# وصب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وصب

الوصب، محركة: المرض. وقيل: الألم الشديد، وقيل: الألم الدائم. وقيل: الوصب: المرض، والنصب: التعب والمشقة، كما تقدم. والوصب: دوام الوجع ولزومه. وقال ابن دريد: الوصب: نحول الجسم من تعب أو مرض. ج أوصاب على القياس، كمرض وأمراض. وصب، كفرح، يوصب، وصبا، ووصب توصيبا، وتوصب، وأوصب وهذه عن الزجاج، وهو واصب. والأوصاب: الأسقام، الواحد وصب. ورجل نصب وصب، من قوم وصابى ووصاب بالكسر. وأوصبه الداء: أسقمه. وأوصبه الله تعالى: أمرضه. أوصب القوم على الشيء وأوبروا عليه: ثابروا ويقال: واظب على الشيء وواصب عليه : إذا ثابر عليه . وأوصب: ولد له أولاد وصابى، أي: مرضى؛ قاله الفراء. والذي في تهذيب الأفعال، لابن القطاع: وأوصب القوم: أتعب المرض أولادهم. قال أبو حنيفة: وصب الشحم دام. وأوصبت الناقة الشحم، برفع الأول ونصب الثاني، وضبط في بعض النسخ بالعكس: نبت شحمها، وكانت مع ذلك باقية السمن. ووصب الشيء، يصب، وصوبا أي: إذا دام وثبت. والوصوب: ديمومة الشيء، كأوصب؛ وفي التنزيل العزيز:  وله الدين واصبا  قال أبو إسحاق قيل في معناه: دائبا، أي: طاعته دائمة واجبة أبدا. ويجوز، والله أعلم، أن يكون  وله الدين واصبا  ، أي: له الدين والطاعة، رضي العبد بما يؤمر به أو لم يرض به، سهل عليه أو لم يسهل، فله الدين وإن كان فيه الوصب. والوصب: شدة التعب. وفيه:  ولهم عذاب واصب  ، أي: دائم، ثابت. وقيل: موجع. قال مليح:
  تنبه لبرق آخر الليل موصب                      رفيع السنا يبدو لنا ثم ينضب

  أي: دائم. ومنه: وصب الشحم، وقد تقدم، فيكون من المجاز. وصب على الأمر: إذا واظب عليه. ووصب الرجل في ماله، وعلى ماله، يصب، كوعد يعد، وهو القياس. ووصب، يصب، بكسر الصاد فيهما جميعا، نادر: إذا لزمه، وأحسن القيام عليه، كلاهما عن كراع، وقدم النادر على القياس، ولم يذكر اللغويون: وصب يصب، مع ما حكوا من: وثق يثق، وومق يمق، ووفق يفق، وسائره. ومفازة واصبة: بعيدة جدا، وذلك إذا كانت لا غاية لها. وفي الأساس: لا تكاد تنهي لبعدها. والوصب ما بين البنصر إلى السبابة، وذا من زيادته. أوصبه الله، فهو موصب، كمكرم. والموصب، كمعظم: الكثير الأوجاع هكذا عبارة الجوهري. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها:  أنا وصبت رسول الله، صلى الله عليه وسلم  أي: مرضته في وصبه. والوصب: دوام الوجع ولزومه، كمرضته، من المرض، أي: دبرته في مرضه. وقد يطلق الوصب على التعب والفتور في البدن. وفي حديث فارعة أخت أمية، قالت له:  هل تجد شيئا? قال: لا، إلا توصيبا  أي: فتورا. وفي الأساس: وأتوصب: أجد وجعا. وفي بدني توصب. ووصب لبن الناقة: دام. وأوصبت الناقة، وواصبت، وهي موصبة ومواصبة. انتهى.
 ومما استدركه شيخنا على المصنف: وصاب: بطن من حمير، نسب إليه عمرو بن حفص الوصابي، وأم الدرداء الصغرى المختلف في صحبتها وهي: خيرة، أو هجيمة الوصابية، ويقال: الأصابية، أشار إليها في الإصابة، وذكرها الجلال في طبقات الحفاظ. ونسب إلى هذا البطن جماعات، كما في أنساب ابن الأثير، انتهى. قلت: قال ابن الكلبي: في حمير فضل بن سهل بن عمرو بن قيس بن معاوية بن جشم بن عبد شمس. وزاد الهمداني بين سهل وعمرو: زيدا، وابن الكلبي جعل زيدا أخا سهل، وهو أخو وصاب أيضا. ثم قال الهمداني: والمجمع عليه أن وصابا ابن مالك بن زيد بن سدد بن زرعة بن سبإ الأصغر، منهم: ثويب أبو الرشد الحمصي، ذكره ابن أبي حاتم وقال ابن الأثير: وصاب بن سهل، أخو جبلان بن سهل الذي ينسب إليه الجبلانيون، وهما من حمير. كذا في أنساب البلبيسي. ووصاب كغراب، ويقال أصاب اسم جبل يحاذي زبيد باليمن، وفيه عدة بلاد وقرى وحصون، وأهله عصاة، لا طاعة عليهم لسلطان اليمن، إلا عنوة معاناة من السلطان لذلك كذا في المعجم لياقوت. قلت: والآن في قبضة سلطان اليمن، يدينونه ويدفعون له العشر والخراج، وحصونهم عالية جدا، منها، جبل المصباح، وغيره. ثم إني رأيت أبا الفداء إسماعيل بن إبراهيم ذكر في كتابه: الأوصابي منسوبا بلفظ الجمع، وقال: إلى أوصاب بالفتح، قبيلة من حمير، منها: أم الدرداء، واسمها هجيمة الأوصابية، وهي الصغرى، توفيت بعد سنة إحدى وثمانين. ونقل ذلك عن أسد الغابة. وكانت من فضلاء النساء. وذكر الحافظ تقي الدين في المعجم: أن الصحيح أن لا صحبة لها، والله أعلم.

### Türkçe

**الوصب** (harekeli): hastalık. Ve denildi: şiddetli ağrı; ve denildi: sürekli ağrı. Ve denildi: **الوصب**: hastalık; **النصب**: yorgunluk ve meşakkat; daha önce geçtiği gibi. Ve **الوصب**: sızının devamı ve ona yapışıp kalmasıdır. İbn Düreyd dedi: **الوصب**: yorgunluk veya hastalıktan bedenin zayıflaması. Çoğulu, kıyasa göre **أوصاب**; **مرض** ve **أمراض** gibi. **وصب** ( **فرح** gibi), **يوصب**, **وصبا**; ve **وصب توصيبا**; ve **توصب**; ve **أوصب**; bu da Zeccâc’dandır; ve o, **واصب**’tır. Ve **الأوصاب**: hastalıklar; tekili **وصب**. Ve **رجل نصب وصب**: **وصابى** kavminden ve kesre ile **وصاب**. Ve **أوصبه الداء**: onu hasta etti. Ve Allah Teâlâ **أوصبه**: onu hastalandırdı. Kavim bir şey üzerinde **أوصب** oldu ve onun üzerinde **أوبروا**: sebat ettiler; ve denilir: bir şey üzerinde **واظب** etti ve onun üzerinde **واصب** oldu: onun üzerinde sebat ettiğinde. Ve **أوصب**: kendisine **وصابى** evlatlar doğdu; yani: hastalar; Ferrâ söyledi. İbnü’l-Kattâ‘a ait **تهذيب الأفعال**’da olan: **وأوصب القوم**: hastalık onların evlatlarını yordu. Ebû Hanîfe dedi: **وصب الشحم**: yağ devam etti. Ve deve **أوصبت الناقة الشحم**; birincinin ref‘i ve ikincinin nasbı ile; bazı nüshalarda bunun tersiyle ضبط edilmiştir: yağı bitti; bununla beraber semizliği kalıcı idi. Ve **وصب الشيء** ( **يصب**), **وصوبا**: yani, devam edip sabit olduğunda. Ve **الوصوب**: şeyin sürekliliği; **أوصب** gibi. Aziz tenzilde: **وله الدين واصبا**. Ebû İshâk dedi: manasında denildi: sürekli; yani, O’na itaat sürekli olarak ebediyen vaciptir. Ve caizdir—Allah daha iyi bilir—**وله الدين واصبا** olması; yani: din ve itaat O’nundur; kul kendisine emredilene razı olsun veya olmasın, ona kolay gelsin veya kolay gelmesin; din O’nundur, onda **الوصب** olsa bile. Ve **الوصب**: yorgunluğun şiddeti. Ve onda: **ولهم عذاب واصب**; yani: sürekli, sabit. Ve denildi: acı verici. Melîh dedi:

Gece sonunun bir şimşeğine uyan; **موصب**
Yüce bir parıltı; bize görünür, sonra tükenir

yani: sürekli. Ve ondan: **وصب الشحم**; daha önce geçti; böylece mecazdan olur. **وصب على الأمر**: onun üzerinde **واظب** ettiğinde. Ve adam malında ve malı üzerinde **وصب** eder ( **يصب**), **وعد يعد** gibi; ve bu kıyastır. Ve **وصب** ( **يصب**), ikisinde de **الصاد**’ın kesriyle: nadirdir; ona yapışıp kaldığında ve onun üzerinde güzelce durduğunda; ikisi de Kurâ‘dandır. Ve nadiri kıyasın önüne aldı; ve lugatçılar **وصب يصب**’ı zikretmediler; **وثق يثق** ve **ومق يمق** ve **وفق يفق** ve benzerlerini nakletmiş olmalarına rağmen. Ve **مفازة واصبة**: pek uzak; bu, onun için bir nihayet olmadığında. **الأساس**’ta: uzaklığından dolayı neredeyse sonlandıramazsın. Ve **الوصب**: **البنصر** ile **السبابة** arasındadır; bu da onun ziyadesindendir. Allah onu **أوصبه**; o da **موصب**’tur; **مكرم** gibi. Ve **الموصب** ( **معظم** gibi): çok ağrılı; Cevherî’nin ibaresi böyledir. Âişe’nin—Allah ondan razı olsun—hadisinde: **أنا وصبت رسول الله، صلى الله عليه وسلم**; yani: onun **وصب**’unda onu hastalandırdım. Ve **الوصب**: sızının devamı ve ona yapışıp kalmasıdır; **مرضته** gibi; hastalıktan; yani: onun hastalığında onu idare ettim. Ve bazen **الوصب** bedendeki yorgunluk ve gevşeklik üzerine de إطلاق olunur. Ümeyye’nin kız kardeşi Fâri‘a’nın hadisinde: ona dedi ki: **هل تجد شيئا? قال: لا، إلا توصيبا**; yani: gevşeklik. **الأساس**’ta: **وأتوصب**: bir ağrı bulurum. Ve bedenimde **توصب** vardır. Ve devenin sütü **وصب**: devam etti. Ve deve **أوصبت** ve **واصبت**; ve o **موصبة** ve **مواصبة**’dir. Bitti.

Şeyhimiz’in musannif üzerine istidrâk ettiklerinden: **وصاب**: Himyer’den bir karın; ona nispetle Amr b. Hafs **الوصابي**; ve sohbeti ihtilaflı olan Ümmü’d-Derdâ’ es-Suğrâ; o: Hayra; yahut Huceyme **الوصابية**; ve denilir: **الأصابية**; ona **الإصابة**’da işaret etti; ve Celâl onu **طبقات الحفاظ**’da zikretti. Ve bu karına cemaatler nispet edildi; İbnü’l-Esîr’in **أنساب**’ında olduğu gibi; bitti. Dedim: İbnü’l-Kelbî dedi: Himyer’de Fadl b. Sehl b. Amr b. Kays b. Muâviye b. Cuşem b. Abd Şems. Hemdânî Sehl ile Amr arasına Zeyd’i ekledi; İbnü’l-Kelbî ise Zeyd’i Sehl’in kardeşi yaptı; o, **وصاب**’ın da kardeşidir. Sonra Hemdânî dedi: üzerinde ittifak edilen: **وصابا** Sebe’ el-Asgar’ın oğlu Zur‘a’nın oğlu Sedded’in oğlu Zeyd’in oğlu Mâlik’in oğludur; onlardandır: Humuslu Ebû’r-Rüşd Süveyb; onu İbn Ebî Hâtim zikretti. İbnü’l-Esîr dedi: **وصاب** Sehl’in oğludur; Cebelâniyyûn’un kendisine nispet edildiği Sehl’in oğlu Cebelân’ın kardeşidir; ikisi de Himyer’dendir. Belbîsî’nin **أنساب**’ında böyledir. Ve **وصاب** ( **غراب** gibi), ve denilir **أصاب**: Yemen’de Zebîd’i karşılayan bir dağın adıdır; onda birçok belde, köy ve hisarlar vardır; halkı âsidir; Yemen sultanına itaatleri yoktur; ancak sultanın bunun için zorla ve meşakkatle (müdahalesi) ile; Yâkût’un **المعجم**’ında böyledir. Dedim: şimdi Yemen sultanının elindedir; ona boyun eğerler ve ona öşür ve haraç verirler; hisarları pek yüksektir; onlardandır: **جبل المصباح** ve başkası. Sonra ben Ebü’l-Fidâ İsmâil b. İbrâhim’i kitabında **الأوصابي**’yi cem‘ lafzıyla nispet edilmiş olarak zikrederken gördüm; ve dedi: fetha ile **أوصاب**’a; Himyer’den bir kabile; onlardandır: Ümmü’d-Derdâ’; adı Huceyme **الأوصابية**’dir; o, es-Suğrâ’dır; seksen bir senesinden sonra vefat etti. Bunu **أسد الغابة**’dan nakletti. Ve o, kadınların faziletlilerindendi. Hâfız Takıyyüddîn **المعجم**’da zikretti: sahih olan, onun için sohbet olmamasıdır; Allah daha iyi bilir.
