# وصب — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D8%A8/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: وصب

(باب الواو والصاد وما يثلثهما)
(وصع) الواو والصاد والعين: كلمة واحدة، هي الوَصَْع: طائر صغيرٌ. وفي الحديث: "إنَّ إسرافِيلَ يتواضَعُ لله حتَّى يَصِيرَ مثل الوَصَْع([1])".
(وصف) الواو والصاد والفاء: أصلٌ واحد، هو تحْليَةُ الشَّيء. ووصَفْتُه أصِفُه وَصْفاً. والصِّفَة: الأمَارة اللاَّزِمةُ للشّيء، كما يقال وَزَنتُه وَزْناً، والزِّنَة: قَدْرُ الشَّيء. يقال اتَّصَفَ الشَّيءُ في عَينِ النّاظر: احتَملَ أن يُوصَف.
وأمَّا قولُهم: وصَفَت النّاقةُ وُصوفاً، إذا أجادت السّيرَ فهو [من قولهم] للخـادم وصيف، وللخادمة وصيفة. ويقال أوْصَفَت الجاريةُ؛ لأنَّهما يُوصَفان عند البَيع.
(وصل) الواو والصاد واللام: أصلٌ واحد يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيءٍ حَتَّى يَعْلَقَه. ووَصَلْتُه به وَصْلاً. والوَصل: ضِدّ الهِجْران. ومَوْصِلُ البعير: ما بين عَجُزِه وفَخذه. والواصِلَة في الحديث: التي تَصِلُ شَعْرَها بشعرٍ آخَرَ زُوراً. ويقول وصَلْتُ الشّيء وصلاً، والموصول به وِصْلٌ بكسر الواو.
ومن الباب الوَصِيلة: العِمارة والخِصْب. لأنَّها تَصِلُ النّاسَ بعضَهم ببعض، وإذا أجْدَبوا تفَرَّقُوا. والوَصيلة: الأرض الواسعة، كأنَّها وُصِلَت فلا تَنقطِع. أمَّا الوَصِيلة من الغَنَم في قوله تعالى: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103]....([2])
(وصم) الواو والصاد والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسْرٍ وضَعْف. ووجد توصيماً في جَسدِه، أي تكسيراً وفَترةً وكَسَلاً. قال:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])والوَصْم: الصَّدعُ غَير بائن. يقال: أصابَ القناةَ وَصْمٌ.
ويُحمَل على هذا فيقال للعار والعَيب: وَصْم. قال:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])
(وصي) الواو والصاد والحرف المعتلّ: أصلٌ يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء. ووَصَيْتُ الشَّيءَ: وصَلْتُه. ويقال: وطِئْنا أرضاً واصيةً، أي إنَّ نَبتَها متَّصلٌ قد امتلأَتْ منه. ووَصَيْتُ اللّيلَةَ باليوم: وصَلْتُها، وذلك في عملٍ تَعمَلُه. والوصِيَّة من هذا القياس، كأنّه كلامٌ يُوصَى أي يُوصَل. يقال: وصَّيْتُه توصيةً، وأوصَيْتُه إيصاء.
(وصب) الواو والصاد والباء: كلمةٌ تدلُّ على دَوامِ شيء. ووَصَبَ الشَّيءُ وصوباً: دام. ووَصَبَ الدِّينُ: وَجَب. ومَفَازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها. وفي كتاب الله تعالى: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9]، أي دائم. والوَصَب: المرضُ المُلازم الدَّائم. رجلٌ وصِبٌ ومُوَصَّبٌ: دائم الأوصاب.
(وصد) الواو والصاد والدال: أصلٌ يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيء. وأوصَدْتُ البابَ: أغْلَقْتُهُ. والوَصيد: النَّبْت المتقارِبُ الأصول. والوصيد: الفِناء لاتِّصاله بالرَّبع. والمُوصَد: المُطْبَق. وقال تعالى: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].
(وصر) الواو والصاد والراء: كلمةٌ واحدة. قال الخليل: الوَصِيرة: الصّكّ. ويقال الوِصْر: السِّجِلُّ يكتُبه الملك لِمَنْ يُقْطِعُه([5]). وفي بعض الحديث: "إنَّ هذا اشتَرَى مِنِّي أرضاً وقَبَضَ مِنِّي وِصْرَها، فلا هو يردُّ([6]) عَلَيَّ الوِصْر ولا يعطيني الثمن".
---------------------__
([1]) في اللسان: "إن العرش على منكب إسرافيل، وإنه ليتواضع لله حتى يصير مثل الوصع. يروى بفتح الصاد وسكونها".
([2]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والوصيلة من الغنم كانوا... هم الشاة ذكرا قالوا: هذا لآلهتنا، فيقربونه، فإذا ولدها ذكرا وأنثى قالوا: وصلت... ها من أجلها" الكتابة مبتورة في المجمل أيضاً.
([3]) للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (وصم).
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وصم).
([5]) ذكر في اللسان "الوصير" و"الوصر" وقال: "كلتاهما فارسية معربة".
([6]) في الأصل: "يرد" صوابه من المجمل واللسان. ولفظ المجمل: "فهو لا يرد عليَّ الوصر ولا يعطيني الثمن" ولفظ اللسان: فلا هو يعطيني الثمن ولا هو يرد الوصر".

ـ

### Türkçe

(وav, صad ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**وصع**) **الواو** ve **الصاد** ve **العين**: tek bir kelimedir; o da **الوَصَْع**’dır: küçük bir kuştur. Hadiste: “Şüphesiz **إسرافيل** Allah için tevazu gösterir; ta ki **الوَصَْع** gibi oluncaya kadar([1]).”

(**وصف**) **الواو** ve **الصاد** ve **الفاء**: tek bir asıldır; o da şeyin süslenmesidir. Ve onu vasfettim: onu vasfederim, vasfetme olarak. Ve **الصِّفَة**: şey için lâzım olan alâmettir; nitekim “onu tarttım, tartma olarak” denir; ve **الزِّنَة**: şeyin miktarıdır. “Şey, bakanın gözünde **اتَّصَفَ** oldu” denir: vasfedilmeyi taşıdı (vasfedilmesi mümkün oldu).
Ama onların sözü: “Dişi deve **وصَفَت** **وُصوفاً**” (yürüyüşü güzel yaptığında) ise, o [onların] hizmetkâr için **وصيف**, hizmetçi kadın için **وصيفة** demelerindendir. Ve “cariye **أوْصَفَت**” denir; çünkü ikisi satış sırasında vasfedilirler.

(**وصل**) **الواو** ve **الصاد** ve **اللام**: tek bir asıldır; bir şeyi bir şeye katmaya delâlet eder; ta ki onu yapıştırsın. Ve onu onunla birleştirdim: birleştirme olarak. Ve **الوَصل**: **الهِجْران**’ın zıddıdır. Ve devenin **مَوْصِلُ**’i: sağrısı ile uyluğu arasındaki şeydir. Ve hadiste **الواصِلَة**: saçını başka bir saçla yalan olarak birleştiren kadındır. Ve “şeyi birleştirdim, birleştirme olarak” der; ve onunla birleştirilen **وِصْلٌ**’dür, **الواو**’nun kesresiyle.
Bâbdan **الوَصِيلة**: imar ve bolluktur. Çünkü o, insanları birbirine bağlar; kuraklığa düştüklerinde ayrılıp dağılırlar. Ve **الوَصيلة**: geniş arazidir; sanki birleştirilmiş de kesilmez. Ama koyundan **الوَصِيلة**, Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103] içindedir....([2])

(**وصم**) **الواو** ve **الصاد** ve **الميم**: sahih bir asıldır; kırılmaya ve zayıflığa delâlet eder. Ve bedeninde **توصيماً** buldu; yani kırıp gevşetme ve durgunluk ve tembellik. Dedi ki:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])
Ve **الوَصْم**: belirgin olmayan çatlak/yarıktır. “Mızrağa **وَصْمٌ** isabet etti” denir.
Ve bunun üzerine taşınır da ayıp ve kusur için **وَصْم** denir. Dedi ki:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])

(**وصي**) **الواو** ve **الصاد** ve illetli harf: bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eden bir asıldır. Ve **وَصَيْتُ** şeyi: onu birleştirdim. Ve “**واصيةً** bir toprağa bastık” denir; yani bitkisi bitişik (muttasıl)dır; ondan dolmuştur. Ve geceyi gündüze **وَصَيْتُ**: onu birleştirdim; bu, yaptığın bir iştedir. Ve **الوصِيَّة** bu kıyastandır; sanki o, **يُوصَى** yani birleştirilen bir sözdür. “Ona **وصَّيْتُه** **توصيةً**” denir; ve “ona **أوصَيْتُه** **إيصاء** (ile)” denir.

(**وصب**) **الواو** ve **الصاد** ve **الباء**: bir şeyin devamına delâlet eden bir kelimedir. Ve şey **وصَبَ** **وصوباً**: devam etti. Ve din **وصَبَ**: vacip oldu. Ve **واصِبة** bir çöl: uzak, sonu olmayan. Ve Yüce Allah’ın kitabında: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9], yani daim. Ve **الوَصَب**: lâzım olan daim hastalıktır. **وصِبٌ** ve **مُوَصَّبٌ** bir adam: daim ağrıları olan (devamlı **الأوصاب** sahibi).

(**وصد**) **الواو** ve **الصاد** ve **الدال**: bir şeyi bir şeye katmaya delâlet eden bir asıldır. Ve kapıyı **أوصَدْتُ**: onu kapattım. Ve **الوَصيد**: kökleri birbirine yakın bitkidir. Ve **الوصيد**: avlu; konak yerine bitişik olmasından dolayı. Ve **المُوصَد**: kapatılıp örtülmüş (mutbık) olandır. Ve Yüce Allah dedi ki: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].

(**وصر**) **الواو** ve **الصاد** ve **الراء**: tek bir kelimedir. Halîl dedi ki: **الوَصِيرة**: senettir. Ve **الوِصْر** denir: melikin, kendisine iktâ verdiği kimse için yazdığı sicildir([5]). Bazı hadiste: “Şüphesiz bu, benden bir arazi satın aldı ve benden onun **وِصْرَ**’ını kabzetti; artık ne **الوِصْر**’ı bana geri çeviriyor([6]) ne de bana bedeli veriyor.”

---------------------__
([1]) Lisân’da: “Şüphesiz arş, **إسرافيل**’in omzu üzerindedir; ve şüphesiz o, Allah için tevazu gösterir; ta ki **الوَصع** gibi oluncaya kadar. **الصاد**’ın fethiyle ve sükûnuyla rivayet edilir.”
([2]) İbare asılda böylece kopuk olarak geldi. Ve **المجمل**’de: “Ve koyundan **الوصيلة**; onlar ... idiler; o, koyun (şu) erkek (doğurduğunda) dediler: bu ilâhlarımız içindir; onu yaklaştırırlar; eğer onun doğurduğu erkek ve dişi olursa dediler: **وصلت** ... onu onun yüzünden” yazı **المجمل**’de de kopuktur.
([3]) Dîvânında Lebîd’indir, 12, 1881 baskısı; ve Lisân (**وصم**).
([4]) **المجمل** ve Lisân’da (**وصم**) onu şevâhid olarak okuttu.
([5]) Lisân’da “**الوصير**” ve “**الوصر**” zikretti ve dedi ki: “İkisi de Arapçalaştırılmış Farsçadır.”
([6]) Asılda: “**يرد**”; doğrusu **المجمل** ve Lisân’dandır. **المجمل** lafzı: “Artık o, bana **الوصر**’ı geri çevirmiyor ve bana bedeli vermiyor.” Lisân lafzı: “Artık o, bana bedeli vermiyor ve **الوصر**’ı geri çevirmiyor.”
