# وصف (و-ص-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Vasıflandırırlar

- Harfler: و - ص - ف
- Kur'an'da: 14 geçiş · 14 ayet · 5 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَصِفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Vasıflandırırlar | 7 | 7 | [6:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/6:100.md) |
| [تَصِفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعِلُونَ | Vasıflandırırsınız | 4 | 4 | [12:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/12:18.md) |
| [تَصِفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%81%D9%8F.md) | تَفْعِلُ | Vasıflandırır | 1 | 1 | [16:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/16:116.md) |
| [وَتَصِفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%81%D9%8F.md) | وَتَفْعِلُ | Ve vasıflandırır | 1 | 1 | [16:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/16:62.md) |
| [وَصْفَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلَهُمْ | Onların vasıflandırması | 1 | 1 | [6:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/6:139.md) |

## Mücavir kökler — 69 mücavir (91 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 6 ortak ayet · G² 33 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
2. [عون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Yardım istenilen
3. [دمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Damga demektir
4. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Dil demektir
5. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
6. [خرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hırka elbiselik kumaş demektir
7. [زهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir
8. [سول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sevil: “Seyl”den türemiştir
9. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
10. [قمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Gömlek demektir
11. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hiram keçe demektir
12. [سرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çaldı
13. [فرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir
14. [قذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
15. [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
16. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ve kan
17. [جمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Erkek deve demektir
18. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
19. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
20. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Tasma kayış demektir
21. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Batın karın demektir
22. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
23. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Açığa çıkarırsınız
24. [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hales : Çekirdek içidir
25. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Şerareden gelen bir kelimedir
26. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
27. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
28. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hoşlanmadı
29. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Gem demektir
30. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
31. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
32. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
33. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
34. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Dağın sivri noktası demektir
35. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
36. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
37. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn tepe demektir
38. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ferv “Ferre”ye bak
39. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
40. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
41. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Cürame hurma döküntüsü demektir
42. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
43. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
44. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Ribve, tümsek demektir
45. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
46. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
47. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
48. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
49. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Granit taş demektir
50. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
51. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
52. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
53. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Oğullar
54. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
55. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
56. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
57. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
58. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beraber
59. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir
60. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Bahçe demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%81/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وصف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl vāvî (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نعت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA.md), [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md), [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) |
| Zıt Kök | [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ayırt edici niteliğini, alametini veya süsünü açıkça ortaya koyup sınırlarını sözle belirleme |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da daima insanların yetersiz, zan ve iftiraya dayalı asılsız nitelemeleri bağlamında yer alma |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikate tekabül etmeyen zihni kurguların dil aracılığıyla gerçeklik gibi sunulması ve aşkın olanın bu tasavvurlardan tenzih edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü tarafsız veya mutlak nesnel bir "bilimsel tasvir" sanıp Kur'an'daki menfi kullanım karakterini ve tenzih bağlamını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وص | Bir şeyi diğerine bitiştirme, süreklilik sağlama, raptetme ve bağ kurma ([وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md), [وصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8.md), [وصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%AF.md), [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md)) | ف | Bitiştirme ve raptetme hareketine harici bir sınır, ağız veya telaffuz açıklığı katarak zihindeki bir niteliği nesneye sözel bir kalıpla bitiştirme, sınırlarını çizerek ayrıştırma anlamı oluşturur. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Birbirine iliştirme, rabtetme, iki unsuru sabit bir bağla birleştirme payı taşır. |
| ص | Olta, bitki | Avlama, hedefi belirleme, bir noktayı veya özelliği çekip ayırma, sabitleme payı taşır. |
| ف | Ağız | Açıklık, konuşma, telaffuz etme, sınırlarını sözel ifadeye dökme payı taşır. |
| وصف | Bir çengelle iliştirilen niteliği hedefe raptedip ağızdan sözel olarak ilan etme hareketi | Nesnenin bir halini veya süsünü zihinde yakalayıp ona bir alamet olarak raptetmek ve bunu sözle dışa vurup sınırlamaktır. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binek veya tayın kendine has yürüyüş tarzını fiilen sergileyip yeteneğini dışa vurması, köle ve cariyelerin satım esnasında boy, endam ve kusursuzluk gibi dış beden özelliklerinin sayılıp dökülmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafetü'l-Abed divanında iyi komşuluk niteliğiyle meşhur olmuş bir kimseyi anarken bu kökün türevini kullanır: إنّي كَفانيَ من أَمْرٍ هَمَمْتُ به / جارٌ، كجار الحُذاقيِّ الذي اتَّصَفا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hukuki ve ticari rivayetlerde mevcut olmayan malın sadece nitelikleri sayılarak satılması yasaklanmış ve bu işlem مواصفة kavramıyla ifade edilmiştir. |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Tarafetü'l-Abed Divanı ve erken hadis metinleri.

### Sami etimolojik katman

Arapça وصف kökü, Güney Sami dil dairesinde ve özellikle Klasik Arapçada yüksek gelişim gösteren, bir nesnenin alametini, biçimini ve niteliğini sözel olarak zikretme çekirdeğine dayanan bir kelimedir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan aynı fonetik dizilimde yaygın bir kök fiil olarak bulunmaktan ziyade, benzer semantik alanı karşılayan köklerle veya ikili çekirdek olan وص kökünün türevleriyle akrabalık arz eder. İbranicedeki יצב / יצג (durumunu ortaya koyma, takdim etme) ve genel Sami dillerindeki raptetme, işaret koyma ve bir nesneyi başkasına ekleme anlamları Arapçada sözel bildirim ve nitelik belirtme sahasına doğru belirgin bir semantik kayma yaşamıştır. Arapçadaki kullanım, biçim ve hareketin dilde somut bir göstergeye dönüşmesini merkeze alır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وص çekirdeğinden harfiye eklemiyle türeyiş | Nesnenin alametini nesneye iliştirme ve bunu sözel olarak açıklama doğrultusunda gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami bağlamı | Doğrudan üçlü kök paralelliği sınırlı olup ikili çekirdeğin raptetme ve durum bildirme tabanıyla akrabadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Belirgin ve doğrulanabilir bir geniş aile soydaşlığı tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann Grundriss.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وصف | Anlamlı | Niteleme, alamet zikretme | Bir şeyin halini, süsünü veya niteliğini sözle ifade etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [وفص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B5.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kullanım kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [صوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%81.md) | Anlamlı | Yün | Koyun veya benzeri hayvanların tüylerinden oluşan örtü | Kur'an'da geçer; örtme ve doku ilişkisi taşır |
| [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) | Anlamlı | Duru ve arı olma | Tortudan, kederden ve bulanıklıktan arınma, halislik | Kur'an'da geçer; niteliğin saflığı ile bağ kurulabilir |
| [فوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B5.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte kök türetimi tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| فصو | Kök olarak oluşmayan | Ayrılma, çözülme | Çekirdeğin kabuktan çıkması veya sıkıntıdan kurtulma türevleri sınırlıdır | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وصف | Merkez | Nitelik bildirme, dille resmetme | Bir nesnenin veya kavramın niteliklerini sözle aktarmaktır; Kur'an'da zanna dayalı yakıştırmaları ifade eder. | Vasıflandırma, süs ve ayırt edici niteliği beyan etme |
| [نعت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA.md) | Komşu | İleri düzey övgü veya niteleme | Yalnızca güzel, iyi ve belirgin nitelikleri sıralamakta yoğunlaşır; وصف ise hem iyi hem kötü hem de asılsız iddiaları kapsar. | Bir şeyin göze çarpan baskın iyiliklerini açıklama |
| [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) | Komşu | Adlandırma, isim verme | Nesnenin bizatihi kendisine işaret eden kalıcı etiketi koyar; وصف ise o nesnenin geçici veya sürekli niteliklerini aktarır. | Zatın çağrılacağı unvanı tayin etme |
| [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) | Komşu | Zanna dayalı tahmin, uydurma | Bilgisizce tahminde bulunarak hüküm vermektir; Kur'an'daki menfi وصف kullanımı ile sonuçta örtüşür ancak çıkış noktası tahmindir. | Zannî ölçüm ve dayanaksız iddia ileri sürme |
| [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) | Zıt | Gizleme, örtme | Mevcut olan bir niteliği, bilgiyi veya şahitliği bilinçli olarak saklayıp söz konusu etmemektir. | Açıklamanın ve nitelemenin tam tersi olarak ketmetme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وصف | Niteleme, vasıflandırma | Bir şeyin mahiyetini ve alametini sözle bildirme; Kur'an'da asılsız iddia boyutu taşır. | Kesin |
| Latince | Describere, praedicare | Yazıya dökerek çizme, yüklemleme | Describere çizerek sınır belirlemeyi, praedicare ise açıkça bir niteliği bir özneye yüklemeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Describe, attribute, characterize | Betimlemek, atfetmek, nitelemek | Describe dış tasviri verir; attribute bir niteliği yakıştırmayı karşılar ancak kökün Kur'an'daki menfi tenzih tonunu tek başına vermez. | Kesin |
| Almanca | Beschreiben, zuschreiben | Betimlemek, nispet etmek | Zuschreiben bir vasfı bir varlığa yakıştırmayı doğrudan karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Décrire, qualifier | Tasvir etmek, vasıflandırmak | Qualifier bir sıfatı veya niteliği bir varlığa bağlama eylemini ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Müşriklerin Allah'a çocuk veya ortak isnat etmesi | Asılsız iddia, iftira ve yakıştırma | Tevhid bağlamında müşriklerin batıl inançlarının reddi ve Allah'ın tenzihi (En'âm [6:100](https://lisan.digital/tr/ayet/6:100.md), Mü'minûn [23:91](https://lisan.digital/tr/ayet/23:91.md), Sâffât [37:159](https://lisan.digital/tr/ayet/37:159.md), Zuhruf [43:82](https://lisan.digital/tr/ayet/43:82.md)) |
| Hz. Yûsuf'un kardeşlerinin sözleri | Yalan söyleme, asılsız kurgu üretme | Hz. Yâkûb'un oğullarının kurduğu düzmece anlatıyı reddetmesi ve Hz. Yûsuf'un kardeşlerinin ithamına karşı tutumu (Yûsuf [12:18](https://lisan.digital/tr/ayet/12:18.md), [12:77](https://lisan.digital/tr/ayet/12:77.md)) |
| Dillerin helal-haram uydurması | Hukuki ve dini hüküm iftirası | Dillerin gelişigüzel fetva vererek Allah adına helal ve haram sınırları çizmesi (Nahl [16:62](https://lisan.digital/tr/ayet/16:62.md), Nahl [16:116](https://lisan.digital/tr/ayet/16:116.md)) |
| Ahiretteki karşılık ve hesap | Batıl iddiaların cezası | İftiracıların yaptıkları nitelemelerin karşılığını bizzat ceza olarak görecekleri uyarısı (En'âm [6:139](https://lisan.digital/tr/ayet/6:139.md)) |
| Hakikatin batılı ezmesi | Boş iddiaların helaki | Hakkın gelmesiyle müşriklerin uydurduğu sahte niteliklerin yok olup gitmesi bağlamı (Enbiyâ [21:18](https://lisan.digital/tr/ayet/21:18.md), Enbiyâ [21:112](https://lisan.digital/tr/ayet/21:112.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfâtullah ve tenzih bahisleri | İnsan zihninin ürettiği sıfatların zata nispeti ve Kur'an'daki tenzih ayetleri ekseninde teşbih ile tecsîmin reddi | İnsani tasavvurların aşkın zata layık olmaması, mutlak tenzih |
| Fıkıh | Bey'ü'l-muvâsafe ve akitlerde malın vasfı | Hazırda bulunmayan malın sadece vasıfları zikredilerek satılmasının caiz olup olmadığı, vasıf muhayyerliği | Akdin konusunu belirleyen ayırt edici nitelik ve şartlar |
| Tefsir | İftira ve kurgu ayetlerinin tevili | Kur'an'daki fiil formlarının tamamının insanlar tarafından üretilen bâtıl iddiaları karşılaması | Dille üretilen ve gerçeğe uymayan sahte isnat |
| Hadis | Edebi tasvirler ve dua metinleri | Peygamber'in fiziki ve ahlaki niteliklerinin (şemâil) sahâbe tarafından vasfedilmesi | Bir şahsın veya eşyanın belirgin hususiyetlerini aktarma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve uluhiyet tasavvuru | Tenzih ilkesi | Zihni putları ve yakıştırmaları arındırma | İnsan dilinin Allah'a yakıştırdığı eksik veya antropomorfik nitelemelerin hükümsüz kılınmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve ontoloji | Yüklemleme ve modelleme | Zihinsel kavramı dış nesneye yükleme | Bilimsel modelin gerçekliğe ne derece uyduğunu, yanılsama veya doğruluk derecesini test etme işlevidir. | Güçlü |
| Siyasi | İdeolojik propaganda ve meşruiyet | Söylemsel kurgu | Kitleleri asılsız etiketlerle yönlendirme | İktidar veya muhalif odakların olguları çarpıtarak kendi lehlerine sahte nitelikler üretmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Akit teorisi ve tüketici hukuku | Ürün standardı ve spesifikasyon | Belirsizliği (garar) giderme | Ticari emtianın niteliklerinin açıkça belirlenerek aldatma ve uyuşmazlığın engellenmesidir. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonel izdüşüm ve parametrik haritalama | Bir $X$ nesnesinin özellik uzayındaki bir $Y$ vektörüne atanması işlemidir; şayet haritalama nesnenin gerçek durumunu yansıtmıyorsa hata payı sonsuza ıraksar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal inşacılıkta etiketleme ve söylem inşası | Toplumsal aktörlerin bir olguya veya kişiye gerçekte taşımadığı bir sıfatı dil yoluyla yükleyerek gerçeklik üretmeye çalışması sürecidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü modern Türkçedeki tarafsız "betimleme", "tasvir" veya sadece "sıfat tamlaması kurma" gibi teknik ve nötr bir dilbilgisi işlemine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kökün 14 kullanımının tamamında öznenin daima insan olması ve bu eylemin mutlak surette yalan, iftira, helal-haram uydurma ve şirke dayalı isnatları ifade etmesi gerçeği |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tenzih ayetlerindeki (عَمَّا يَصِفُونَ) ifadenin sıradan bir söz gibi algılanması, insan aklının aşkın hakikati kuşatamayacağı uyarısının gözden kaçırılması ve Kur'an'ın bu kökü daima ontolojik bir yanılsamayı ifşa etmek için kullandığının anlaşılamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik tenzih dilini kavramak için merkezidir. Kök, insan idrak ve dilinin hakikati kendi sınırlarına hapsetme çabasını ve bu çabanın ürettiği çarpıtmaları sergiler; Allah'ın bu tür zihinsel ve sözel kurgulardan münezzeh olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şirk koşanların melekleri kız çocukları sayması veya Allah'a çocuk isnat etmesiyle ilgili uluhiyet ayetlerinde, Hz. Yûsuf kıssasındaki yalan ve komplo diyaloglarında, insanların kendi kafalarına göre helal ve haram sınırları çizdiği ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın sıfatlarının insanların keyfi nitelemeleriyle sınırlandırılamayacağını ortaya koyar. İnsanın dil aracılığıyla inşa ettiği her iddianın ontolojik bir hakikate tekabül etmediğini, dilin hakikati örten ve saptıran bir iftira aracına dönüşebileceğini hatırlatarak pozitivist veya kurgusal tanımlama yanılgılarını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir binek hayvanının yürüyüş biçimini veya bir kişinin bedeni alametlerini gözle görülür biçimde dille sayıp dökmek ve sınırlarını çizmek.
- Soyut anlam: Bir nesne veya kavrama zihinsel bir kurgu veya nitelik yükleyerek bunu söz kalıbıyla gerçekmiş gibi takdim etmek.
- Sistematik karşılık: Kur'an semantiğinde ontolojik aşkınlığı koruyan tenzih mekanizması; insan kaynaklı asılsız yüklemlerin (افتراء, كذب) ilahi hakikatten elenmesi süreci.
- LaTeX modeli: $$E(x, y) \neq 0 \implies x \notin T(y) \quad \text{ve} \quad y \gg \bigcup_{i} p_i(y)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $y$ aşkın varlığı veya mutlak hakikati, $x$ ise insan zihninin ürettiği sözel nitelemeyi temsil eder. $p_i(y)$ insanın hakikate iliştirmeye çalıştığı sonlu yüklem parçalarıdır. Model, insanın ürettiği vasıflandırmanın bir hata payı ($E(x, y) \neq 0$) içerdiğini, bu sebeple zihni kurgunun mutlak hakikatin hakiki kümesine ait olamayacağını ($x \notin T(y)$) ve aşkın olanın insanın bütün parçasal niteleme toplamlarını aştığını ($y \gg \bigcup p_i$) simgeler. Kur'an'daki tenzih ifadesi bu matematiksel eşitsizliğin sözel karşılığıdır.

## Geçtiği ayetler (14 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%81/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/6:100.md) — يَصِفُونَ

وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Cinnleri, Allah’a ortak koştılar. Halbuki onları, O yaratmıştır. Bilmeden O’na oğullar ve kızlar uydurdular. Haşa O, onların vasıflandırdıklarından yüce ve münezzehtir.

### [En'am 6:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/6:139.md) — وَصْفَهُمْ

وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Bir de dediler ki: Şu davarların karınlarında bulunanlar, yalnız erkeklerimiz içindir, kadınlarımıza haram kılınmıştır. Ölü doğacak olursa; hepsi ona ortaktırlar. Allah, onların bu vasıflandırmalarının cezasını verecektir. Muhakkak ki O; Hakim’dir, Alim’dir.

### [Yusuf 12:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/12:18.md) — تَصِفُونَ

وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ

Meal (IK): Onlar sahte bir kan ile gömleğini getirdiler. Dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana güzelce bir sabır gerekir. Sizin şu anlattıklarınıza karşı yardımına sığınılacak, Allah’tır.

### [Yusuf 12:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/12:77.md) — تَصِفُونَ

قَالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكَانًا وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ

Meal (IK): Dediler ki: O çalmışsa, daha evvel onun bir kardeşi de çalmıştı. Yusuf bunu içinde gizledi, onlara açılmadı. Sizin durumunuz daha kötüdür. Allah sizin anlatmakta olduğunuzu en iyi bilendir, dedi.

### [Nahl 16:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/16:62.md) — وَتَصِفُ

وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ مَا يَكْرَهُونَ وَتَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنَى لَا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَأَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ

Meal (IK): Hoşlanmadıklarını Allah’a mal ederler. Dilleri de güzel şeylerin kendilerinde olduğunu yalan yere söyler durur. Şüphesiz cehennem onlarındır. Ve onlar, gerçekten aşırı gidenlerdir.

### [Nahl 16:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/16:116.md) — تَصِفُ

وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَالٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ

Meal (IK): Diliniz yalan yere vasıflandırageldiği için her şeye: Şu helal; bu haramdır demeyin. Çünkü Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz ki Allah’a karşı yalan uyduranlar, asla felah bulmazlar.

### [Enbiya 21:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/21:18.md) — تَصِفُونَ

بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ

Meal (IK): Hayır Biz; gerçeği batılın tepesine indiririz de onun beynini parçalar. Bir de bakarsın ki; o, yok olup gitmiştir. Allah’a yakıştırdıklarınızdan dolayı yazıklar olsun size.

### [Enbiya 21:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/21:22.md) — يَصِفُونَ

لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Eğer göklerde ve yerde Allah’tan başka tanrılar olsaydı; bunların ikisi de muhakkak bozulup gitmişti. Arş’ın Rabbı olan Allah; onların nitelendirdiklerinden münezzehtir.

### [Enbiya 21:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/21:112.md) — تَصِفُونَ

قَالَ رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ وَرَبُّنَا الرَّحْمَنُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım; hak ile hükmet. Rahman olan Rabbımız; sizin nitelendirmelerinize karşı yardımına sığınılacak odur.

### [Müminun 23:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/23:91.md) — يَصِفُونَ

مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ إِذًا لَذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Allah, hiç bir çocuk edinmemiştir ve O’nunla birlikte hiç bir ilah da yoktur. Olsaydı; o zaman, her ilah, kendi yarattığını alıp götürür ve birbirinden üstün çıkmaya çalışırlardı. Allah, onların nitelendirdiklerinden mğünezzehtir.

### [Müminun 23:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/23:96.md) — يَصِفُونَ

ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ

Meal (IK): Sen, kötülüğü en güzel ile sav. Onların nitelendirmekte olduklarını Biz, çok daha iyi biliriz.

### [Saffat 37:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/37:159.md) — يَصِفُونَ

سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Allah, onların nitelendirdiklerinden münezzehtir.

### [Saffat 37:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/37:180.md) — يَصِفُونَ

سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Tenzih ederiz senin izzet sahibi Rabbını, onların nitelemekte olduklarından.

### [Zuhruf 43:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/ayet/43:82.md) — يَصِفُونَ

سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Göklerin ve yerin Rabbı, Arş’ın Rabbı onların tavsiflerinden münezzehtir.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والفاء و و ا ي ء معهما
ص و ف، و ص ف، ص ف و، ف ي ص، ص ي ف، ف ص ي، أ ص ف مستعملات
صوف:
الصُّوفُ للضَّأْن وشِبْهِهِ، وكَبشٌ صافٌ ونَعجةٌ صافةٌ، وكبشٌ صُوفانيٌّ ونَعجة صوفانيّةٌ.
وزغبات القَفَا تُسَمَّى صوفةَ القفا. ويقال لواحدة الصوف صوفة وتُصَغَّر صُوَيفةٌ.
والصُّوفانةُ: بَقْلةٌ زَغْباءُ قصيرة.
وصوفةُ اسمُ حَيٍّ من تَميم، وآل صوفان الذين كانوا يُجيزون الحُجّاج من عَرَفات، يقُول أحدُهم فيقول: أجيزي صوفة، فاذا أجازَتْ قالَ: أجيزي خِنْدِفُ، فاذا أجازَتْ أُذِنَ للناس في الإِفاضة، وفيهم يقول أوس بن مَعْراء: حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا
وصف:
الوصف: وصفُكَ الشيءَ بحِلْيته ونَعْته.
ويقال للمُهْر اذا تَوَجَّه لشيءٍ من حُسْنِ السِّيرة: قد وَصَفَ، معناه: أَنّه قد وَصَفَ المَشْيَ أي وَصَفَه لِمنْ يُريد منه، ويقال: هذا مُهْرٌ حين وَصَفَ.
وفي حديث الحَسَن: أنّه كَرِهَ المواصفة في البَيْعِ.
ويقال للوصيف: قد أوصَفَ، وأوصَفَتِ الجاريةُ. ووَصيفٌ ووُصَفاءُ ووَصيفةٌ ووَصائِفُ.
صفو:
الصَّفْوُ نقيض الكَدَرِ، وصَفْوَةُ كُلِّ شيءٍ خالصُه وخَيرُه.
والصَّفاءُ: مُصافاة المَوَدَّة والإخِاءِ.
والصَّفاءُ: مصدرُ الشيءِ الصافي.
واستَصفَيْتُ صَفوةً أي أخَذْتُ صَفْوَ ماءٍ من غديرٍ.
وصَفِيُّ الاِنسانِ: الذي يُصافيه المَوَدَّةَ.
وناقةٌ صَفيٌّ: كثيرة اللبَن، ونخلةٌ صَفيٌّ: كثيرةُ الحَمل، وتجمع صَفايا.
والصَّفَا: حَجَرٌ صُلْبٌ أملَسُ، فاذا نَعَتَّ الصخرةَ قُلتَ: صَفاة وصَفْواء، والتذكير: صفاً وصَفْوانٌ، واحده صَفْوانةٌ، وهي حجارةٌ مُلْسٌ لا تُنبِتُ شيئاً.
والصَّفيُّ: ما كانَ رسولُ الله- صلّى اللهُ عليه وعلى آله وسلَّم- يَصطَفيه لنفسه أي يختاره من الغَنيمة بعد الخمس قبلَ أن يَقسِمَ.
والاصطِفاءُ: الاختيار، افتِعال من الصَّفُوة، ومنه النبيُّ المُصطَفَى، والأنبياءُ المُصْطَفُونَ: اذا اختاروا، هذا بضمّ الفاء.
فيص:
تقول: قَبَضْتُ على ذَنَبِ الضَّبِّ فأفاصَ من يَدي حتى خلَصَ ذَنَبُه، وهو حين تَنْفَرجُ أصابعُكَ عن قَبْضِ ذَنَبه، ومنه التفاوُصَ.
وما يُفيصُ بكذا أي ما يُبين.
الفَيْصُ من المُفاوَصة، وبعضهم يقول: مُفايَضة.
صيف:
الصَّيفُ: رُبْعٌ من أرباع السَّنَةِ، وعند العامّةِ نِصفُ السنة.
والصَّيف: المطر الذي يَجيء بعد الربيع، قال جرير: وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ والصَّيِّفُ من المطر والأزمنة والنَّبات: وما يكون في الرُّبْع الذي يتلو الربيعَ من السنة، وهو الصَّيْفيُّ.
ويومٌ صائفٌ وليلةٌ صائفةٌ.
وصافَ القوم في مَصيفهم اذا أقامُوا في مكان صَيْفَتهم.
وغَزوةٌ صائفةٌ: أَنهم كانوا يخرُجُون صيفاً ويرجِعونَ شِتاءً.
والصَّيفوفةُ: مَيْل السَّهْم عن الرَّمِيَّة، وصافَ يَصيفُ، قال أبو زبيد: فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد
فصي:
أَفْصَى: اسْمُ أبي ثقيف واسْمُ أبي عبد القَيس.
وكلُّ شيءٍ لازِقٍ بشيءٍ ففَصَأتَه قلت: انفَصَى.
واللَّحْمُ المُتَفَسِّخُ ينفضي عن العظم.
وتَفَصَّيْتَ اذا تَخَلَّصتَ من بليَّة، والاسْمُ الفَصْيةُ.
ويقال: الفَصْية واللهِ الفَصية أي الخلاص مِمّا يُخاف اذا خِفْتَ أمراً أي جَرَى لك طَيْرُ السُّعود.
وأَفْصَى البَرْدُ أي أقلَعَ.
وفَصَّيْتُ الشيءَ عن الشيءِ أي خَلَّصْتُه منه.
أصف:
الأَصَفُ لغةٌ في اللَّصَف.
وآصف: كاتِبُ سُلَيمانَ بنِ داودَ- عليه السلام- الذي دعا اللهَ- جلَّ وعَزَّ- باسمِهِ الأعظمِ، فرأى سليمانُ العَرشَ مستقراً عنده.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **الفاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte
**ص و ف**، ve **ص ف**، **ص ف و**، **ف ي ص**، **ص ي ف**، **ف ص ي**، **أ ص ف** kullanılagelenlerdir

**صوف**:
**الصُّوفُ** koyun ve benzeri içindir; ve **كَبشٌ صافٌ** ve **نَعجةٌ صافةٌ**; ve **كبشٌ صُوفانيٌّ** ve **نَعجة صوفانيّةٌ**.
Ve ense tüycükleri **صوفةَ القفا** diye adlandırılır. Ve yünün bir tanesine **صوفة** denir ve küçültmesi **صُوَيفةٌ** yapılır.
Ve **الصُّوفانةُ**: kısa, tüylü bir ottur.
Ve **صوفةُ** Temîm’den bir kabile adıdır; ve **آل صوفان** ki **عَرَفات**’tan hacıları geçirirlerdi; onlardan biri söyler, derdi: **أجيزي صوفة**; o geçirince dedi: **أجيزي خِنْدِفُ**; o geçirince insanlara **الإِفاضة** için izin verilirdi; ve onlar hakkında Evs b. Ma‘râ’ şöyle der:
حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا

**وصف**:
**الوصف**: senin bir şeyi süsü ve niteliğiyle vasfetmendir.
Ve tay için, gidişin güzelliğinden bir şeye yöneldiği zaman: **قد وَصَفَ** denir; manası: yürüyüşü vasfetmiş, yani onu kendisinden isteyen kimse için vasfetmiştir; ve denir: bu, **حين وَصَفَ** iken bir taydır.
Ve **الحَسَن** hadîsinde: satışta **المواصفة**yi kerih gördüğü (nakledilmiştir).
Ve **الوصيف** için: **قد أوصَفَ** denir; ve cariye **أوصَفَتِ**. Ve **وَصيفٌ** ve **وُصَفاءُ** ve **وَصيفةٌ** ve **وَصائِفُ**.

**صفو**:
**الصَّفْوُ** bulanıklığın zıddıdır; ve her şeyin **صَفْوَةُ** onun hâlisi ve hayırlısıdır.
Ve **الصَّفاءُ**: sevgi ve kardeşliğin saflaşmasıdır.
Ve **الصَّفاءُ**: saf olan şeyin masdarıdır.
Ve **استَصفَيْتُ صَفوةً**: yani bir gölcükten suyun durusunu aldım.
Ve insanın **صَفِيُّ**si: sevgi bakımından onunla saflaşandır.
Ve **ناقةٌ صَفيٌّ**: sütü çok olan; ve **نخلةٌ صَفيٌّ**: yükü (meyvesi) çok olan; ve **صَفايا** diye çoğul yapılır.
Ve **الصَّفَا**: sert, pürüzsüz bir taştır; kayayı nitelediğinde **صَفاة** ve **صَفْواء** dersin; müzekkeri: **صفاً** ve **صَفْوانٌ**; onun teki **صَفْوانةٌ**dur; ve onlar, hiçbir şey bitirmeyen pürüzsüz taşlardır.
Ve **الصَّفيُّ**: Allah’ın Elçisi’nin -Allah ona ve âline salât ve selâm etsin- kendisi için seçip ayırdığı şeydir; yani ganimetten, humustan sonra, taksim etmeden önce onu seçerdi.
Ve **الاصطِفاءُ**: seçmedir; **الصَّفُوة**dan ifti‘âldir; ve ondan **النبيُّ المُصطَفَى** ve **الأنبياءُ المُصْطَفُونَ**: seçildikleri zaman; bu, **الفاء**’nın dammesi iledir.

**فيص**:
Dersin: kertenkele kuyruğuna tuttum da elimden **أفاصَ** etti, nihayet kuyruğu kurtuldu; o, parmaklarının kuyruğunu kavrayışından ayrılıp açıldığı zamandır; ve ondan **التفاوُصَ**.
Ve **ما يُفيصُ بكذا**: yani (o) bununla açıklık kazanmaz.
**الفَيْصُ** **المُفاوَصة**dandır; bazıları **مُفايَضة** der.

**صيف**:
**الصَّيفُ**: senenin dörtte bir bölümüdür; avam katında senenin yarısıdır.
Ve **الصَّيف**: bahardan sonra gelen yağmurdur; Cerîr dedi:
وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ
Ve yağmurdan, zamanlardan ve bitkiden **الصَّيِّفُ**: senenin baharı izleyen dörtte birinde olan şeydir; o da **الصَّيْفيُّ**dir.
Ve **يومٌ صائفٌ** ve **ليلةٌ صائفةٌ**.
Ve kavim, yazlıklarında kaldıkları zaman **صافَ** etti, **في مَصيفهم**.
Ve **غَزوةٌ صائفةٌ**: onların yazın çıktıkları ve kışın döndükleri (demektir).
Ve **الصَّيفوفةُ**: okun hedefinden sapmasıdır; ve **صافَ يَصيفُ**; Ebû Zübeyd dedi:
فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد

**فصي**:
**أَفْصَى**: Ebû Sekîf’in adı ve Ebû Abdülkays’ın adıdır.
Ve bir şeye yapışık olan her şey: onu ayırdığında **انفَصَى** dersin.
Ve çürüyen et kemikten ayrılıp dağılır.
Ve bir belâdan kurtulduğun zaman **تَفَصَّيْتَ**; isim **الفَصْيةُ**dur.
Ve denir: **الفَصْية** vallahi **الفَصية**; yani korkulan şeyden kurtuluş; bir işten korktuğun zaman, yani sana uğur kuşu (saadet kuşu) geçti.
Ve **أَفْصَى البَرْدُ**: yani (soğuk) kesildi.
Ve **فَصَّيْتُ** bir şeyi bir şeyden: yani onu ondan kurtardım.

**أصف**:
**الأَصَفُ** **اللَّصَف** hakkında bir dildir (lehçedir).
Ve **آصف**: Dâvûd oğlu Süleyman’ın -aleyhisselâm- kâtibidir; Allah’ı -azze ve celle- O’nun en yüce ismiyle çağıran (odur); böylece Süleyman, tahtı onun yanında yerleşmiş olarak gördü.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

وَصَفْتُ الشيء وَصْفاً وصِفَةً. والهاء عوضٌ من الواو. وتَواصفوا الشيء من الوَصْفِ. واتَّصَفَ الشيءُ، أي صار مُتَواصَفاً. قال طرفة بن العبد:
إنَّي كفانيَ من أمرٍ هَمَمْتُ بـهجارٌ كَجارِ الحُذافيِّ الذي اتَّصَفا
أي صار مَوصوفاً بحسن الجوار. وقول الشماخ يصف بعيراً:
إذا ما أدْلَجَتْ وَصَفَتْ يَداهالها الإدْلاجَ لَيلَةَ لا هُجوعِ
يريد أجادت السير. وبيعُ المُواصَفَةِ: أن تبيع الشيء بصفةٍ، من غير رؤية. والوَصيفُ: الخادمُ غلاماً كان أو جاريةً. يقال: وَصُفَ الغلامُ، إذا بلغ حدَّ الخِدمة، فهو وَصيفٌ بيِّن الوَصافَةُ. والجمع وُصَفاءُ. وقال ثعلب: وربَّما قالوا للجارية وَصيفَةً بيِّنة الوَصافةِ والإيصافِ. والجمع الوَصائِفُ. واسْتَوْصَفْتُ الطبيبَ لدائي، إذا سألته أن يَصِفَ لك ما تتعالج به. والصِفَةُ كالعِلْم والسَوادِ، وأمَّا النحويون فليس يريدون بالصفة هذا، لأنَّ الصفة عندهم هي النعت، والنعت هو اسم الفاعل نحو ضاربٍ، أو المفعول نحو مضروبٍ، أو ما يرجع إليهما من طريق المعنى نحو مِثْلٍ وسِبْهٍ وما يجري مجرى ذلك.

##### Türkçe

**وَصَفْتُ** şeyi **وَصْفاً** ve **صِفَةً** (olarak) vasfettim. **الهاء** **الواو**’dan bedeldir. Ve onlar şeyi **الوَصْفِ**’tan (olan) **تَواصفوا** ettiler. Ve şey **اتَّصَفَ** etti; yani **مُتَواصَفاً** oldu. Tarafe b. el-‘Abd dedi:
إنَّي كفانيَ من أمرٍ هَمَمْتُ بـهجارٌ كَجارِ الحُذافيِّ الذي اتَّصَفا
Yani iyi komşulukla **مَوصوفاً** oldu. Ve eş-Şemmâh’ın bir deveyi vasfederek sözü:
إذا ما أدْلَجَتْ وَصَفَتْ يَداهالها الإدْلاجَ لَيلَةَ لا هُجوعِ
İster: yürüyüşü iyi yaptı. Ve **المُواصَفَةِ** satımı: şeyi bir **صفةٍ** ile, görme olmaksızın satmandır. Ve **الوَصيفُ**: hizmetçi; ister oğlan olsun ister cariye. Denir ki: **وَصُفَ** oğlan, hizmet sınırına ulaştığında; o hâlde o, **وَصيفٌ**dür, **الوَصافَةُ**’si apaçıktır. Çoğulu **وُصَفاءُ**’dur. Sa‘leb dedi: ve belki cariyeye **وَصيفَةً** derler; **الوَصافةِ** ve **الإيصافِ**’ı apaçık (olan). Çoğulu **الوَصائِفُ**’tir. Ve **اسْتَوْصَفْتُ** tabibi hastalığım için; yani ona, senin tedavi olacağın şeyi sana **يَصِفَ** etmesini sordum. Ve **الصِفَةُ** **العِلْم** ve **السَوادِ** gibidir; ama nahivciler **الصفة** ile bunu kastetmezler; çünkü **الصفة** onların yanında **النعت**tir; ve **النعت** ise **اسم الفاعل**dir, **ضاربٍ** gibi; yahut **المفعول**dür, **مضروبٍ** gibi; yahut mânâ yoluyla ikisine dönen şeydir, **مِثْلٍ** ve **سِبْهٍ** gibi ve bunun yürüdüğü yol üzere olan şeyler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ف ( و ا ى ء )
صوف ، صيف ، صفا ، وصف ، فيص ، فصا ، أصف .
صوف : قال اللّيث : الصُّوفُ للضَّأن وما أشْبَهَه . ويقالُ : كَبْشٌ صافٌ ، ونَعْجَةٌ صائِفَة .
أبو عُبَيْد عن الكسائيّ : كَبْشٌ أَصْوَفُ وصَوِفٌ مِثالُ فَعِل وصائفٌ وصافٌ ، كلُّ هذا أن يكون كثيرَ الصُّوف . وأخبرَني المنْذِرِيُّ عن أبي الهَيْثم ، يقال : كبشٌ صائِفٌ وصافٌ ، كما يقال : جُرُفٌ هَائرٌ وهارٍ على القَلْب . وقال اللَّيث : كبشٌ صُوفانِيٌّ أو نَعْجَةٌ صُوفانَةٌ . ويقال لواحدة الصُّوف : صُوفَة ، وتصغَّر صُوَيْفَة .
أبو عُبَيْد عن الأصمعيّ : من أمثالهم في المال يَملِكه من لا يَستأهِله : خَرْقَاءُ وَجدتْ صُوفاً ، يُضرَبُ للأحمَق يُصِيبُ مالاً فَيضعه في غير موضِعه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الصُّوفَانَةُ : بقلة معروفة .
وقال اللّيث : هي بَقْلَةٌ زَغْبَاءُ قصيرةٌ .
قال : وتسمَّى زَغَبَاتُ القَفَا : صوفةُ القفَا .
قال : وصُوفة : اسمُ حَيَ من بني تميم ، وكانوا يُجِيزون الحاجّ في الجاهليَّةِ مِنْ مِنًى ، فيكُونون أَوَّلَ ، مَنْ يَدْفَعُ ، يقال : أَجِيزِي صُوفَة ، فإذا أَجَازَتْ قيلَ : أَجِيزِي خِنْدِفٌ ، فإذا أجازتْ أُذِنَ للناسِ كلِّهِمْ في الإجازةِ وهي الإفاضةُ ، وفيهم يقولُ أَوْس بن مَغْرَاء :
حتَّى يُقالَ أَجِيزُوا آلَ صُوفانَا
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : خُذْ بصوفةِ قَفاه ، وبصوفِ قَفاه ، وبِقَرْدَنِهِ وبِكَرْدنِه .
وقال أبو زيد : يقال : أخذَه بصُوفِ رقَبتِه وبطوفِ رقبته ، بمعنًى واحد ، يريدُ بشعرِ رقبته .
وصف : في حديث أبي ذَرّ أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال له : ( كيف أنتَ وموتٌ يصيبُ الناسَ حتى يكون البَيتُ بالوَصيف ) .
قال شمِر : معناه : أن الموت يَكثُر حتى يصيرَ موضعُ قبرٍ يُشتَرى بعَبْدٍ من كثرة الموت مِثل المُوتَان الذي وقع بالبصرة وغيرِها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أَوْصفَ الوَصيفُ : إذا تَمّ قَدُّهُ ، وأوصفتِ الجاريةُ ، ووَصِيفٌ ووُصفاء ، ووَصِيفةٌ ووصائف .
وقال الليث : الوَصفُ : وصفُك الشيءَ بحليتهِ ونَعْتِه .
قال : ويقال للمُهْر إذا تَوجَّه لشيءٍ من حُسن السِّيرَة : قد وَصَف ، معناه : أنه قد وَصَف المشي ؛ يقال : هذا مُهر حين وَصف .
وفي حديث الحَسَن أنّه كَرِه المواصفة في البيع .
قال شَمِر : قال أحمد بنُ حنبل : إذا باع شيئاً عنده على الصِّفة لزِمَه البيع . وقال إسحاق كما قال .
قلتُ : وهذا بَيْعُ الصِّفة المضمونة بلا أَجَل بمنزِلة السَّلَم ، وهو قول الشافعيّ ، وأهلُ الكوفة لا يجيزون السَّلَم إذا لم يكن إلى أجَلٍ معلوم .
صفا : الليث : الصَّفْوُ : نَقِيضُ الكَدَر ، وصَفْوَةُ كلِّ شيء : خالصُه مِن صَفْوة المال وصَفْوَة الإخاء .
أبو عُبَيد عن الكسائيّ : هو صِفْوة الماء ، وصَفْوةُ الماء ، وكذلك المالُ ، وهو صَفوةُ الإهالة لا غَيرُ .
وقال الليث : الصفاءُ : مُصافاةُ المودّةِ والإخاء . والصَّفْو أيضاً : مصدر الشيء الصافي .
قال : وإِذا أَخَذَ صَفْوَ ماءٍ من غَديرٍ ، قال : استصفَيتُ صَفْوةً .
والاصطفاء : الاختيارُ ، افتعالٌ من الصفْوَة ، ومنه النبي المُصطَفى ، والأنبياء المُصطَفَوْن ، وهم من المُصطَفَيْن : إذا اختِيروا ، وهم المُصطَفُون : إذا اختاروا ، هذا بضَمِّ الفاء .
وصفِيّ الإنسان : أخوه الذي يُصافيه الإخاء . وناقة صَفِيٌّ : كثيرة اللبن . ونخلةٌ صَفِيٌّ : كثيرةُ الحَمل ، والجميعُ الصفايا .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : النَّاقة الصفيُّ : الغَزِيرة .
وقال أبو عمرو مِثله .
وقال : صَفْوَتْ وصَفَتْ .
وقال الكسائي : صَفَوَتْ .
وقال أبو عُبَيد : الصَّفِيُّ من الغنيمة : ما اختاره الرئيسُ قَبل القسمة من فَرَس أو سَيْف أو جارية ، وجمعُه صفَايَا ، وأنشد :
لك المِرْبَاعُ فيها والصَّفايَا
واستصفَيْتُ الشيء : إذا اسْتَخلَصته . ومن قرأ : ( فاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عليها صَوَافِيَ ) ( الحج : 36 ) ، بالياء ، فتفسيره : أنها خالصة لله ؛ يُذْهَبُ بها إلى جمع صافية ، ومنه قيل للضياعِ التي يَستخلصها السّلطان لخاصَّته : الصَّوافي .
ويقال : أصفَيْتُ فلاناً بكذا وكذا ، أي : آثَرْتُه به .
أبو عُبَيْد عن الأصمعي : الصفوَاء والصفْوَانُ والصفَا مقصورٌ كلُّه واحد .
وأنشد :
كما زَلَّتْ الصفْوَاءُ بالمتنزَّلِ
الحرَّاني عن ابن السكيت قال : الصَّفَا : العريضُ من الحجارة ، الأمْلس ، جمع صفَاة ، يُكتب بالألف ، وإذا ثنِّي قيل صَفَوان ، وهو الصفْواءُ أيضاً ، ومنه الصفَا والمَرْوَة : وهما جبلان بين بَطْحَاء مكَّة والمسجد . وبالْبحرَين نهر يتخلَّجُ من عَيْنِ محلِّم يقال له : الصَّفَا ، مقصور .
أبو عبيد عن الكسائي : أصْفَتْ الدَّجاجة إصفَاءً : إذا انقطع بَيْضها . وأَصْفَى الشاعرُ : إذا لم يَقُل شعراً .
وقال ابن الأعرابي : أَصفَى الرجل : إذا أنفد النساءُ ماءَ صُلْبِهِ . واصطفيت الشيء ، أي : اخترته . والمصفاة : الراووق . وصفّيت الشراب .
فيص : قال الليث : يقال : قبضْتُ عَلَى ذَنَب الضَّبّ فأَفاصَ من يدي حتى خلص ذنَبُه ، وهو حين تنفرج أصابعك عن مقبِض ذنبه ، ومنه التَّفَاوُصُ .
وقال أبو الهيثم : يقال : قبضْتُ عليه فلم يَفِصْ ولم يَنْزُو لَمْ يَنُصْ بمعنى واحد .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَيْصُ : بيانُ الكلام .
وفي حديث النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( وما يُفيضُ بها لسانُه ) ، أي : ما يُبين . وفلانٌ ذو إفاصةٍ : إذا تكلم ، أي : ذو بيان .
وقال الليث : الفَيْصُ من المُفَاوصة ، وبعضهم يقول : مُفايصة .
فصى : في حديث قَيْلَةَ بنت مَخْرَمة أن جُوَيْرِيةً من بنات أختها حُدَيْبَاء قالت حين انتَفَجَتِ الأرنبُ وهما يسيران الفَصية .
قال أبو عُبَيد : تفاءلت بانتفاج الأرنب ، وأرادت أنها خرجتْ مِن الضِّيق إلى السَّعة .
ومن هذا حديث آخر عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر القرآن فقال : ( لَهُوَ أَشَدُّ تفصِّياً من قلوب الرجَال من النعَم من عُقُلها ) ، أي : أشدُّ تَفَلُّتاً . وأصل التفصِّي أن يكون الشيءُ في مضيق ، ثم يخرج إلى غيره .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أفْصَى : إذا تَخَلص من خير أو شر ، وأفْصَى عنك الحرُّ أو البرد : إذا انسلخ .
وقال ابن السكيت : يقال : أفْصَى عنا الحر : إذا خرج ولا يكون أَفْصى عنّا البرد .
وقال الليث : كل شيء لازِقٍ فخلَّصته . قلت : قد انْفَصَى . واللّحْمُ المتهرِّىء يَنْفَصِي عن العظم ، والإنسَانُ يَتَفَصَّى من البليّة .
وقال أبو الهيْثم : من أمثالهم في الرّجل يكون في غمّ فيخرج منه قولهم : أفْصَى عنَّا الشتاء . وأفْصَى : اسمُ أبي ثَقِيف ، واسم أبي عبد القيس .
صيف : قال الليث : الصيْفُ : رُبْعٌ من أرباع السنة ، وعند العامة نصفُ السَّنة .
قلتُ : الصيْفُ عند العرب : الفَصل الذي يُسمِّيه عوامُّ الناس بالعِراق وخُراسان : الرَّبيع ، وهي ثلاثةُ أَشهر ، والفَصلُ الذي يليه : القَيْظُ ، وفيه تكون حَمراء القَيْظ ، ثم بعده فصل الخَريف ، ثم بعده فصلُ الشتَاء . والكَلأُ الذي ينبت في الصيف : صَيْفيّ ، وكذلك المطر الذي يقع فيه صَيِّف وصيْفيّ .
وقال ابن كُناسة : واعلم أن السنة أربعةُ أزمنة عند العرب : الربيع الأول ، وهو الذي يسميه الفرس الخريف ، ثم الشتاء ثم الصيف ، وهو الربيع الآخر ، ثم القيظ ، فهذه أربعة أزمنة .
وسُمِّيت غزوَة الروم : الصائفة ، لأن سُنَّتَهُم أن يُغْزَوْا صيفاً ويُقفل عنهم قبل الشِّتاء .
ويقال : صافَ القومُ : إذا أقاموا بالصيف في موضع فهم صائفون . وأصافوا فهم يُصيفون : إذا دخلوا في زمان الصيف . وأَشْتَوْا : إذا دخلوا في الشتاء .
ويقال : صُيِّف القوم ورُبِعُوا : إذا أصابهم مطر الصيف والربيع ، وقد صِفْنا ورُبِعْنَا ، وكان في الأصل صُيِفْنَا فاستُثقلت الضمة مع الياء فحذِفت الياء وكُسرت الصاد لتدل عليها .
ابن السكيت : أصافَ الرجل فهو مُصيف : إذا وُلِد له بعدما يُسِنّ ، وولدُه صَيْفِيُّون .
وصاف فلانٌ ببلَدٍ يصيف : إذا أقام به في الصيف . وصاف السَّهْم عن الغرض يصيف ، وضاف يَضِيف : إذا عدل عنه .
وقال أبو زُبيد :
كلَّ يومٍ تَرْميه منها برَشْقٍ
فَمُصيفٌ أو صافَ غير بعيدِ
أبو عبيد : استأجرته مُصايفة ومُرابعة ومشاتَاة ومُخَارفة : من الصيف والرَّبيع والشِّتاء والخريف .
ومن أمثالهم : الصيف ضيَّعَت اللبن : إذا فَرّط في أمره في وقته .
ومن أمثالهم في إتمام قضاءِ الحاجة : تمامُ الرَّبيع الصيفُ ، وأصله في المطر ، فالربيعُ أوّله ، والصيفُ الذي بعده ، فيقول الحاجة بكمالها ، كما أنَّ الربيع لا يكون تمامُه إلاَّ بالصيف .
أصف : قال الليث : الأصَفُ : لغةٌ في اللَّصَف .
قال أبو عُبَيد : قال الفرّاء : هو اللَّصَف ، وهو شيء يَنبُت في أَصْل الكَبَر ؛ ولم يَعرف الأَصَف .
وقال الليث : آصف : كاتبُ سليمانَ الّذي دعا الله جلَّ وعزَّ باسمه الأعظم ، فرأَى
سليمانُ العرشَ مستقرّاً عنده ، والله أعلم .

##### Türkçe

ص ف ( **و** **ا** **ى** **ء** )
**صوف** , **صيف** , **صفا** , **وصف** , **فيص** , **فصا** , **أصف** .
**صوف** : اللîs dedi: **الصُّوفُ** koyun için ve ona benzeyenler içindir. Ve denilir: **كَبْشٌ صافٌ** , ve **نَعْجَةٌ صائِفَة** .
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **كَبْشٌ أَصْوَفُ** ve **صَوِفٌ** ( **فَعِل** vezni misali) ve **صائفٌ** ve **صافٌ** ; bütün bunlar, çok **الصُّوف**lu olması içindir. Ve bana Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi: denilir: **كبشٌ صائِفٌ** ve **صافٌ** , denildiği gibi: **جُرُفٌ هَائرٌ** ve **هارٍ** kalb üzere. Ve Lîs dedi: **كبشٌ صُوفانِيٌّ** yahut **نَعْجَةٌ صُوفانَةٌ** . Ve **الصُّوف**un bir tanesine denilir: **صُوفَة** , ve küçültülür: **صُوَيْفَة** .
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: mallar hakkında, onu hak etmeyen kimsenin sahip olduğu şeye dair darb-ı mesellerindendir: **خَرْقَاءُ وَجدتْ صُوفاً** , ahmağa vurulur; mal elde eder de onu yerli yerine koymaz.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصُّوفَانَةُ** : bilinen bir ot.
Ve Lîs dedi: o, kısa, tüylü bir ottur.
Dedi: ve ense tüylerine denilir: **زَغَبَاتُ القَفَا** : **صوفةُ القفَا** .
Dedi: ve **صُوفَة** : Benî Temîm’den bir hayyın adıdır; câhiliyede hacıyı Minâ’dan geçirirlerdi; böylece ilk defa sevk eden onlar olurdu; denilir: **أَجِيزِي صُوفَة** ; o geçirince denilirdi: **أَجِيزِي خِنْدِفٌ** ; o geçirince, insanların hepsine geçiş için izin verilirdi; o da **الإجازة**dır, o da **الإفاضة**dır. Onlar hakkında Evs b. Mağrâ der ki:
حتَّى يُقالَ أَجِيزُوا آلَ صُوفانَا
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **خُذْ بصوفةِ قَفاه** , ve **بصوفِ قَفاه** , ve **بِقَرْدَنِهِ** ve **بِكَرْدنِه** .
Ebû Zeyd dedi: denilir: **أخذَه بصُوفِ رقَبتِه** ve **بطوفِ رقبته** , tek bir mânâ ile; boynunun kılı ile kasteder.
**وصف** : Ebû Zerr hadîsinde, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) ona dediği: ( **كيف أنتَ وموتٌ يصيبُ الناسَ حتى يكون البَيتُ بالوَصيف** ) .
Şemir dedi: mânâsı: ölüm çoğalır da, ölümün çokluğundan, kabir yeri bir köle ile satın alınır hâle gelir; Basra’da ve başkasında vâki olan **المُوتَان** gibi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَوْصفَ الوَصيفُ** : boyu tamam olunca; ve **أوصفتِ الجاريةُ** ; ve **وَصِيفٌ** ve **وُصفاء** , ve **وَصِيفةٌ** ve **وصائف** .
Ve Lîs dedi: **الوَصفُ** : senin bir şeyi süsüyle ve vasfıyla nitelemen.
Dedi: ve tay için, yürüyüş güzelliğinden bir şeye yönelince denilir: **قد وَصَف** ; mânâsı: yürüyüşü vasfetti; denilir: bu, **مُهر**dir, **حين وَصف** .
Hasen hadîsinde: satışta **المواصفة**yi kerih gördü.
Şemir dedi: Ahmed b. Hanbel dedi: yanında olan bir şeyi sıfat üzere satarsa, satış ona lâzım olur. İshak da onun dediği gibi dedi.
Dedim: bu, vadesiz, garantili sıfat satımıdır; **السَّلَم** menzilesindedir; bu, Şâfiî’nin sözüdür. Kûfe ehli, bilinen bir vadeye kadar olmadıkça **السَّلَم**i câiz görmezler.
**صفا** : Lîs: **الصَّفْوُ** : bulanıklığın zıddıdır; ve her şeyin **صَفْوَةُ**si: onun hâlisi; malın **صَفْوة**sinden ve kardeşliğin **صَفْوة**sinden.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: o, suyun **صِفْوة**sidir, ve suyun **صَفْوة**sidir; mal da böyledir; ve o, yağın **صَفوة**sidir, başka değil.
Ve Lîs dedi: **الصفاءُ** : sevgi ve kardeşliğin saflaşmasıdır. Ve **الصَّفْو** da: saf olan şeyin kaynağıdır.
Dedi: ve bir gölcükten suyun **صَفْوَ**sunu alınca, dedi: **استصفَيتُ صَفْوةً** .
Ve **الاصطفاء** : seçmektir; **الصفْوَة**den **افتعال**dır. Ondandır: **النبي المُصطَفى** , ve **الأنبياء المُصطَفَوْن** ; ve onlar **المُصطَفَيْن**dendir: seçildikleri zaman; ve onlar **المُصطَفُون**dur: seçtikleri zaman; bu, fânın dammesi iledir.
İnsanın **وصفِيّ**si: kardeşliği kendisiyle saflaştırdığı kardeşidir. Ve **ناقة صَفِيٌّ** : sütü çok olan. Ve **نخلةٌ صَفِيٌّ** : yükü çok olan; cemîsi **الصَّفايا**dır.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **النَّاقة الصفيُّ** : bol sütlüdür.
Ebû Amr da onun benzerini söyledi.
Ve dedi: **صَفْوَتْ** ve **صَفَتْ** .
Kisâî dedi: **صَفَوَتْ** .
Ebû Ubeyd dedi: ganimetten **الصَّفِيُّ** : reis’in taksimden önce seçtiği şeydir; at yahut kılıç yahut câriye; cem‘i **صفَايَا**dır. Ve inşâd etti:
لك المِرْبَاعُ فيها والصَّفايَا
Ve **استصفَيْتُ** şeyi: onu arıtıp ayırdığım zaman. Ve kim okursa: ( **فاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عليها صَوَافِيَ** ) (الحج: 36), yâ ile; onun tefsiri: Allah için hâlistir; **صافية**nin cem‘ine götürülür. Ondan, sultanın kendisine mahsus olarak ayırdığı arazilere denildi: **الصَّوافي** .
Ve denilir: **أصفَيْتُ** falanı şununla bununla; yani: onu onunla tercih ettim.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الصفوَاء** ve **الصفْوَانُ** ve **الصفَا** (maksûr) hepsi birdir.
Ve inşâd etti:
كما زَلَّتْ الصفْوَاءُ بالمتنزَّلِ
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **الصَّفَا** : taşlardan geniş olan, düz olan; cem‘i **صفَاة** ; elif ile yazılır. İkilenince denilir: **صَفَوان** ; o, **الصفْواءُ** da olur. Ondandır: **الصفَا** ve **المَرْوَة** : ikisi, Mekke’nin Bathâ’sı ile mescid arasında iki dağdır. Bahreyn’de, Mahallim pınarından çatallanıp ayrılan bir nehir vardır; ona denilir: **الصَّفَا** , maksûr.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **أصْفَتْ الدَّجاجة إصفَاءً** : yumurtası kesilince. Ve **أَصْفَى الشاعرُ** : şiir söylemeyince.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَصفَى الرجل** : kadınlar onun bel suyunu tüketince. Ve **اصطفيت** şeyi: yani onu seçtim. Ve **المصفاة** : süzgeçtir. Ve içkiyi **صفّيت**.
**فيص** : Lîs dedi: denilir: kelerin kuyruğu üzerine tuttum da elimden **أَفاصَ** etti, ta ki kuyruğu kurtuldu; o, parmakların kuyruğunun tutacağından ayrıldığı zamandır. Ondandır: **التَّفَاوُصُ** .
Ebû’l-Heysem dedi: denilir: tuttum da **يَفِصْ** etmedi ve **يَنْزُو** etmedi, **لَمْ يَنُصْ** ; tek mânâ ile.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَيْصُ** : sözün açıklığıdır.
Peygamber hadîsinde ( صلى الله عليه وسلم ): ( **وما يُفيضُ بها لسانُه** ) , yani: açıklamaz. Ve falan **ذو إفاصةٍ**dır: konuştuğu zaman; yani: açıklık sahibidir.
Ve Lîs dedi: **الفَيْصُ** , **المُفَاوصة**dendir; bazısı der: **مُفايصة** .
**فصى** : Kayle bint Mahreme hadîsinde: kız kardeşinin kızlarından bir **جُوَيْرِية** , **حُدَيْبَاء** , tavşan kabarıp şiştiğinde, ikisi **الفَصية** yürürken dedi.
Ebû Ubeyd dedi: tavşanın kabarıp şişmesiyle uğur saydı; ve kastetti ki o, darlıktan genişliğe çıktı.
Bundan, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) başka bir hadîs: Kur’ân’ı zikretti de dedi: ( **لَهُوَ أَشَدُّ تفصِّياً من قلوب الرجَال من النعَم من عُقُلها** ) , yani: daha şiddetli kaçıp kurtulmadır. **التفصِّي**nin aslı: şeyin bir darlıkta olması, sonra ondan başkasına çıkmasıdır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أفْصَى** : hayırdan yahut şerden kurtulup sıyrılınca. Ve senden sıcak yahut soğuk **أفْصَى** edince: soyunup çıkınca.
İbnü’s-Sikkît dedi: denilir: bizden sıcak **أفْصَى** : çıkınca; ve “bizden soğuk **أَفْصى**” olmaz.
Ve Lîs dedi: yapışık olan her şey; onu kurtardın. Dedim: **قد انْفَصَى** . Ve ufalanmış et, kemikten **يَنْفَصِي** eder; ve insan belâdan **يَتَفَصَّى** eder.
Ebû’l-Heysem dedi: adamın gam içinde olup ondan çıkması hakkında darb-ı mesellerindendir sözleri: **أفْصَى عنَّا الشتاء** . Ve **أفْصَى** : Sakîf’in babasının adıdır; ve Abdülkays’ın babasının adıdır.
**صيف** : Lîs dedi: **الصيْفُ** : senenin dörtte biridir; avam yanında senenin yarısıdır.
Dedim: Araplar yanında **الصيْفُ** : Irak ve Horasan’da avamın **الرَّبيع** diye adlandırdığı mevsimdir; o, üç aydır. Ondan sonraki mevsim: **القَيْظ**dır; onda **حَمراء القَيْظ** olur. Sonra ondan sonra **الخَريف** mevsimi, sonra ondan sonra **الشتَاء** mevsimi. Ve yazda biten ot: **صَيْفيّ**dir; ve onda vâki olan yağmur da **صَيِّف** ve **صيْفيّ**dir.
İbn Kunâse dedi: bil ki sene Araplar yanında dört zamandır: **الربيع الأول**; o, Fars’ın **الخريف** diye adlandırdığıdır; sonra **الشتاء**; sonra **الصيف**; o, **الربيع الآخر**dır; sonra **القيظ**; işte bunlar dört zamandır.
Rum gazvesine **الصائفة** adı verildi; çünkü onların âdeti, yazın gazve edilmeleri ve kıştan önce onlardan dönülmesidir.
Ve denilir: **صافَ القومُ** : yazın bir yerde ikamet edince; onlar **صائفون**dur. Ve **أصافوا**; onlar **يُصيفون** : yaz zamanına girince. Ve **أَشْتَوْا** : kışa girince.
Ve denilir: **صُيِّف القوم ورُبِعُوا** : yaz ve bahar yağmuruna uğrayınca. Ve **قد صِفْنا ورُبِعْنَا** ; aslında **صُيِفْنَا** idi; yâ ile birlikte damme ağır görüldü de yâ hazfedildi ve sâd kesrelendi ki ona delâlet etsin.
İbnü’s-Sikkît: **أصافَ الرجل فهو مُصيف** : yaşlanıp da kendisine çocuk doğunca; ve onun çocukları **صَيْفِيُّون**dur.
Ve falan bir beldede **صاف** eder, **يصيف** : yazın onda ikamet edince. Ve ok, hedefin yanından **صاف** eder, **يصيف** ; ve **ضاف** eder, **يَضِيف** : ondan sapınca.
Ebû Zübeyd dedi:
كلَّ يومٍ تَرْميه منها برَشْقٍ
فَمُصيفٌ أو صافَ غير بعيدِ
Ebû Ubeyd: onu **مُصايفة** ve **مُرابعة** ve **مشاتَاة** ve **مُخَارفة** üzere kiraladım: yazdan, bahardan, kıştan ve güzden.
Onların darb-ı mesellerindendir: **الصيف ضيَّعَت اللبن** : vaktinde işinde gevşeklik edince.
Onların, ihtiyacın giderilmesini tamamlamak hakkında darb-ı mesellerindendir: **تمامُ الرَّبيع الصيفُ** ; aslı yağmur hakkındadır: bahar onun evvelidir; yaz ondan sonradır. Böylece ihtiyacı tamlığıyla söyler; nitekim baharın tamamı ancak yaz ile olur.
**أصف** : Lîs dedi: **الأصَفُ** : **اللَّصَف** hakkında bir dildir.
Ebû Ubeyd dedi: Ferrâ dedi: o, **اللَّصَف**tır; o, **الكَبَر**in kökünde biten bir şeydir; **الأَصَف**i tanımadı.
Ve Lîs dedi: **آصف** : Süleyman’ın kâtibi; Allah Teâlâ’yı ism-i a‘zamıyla çağırdı; böylece Süleyman arşı onun yanında yerleşmiş gördü; Allah daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والصاد وما يثلثهما)
(وصع) الواو والصاد والعين: كلمة واحدة، هي الوَصَْع: طائر صغيرٌ. وفي الحديث: "إنَّ إسرافِيلَ يتواضَعُ لله حتَّى يَصِيرَ مثل الوَصَْع([1])".
(وصف) الواو والصاد والفاء: أصلٌ واحد، هو تحْليَةُ الشَّيء. ووصَفْتُه أصِفُه وَصْفاً. والصِّفَة: الأمَارة اللاَّزِمةُ للشّيء، كما يقال وَزَنتُه وَزْناً، والزِّنَة: قَدْرُ الشَّيء. يقال اتَّصَفَ الشَّيءُ في عَينِ النّاظر: احتَملَ أن يُوصَف.
وأمَّا قولُهم: وصَفَت النّاقةُ وُصوفاً، إذا أجادت السّيرَ فهو [من قولهم] للخـادم وصيف، وللخادمة وصيفة. ويقال أوْصَفَت الجاريةُ؛ لأنَّهما يُوصَفان عند البَيع.
(وصل) الواو والصاد واللام: أصلٌ واحد يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيءٍ حَتَّى يَعْلَقَه. ووَصَلْتُه به وَصْلاً. والوَصل: ضِدّ الهِجْران. ومَوْصِلُ البعير: ما بين عَجُزِه وفَخذه. والواصِلَة في الحديث: التي تَصِلُ شَعْرَها بشعرٍ آخَرَ زُوراً. ويقول وصَلْتُ الشّيء وصلاً، والموصول به وِصْلٌ بكسر الواو.
ومن الباب الوَصِيلة: العِمارة والخِصْب. لأنَّها تَصِلُ النّاسَ بعضَهم ببعض، وإذا أجْدَبوا تفَرَّقُوا. والوَصيلة: الأرض الواسعة، كأنَّها وُصِلَت فلا تَنقطِع. أمَّا الوَصِيلة من الغَنَم في قوله تعالى: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103]....([2])
(وصم) الواو والصاد والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسْرٍ وضَعْف. ووجد توصيماً في جَسدِه، أي تكسيراً وفَترةً وكَسَلاً. قال:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])والوَصْم: الصَّدعُ غَير بائن. يقال: أصابَ القناةَ وَصْمٌ.
ويُحمَل على هذا فيقال للعار والعَيب: وَصْم. قال:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])
(وصي) الواو والصاد والحرف المعتلّ: أصلٌ يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء. ووَصَيْتُ الشَّيءَ: وصَلْتُه. ويقال: وطِئْنا أرضاً واصيةً، أي إنَّ نَبتَها متَّصلٌ قد امتلأَتْ منه. ووَصَيْتُ اللّيلَةَ باليوم: وصَلْتُها، وذلك في عملٍ تَعمَلُه. والوصِيَّة من هذا القياس، كأنّه كلامٌ يُوصَى أي يُوصَل. يقال: وصَّيْتُه توصيةً، وأوصَيْتُه إيصاء.
(وصب) الواو والصاد والباء: كلمةٌ تدلُّ على دَوامِ شيء. ووَصَبَ الشَّيءُ وصوباً: دام. ووَصَبَ الدِّينُ: وَجَب. ومَفَازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها. وفي كتاب الله تعالى: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9]، أي دائم. والوَصَب: المرضُ المُلازم الدَّائم. رجلٌ وصِبٌ ومُوَصَّبٌ: دائم الأوصاب.
(وصد) الواو والصاد والدال: أصلٌ يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيء. وأوصَدْتُ البابَ: أغْلَقْتُهُ. والوَصيد: النَّبْت المتقارِبُ الأصول. والوصيد: الفِناء لاتِّصاله بالرَّبع. والمُوصَد: المُطْبَق. وقال تعالى: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].
(وصر) الواو والصاد والراء: كلمةٌ واحدة. قال الخليل: الوَصِيرة: الصّكّ. ويقال الوِصْر: السِّجِلُّ يكتُبه الملك لِمَنْ يُقْطِعُه([5]). وفي بعض الحديث: "إنَّ هذا اشتَرَى مِنِّي أرضاً وقَبَضَ مِنِّي وِصْرَها، فلا هو يردُّ([6]) عَلَيَّ الوِصْر ولا يعطيني الثمن".
---------------------__
([1]) في اللسان: "إن العرش على منكب إسرافيل، وإنه ليتواضع لله حتى يصير مثل الوصع. يروى بفتح الصاد وسكونها".
([2]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والوصيلة من الغنم كانوا... هم الشاة ذكرا قالوا: هذا لآلهتنا، فيقربونه، فإذا ولدها ذكرا وأنثى قالوا: وصلت... ها من أجلها" الكتابة مبتورة في المجمل أيضاً.
([3]) للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (وصم).
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وصم).
([5]) ذكر في اللسان "الوصير" و"الوصر" وقال: "كلتاهما فارسية معربة".
([6]) في الأصل: "يرد" صوابه من المجمل واللسان. ولفظ المجمل: "فهو لا يرد عليَّ الوصر ولا يعطيني الثمن" ولفظ اللسان: فلا هو يعطيني الثمن ولا هو يرد الوصر".

ـ

##### Türkçe

(وav ve **الصاد** ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)

(**وصع**) **الواو** ve **الصاد** ve **العين**: tek bir kelime; o da **الوَصَْع**’dır: küçük bir kuş. Hadiste: “Şüphesiz **إسرافِيل** Allah için tevazu gösterir; ta ki **الوَصَْع** gibi oluncaya kadar([1]).”

(**وصف**) **الواو** ve **الصاد** ve **الفاء**: tek bir asıl; o da şeyin süslenmesidir. Ve onu vasfettim: onu vasfederim, vasfetme olarak. Ve **الصِّفَة**: şey için lâzım olan alâmettir; nitekim “onu tarttım, tartma olarak” denir; ve **الزِّنَة**: şeyin miktarıdır. Denir: şey, bakanın gözünde **اتَّصَفَ** etti: vasfedilmeyi taşıdı (vasfedilebilir oldu).
Ama onların sözü: “deve **وصَفَت** **وُصوفاً**”, eğer yürüyüşü güzel yaptıysa; o, [onların] hizmetkâr için **وصيف** ve hizmetçi kadın için **وصيفة** demelerindendir. Ve denir: câriye **أوْصَفَت**; çünkü ikisi satış sırasında vasfedilirler.

(**وصل**) **الواو** ve **الصاد** ve **اللام**: tek bir asıl; bir şeyi bir şeye katmayı gösterir; ta ki ona yapışsın. Ve onu onunla birleştirdim: birleştirme olarak. Ve **الوَصل**: **الهِجْران**’ın zıddıdır. Ve devenin **مَوْصِلُ**’i: sağrısı ile uyluğu arasıdır. Ve hadiste **الواصِلَة**: saçını başka bir saçla yalan olarak birleştiren (kadın)dır. Ve “şeyi birleştirdim, birleştirme olarak” der; ve onunla birleştirilen, **وِصْلٌ**’dür; **الواو**’nun kesresiyle.
Ve bâbdan **الوَصِيلة**: imar ve bolluktur. Çünkü o, insanları birbirine bağlar; kuraklık ettiklerinde ayrılırlar. Ve **الوَصيلة**: geniş arazidir; sanki birleştirilmiştir de kesilmez. Ama koyundan **الوَصِيلة**, Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103] içindedir....([2])

(**وصم**) **الواو** ve **الصاد** ve **الميم**: sahih bir asıl; kırılma ve zayıflığa delâlet eder. Ve bedeninde **توصيماً** buldu; yani kırıp-gevşetme ve durgunluk ve tembellik. Dedi ki:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])
Ve **الوَصْم**: belirgin olmayan çatlak. Denir: mızrağa **وَصْمٌ** isabet etti.
Ve bunun üzerine taşınır da ayıp ve kusur için **وَصْم** denir. Dedi ki:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])

(**وصي**) **الواو** ve **الصاد** ve illetli harf: bir şeyi bir şeye birleştirmeye delâlet eden bir asıl. Ve “şeyi **وَصَيْتُ**”: onu birleştirdim. Ve denir: **واصيةً** bir toprağa bastık; yani bitkisi bitişik, ondan dolmuştur. Ve geceyi gündüze **وَصَيْتُ**: onu birleştirdim; bu, yaptığın bir iştedir. Ve **الوصِيَّة** bu kıyastandır; sanki o, **يُوصَى** yani birleştirilen bir sözdür. Denir: ona **وصَّيْتُه** tavsiye etme olarak; ve ona **أوصَيْتُه** îsâ’ olarak.

(**وصب**) **الواو** ve **الصاد** ve **الباء**: bir şeyin devamına delâlet eden bir kelime. Ve şey **وَصَبَ** **وصوباً**: devam etti. Ve din **وَصَبَ**: vacip oldu. Ve **واصِبة** bir çöl: uzak, sonu olmayan. Ve Yüce Allah’ın kitabında: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9]; yani daim. Ve **الوَصَب**: lâzım olan daim hastalıktır. **وصِبٌ** ve **مُوَصَّبٌ** bir adam: daim ağrıları olan.

(**وصد**) **الواو** ve **الصاد** ve **الدال**: bir şeyi bir şeye katmaya delâlet eden bir asıl. Ve kapıyı **أوصَدْتُ**: onu kapattım. Ve **الوَصيد**: kökleri birbirine yakın bitkidir. Ve **الوصيد**: avlu; konak yerine bitişik oluşundan dolayı. Ve **المُوصَد**: kapatılıp örtülmüş olan. Ve dedi: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].

(**وصر**) **الواو** ve **الصاد** ve **الراء**: tek bir kelime. Halîl dedi: **الوَصِيرة**: senettir. Ve **الوِصْر** denir: melikin, kendisine iktâ ettiği kimse için yazdığı sicildir([5]). Bazı hadiste: “Şüphesiz bu, benden bir arazi satın aldı ve benden onun **وِصْرَ**’ını kabzetti; artık ne **الوِصْر**’ı bana geri çeviriyor([6]) ne de bana bedeli veriyor.”

---------------------__
([1]) Lisân’da: “Şüphesiz arş, **إسرافِيل**’in omzu üzerindedir; ve o, Allah için tevazu gösterir; ta ki **الوصع** gibi oluncaya kadar. **الصاد**’ın fethası ve sükûnu ile rivayet edilir.”
([2]) İbare aslında böyle kopuk olarak geldi. Ve el-Mücmel’de: “Koyundan **الوصيلة**: onlar ... idiler; koyun erkek doğurunca dediler: bu ilâhlarımız içindir; onu kurban ederlerdi; eğer erkek ve dişi doğurursa dediler: ... onun sebebiyle onu birleştirdi” yazı el-Mücmel’de de kopuktur.
([3]) Dîvânında Lebîd’indir: 12, 1881 baskısı; ve Lisân (**وصم**).
([4]) Onu el-Mücmel ve Lisân’da (**وصم**) inşâd etti.
([5]) Lisân’da “**الوصير**” ve “**الوصر**” zikretti ve dedi: “İkisi de Arapçalaştırılmış Farsçadır.”
([6]) Asılda: “**يرد**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır. El-Mücmel lafzı: “Artık o, bana **الوصر**’ı geri çevirmez ve bana bedeli vermez.” Lisân lafzı: “Artık o, bana bedeli vermez ve **الوصر**’ı geri çevirmez.”

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوصف: ذكر الشيء بحليته ونعته، والصفة: الحالة التي عليها الشيء من حليته ونعته، كالزنة التي هي قدر الشيء، والوصف قد يكون حقا وباطلا. قال تعالى: ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب﴾ [النحل/116] تنبيها على كون ما يذكرونه كذبا، وقوله عز وجل: ﴿رب العزة عما يصفون﴾ [الصافات/180] تنبيه على أن أكثر صفاته ليس على حسب ما يعتقده كثير من الناس لم يتصور عنه تمثيل وتشبيه، وأنه يتعالى عما يقول الكفار، ولهذا قال عز وجل: ﴿وله المثل الأعلى﴾ [النحل/60].
ويقال: اتصف الشيء في عين الناظر: إذا احتمل الوصف، ووصف البعير وصوفا: إذا أجاد السير، والوصيف: الخادم، والوصيفة: الخادمة، ويقال: أوصفت الجارية (أوصف الوصيف: إذا تم قده، وأوصفت الجارية. اللسان (وصف) ).

##### Türkçe

- **الوصف**: şeyin süsü ve niteliğiyle anılması; **الصفة**: şeyin, süsü ve niteliğinden olmak üzere üzerinde bulunduğu hâl; tıpkı şeyin miktarı olan ölçü gibi; ve **الوصف** hak da olabilir bâtıl da. Yüce Allah dedi ki: ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب﴾ [النحل/116]; onların zikrettiklerinin yalan oluşuna dikkat çekmek için. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: ﴿رب العزة عما يصفون﴾ [الصافات/180]; onun sıfatlarının çoğunun, birçok insanın inandığı üzere olmadığına dikkat çekmek için; onun hakkında temsil ve teşbih tasavvur edilmemiştir; ve o, kâfirlerin söylediklerinden yücedir; bunun için Aziz ve Celil olan dedi ki: ﴿وله المثل الأعلى﴾ [النحل/60].
ويقال: **اتصف** الشيء في عين الناظر: eğer vasfı taşıdıysa; ve **وصف** البعير **وصوفا**: eğer yürüyüşü güzel yaptıysa; ve **الوصيف**: hizmetçi; ve **الوصيفة**: hizmetçi kadın; ve denir: **أوصفت** الجارية (**أوصف** **الوصيف**: eğer boyu tamam olduysa; ve **أوصفت** الجارية. **اللسان** (**وصف**) ).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ص ف
وصفته وصفاً وصفةً وله أوصاف وصفات حسنة‏.‏
وتواصفوا بالكرم وهو شيء موصوف ومتواصف ومتّصف‏.‏
قال طرفة‏:‏ إني كفاني من أمرٍ هممت به جار كجار الحذاقيّ الذي اتصفا الحذاقيّ‏:‏ أبو دؤاد الإياديّ وقد اتصف جاره أي صار منعوتاً متواصفاً بين العرب ممدّحاً‏.‏
وواصفته الشيء مواصفةً‏.‏
‏"‏ ونهي عن بيع المواصفة ‏"‏ وهو أن يبيع الشيء بصفته وليس عنده ثم يبتاعه ويدفعه‏.‏
واستوصفته الشيء‏:‏ سألته أن يصفه لي‏.‏
والمريض يستوصف الطبيب لدائه‏:‏ يسأله أ يصف له ما يتعالج به‏.‏
وهذا مما يعجز الوصاف‏.‏
وهذا وصيف بيّن الوصافة والإيصاف‏.‏
وقد أوصف‏:‏ بلغ أوان الخدمة‏.‏
وله وصفاء ووصائف وتوصّفت وصيفاً ووصيفةً‏:‏ اتخذته كقولك‏:‏ تسرّيت‏.‏
ومن المجاز‏:‏ وجهها يصف الحسن وتقول‏:‏ وصيفة موصوفة بالجمال واصفة للغزالة والغزال‏.‏
ولسانه يصف الكذب ‏"‏ ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب ‏"‏‏.‏
وهذه ناقة تصف الإدلاج‏.‏
قال الشمّاخ‏:‏ إذا ما أدلجت وصفت يداها لها الإدلاج ليلة لا هجوع وقد كثر حتى قالوا‏:‏ وصفت الناقة وصوفاً إذا أجادت السير وجدّت فيه‏.‏
ويقال للمهر إذا توجه وأخذ في حسن السيرة‏:‏ هذا مهرٌ قد وصف أي وصف المشي وأجاده‏.‏

##### Türkçe

و ص ف
Onu **وصف** ettim: **وصفاً** ve **صفةً** (diye); onun için güzel **أوصاف** ve **صفات** vardır.
Ve kerem ile birbirlerini **تواصفوا** ettiler; o, **موصوف** ve **متواصف** ve **متّصف** olan bir şeydir.
Tarafe dedi ki: “Benim için, niyet ettiğim bir işten, **اتصفا** eden **الحذاقيّ**’nin komşusu gibi bir komşu kâfi geldi.” **الحذاقيّ**: **أبو دؤاد الإياديّ**’dir; ve onun komşusu **اتصف** etti, yani Araplar arasında övülmüş olarak, birbirine **متواصف** edilmiş, nitelenmiş oldu.
Ve ben onunla, şeyi **مواصفةً** olarak **واصفته** ettim.
“Ve **المواصفة** satışından nehiy olundu”; o, şey’i onun **صفة**siyle satmasıdır, yanında değilken; sonra onu satın alır ve onu teslim eder.
Ondan şeyi **استوصفته**: onu bana vasfetmesini istedim.
Ve hasta, derdi için tabibi **يستوصف** eder: kendisiyle tedavi olacağı şeyi ona vasfeder mi diye ondan ister.
Ve bu, **الوصاف**’ın aciz kaldığı şeylerdendir.
Ve bu, **وصيف**tir; **الوصافة** ve **الإيصاف**ı açık (belli)dir.
Ve **أوصف** olundu: hizmet vakti erişti.
Ve onun için **وصفاء** ve **وصائف** vardır; ve **وصيفاً** ve **وصيفةً** olarak **توصّفت**: onu edindim; senin “**تسرّيت**” demen gibi.
Ve mecazdan: onun yüzü güzelliği **يصف** eder; ve dersin ki: güzellikle **موصوفة** olan, ceylana ve ceylanlara **واصفة** olan bir **وصيفة**.
Ve onun dili yalanı **يصف** eder: “Ve dillerinizin yalan olarak **تصف** ettiğine (şeye) söylemeyin.”
Ve bu, **الإدلاج**ı **تصف** eden bir devedir.
**الشمّاخ** dedi ki: “Ne zaman gece yürüyüşüne çıktıysa, onun iki eli, uyku olmayan bir gecede, ona **الإدلاج**ı **وصفت**.” Ve çoğaldı; hatta dediler ki: Deve, yürüyüşü güzel yaptığında ve onda ciddileştiğinde, **وصفت** etti: **وصوفاً**.
Ve tay için, yöneldiği ve yürüyüş güzelliğine başladığı zaman denir: Bu, **وصف** etmiş bir taydır; yani yürüyüşü **وصف** etti ve onu güzel yaptı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

وصَف الشيءَ له وعليه وصْفاً وصِفةً: حَلاَّه، والهاء عوض من الواو، وقيل: الوصْف المصدر والصِّفةُ الحِلْية، الليث: الوصف وصفك الشيء بحِلْيته ونَعْته. وتواصَفُوا الشيءَ من الوصف. وقوله عز وجل: وربُّنا الرحمن المُستعان على ما تصفون؛ أَراد ما تصفونه من الكذب. واستوْصَفَه الشيءَ: سأَله أَن يَصفه له. واتَّصَف الشيءُ: أَمكن وصْفُه؛ قال سحيم: وما دُمْيةٌ من دُمى مَيْسَنا
نَ، مُعْجِبةً نَظَراً واتِّصافا
(* قوله «دمية من دمى» أَنشده في مادة ميس: قرية من قرى، وأراد الشاعر ميسان فاضطر فزاد النون كما نبه عليه المؤلف هناك.)
اتَّصف من الوصف. واتصف الشيء أَي صار مُتواصِفاً؛ قال طرَفة بن العبد: إنّي كَفانيَ من أَمْرٍ هَمَمْتُ به
جارٌ، كجار الحُذاقيِّ الذي اتَّصَفا
أَي صار موصوفاً بحُسْن الجِوار. ووصَف المُهْرُ: توجَّه لحُسْنِ السير كأَنه وصَف الشيء. ويقال للمهر إذا توجّه لشيء من حُسن السير: قد وصَفَ معناه أَنه قد وصفَ المشي. يقال: مَهُر حين وصَف. ووصَفَ المُهرُ إذا جاد مشْيُه؛ قال الشمّاخ:
إذا ما أَدْلَجَتْ، وصَفَتْ يداها
لها الإدْلاجَ، لَيلةَ لا هُجوع
يريد أَجادت السير. وقال الأَصمعي: أَي تَصِف لها إدلاجَ الليلة التي لا تَهْجَعُ فيها؛ قال القُطامي:
وقِيدَ إلى الظَّعِينةِ أَرْحَبيٌّ،
جُلالٌ هَيْكَلٌ يَصِفُ القِطارا
أَي يَصِفُ سِيرةَ القِطار.
وبَيْعُ المُواصفةِ: أَن يبيع الشيء من غير رُؤية. وفي حديث الحسن أَنه كره المُواصفة في البيع؛ قال أَحمد بن حنبل: إذا باع شيئاً عنده على الصفة لزمه البيع؛ وقال إسحق كما قال؛ قال الأَزهري: هذا بيع على الصفة المضمونة بلا أَجل يُميَّز له، وهو قول الشافعي، وأَهلُ مكة لا يجيزون السَّلَم إذا لم يكن إلى أَجل معلوم. وقال ابن الأَثير: بيع المواصفة هو أَن يبيع ما ليس عنده ثم يَبتاعَه فيدفَعَه إلى المشتري، قيل له ذلك لأَنه باع بالصفة من غير نَظر ولا حِيازَة مِلك. وقوله في حديث عمر، رضي اللّه عنه: إن لا يَشِفّ فإنه يَصِفُ أَي يصفها، يريد الثوب الرقيق إن لم يبن منه الجَسد فإنه لرقَّته يصف البدن فيظهر منه حَجْم الأَعضاء، فشبّه ذلك بالصفة كما يصف الرجل سِلْعَته.
وغلام وَصِيف: شابّ، والأُنثى وصِيفة. وفي حديث أُم أَيمن: أَنها كانت وصيفة لعبد المطلب أَي أَمة، وقد أَوصَفَ ووَصُف وَصافة. ابن الأَعرابي: أَوْصَفَ الوصِيفُ إذا تمَّ قَدُّه، وأَوصَفتِ الجارية، ووَصِيفٌ ووُصَفاء ووَصِيفة ووَصائفُ. وأَما أَبو عبيد فقال: وَصِيفٌ بيّن الوَصافةِ، وأَما ثعلب فقال: بيِّن الإيصافِ، وأَدْخلاه في المصادر التي لا أَفعال لها. وفي حديث أَبي ذرّ، ورضي اللّه عنه: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، قال له: كيف أَنت وموتٌ يُصِيب الناسَ حتى يكون البيتُ بالوَصِيف؟ الوَصِيف: العبد، والأَمة وصِيفةٌ؛ قال شمر: معناه أَن الموت يكثر حتى يصير موضعُ قبر يُشترى بعبد من كثرة الموت، مثل المُوتان الذي وقع بالبصرة وغيرها. وبيت الرجل: قبره، وقبر الميت: بيته. والوصيف: الخادم، غلاماً كان أَو جارية. ويقال وصُف الغلامُ إذا بلغ الخِدمة، فهو وصِيف بيّن الوَصافة، والجمع وُصَفاء. وقال ثعلب: وربما قالوا للجارية وصيفة بيّنة الوَصافة والإيصاف، والجمع الوصائف. واسْتوْصَفْت الطبيبَ لدائي إذا سأَلته أَن يصف لك ما تَتعالج به.
والصِّفة: كالعِلْم والسواد. قال: وأَما النحويون فليس يريدون بالصفة هذا لأن الصفة عندهم هي النعت، والنعت هو اسم الفاعل نحو ضارب، والمفعول نحو مضروب وما يرجع إليهما من طريق المعنى نحو مثل وشبه، وما يجري مجرى ذلك، يقولون: رأَيت أَخاك الظَّريفَ، فالأَخ هو الموصوف، والظريف هو الصفة، فلهذا قالوا لا يجوز أَن يضاف الشيء إلى صفته كما لا يجوز أَن يضاف إلى نفسه لأَن الصفة هي الموصوف عندهم، أَلا ترى أَن الظريف هو الأَخ؟

##### Türkçe

**وصَف** şeyi onun için ve onun üzerine **وصْفاً** ve **وصِفةً**: onu süsledi; **الهاء** **الواو**’dan bedeldir. Ve denildi ki: **الوصْف** mastardır, **الصِّفةُ** ise süstür. **الليث**: **الوصف** senin şeyi, süsü ve vasfı ile vasfetmendir. Ve **تواصَفُوا** şeyi, vasıftan. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “Ve Rabbimiz Rahmân’dır, yardım istenen, sizin vasfettikleriniz üzerine”; murad etti: yalandan vasfettiklerinizi. Ve **استوْصَفَه** şeyi: ondan, onu kendisi için vasfetmesini istedi. Ve **اتَّصَف** şey: onun vasfı mümkün oldu; **سحيم** dedi:
وما دُمْيةٌ من دُمى مَيْسَنا
نَ، مُعْجِبةً نَظَراً واتِّصافا

(* Onun sözü “**دمية من دمى**”: onu **ميس** maddesinde inşad etti: köylerden bir köy; şair **ميسان**’ı murad etti de mecbur kaldı, **النون**’u artırdı; müellifin orada dikkat çektiği gibi.)

**اتَّصف** vasıftan. Ve **اتصف** şey, yani **مُتواصِفاً** oldu; **طرَفة بن العبد** dedi:
إنّي كَفانيَ من أَمْرٍ هَمَمْتُ به
جارٌ، كجار الحُذاقيِّ الذي اتَّصَفا

Yani: iyi komşulukla vasfedilmiş oldu. Ve **وصَف** tay: güzel yürüyüşe yöneldi; sanki şeyi vasfetti. Ve taya, güzel yürüyüşten bir şeye yöneldiği vakit, denilir: “**قد وصَفَ**”; manası: yürüyüşü vasfetti. Denilir: “**مَهُر**” **حين وصَف**. Ve **وصَفَ المُهرُ** yürüyüşü iyi olduğu vakit; **الشمّاخ** dedi:
إذا ما أَدْلَجَتْ، وصَفَتْ يداها
لها الإدْلاجَ، لَيلةَ لا هُجوع

Murad eder: yürüyüşü iyi yaptı. Ve **الأَصمعي** dedi: yani ona, içinde uyumadığı gecenin gece yürüyüşünü vasfeder; **القُطامي** dedi:
وقِيدَ إلى الظَّعِينةِ أَرْحَبيٌّ،
جُلالٌ هَيْكَلٌ يَصِفُ القِطارا

Yani: katarın gidişini vasfeder.

Ve **بَيْعُ المُواصفةِ**: görmeden şeyi satmasıdır. Ve **الحسن** hadîsinde: satışta **المُواصفة**’yi kerih gördüğü. **أَحمد بن حنبل** dedi: yanında olan bir şeyi sıfat üzere satarsa satış ona lâzım olur. Ve **إسحق** dedi, dediği gibi. **الأَزهري** dedi: bu, kendisi için temyiz edilen bir vade olmaksızın, garanti edilmiş sıfat üzere bir satıştır; bu, **الشافعي**’nin sözüdür. Ve Mekke ehli, eğer bilinen bir vadeye değilse **السَّلَم**’i câiz görmezler. Ve **ابن الأَثير** dedi: **بيع المواصفة** odur ki: yanında olmayanı satar, sonra onu satın alır da onu müşteriye verir; ona bu denildi, çünkü bakış ve mülk edinme olmaksızın sıfatla sattı. Ve Ömer’in, رضي اللّه عنه, hadîsinde sözü: “Eğer şeffaf olmazsa, o **يَصِفُ**”; yani onu vasfeder; ince elbiseyi murad eder: eğer ondan beden görünmezse, inceliğinden dolayı bedeni vasfeder de uzuvların hacmi ondan görünür; bunu, adamın malını vasfetmesi gibi, sıfata benzetti.

Ve **غلام وَصِيف**: genç; dişisi **وصِيفة**. Ve Ümmü Eymen hadîsinde: onun Abdülmuttalib’e **وصيفة** olduğu; yani cariye. Ve **أَوصَفَ** ve **وَصُف** **وصافة**. **ابن الأَعرابي**: **أَوْصَفَ الوصِيفُ** boyu tamam olduğu vakit; ve **أَوصَفتِ الجارية**; ve **وَصِيفٌ** ve **وُصَفاء** ve **وَصِيفة** ve **وَصائفُ**. Amma Ebû Ubeyd dedi: **وَصِيفٌ** **بيّن الوَصافةِ**. Amma Sa‘leb dedi: **بيِّن الإيصافِ**; ve ikisi onu, fiilleri olmayan masdarlara dâhil ettiler. Ve Ebû Zer hadîsinde, رضي اللّه عنه: Peygamber, صلى اللّه عليه وسلم, ona dedi ki: “İnsanlara isabet eden bir ölüm vechinde sen nasılsın; ta ki ev **بالوَصِيف** ile olsun?” **الوَصِيف**: köle; cariye ise **وصِيفةٌ**. **شمر** dedi: manası: ölüm çoğalır da, ölümün çokluğundan, bir köle ile satın alınan bir kabir yeri olur; Basra’da ve başkasında vuku bulan **المُوتان** gibi. Ve adamın evi: kabri; ölünün kabri: onun evidir. Ve **الوصيف**: hizmetçi; ister oğlan olsun ister cariye. Ve denilir: **وصُف الغلامُ** hizmete ulaştığı vakit; o, **وصِيف** **بيّن الوَصافة**’dir; cem‘i **وُصَفاء**. Ve Sa‘leb dedi: bazen cariyeye de “**وصيفة** **بيّنة الوَصافة** ve **الإيصاف**” derler; cem‘i **الوصائف**. Ve “**اسْتوْصَفْت الطبيبَ لدائي**”: ona, tedavi olacağın şeyi sana vasfetmesini sorduğun vakit.

Ve **الصِّفة**: ilim ve siyahlık gibidir. Dedi ki: amma nahivciler, sıfat ile bunu murad etmezler; çünkü sıfat, onların yanında **النعت**’tır; ve **النعت** ism-i fâildir; **ضارب** gibi; ve mef‘ûl; **مضروب** gibi; ve mana yoluyla ikisine dönen; **مثل** ve **شبه** gibi; ve bunun mecrasında cereyan eden şeyler. Derler: “Kardeşini, **الظَّريفَ** gördüm”; böylece kardeş, mevsuftur; **الظريف** ise sıfattır. Bundan dolayı dediler ki: şeyin sıfatına izafe edilmesi câiz değildir; kendisine izafe edilmesi câiz olmadığı gibi; çünkü sıfat, onların yanında mevsuftur. Görmez misin ki **الظريف** kardeştir?

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ص ف * * وَصَف * الشيء من باب وعد و * صِفَةً * أيضا و * تَوَاصَفُوا * الشيء من الوصف و * اتَّصَفَ * الشيء صار * مُتَوَاصِفا * وبيع * المُوَاصَفَة * بيع الشيء بصفة من غير رؤيا و * الوَصِيفُ * الخادم غلاما كان أو جارية والجمع * الوُصَفاء * وربما قيل للجارية * وَصِيفة * والجمع * وَصَائِف * و * اسْتَوْصَفَ * الطبيب لدائنه سأله أن يصف له ما يتعالج به و * الصِّفَة * كالعلم والسواد وأما النحويون فليس يريدون بالصفة هذا بل الصِّفة عندهم النعت وهو اسم الفاعل نحو ضارب والمفعول نحو مضروب أو ما يرجع إليهما من طريق المعنى نحو مثل وشبه وما يجري مجرى ذلك يقولون رأيت أخاك الظريف فالأخ هو الموصوف والظريف هو الصفة فلهذا قالوا لا يجوز أن يضاف الشيء إلى صفته كما لا يجوز أن يضاف إلى نفسه لأن الصفة هي الموصوف عندهم ألا يُرى أن الظريف هو الأخ

##### Türkçe

* و ص ف * **وَصَفَ** şeyi, وعد بابından; ayrıca **صِفَةً** (olarak da). Ve **تَوَاصَفُوا** şeyi, وصف’tan (türemiştir). Ve **اتَّصَفَ** şey: **مُتَوَاصِفا** oldu. Ve **المُوَاصَفَة** satımı: şeyi, görme olmaksızın bir sıfat ile satmaktır. Ve **الوَصِيفُ**: hizmetçi; ister oğlan olsun ister cariye. Çoğulu **الوُصَفاء**. Bazen cariyeye **وَصِيفة** denir; çoğulu **وَصَائِف**. Ve **اسْتَوْصَفَ**: tabip, hastasına; ona, kendisiyle tedavi olacağı şeyi kendisine vasfetmesini istedi. Ve **الصِّفَة**: ilim ve siyahlık gibi. أما النحويون فليس يريدون بالصفة هذا بل **الصِّفة** onların yanında النعت’tır; وهو اسم الفاعل, ضارب gibi; ve المفعول, مضروب gibi; yahut mana yoluyla ikisine dönen şey, مثل ve شبه gibi ve bunun mecrasında cereyan eden şeyler. Derler ki: “رأيت أخاك الظريف”; o hâlde أخ, موصوف’tur ve ظريف, **الصِّفَة**’dir. Bu sebeple dediler ki: şeyin, sıfatına izafe edilmesi caiz değildir; kendisine izafe edilmesi caiz olmadığı gibi. Çünkü **الصِّفَة** onların yanında موصوف’tur. ألا يُرى أن الظريف هو الأخ.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

وصفه يصفه وصفا، وصفة والهاء في هذه عوض عن الواو: نعته وهذا صريح في أن الوصف والنعت مترادفان، وقد أكثر الناس من الفروق بينهما، ولا سيما علماء الكلام، وهو مشهور، وفي اللسان: وصف الشيء له وعليه: إذا حلاه، وقيل: الوصف: مصدر، والصفة: الحلية، وقال الليث: الوصف: وصفك الشيء بحليته ونعته فاتصف أي: صار موصوفا، أو صار متواصفا، كما في الصحاح قال طرفة:
  إني كفاني من أمر هممت بـه                      جار كجار الحذاقى الذي اتصفا أي صار موصوفا بحسن الجوار.
 ومن المجاز: وصف المهر وصفا: إذا توجه لشيء من حسن السيرة نقله ابن عباد، وقال غيره: إذا جاد مشيه، كأنه وصف المشي، وقال الشماخ:
  إذا ما أدلجت وصفت يداها                      لها الإدلاج ليلة لا هجوع

  يريد: أجادت السير، وقال الأصمعي: أي: تصف لها إدلاج الليلة التي لا تهجع فيها. والوصاف: العارف بالوصف عن ابن دريد، ومنه: وكان وصافا لحلية رسول الله صلى الله عليه وسلم. قال ابن دريد: والوصاف: لقب أحد ساداتهم لقب بذلك لحديث له أو اسمه مالك بن عامر بن كعب بن سعد بن ضبيعة بن عجل، قال ابن دريد: سمى الوصاف لأن المنذر الأكبر ابن ماء السماء قتل يوم أواره بكر بن وائل قتلا ذريعا، وكان يذبحهم على جبل، وآلى أن لا يرفع عنهم القتل حتى يبلغ الدم الأرض، فقال له مالك بن عامر: لو قتلت أهل الأرض هكذا لم يبلغ دمهم الأرض، ولكن صب عليه ماء، فإنه يبلغ الأرض، فسمي بذلك الوصاف. ومن ولده: عبيد الله بن الوليد الوصافي المحدث العجلي عن عطاء وطاوس وعطية العوفي، وعنه عيسى ابن يونس، وابنه سعيد بن عبيد الله، شيخ لمحمد بن عمران بن أبي ليلى. والوصيف كأمير: الخادم والخادمة، أي: غلاما كان أو جارية كالوصيفة قال ثعلب: وربما قالوا للجارية: وصيفة ج: وصائف وجمع الوصيف: وصفاء، ومنه الحديث أنه نهى عن قتل العسفاء والوصفاء. وقد وصف الغلام ككرم: إذا بلغ حد الخدمة، والاسم الإيصاف، والوصافة أما أبو عبيد فقال: وصيف بين الوصافة، وأما ثعلب فقال: بين الإيصاف، وأدخلاه في المصادر التي لا أفعال لها، وإذا عرفت ذلك فلا عبرة لما نظره شيخنا، نعم إن ابن الأعرابي قد أثبت فعله، وإياه تبع صاحب الخلاصة، فهما قولان. وتواصفوا الشيء: وصفة بعضهم لبعض قال الجوهري: وهو من الوصف. واستوصفه أي: المريض الطبيب: إذا سأله أن يصف له ما يتعالج به كما في الصحاح. قال: والصفة: كالعلم والجهل والسواد والبياض. وأما النحاة فإنما يريدون بها النعت، وهو أي: النعت: اسم الفاعل أو المفعول نحو: ضارب ومضروب أو ما يرجع إليهما من طريق المعنى، كمثل وشبه وما يجري مجرى ذلك، تقول رأيت أخاك الظريف، فالأخ هو الموصوف، والظريف هو الصفة، فلهذا قالوا: لا يجوز أن يضاف الشيء إلى صفته، كما لا يجوز أن يضاف إلى نفسه؛ لأن الصفة هي الموصوف عندهم، ألا ترى أن الظريف هو الأخ? كما في الصحاح والعباب.
 ومما يستدرك عليه: اتصف الشيء: أمكن وصفه، قال سحيم:
  وما دمية من دمى ميسنا                      ن معجبة نظرا واتصافا

  وجمع الوصف: الأوصاف، وجمع الصفة: الصفات. وبيع المواصفة: أن يبيع الشيء بصفته من غير رؤية، كما في الصحاح، وفي حديث الحسن: أنه كره المواصفة في البيع قال ابن الأثير: هو أن يبيع ما ليس عنده، ثم يبتاعه، فيدفعه إلى المشترى، قيل له ذلك لأنه باع بالصفة من غير نظر ولا حيازة ملك. وقال ابن الأعرابي: أوصف الغلام: تم قده، وكذا أوصفت الجارية، وفي الأساس أوصف: بلغ أوان الخدمة. والصفة: الحالة التي عليها الشيء من حليته ونعته. وأما الوصف فقد يكون حقا وباطلا، يقال: لسانه يصف الكذب، ومنه قوله تعالى:  ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب  وهو مجاز. وتواصفوا بالكرم، وشيء موصوف ومتواصف، ومتصف. وقد اتصف الرجل: صار ممدحا. وواصفته الشيء مواصفة. وتوصفت وصيفا، ووصيفة: اتخذته للخدمة والتسرى. وتقول: وجهها يصف الحسن. ووصيفة موصوفة بالجمال، واصفة للغزالة والغزال، وهو مجاز. ومنه أيضا: ناقة تصف الإدلاج، ثم كثر حتى قالوا: وصفت الناقة وصوفا: إذا أجادت السير. وقال ابن الأثير: وصاف بن هود ابن زيد المروزي، من ولده طاهر بن محمد بن مزاحم بن وصاف المحدث. وسكة وصاف بنسف، منها أبو العباس عبد الله بن محمد الوصافي، عن إبراهيم بن معقل. وهوة ابن وصاف، دحل بالحزن لبني الوصاف. مثل تستعمله العرب لمن يدعون عليه، ذكرها رؤبة في شعره.

##### Türkçe

**وصفه** onu vasfetti; **يصفه** onu vasfeder; **وصفا** vasfetme; **وصفة** ve bu (kelimedeki) **الهاء** bunda **الواو**’dan bedeldir: onu niteledi; ve bu, vasfın ve niteleyişin eşanlamlı olduklarına dair açık bir ifadedir. İnsanlar ikisi arasındaki farkları çokça çoğaltmışlardır; özellikle kelâm âlimleri; ve bu meşhurdur. **اللسان**’da: “**وصف** şeyi onun için ve onun üzerine”: onu süslediği zaman. Ve denildi: **الوصف**: mastardır; **الصفة**: süstür. **الليث** dedi: **الوصف**: senin şeyi, süsü ve nitelemesiyle vasfetmendir; böylece **فاتصف** yani: vasfedilmiş oldu; yahut karşılıklı vasfeder oldu; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **طرفة** dedi:
  Şüphesiz ben, niyet ettiğim bir işten bana yetti:
                      **اتصف** eden (yani vasfedilmiş olan) mahirlerin komşusu gibi bir komşu; yani iyi komşulukla vasfedilmiş oldu.

Mecazdan: **وصف المهر وصفا**: güzel gidişattan bir şeye yöneldiği zaman; bunu **ابن عباد** nakletti. Başkası dedi: yürüyüşü iyi olduğu zaman; sanki yürüyüşü vasfetmiş gibidir. **الشماخ** dedi:
  Ne zaman gece yürüyüşüne çıksa, iki eli **وصفت** ederdi;
                      ona, uyku olmayan bir gecenin gece yürüyüşü vardır.

İster: yürüyüşü iyi yaptı. **الأصمعي** dedi: yani: onda, uyumadığı gecenin gece yürüyüşünü vasfeder. **الوصاف**: vasfı bilen; **ابن دريد**’den. Ondan: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in süsünü vasfetmede **وصافا** idi.” **ابن دريد** dedi: **الوصاف**: onların efendilerinden birinin lakabıdır; bir hadisesi sebebiyle bu lakapla lakaplandı; yahut adı **مالك بن عامر بن كعب بن سعد بن ضبيعة بن عجل** idi. **ابن دريد** dedi: **الوصاف** diye adlandırıldı; çünkü **المنذر الأكبر ابن ماء السماء**, **أواره** gününde **بكر بن وائل**’i büyük bir öldürüşle öldürdü; onları bir dağ üzerinde boğazlıyordu; ve kan yere ulaşıncaya kadar öldürmeyi onlardan kaldırmamaya yemin etti. Bunun üzerine **مالك بن عامر** ona dedi: “Yeryüzünün halkını böyle öldürsen, kanları yere ulaşmaz; fakat üzerine su dök; o zaman yere ulaşır.” Böylece bu sebeple **الوصاف** diye adlandırıldı. Onun soyundan: **عبيد الله بن الوليد الوصافي**; **عطاء** ve **طاوس** ve **عطية العوفي**’den rivayet eden **المحدث العجلي**; ondan da **عيسى ابن يونس**; ve onun oğlu **سعيد بن عبيد الله**; **محمد بن عمران بن أبي ليلى**’ya şeyh.

**الوصيف** ( **أمير** vezninde): hizmetçi erkek ve hizmetçi kadın; yani ister oğlan olsun ister cariye; **الوصيفة** gibi. **ثعلب** dedi: Bazen cariyeye: **وصيفة** derler. Çoğulu: **وصائف**. **الوصيف**’in çoğulu: **وصفاء**. Ondan hadis: Şüphesiz o, **العسفاء** ve **الوصفاء**’ın öldürülmesini yasakladı. Ve oğlan **وصف** oldu ( **كرم** gibi): hizmet sınırına ulaştığı zaman. İsim: **الإيصاف**. **الوصافة**: **أبو عبيد**’e gelince, dedi ki: **وصيف**; **الوصافة** arasında (yani **الوصافة**’da). **ثعلب**’e gelince, dedi ki: **الإيصاف** arasında. Ve ikisi, fiilleri olmayan mastarlar içine onu soktular. Bunu bildiğinde, şeyhimizin incelediği şeye itibar yoktur. Evet, **ابن الأعرابي** onun fiilini ispat etmiştir; **الخلاصة** صاحبı da ona uymuştur; böylece ikisi iki görüştür.

**تواصفوا الشيء**: bazılarının bazısına vasfetmesi. **الجوهري** dedi: ve o, **الوصف**’tandır. **استوصفه** yani: hasta, tabibi: kendisiyle tedavi olacağı şeyi ona vasfetmesini istediği zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Dedi: **الصفة**: **العلم** ve **الجهل** ve **السواد** ve **البياض** gibidir. Nahivcilere gelince, onunla ancak **النعت**’i kastederler; ve o yani **النعت**: **اسم الفاعل** veya **المفعول**; örneğin: **ضارب** ve **مضروب**; yahut mana yoluyla onlara dönen şey; **مثل** ve **شبه** gibi ve bunun yürüdüğü yerlerde yürüyen şeyler. “**رأيت أخاك الظريف**” dersin; **الأخ** vasfedilendir; **الظريف** sıfattır. Bu sebeple dediler ki: şeyin, sıfatına izafe edilmesi caiz değildir; kendisine izafe edilmesi caiz olmadığı gibi; çünkü sıfat, onlara göre vasfedilendir. Görmüyor musun ki **الظريف** o **الأخ**’tur? **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi.

Ve ona ilave olarak istidrâk edilenlerdendir: **اتصف الشيء**: onun vasfedilmesi mümkün oldu. **سحيم** dedi:
  Ve **ميسنا**’nın putlarından bir put değil ki,
                      bakış ve **اتصافا** bakımından hayran bırakan olsun.

**الوصف**’un çoğulu: **الأوصاف**; **الصفة**’nin çoğulu: **الصفات**. **بيع المواصفة**: şeyi, görme olmaksızın sıfatıyla satmaktır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الحسن**’in hadisinde: Şüphesiz o, satışta **المواصفة**’yi kerih gördü. **ابن الأثير** dedi: o, yanında olmayan şeyi satmasıdır; sonra onu satın alır; sonra onu müşteriye verir. Ona bu ad verildi; çünkü görme ve mülke sahip olma olmaksızın sıfatla sattı. **ابن الأعرابي** dedi: **أوصف الغلام**: boyu tamam oldu; cariye de böyle **أوصفت**. **الأساس**’ta: **أوصف**: hizmet zamanı geldi.

**الصفة**: şeyin, süsü ve nitelemesi bakımından üzerinde bulunduğu hâldir. **الوصف**’a gelince, hak da olabilir bâtıl da olabilir. Denilir: “Onun dili yalanı **يصف** eder.” Ondan Yüce Allah’ın sözü: **ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب**; ve o mecazdır. “**تواصفوا بالكرم**”; ve “şey **موصوف** ve **متواصف** ve **متصف**.” Ve adam **اتصف** etti: övülmüş oldu. Ve “onu, şeyle **واصفته**: **مواصفة** olarak.” Ve “**توصفت** bir **وصيفا** ve **وصيفة**: onu hizmet ve cariye edinme için edindim.” Ve dersin: “Onun yüzü güzelliği **يصف** eder.” Ve “**وصيفة** güzellikle vasfedilmiş; ceylan dişisi ve ceylan için vasfeden; ve o mecazdır.” Ondan da: “**ناقة** gece yürüyüşünü **تصف** eder.” Sonra çoğaldı; nihayet dediler ki: “**وصفت الناقة وصوفا**: yürüyüşü iyi yaptığı zaman.”

**ابن الأثير** dedi: **وصاف بن هود ابن زيد المروزي**; onun soyundan **طاهر بن محمد بن مزاحم بن وصاف**; hadis rivayet eden. Ve **نسف**’te **سكة وصاف**; ondan **أبو العباس عبد الله بن محمد الوصافي**; **إبراهيم بن معقل**’den. Ve “**هوة ابن وصاف**”: **بني الوصاف** için **الحزن**’de bir **دحل**. Arapların, beddua ettikleri kimse için kullandıkları bir meseldir; **رؤبة** onu şiirinde zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَصُفَ
1 وَصُفَ ذ He attained to the proper age for service. (K.) See an ex. in the K, voce مُخَلَّدُونَ.

أَوْصَفَ
4 أَوْصَفَ ذ and ↓ اِسْتَوْصَفَ He (a boy) became of full stature, and fit for service. (Mgh.)

اِتَّصَفَ بِالعِلْمِ
8 اِتَّصَفَ بِالعِلْمِ ذ [He was, or became, characterized, or he characterized himself, by knowledge, or science]. (Msb in art. أَهْلٌ.)

10 اِسْتَوْصَفَ see 4.

صِفَةٌ
صِفَةٌ ذ A quality; an attribute; a property; or a description, as meaning the aggregate of the qualities or attributes or properties of a thing; or the state, condition, or case, of a thing. So explained voce صِنْفٌ, and voce صُورَةٌ. See its syn. حَالٌ. ― -b2- صِفَةٌ in grammar, The same as نَعْتٌ, An epithet. (K.) ― -b3- A word denoting an attribute (مَعْنًى) and a substance (ذَات). Under this term are comprised the اسم فاعل, the اسم مفعول, the صفة مشبّهة, and the افعل التفضيل. (I'Ak, sect. الصفة المشبّهة باسم الفاعل.) ― -b4- صِقَةٌ مُشَبَّهَةٌ [A simple epithet]; an epithet resembling an اسم فاعل. ― -b5- صِفَةٌ غَالِبَةٌ An epithet in which the substantive character predominates. ― -b6- صِفَةٌ, as a general term for an attributive word, is also applied by Lth and other old writers to An adverbial n. of place or time, and to a preposition. It is so applied in the L and TA, art. عنل, &c. It was applied to the former by Fr, (T, voce ظَرْفٌ,) and to the latter also. (L, TA, ubi supra.)

بَيْعُ المُوَاصَفَةِ
بَيْعُ المُوَاصَفَةِ ذ : see 3 in art. روض.

##### Türkçe

وَصُفَ
1 **وَصُفَ** ذ Hizmet için uygun yaşa erişti. (K.) **مُخَلَّدُونَ** maddesinde K’da bir örneğe bak.

أَوْصَفَ
4 **أَوْصَفَ** ذ ve aşağıdaki **اِسْتَوْصَفَ** O (bir oğlan) tam boylu oldu ve hizmet için elverişli oldu. (Mgh.)

اِتَّصَفَ بِالعِلْمِ
8 **اِتَّصَفَ بِالعِلْمِ** ذ [Bilgi veya ilim ile vasıflandı; yahut vasıflanır oldu; yahut kendisini bilgi veya ilim ile vasıfladı]. (Msb, **أَهْلٌ** maddesinde.)

10 **اِسْتَوْصَفَ** 4’e bak.

صِفَةٌ
**صِفَةٌ** ذ Bir nitelik; bir sıfat; bir özellik; yahut bir şeyin niteliklerinin veya sıfatlarının veya özelliklerinin toplamı mânâsında bir tasvir; yahut bir şeyin hâli, durumu veya keyfiyeti. **صِنْفٌ** maddesinde ve **صُورَةٌ** maddesinde böyle açıklanmıştır. Bunun eşanlamlısı **حَالٌ**’a bak. ― -b2- Nahivde **صِفَةٌ**, **نَعْتٌ** ile aynıdır: bir vasıf (epitet). (K.) ― -b3- Bir sıfatı (مَعْنًى) ve bir zâtı (ذَات) gösteren bir kelime. Bu terimin altında **اسم فاعل**, **اسم مفعول**, **صفة مشبّهة**, ve **افعل التفضيل** toplanır. (I’Ak, **الصفة المشبّهة باسم الفاعل** bölümü.) ― -b4- **صِقَةٌ مُشَبَّهَةٌ** [Basit bir vasıf]; bir **اسم فاعل**’e benzeyen bir vasıf. ― -b5- **صِفَةٌ غَالِبَةٌ** İsimlik (cevherî) karakterin baskın olduğu bir vasıf. ― -b6- **صِفَةٌ**, niteleyici bir kelime için genel bir terim olarak, Lth ve diğer eski yazarlar tarafından, bir yer veya zaman zarf-ismi’ne ve bir edata da uygulanır. L ve TA’da, **عنل** maddesinde vb. böyle uygulanmıştır. Birincisine Fr tarafından (T, **ظَرْفٌ** maddesinde) ve ikincisine de uygulanmıştır. (L, TA, yukarıda anılan yerde.)

بَيْعُ المُوَاصَفَةِ
**بَيْعُ المُوَاصَفَةِ** ذ: **روض** maddesinde 3’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَصَفَ
وَصَفَ
a.  [ يَصِفُ ] ( n. ac. وَصْف 1 ,  صِفَة [ وِصْفَة 2t ]), Described, depicted, portrayed; praised.

b.  [ acc. &  La ], Prescribed for ( medicine ).

c.  Walked gracefully.

وَصُفَ
وَصُفَ U ( n. ac. وَصَاْفَة 22t ),
a.  Was fit for service.

وَاْصَفَ
وَاْصَفَ III ,
a.  Described a thing to   ( without showing it ).

تَوَصَّفَ
تَوَصَّفَ V ,
a.  see VIII (a) .

تَوَاْصَفَ
تَوَاْصَفَ VI ,
a.  Described to each other.

b.  [ coll. ], Criticised, quizzed each other.

اِوْتَصَفَ
اِوْتَصَفَ VIII ( t ),
a.  Was described, depicted.

b.  [ Bi ], Was characterized by.

c.  see I (a) .

اِسْتَوْصَفَ
اِسْتَوْصَفَ X ,
a.  Asked to describe.

b.  [ acc. &  La ], Consulted about, asked to prescribe for.

وَصْف
وَصْف 1 , ( pl. أَوْصَاْف 38 ),
a.  Description.

b.  Quality.

c.  Epithet.

d.  Adjective; attribute.

e.  Praise.

وَصْفَة
وَصْفَة 1t ,
a.  Characteristic quality; qualification.

b.  [ coll. ], Prescription.

وَصْفِيّ
وَصْفِيّ 1yi ,
a.  Descriptive; graphic; qualificative, characteristic.

b.  Attributive; adjectival.

وَصْفِيَّة
وَصْفِيَّة 1yit ,
a.  fem. of وَصْفِيّ 1yi .

b.  Qualification.

وِصْفَة
وِصْفَة 2t , ( pl.

صِفَات
صِفَات ),
a.  see 1 .

وَاْصِف
وَاْصِف 21 ,
a.  Descriptive; describer.

وَصَاْفَة
وَصَاْفَة 22t ,
a.  Serviceableness.

وَصِيْف
وَصِيْف 25 , ( pl. وُصَفَآءُ 43 ),
a.  Young servant; lad; waiter.

وَصِيْفَة
وَصِيْفَة 25t , ( pl. وَصَاْئِفُ 46 ),
a.  Girl, female attendant; waitress.

وَصَّاْف
وَصَّاْف 28 ,
a.  Good describer; encomiast.

b.  Skilful doctor, physician.

وَصڤفَ
N. P. وَصڤفَ I ,
a.  Described.

b.  Qualified.

c.  Noun that takes an attribute.

مُوَاصَفَة
مُوَاصَفَة [ N. Ac. وَاْصَفَ III ( وِصْف 2 )],
a.  Sale or purchase on description.

اِيْصَاف
اِيْصَاف [ N. Ac.
a.  IV],  see 22t .

صِفَاتِيَّة
صِفَاتِيَّة
a.  [ coll. ], Philosophers who admit the existence of God without distinguishing his attributes.

صِفَات ذَاتِيَّة
صِفَات ذَاتِيَّة
a.  Essential attributes.

##### Türkçe

**وَصَفَ**
**وَصَفَ**
a. [ **يَصِفُ** ] ( n. ac. **وَصْف** 1 , **صِفَة** [ **وِصْفَة** 2t ]), Tasvir etti, betimledi, resmetti; övdü.

b. [ acc. & La ], (ilaç) için reçete yazdı.

c. Zarifçe yürüdü.

**وَصُفَ**
**وَصُفَ** U ( n. ac. **وَصَاْفَة** 22t ),
a. Hizmete elverişli oldu.

**وَاْصَفَ**
**وَاْصَفَ** III ,
a. Bir şeyi (onu göstermeksizin) ...e tasvir etti.

**تَوَصَّفَ**
**تَوَصَّفَ** V ,
a. VIII (a)’ya bak.

**تَوَاْصَفَ**
**تَوَاْصَفَ** VI ,
a. Birbirlerine tasvir ettiler.

b. [ coll. ], Birbirlerini eleştirdiler, birbirleriyle alay ettiler.

**اِوْتَصَفَ**
**اِوْتَصَفَ** VIII ( t ),
a. Tasvir edildi, betimlendi.

b. [ Bi ], ... ile nitelenmiş oldu.

c. I (a)’ya bak.

**اِسْتَوْصَفَ**
**اِسْتَوْصَفَ** X ,
a. Tasvir etmesini istedi.

b. [ acc. & La ], Hakkında danıştı, ... için reçete yazmasını istedi.

**وَصْف**
**وَصْف** 1 , ( pl. **أَوْصَاْف** 38 ),
a. Tasvir.

b. Nitelik.

c. Lakap.

d. Sıfat; nitelik.

e. Övgü.

**وَصْفَة**
**وَصْفَة** 1t ,
a. Ayırt edici nitelik; ehliyet.

b. [ coll. ], Reçete.

**وَصْفِيّ**
**وَصْفِيّ** 1yi ,
a. Tasvirî; grafik; niteleyici, karakteristik.

b. Niteleme ile ilgili; sıfatî.

**وَصْفِيَّة**
**وَصْفِيَّة** 1yit ,
a. **وَصْفِيّ** 1yi’nin müennesi.

b. Ehliyet.

**وِصْفَة**
**وِصْفَة** 2t , ( pl.

**صِفَات**
**صِفَات** ),
a. 1’e bak.

**وَاْصِف**
**وَاْصِف** 21 ,
a. Tasvir edici; tasvir eden.

**وَصَاْفَة**
**وَصَاْفَة** 22t ,
a. Hizmete elverişlilik.

**وَصِيْف**
**وَصِيْف** 25 , ( pl. **وُصَفَآءُ** 43 ),
a. Genç hizmetçi; delikanlı; garson.

**وَصِيْفَة**
**وَصِيْفَة** 25t , ( pl. **وَصَاْئِفُ** 46 ),
a. Kız, kadın hizmetçi; garson kız.

**وَصَّاْف**
**وَصَّاْف** 28 ,
a. İyi tasvir eden; medhiyeci.

b. Mahir doktor, hekim.

**وَصڤفَ**
N. P. **وَصڤفَ** I ,
a. Tasvir etti.

b. Niteledi.

c. Nitelik alan isim.

**مُوَاصَفَة**
**مُوَاصَفَة** [ N. Ac. **وَاْصَفَ** III ( **وِصْف** 2 )],
a. Tasvir üzerine satış veya satın alma.

**اِيْصَاف**
**اِيْصَاف** [ N. Ac.
a. IV],  22t’ye bak.

**صِفَاتِيَّة**
**صِفَاتِيَّة**
a. [ coll. ], Allah’ın varlığını, sıfatlarını ayırt etmeksizin kabul eden filozoflar.

**صِفَات ذَاتِيَّة**
**صِفَات ذَاتِيَّة**
a. Zatî sıfatlar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وصف

##### Türkçe

**وصف**
