بن زُرْعَةَ بنِ سَبَإٍ الأَصغر منهم : ثُوَيْبٌ أَبو الرّشد الحِمصيّ ذكره ابْنُ أَبي حاتِمْ وقال ابن الأَثِير : وصّاب بن سَهْل أَخو جبلان بن سَهْلٍ الّذِي يُنْسَب إِليه الجبلانّيون وهما من حِمْيَر . كذا في أَنساب البُلْبَيْسِيّ . ووُصَابٌ كغُرَابٍ ويُقَالُ أُصَابٌ اسْمُ جَبل يُحَاذِي زَبِيدَ باليَمَن وفيه عِدّةُ بلادٍ وقرًى وحُصُون وأَهله عُصاةٌ لا طاعةَ عليهم لسُلْطان اليمن إِلاَّ عَنْوَةً معاناةً من السُّلطان لِذلك كذا في المعْجَمِ لياقُوت . قلْت : والآنَ في قَبْضة سُلطان اليَمَن يَدِينُونَهُ ويَدْفَعُون له العُشْرَ والخَراجَ وحُصونُهم عاليةٌ جدًّا منها جبلُ المصباح وغيرُهُ . ثمّ إِنّي رأَيتُ أَبا الفِدَاءِ إِسماعيلَ بْن إِبراهيمَ ذكر في كتابه : الأَوْصابِيَّ منسوباً بلفظ الجمع وقال : إِلى أَوْصَاب بالفَتْح قبيلة من حِمْيَرَ منها : أُمُّ الدَّرْدَاءِ واسمُها هُجَيْمة الأَوصابِيَّة وهي الصَّغْرَى تُوُفِّيَتْ بعدَ سنةِ إِحْدَى وثَمانينَ . ونقلَ ذلك عن أُسْدِ الغابة . وكانت من فُضَلاءِ النِّساءِ . وذكر الحافِظُ تَقِيُّ الدّين في المعجم : أَنَّ الصَّحِيح أَنْ لا صُحْبَةَ لها والله أَعلمُ

##### Türkçe

**وصب**
**وَصَبَ - يَصِبُ - وَاصِب**
**وَصَبَ - يَصِبُ** + iş: sürer ve devam eder; gevşemez ve kesilmez: daima ve sürekli bir biçimde bitişik ve etkin kalır.
**وَصَبَ - يَصِبُ** + varlık + bir iş üzerine veya varlık: ona ihlâs ve süreklilikle ve kesintisiz yapıştı: güncel örfteki “**واظب**” fiiline benzer.
**واصِب**: **وَصَبَ - يَصِبُ**’den ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: daim ve sürekli, kesilmez.
﴿**وله الدين واصبا**﴾: ona boyun eğiş, itaat ve kulluk; daim ve sürekli bir biçimde, kesilmez.
﴿**دحورا ولهم عذاب واصب**﴾: **عذاب واصب**: onlara mahsus, onlara yapışık ve daim azap.
Lafız, “varlıkta ve fiilde bir zaman müddeti boyunca sürüp gitmeye delâlet” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ظَلَّ - يَظَلًّ**، **فَتِئَ - يَفْتَأُ**، **وَصَبَ - يَصِبُ**، **دامَ - يَدوْمُ**، **سَرْمَدَ - يُسَرمِدُ**، **أَبَدَ - يأبِدُ**

**واصباً**
﴿**وله ما في السماوات والأرض وله الدين واصبا أفغير الله تتقون(52)**﴾ النحل ﴿**دحورا ولهم عذاب واصب(9)**﴾ الصافات
Tefsirde geldi: **واصب**: hâlis ve daim - şiddetli - acı verici - vacip; **الوصب**: hastalık; **وصب على الشيء**: devam etti; ve **واظب عليه** - onun üzerinde yorgunluk.

مختار الصحاح
● [**وصب**] و ص ب: **الوَصَب** (صاد’ın fethiyle) hastalıktır; ve **وَصِبَ** **يوصب** (علم يعلم vezninde) o hâlde o **وَصِبٌ** (صاد’ın kesriyle)dir; ve Allah onu **أَوْصَبَهُ**; o hâlde o **فهو مُوصَبٌ**dur. Ve **وَصَب** şey **يصِب** (kesr ile) **وُصُوباً**: sürdü; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وله الدين وَاصِبا**﴾ ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**ولهم عذاب واصب**﴾.

الراغب
**وصب**
- **الوصب**: yapışık (ayrılmayan) hastalık; ve falan kimse **وصب** oldu; o hâlde o **وصب**tir. Ve onu şu şey **أوصبه**; o hâlde o **يتوصب** olur; örneğin: **يتوجع** (acı duyar). Yüce Allah dedi: }**ولهم عذاب واصب**﴿[الصافات/9]،﴾**وله الدين واصبا**﴿[النحل/52]. Böylece iki ilâh edinen kimse için tehdit; ve bunu yapanın cezasının yapışık, şiddetli bir azap olduğuna dikkat çekme. Ve din burada itaat olur; **الواصب**’ın manası daim olandır. Yani: insanın hakkı, bütün hâllerinde ona daima itaat etmesidir; nitekim melekleri bununla vasfettiği gibi; şöyle dedi:﴾**لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون**{ [التحريم/6]. Ve denir: **وصب وصوبا**: sürdü. Ve **وصب الدين**: vacip oldu. Ve **مفازة واصبة**: uzak, kendisi için bir nihayet olmayan.

ملخص اللسان
1. **الوَصَبُ**: ağrı ve hastalık; çoğulu **أَوْصابٌ**. Ve **وَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً**; o hâlde o **وَصِبٌ**dir. Ve **تَوَصَّبَ**; ve **وَصَّبَ**; ve **أَوْصَبَ**; ve Allah onu **أَوْصَبَهُ**; o hâlde o **مُوصَبٌ**dur. Ve şeddeli **الـمُوَصَّبُ**: çok ağrılı olan. Âişe hadîsinde: “Ben Allah’ın Resûlünü **وَصَّبْتُ** ettim, sallallahu aleyhi ve sellem”; yani: onu **وَصَبه**’inde hastalandırdım;
2. **الوَصَب**: ağrının devamı ve ona yapışması; “onu hastalıktan **كَمَرَّضْتُه** ettim” gibi; yani: onu hastalığında idare ettim. Ve bazen **الوَصَبُ**, bedende yorgunluk ve gevşeklik üzerine de إطلاق olunur. Ve hastalık onu **أَوْصَبَهُ** ve onun üzerinde **أَوْبَرَ**: sebat etti. Ve **الوَصَبُ**: yorgunluğun şiddeti; ve denildi: acı verici;
3. **الأَوْصابُ**: hastalıklar; tekili **وَصَبٌ**. Ve bir adam **وَصِبٌ**, **وَصَابَـى** ve **وِصابٍ** kavminden.
4. **الوُصُوبُ**: şeyin daim oluşu. Ve **وَصَبَ يَصِبُ وُصُوباً**; ve **أَوْصَبَ**: sürdü. Aziz tenzilde: **ولَهُ الدِّينُ واصِـباً**; yani: çalışıp duran; yani: onun itaati daim, ebeden vaciptir. Dedi: ve caizdir—Allah daha iyi bilir—şu olması: **ولَهُ الدينُ واصِـباً**; yani: ona din ve itaat vardır; kul, kendisine emrolunandan razı oldu yahut razı olmadı; ona kolay geldi yahut kolay gelmedi; ona din vardır, onda **الوَصَبُ** olsa bile. Ve onda: **بعذابٍ واصِبٍ**; yani: daim, sabit,
5. **واظَبَ** şey üzerine ve **واصَبَ** onun üzerine: ona sebat ettiğinde. Denir: adam iş üzerine **وَصَبَ** etti: ona **واظب** ettiğinde. Ve kavim şey üzerine **أَوْصَبَ** etti: ona sebat ettiklerinde. Ve adam malında ve malı üzerinde **وَصَبَ** eder, **يَصِبُ**; **وَعَدَ يَعِدُ** gibi; bu القياس’tır. Ve **وَصِبَ يَصِبُ**; ikisinde de **صاد**’ın kesriyle; nadirdir: ona yapıştığında ve onun üzerinde güzelce kıyam ettiğinde;
6. Ve **فَلاةٌ واصِـبةٌ**: uzaklığından dolayı nihayeti olmayan. Ve **مَفازة واصِـبَة**: uzak, kendisi için bir nihayet olmayan.

لسان العرب
● - **وصب**: **الوَصَبُ**: ağrı ve hastalık; çoğulu **أَوْصابٌ**. Ve **وَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً**; o hâlde o **وَصِبٌ**dir. Ve **تَوَصَّبَ**; ve **وَصَّبَ**; ve **أَوْصَبَ**; ve Allah onu **أَوْصَبَهُ**; o hâlde o **مُوصَبٌ**dur. Ve şeddeli **الـمُوَصَّبُ**: çok ağrılı olan. Âişe hadîsinde: “Ben Allah’ın Resûlünü **وَصَّبْتُ** ettim, sallallahu aleyhi ve sellem”; yani: onu **وَصَبه**’inde hastalandırdım; **الوَصَب**: ağrının devamı ve ona yapışması; “onu hastalıktan **كَمَرَّضْتُه** ettim” gibi; yani: onu hastalığında idare ettim. Ve bazen **الوَصَبُ**, bedende yorgunluk ve gevşeklik üzerine de إطلاق olunur. Fâri‘a hadîsinde—Ümeyye’nin kız kardeşi—ona dedi ki: “Bir şey buluyor musun?” Dedi: “Hayır; ancak **تَوْصِـيباً**”; yani: gevşeklik. Ve Rü’be dedi:
بي والبِلى أَنْكَرُ تِـيكَ الأَوْصابْ
**الأَوْصابُ**: hastalıklar; tekili **وَصَبٌ**. Ve bir adam **وَصِبٌ**, **وَصَابَـى** ve **وِصابٍ** kavminden. Ve hastalık onu **أَوْصَبَهُ** ve onun üzerinde **أَوْبَرَ**: sebat etti. Ve **الوُصُوبُ**: şeyin daim oluşu. Ve **وَصَبَ يَصِبُ وُصُوباً**; ve **أَوْصَبَ**: sürdü. Aziz tenzilde: **ولَهُ الدِّينُ واصِـباً**; Ebû İshak dedi: manasında denildi: çalışıp duran; yani: onun itaati daim, ebeden vaciptir. Dedi: ve caizdir—Allah daha iyi bilir—şu olması: **ولَهُ الدينُ واصِـباً**; yani: ona din ve itaat vardır; kul, kendisine emrolunandan razı oldu yahut razı olmadı; ona kolay geldi yahut kolay gelmedi; ona din vardır, onda **الوَصَبُ** olsa bile. Ve **الوَصَبُ**: yorgunluğun şiddeti. Ve onda: **بعذابٍ واصِبٍ**; yani: daim, sabit; ve denildi: acı verici. Müleyh dedi:
تَنَبَّهْ لِبرْقٍ، آخِرَ اللَّيْلِ، مُوصِبٍ * رَفيعِ السَّنا، يَبْدُو لَنا، ثم يَنْضُبُ
yani: daim. Ebû Hanîfe dedi: **وَصَبَ** yağ sürdü; bu, bunun üzerine حمل olunur. Ve deve yağı **أَوْصَبَتِ**: yağı sabit oldu; bununla beraber semizliği baki idi. Ve denir: şey üzerine **واظَبَ** etti; ve onun üzerine **واصَبَ** etti: ona sebat ettiğinde. Denir: adam iş üzerine **وَصَبَ** etti: ona **واظب** ettiğinde. Ve kavim şey üzerine **أَوْصَبَ** etti: ona sebat ettiklerinde. Ve adam malında ve malı üzerinde **وَصَبَ** eder, **يَصِبُ**; **وَعَدَ يَعِدُ** gibi; bu القياس’tır. Ve **وَصِبَ يَصِبُ**; ikisinde de **صاد**’ın kesriyle; nadirdir: ona yapıştığında ve onun üzerinde güzelce kıyam ettiğinde; ikisi de Kurâ‘dan. Ve nadiri kıyasa takdim etti; lugavîler **وَصِبَ يَصِبُ**’i zikretmediler; **وَثِق يَثِقُ** ve **وَمِقَ يَمِقُ** ve **وَفِقَ يَفِقُ** ve benzerlerini hikâye ettikleri hâlde. Ve **فَلاةٌ واصِـبةٌ**: uzaklığından dolayı nihayeti olmayan. Ve **مَفازة واصِـبَة**: uzak, kendisi için bir nihayet olmayan.

مقاييس اللغة:
(**وصب**) **الواو** ve **الصاد** ve **الباء**: bir kelimedir; bir şeyin devamına delâlet eder. Ve şey **وَصَبَ** oldu, **وصوباً**: sürdü. Ve **وَصَبَ الدِّينُ**: vacip oldu. Ve **مَفَازةٌ واصِبة**: uzak, kendisi için bir nihayet olmayan. Allah’ın kitabında: ﴿**وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ**﴾ [الصافات 9]؛ yani: daim. Ve **الوَصَب**: yapışık, daim hastalık. Bir adam **وصِبٌ** ve **مُوَصَّبٌ**: daim **الأوصاب** sahibi.

القاموس المحيط:
**الوَصَبُ**—harekeli—hastalıktır; çoğulu **أوصابٌ**. **وَصِبَ**—**كَفَرِح** gibi—ve **وَصَّبَ** ve **تَوَصَّبَ** ve **أوْصَبَ**; ve o, **وَصِبٌ**dür; **وَصابى** ve **وِصابٍ**’dandır. Ve Allah onu **أوْصَبَهُ**: onu hastalandırdı. Ve kavim şey üzerinde: sebat ettiler. Ve adam: kendisine **وَصابى** evlatlar doğdu. Ve deve: yağı; yağı bitti (yağı çıktı). Ve şey **وَصَبَ يَصِبُ وُصوباً**: sürdü ve sabit oldu; **أَوْصَبَ** gibi. Ve iş üzerine: **واظَبَ** etti; ve onun üzerinde güzelce kıyam etti. Ve **مَفازةٌ واصِبَةٌ**: pek uzak. Ve **الوَصْبُ**: serçe parmak ile işaret parmağı arasındaki şey. Ve **المُوَصَّبُ**—**كَمُعَظَّمٍ** gibi—çok ağrılı olan.

تاج العروس:
و ص ب
**الوَصَبُ**—harekeli—: hastalıktır. Ve denildi: şiddetli acıdır. Ve denildi: daim acıdır. Ve denildi: **الوَصَبُ**: hastalık; ve **النَّصّبُ**: yorgunluk ve meşakkat; daha önce geçtiği gibi. Ve **الوَصَبُ**: ağrının devamı ve ona yapışmasıdır. İbn Düreyd dedi: **الوَصَبُ**: yorgunluk yahut hastalıktan bedenin zayıflamasıdır. Çoğulu **أَوْصَابٌ**; القياس üzere, **مَرَضٍ** ve **أَمْرَاض** gibi. **وَصِبَ**—**كفَرِحَ** gibi—**يَوْصَبُ وَصَباً**; ve **وَصُّبَ تَوْصِيباً**; ve **تَوَصُّبَ**; ve **أَوْصَبَ**; bunlar Zecâc’dandır; ve o **واصِبٌ**dir. Ve **الأَوْصَابُ**: hastalıklardır; tekili **وَصَبٌ**. Ve bir adam **نَصبٌ وَصِبٌ**, **وَصَابَى** ve **وِصَابٍ** (kesr ile) kavminden. Ve hastalık onu **أَوْصَبَهُ**: onu hasta etti. Ve Allah Teâlâ onu **أَوْصَبَهُ**: onu hastalandırdı. Kavim şey üzerine **أَوْصَبَ** etti ve onun üzerinde **أَوْبَرُوا**: sebat ettiler. Ve denilir: şey üzerine **واظَبَ** etti; ve onun üzerine **وَاصَبَ** etti: ona sebat ettiğinde. Ve **أوْصَبَ**: kendisine **وَصَابَى** evlatlar doğdu; yani: hastalar; Ferrâ dedi. İbn Kattâ‘ın **تهذيب الأَفعال**’ında olan: ve kavim **أَوصَبَ** etti: hastalık onların evlatlarını yordu. Ebû Hanîfe dedi: yağ **وَصَبَ**: sürdü. Ve deve yağı **أَوْصَبَتِ**—birincinin ref‘i, ikincinin nasbıyla; bazı nüshalarda bunun tersi ضبط edildi—: yağı bitti; bununla beraber semizliği baki idi. Ve şey **وَوَصَبَ** eder, **يَصِبُ وُصُوباً**; yani: sürdüğünde ve sabit olduğunda. Ve **الوُصُوبُ**: şeyin daim oluşudur; **كأَوْصَبَ** gibi. Aziz tenzilde: “**وَلَهُ الدِّينُ وَاصِباً**”. Ebû İshak dedi: manasında denildi: çalışıp duran; yani: onun itaati daim, ebeden vaciptir. Ve caizdir—Allah daha iyi bilir—şu olması: “**ولَهُ الدِّينُ واصِباً**”; yani: ona din ve itaat vardır; kul, kendisine emrolunandan razı oldu yahut razı olmadı; ona kolay geldi yahut kolay gelmedi; ona din vardır, onda **الوَصَبْ** olsa bile. Ve **الوَصَبُ**: yorgunluğun şiddeti. Ve onda: “**ولَهُمْ عذابٌ واصِبٌ**”; yani: daim, sabit. Ve denildi: acı verici. Müleyh dedi:
تَنَبَّهْ لِبَرْقِ آخِرَ اللَّيْلِ مُوصِب ... رَفِيعَ السَّنا يبْدُو لنا ثُمَّ يَنْضُبَ
yani: daim. Ve ondan: yağ **وَصَبَ**; daha önce geçti; böylece mecazdan olur. İş üzerine **وَصَب**: ona **وَاظَب** ettiğinde. Ve adam malında ve malı üzerinde **وَصَبَ** eder, **يَصِبُ**; **وَعَدَ يَعِدُ** gibi; bu القياس’tır. Ve **وَصِبَ يَصِب**; ikisinde de **صاد**’ın kesriyle; nadirdir: ona yapıştığında ve onun üzerinde güzelce kıyam ettiğinde; ikisi de Kurâ‘dan. Ve nadiri kıyasa takdim etti; lugavîler **وَصِبَ يَصِبُ**’i zikretmediler; **وَثِقَ يَثِقُ** ve **وَمِقَ يَمِقُ** ve **وَفِقَ يَفِقُ** ve benzerlerini hikâye ettikleri hâlde. Ve **مَفازَةٌ واصِبَةٌ**: pek uzak; bu, kendisi için bir nihayet olmadığında. Ve **الأَساس**’ta: uzaklığından dolayı neredeyse sona erdiremezsin. Ve **الوصْبُ**: serçe parmak ile işaret parmağı arasındaki şey; bu, onun ziyadelerindendir. Allah onu **أَوْصَبَه**; o hâlde o **مُوصَبٌ**dur; **كَمُكْرَم** gibi. Ve **المُوَصَّبُ**—**كمُعَظَّمٍ** gibi—çok ağrılı olan; Cevherî’nin ibaresi böyledir. Âişe hadîsinde—Allah ondan razı olsun—: “Ben Allah’ın Resûlünü **وَصَّبْتُ** ettim, sallallahu aleyhi ve sellem”; yani: onu **وَصَبِه**’inde hastalandırdım. Ve **الوَصَبُ**: ağrının devamı ve ona yapışması; “onu hastalıktan **كمَرَّضْتُه** ettim” gibi; yani: onu hastalığında idare ettim. Ve bazen **الوَصَبُ**, bedende yorgunluk ve gevşeklik üzerine de إطلاق olunur. Fâri‘a hadîsinde—Ümeyye’nin kız kardeşi—ona dedi ki: “Bir şey buluyor musun?” Dedi: “Hayır; ancak **تَوْصِيباً**”; yani: gevşeklik. Ve **الأَساس**’ta: ve ben **أَتَوَصَّبُ**: bir ağrı bulurum. Ve bedenimde **تَوَصُّبٌ** vardır. Ve devenin sütü **وَصَبَ**: sürdü. Ve deve **أَوْصبَت** ve **وَاصَبَتْ**; o, **مُوصِبَةٌ** ve **مُوَاصِبَةٌ**dir. Bitti.
Ve şeyhimizin musannif üzerine istidrâk ettiklerinden: **وَصّابٌ**: Himyer’den bir batın; ona nispetle **عَمْرُو بْن حَفصٍ الوَصّابيُّ** ve sohbetinde ihtilaf edilen **أُمُّ الدَّرْدَاءِ الصُّغرَى**; o: **خَيْرَةَ** yahut **هُجَيْمَة** **الوَصّابيّة**; ve denilir: **الأَصَّابِيّة**; buna **الإِصَابَة**’de işaret etti; ve Celâl onu **طبقات الحُفّاظ**’da zikretti. Ve bu batına cemaatler nispet olundu; İbnü’l-Esîr’in **أَنساب**’ında olduğu gibi; bitti. Dedim: İbnü’l-Kelbî dedi: Himyer’de: **فَضْلُ بنُ سَهْل بنِ عَمْرِو بن قَيْسِ بنِ مُعَاوِيَةَ بْنِ جُشَمَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ**. Hemdânî, **سَهْل** ile **عَمْر** arasına **زَيْداً** ilave etti; İbnü’l-Kelbî ise **زيداً**’ı **سهْل**’in kardeşi kıldı; o, **وَصّابٍ**’ın da kardeşidir. Sonra Hemdânî dedi: üzerinde icmâ edilen: **وَصّاباً**’ın, **مالكِ بنِ زَيْدِ بْنِ سَدَدِ بن زُرْعَةَ بنِ سَبَإٍ الأَصغر**’ın oğlu olduğudur. Onlardan: **ثُوَيْبٌ أَبو الرّشد الحِمصيّ**; onu İbn Ebî Hâtim zikretti. İbnü’l-Esîr dedi: **وصّاب بن سَهْل**; **جبلان بن سَهْلٍ**’in kardeşidir; ona nispetle **الجبلانّيون** nispet olunur; ikisi Himyer’dendir. Böylece **أَنساب البُلْبَيْسِيّ**’de. Ve **وُصَابٌ**—**كغُرَابٍ** gibi—ve denilir **أُصَابٌ**: Yemen’de Zebîd’i hizalayan bir dağın adıdır; onda birçok belde, köy ve kaleler vardır; halkı âsidir; Yemen sultanına, ancak sultandan zorla, zorlamayla (عنوةً معاناةً) itaat ederler; Yâkût’un **المعْجَم**’ında böyledir. Dedim: şimdi Yemen sultanının kabzasındadırlar; ona boyun eğerler ve ona öşür ve haraç verirler; kaleleri pek yüksektir; onlardan **جبلُ المصباح** ve başkası. Sonra ben, Ebû’l-Fidâ İsmâ‘îl b. İbrâhîm’in kitabında **الأَوْصابِيَّ**’yi cem‘ lafzıyla nispet edilmiş olarak zikrettiğini gördüm; ve dedi: fetha ile **أَوْصَاب**’a; Himyer’den bir kabiledir; onlardan: **أُمُّ الدَّرْدَاءِ**; adı **هُجَيْمة الأَوصابِيَّة**; o küçüktür; seksen bir senesinden sonra vefat etti. Bunu **أُسْدِ الغابة**’dan nakletti. Ve o, faziletli kadınlardandı. Hâfız Takıyyüddîn, **المعجم**’da zikretti: sahih olan, onun için sohbet bulunmamasıdır; Allah daha iyi bilir.
