# وصل (و-ص-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Birleştirirler

- Harfler: و - ص - ل
- Kur'an'da: 12 geçiş · 10 ayet · 7 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَصِلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Birleştirirler | 3 | 3 | [4:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/4:90.md) |
| [يُوصَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%B5%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | يُفْعَلَ | Birleştirilir | 3 | 3 | [2:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/2:27.md) |
| [يَصِلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%84%D9%8F.md) | يَفْعِلُ | Birleştirir | 2 | 1 | [6:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/6:136.md) |
| [تَصِلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%84%D9%8F.md) | تَفْعِلُ | Birleştirir | 1 | 1 | [11:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/11:70.md) |
| [وَصَّلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلْنَا | Birleştirdik | 1 | 1 | [28:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/28:51.md) |
| [وَصِيلَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَعِيلَةٍ | Vasile | 1 | 1 | [5:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/5:103.md) |
| [يَصِلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعِلُوا | Birleştirirler | 1 | 1 | [11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/11:81.md) |

## Mücavir kökler — 70 mücavir (95 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 20 · Anlaşma
2. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Kesinlikle keseceğim
3. [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
4. [سيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Saime meraya salınmış hayvan demektir
5. [لوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · “Liyat” sıva harcı demektir
6. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
7. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Söz
8. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
9. [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Salata, doğranmış sebze demektir
10. [عضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bazu demektir
11. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
12. [لفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kendini çevirir
13. [وجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kabın dibinde kalan az yiyecek ve içecek demektir
14. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Murar acı bir ağacın adıdır
15. [حمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Pişiren
16. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hisar kale duvarı demektir
17. [ذرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Zere’ (zal, hemze) : “Zerre”(zal) toz demektir
18. [عزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
19. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
20. [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hars ekin demektir
21. [زعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
22. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
23. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dikili taş demektir
24. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dışlama
25. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Baid uzak demektir
26. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
27. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tanınmayan
28. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
29. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bahr deniz demektir
30. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
31. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
32. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tan demektir
33. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Okun ön yarısına denir
34. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Akan deredir
35. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Akledersiniz
36. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
37. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ferv “Ferre”ye bak
38. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sağanak yağmur demektir
39. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
40. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
41. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
42. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
43. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
44. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
45. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
46. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · El ve kol demektir
47. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Saçak demektir
48. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
49. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hilal yeni ay demektir
50. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
51. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Süllem” merdiven demektir
52. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
53. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
54. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
55. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Tasma kayış demektir
56. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
57. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İnek yavrusu, dana demektir
58. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kesr(sin ile) kırık demektir
59. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Biribirini kesen yoldur
60. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Gem demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%84/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وصل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misal vāvî (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md), [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md), [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md), [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) |
| Zıt Kök | [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki ayrı varlık, parça veya mesafe arasına bağ kurarak kesintiyi gidermek, ulaştırmak ve bitiştirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki, ahlaki ve ontolojik bağların korunması; vahyin kesintisiz akışı ve bir tarafa sığınarak ona iltihak etme |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların kopukluğunu önleyen irtibat ağı; ilahi teklifin, ahdin ve toplumsal nizamın devamlılık ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel varış veya coğrafi ulaşma düzeyine indirgeyip Kur'an'daki ontolojik ahit ve toplumsal bağ bütünlüğünü gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وص | Bir şeyi diğerine bitiştirme, süreklilik sağlama, sarma ve bağlama hareketini ifade eden ikili çekirdek; nitekim [وصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8.md) sürekli ve sabit kalmayı, [وصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%AF.md) kapıyı sımsıkı kapatıp bitiştirmeyi, [وصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81.md) nitelikleri nesneye denk düşürmeyi, [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) ise hükümleri birbirine bağlayarak devam ettirmeyi bildirir. | ل | Değnek, yöneltme ve bağlama niteliğindeki ل harfi eklenerek çekirdekteki genel bitişme anlamı, iki bağımsız uç veya özne arasında kesintiyi gideren dinamik bir kavuşmaya, erişmeye ve yapısal bitiştirmeye dönüştürülmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine kenetleme, tutturma, iliştirme ve bağ kurma hareketini başlatır. |
| ص | Olta, bitki | Bir yöne doğru yönelme, sımsıkı yakalama, sarılma ve kenetlenmeyi yoğunlaştırır. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Hareketi belirli bir amaca yöneltme, intikal ettirme ve nihai hedefe ulaştırma gücü katar. |
| وصل | Çengel ile yakalayıp hedefe yönelterek kenetlemek | Ayrık duran iki noktayı bağlayıcı bir vasıta ile yakalayıp tek bir hat halinde kesintisizliğe kavuşturma eylemidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki ipi, kemiği veya nesneyi birbirine ekleyerek uzatmak; devenin sağrısı ile uyluğu arasındaki eklem yeri (مَوْصِلُ البعير); kopuk parçaları bitiştirip kesintisiz hale getirmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Mütenahhil el-Hüzelî şiirinde eklem ve bitişme yerini ifade etmek üzere şöyle demiştir: ليس لِمَيْتٍ بوَصيل وقد / عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin bir kabileye veya soya intisap etmesi, sığınarak himayesine girmesi; saç ekleme fiili; cahiliye döneminde peş peşe dişi doğuran koyunun kurban edilmeyip kardeşine bağlandığının kabul edilmesi (الوَصِيلة). |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça وصل kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde bağlama, ekleme, birleştirme ve mesafe katetme anlam alanıyla örtüşen arkaik bir köktür. Kökün temel semantik matrisi, iki fiziksel parçanın arasına bir ek koyarak aralarındaki boşluğu yok etme ve devamlılığı sağlama fikrine dayanır. Arapçada fiil hem geçişli olarak iki şeyi bitiştirmeyi ve birbirine eklemeyi hem de geçişsiz olarak bir yere veya zümreye ulaşıp intisap etmeyi kapsayan geniş bir anlamsal açılıma kavuşmuştur. Güney Arapçası ve Klasik Etiyopça (Ge'ez) gibi güney Sami kollarında benzer fonetik yapılar sarma, ulaştırma ve katlanarak birleşme anlamlarıyla izlenebilirken, Kuzeybatı Sami dillerinde bu fonksiyon büyük ölçüde kök varyantları ve türev semantik alanlar üzerinden temsil edilmiştir. Kökün Arapçadaki en belirginleşen yönü, fiziksel birleştirmenin hızla ahit, sıla-i rahim, sığınma ve ilahi kelamın ardışık inişi gibi ahlaki ve hukuki kurumlara temel teşkil edecek biçimde soyutlaşmasıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Somuttan soyuta geçiş | Kopuk ip veya kemiğin birleştirilmesinden, akrabalık bağlarına (sıla), kabile ittifakına ve peygamberi tebliğin sürekliliğine evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami bağlamı | Eklem yeri, birleştirme bağı ve temas etme alanlarında ortak fonosemantik izler taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen etimoloji çalışmaları.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وصل | Anlamlı | Birleştirmek, bitiştirmek, ulaşmak | İki şeyi kesintisiz bağla birbirine tutturmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ولص | Anlamlı | Kıvranmak, sıyrılmak, kaçmak | Bir şeyin içinden sıyrılarak çıkması, hile ile sıvışmak | Zıt yönlü hareket; Kur'an'da geçmez |
| [صول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%84.md) | Anlamlı | Hücum etmek, saldırmak, üstün gelmek | Güç ve baskı ile birinin üzerine atılmak, galebe çalmak | Kuvvet yönelimi; Kur'an'da geçmez |
| [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) | Anlamlı | Eğilmek, bağlanmak, yönelmek | Dua etmek, tazim göstermek, sırtın iki yanı (salavân) | Ortak bağ ve yöneliş nüansı; Kur'an'da geçer |
| [لوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5.md) | Anlamlı | Meyletmek, göz ucuyla bakmak, dönmek | Bir şeyi gizlice gözetlemek veya doğrudan dönmek | Sapma ve yönelme; Kur'an'da geçmez |
| [لصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel saysa da kök müstakil kullanım taşımaz; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وصل | Merkez | Bitiştirmek ve ulaştırmak | Kopukluğu gidererek kesintisiz bir bağ kurmayı ve hedefe temas etmeyi bildirir | Hem fiziksel birleşmeyi hem ahit, sığınma ve tebliğ sürekliliğini ifade eder |
| [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Asılmak, yapışmak | Bir nesneye tutunarak havada veya kenarda bağlı kalma ağırlıklıdır | Bitiştirip devam ettirmekten ziyade asılı durma ve sarılma esastır |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Toplamak, bir araya getirmek | Dağınık unsurları bir mekânda veya kümede toplamaktır | Ayrı parçaların birbirine eklenerek zincir oluşturması gerekmez |
| [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) | Komşu | Yan yana getirmek, eşleştirmek | İki varlığı paralel bağlamak, denk tutmak veya arkadaş kılmaktır | Uç uca ekleyerek devamlı hat kurmaktan ziyade yan yanalık bildirir |
| [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) | Komşu | Erişmek, nihayete ermek | Bir mesafeyi tüketip son sınıra varmayı hedefler | Vasıtaların birbirine bitiştirilmesinden çok hedefin hududuna odaklanır |
| [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) | Zıt | Kesmek, ayırmak, koparmak | Bütünlüğü ve bağı parçalayarak irtibatı tamamen yok etmektir | وصل kökünün tam zıddı olup irtibatın imhasını ifade eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وصل | Bitiştirmek, ulaştırmak, intisap etmek | İki varlık arasındaki kopukluğu gidererek irtibat kurmak | Kesin |
| Latince | connectere, attingere | Birbirine bağlamak, dokunarak ulaşmak | connectere mekanik ve mantıki bağı karşılarken, kökteki sığınma ve soyut intisap boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | connect, link, reach | Bağlamak, birleştirmek, varmak | connect iki ucu bitiştirmeyi verir; Kur'an'daki vahyin peş peşe getirilmesi veya himayeye girme nüansını tam karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | verbinden, anknüpfen, erreichen | Birleştirmek, bağ kurmak, ulaşmak | Yapısal birleştirmeyi ve temas etmeyi karşılar, ancak sıla ve ahit derinliğini kısmen dışarıda tutar | Güçlü |
| Fransızca | relier, joindre, atteindre | Birbirine bağlamak, kavuşmak, erişmek | İki noktayı köprüleme ve hedefe dokunma anlamını taşır, kabilevi ve hukuki iltihak boyutunu doğrudan yansıtmaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُوصَلَ / يَصِلُونَ | İlahi ahitlerin, adaletin ve sıla-i rahim bağlarının korunması | Allah'ın bitiştirilmesini emrettiği ahlaki ve ontolojik bağların gözetilmesi; Bakara [2:27](https://lisan.digital/tr/ayet/2:27.md), Ra'd [13:21](https://lisan.digital/tr/ayet/13:21.md), Ra'd [13:25](https://lisan.digital/tr/ayet/13:25.md) |
| يَصِلُونَ | Bir topluluğa sığınma, iltihak etme ve antlaşma bağına dahil olma | Barış antlaşması yapılmış bir kavme intisap ederek dokunulmazlık kazanma; Nisâ [4:90](https://lisan.digital/tr/ayet/4:90.md) |
| وَصَّلْنَا | Sözün, vahyin ve kıssaların kesintisiz biçimde ardı ardına ulaştırılması | İnsanlar ibret alsın diye ilahi kelamın ve delillerin peş peşe bağlanarak sunulması; Kasas [28:51](https://lisan.digital/tr/ayet/28:51.md) |
| يَصِلُ / تَصِلُ | Fiziksel olarak ulaşamama, temas edememe veya erişememe | Meleklerin elinin yemeğe dokunmaması veya Lut kavminin elçilere zarar veremeyecek olması; Hûd [11:70](https://lisan.digital/tr/ayet/11:70.md), Hûd [11:81](https://lisan.digital/tr/ayet/11:81.md) |
| يَصِلُ | Şirk koşanların mallarından putlara veya Allah'a pay aktarması | Müşriklerin tarım ve hayvan ürünlerinden belirledikleri payların intikal etmesi; En'âm [6:136](https://lisan.digital/tr/ayet/6:136.md) |
| وَصِيلَةٍ | Cahiliye adeti olarak kutsanan dişi hayvan | Peş peşe dişi doğurarak neslini kesintisiz kıldığı gerekçesiyle putlara adanan hayvan; Mâide [5:103](https://lisan.digital/tr/ayet/5:103.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahit, fıtrat ve ilahi vahyin sürekliliği | Bakara [2:27](https://lisan.digital/tr/ayet/2:27.md) ve Ra'd [13:21](https://lisan.digital/tr/ayet/13:21.md) bağlamında Allah'ın birleştirilmesini emrettiği bağların imanın gereği mi fıtri ahlak mı olduğu tartışması | İman-amel bütünlüğü ve ontolojik bağın koparılmazlığı |
| Fıkıh | Sıla-i rahim, eman akdi ve intisap | Nisâ [4:90](https://lisan.digital/tr/ayet/4:90.md) ayetindeki sığınma ve antlaşmalı kavme iltihakın getirdiği hukuki koruma ve kan bağı olanlara nafaka yükümlülüğü | Hukuki bağların, eman akdinin ve akrabalık haklarının tescili |
| Tefsir | Nazmın sürekliliği ve vahyin tenzili | Kasas [28:51](https://lisan.digital/tr/ayet/28:51.md) ayetindeki sözün ulaştırılması ifadesinde, ayetlerin ve delillerin birbirini tamamlayacak şekilde indirilmesi | İcaz, nazım tutarlılığı ve hitabın peş peşe akışı |
| Hadis | Sıla-i rahim ve saç ekleme yasakları | Hadislerde sıla-i rahmin ömrü ve rızkı bereketlendirmesi ile saçına başkasının saçını ekleyen kimseye (el-vâsıla) dair yasak | Yapay bağ kurmanın reddi ve organik-ahlaki irtibatın kutsiyeti |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bağı | İrtibat ve ahit | Yaratıcı ile mahluk, fıtrat ile vahiy arasındaki bağı korumak | Koparılması yasaklanan bağları muhafaza ederek dini hayatı bütün kılar. | Kesin |
| İlmi | Epistemik süreklilik | Delil zinciri ve mantıki irtibat | Bilgi parçaları arasında nedensellik ve tefekkür sürekliliği sağlamak | Kasas [28:51](https://lisan.digital/tr/ayet/28:51.md) bağlamında vahyin ve ilmi önermelerin birbirine raptedilmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Hilf, eman ve diplomasi | İttifak ve himaye ağı | Zayıf olanın antlaşmalı güce eklemlenerek emniyet bulması | Nisâ [4:90](https://lisan.digital/tr/ayet/4:90.md) uyarınca barış protokollerine taraf olanlara iltihakı düzenler. | Kesin |
| İktisadi | Dağıtım ve mülkiyet intikali | Payların dolaşımı ve dayanışma | Kaynakların haksız biçimde şirk veya batıl tekellere aktarılmasını önlemek | En'âm [6:136](https://lisan.digital/tr/ayet/6:136.md) çerçevesinde iktisadi payların meşru mecralara akışını gözetir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çizge teorisi (Graph theory), topolojik bağlantılılık ve devre bütünlüğü | Ayrık düğümlerin (nodes) kenarlar (edges) vasıtasıyla birbirine bağlanarak kesintisiz bir iletim hattı kurması; akımın veya bilginin kopukluk olmadan hedefine transfer edilmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal sermaye ağı, kohezyon (toplumsal yapışkanlık) ve akdi bağlılık | Bireyler ve kurumlar arasındaki güven, antlaşma ve akrabalık bağlarının toplumsal çözülmeyi engelleyen bütünleştirici işlevi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece fiziksel bir yere varmak, seyahat neticesinde ulaşmak veya sıradan bir akraba ziyareti düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; ilahi nizamın emrettiği bütün bağları (tevhid, ahit, fıtrat, adalet, akrabalık) diri tutmayı, siyasi dokunulmazlık sağlayan antlaşmalara iltihakı ve vahyin zihinleri inşa eden kesintisiz tenzilini kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen birleştirme emrini daraltmak, parçalanmış ve ahlaki sorumluluklarından kopuk bir dindarlık anlayışına yol açarak toplumsal ve akdi yükümlülüklerin ihmal edilmesine neden olur. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık, vahiy ve toplum arasındaki bütünleyici nizamı kuran temel kavramdır; Allah'ın emrettiği düzenin koparılmadan (kat' edilmeden) sürdürülmesini ilkeleştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafık ve fasıkların vasıflarının anlatıldığı ahit ayetlerinde (Bakara [2:27](https://lisan.digital/tr/ayet/2:27.md), Ra'd [13:21](https://lisan.digital/tr/ayet/13:21.md)-25), savaş ve eman hukukunu belirleyen hükümlerde (Nisâ [4:90](https://lisan.digital/tr/ayet/4:90.md)) ve vahyin hikmetli iniş metodolojisinde (Kasas [28:51](https://lisan.digital/tr/ayet/28:51.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini bağların keyfi olduğunu zanneden yaklaşımı yıkar; akrabalık, fıtrat, adalet ve antlaşma bağlarını korumanın doğrudan iman ve fısk ekseninde bağlayıcı bir yükümlülük olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki ipi, kemiği veya nesneyi araya ek koyarak birbirine bağlamak, kopukluğu giderip devamlı kılmak ve bir hedefe temas etmek.
- Soyut anlam: İnsan ile Allah, fert ile toplum arasındaki ahitleri muhafaza etmek, vahyin delillerini kesintisizce zihne akıtmak ve himaye bağıyla güvenliğe kavuşmak.
- Sistematik karşılık: Parçaların kopukluğunu önleyerek sistemi ayakta tutan irtibat matrisi; ilahi emirlerin, hukuki sözleşmelerin ve toplumsal dokunun süreklilik dinamiği.
- LaTeX modeli: $$C(A, B) = \left( A \cup B \right) / \sim \quad \implies \quad \Phi(A \to B) = 1$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ ve $B$ ayrık iki varlık, sistem veya zümreyi; $\sim$ ise aralarında kurulan bağlayıcı ilişkiyi, ahdi veya antlaşmayı temsil eder. Bu bağıntı sayesinde iki ayrık küme tek bir bağlantılı yapı ($C$) haline gelir. Sağlanan bu ontolojik veya hukuki bağlantı sonucunda, taraflar arasındaki iletim, intisap veya akış fonksiyonu kesintisizliğe ulaşarak tam değerini ($\Phi = 1$) alır; yani kopukluk giderilmiş olur.

## Geçtiği ayetler (10 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/2:27.md) — يُوصَلَ

الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Allah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.

### [Nisa 4:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/4:90.md) — يَصِلُونَ

إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقَاتِلُوكُمْ أَوْ يُقَاتِلُوا قَوْمَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَاتَلُوكُمْ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا

Meal (IK): Ancak sizinle kendileri arasında bir anlaşma bulunan bir millete sığınanlar ve sizinle savaşmaktan veya kendi milletleriyle harbetmekten bunalarak size başvuranlar müstesnadır. Allah dileseydi; onları size musallat ederdi de sizinle savaşırlardı. Eğer sizden uzak durur, savaşmaz ve size barış teklif ederlerse; Allah, onlara dokunmanıza izin vermez.

### [Maide 5:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/5:103.md) — وَصِيلَةٍ

مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Allah; ne Bahire’den, ne Saibe’den, ne Vasile’den, ne de Ham’dan hiç birini meşru kılmamıştır. Fakat küfredenler; Allah’a karşı yalan uydurdular. Onların çoğunun ise akılları ermez.

### [En'am 6:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/6:136.md) — يَصِلُ

وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَذَا لِشُرَكَائِنَا فَمَا كَانَ لِشُرَكَائِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَى شُرَكَائِهِمْ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ

Meal (IK): Onlar; Allah için, O’nun yarattığı ekin ve davarlardan bir pay ayırdılar ve kendi zanlarına göre; bu, Allah’ındır, bu da koştuğumuz ortaklarımızındır, dediler. Ortaklarına ait olanlar Allah’a ulaşamaz dı da, Allah’a ait olanlar ortaklarına giderdi. Ne kötüdür hükmedegeldikleri şeyler.

### [Hud 11:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/11:70.md) — تَصِلُ

فَلَمَّا رَأَى أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُوا لَا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمِ لُوطٍ

Meal (IK): Ellerinin ona uzanmadığını görünce, durumlarını beğenmedi ve içine korku düştü. Korkma, biz Lut kavmine gönderildik, dediler.

### [Hud 11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/11:81.md) — يَصِلُوا

قَالُوا يَالُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Lut; biz Rabbının elçileriyiz. Onlar sana ilişemeyecekler. Bir ara geceleyin ailenle birlikte yola çık. Karının dışında kimse geri kalmasın. Doğrusu onların başına gelecek olan, onun da başına gelecektir. Onların başına gelecek sabahleyindir. Daha sabah yakın değil mi?

### [Rad 13:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/13:21.md) — يَصِلُونَ · يُوصَلَ

وَالَّذِينَ يَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ

Meal (IK): Ve onlar ki; Allah’ın bitiştirilmesini emrettiği şeyi bitiştirirler. Rabblarından korkarlar ve kötü hesabdan ürkerler.

### [Rad 13:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/13:25.md) — يُوصَلَ

وَالَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ

Meal (IK): Pekiştirdikten sonra Allah’ın ahdini bozanlar, Allah’ın bitiştirilmesini emrettiğini ayıranlar ve yeryüzünde bozgunculuk yapanlar; işte la’net onlaradır. Yurtların en kötüsü de onlarındır.

### [Kasas 28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/28:35.md) — يَصِلُونَ

قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَانًا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِآيَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Senin gücünü kardeşinle artıracağız. İkinize de öyle bir güç vereceğiz ki onlar, size erişemeyecekler. Ayetlerimizle ikiniz de, ikinize uyanlar da üstün geleceklerdir.

### [Kasas 28:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/ayet/28:51.md) — وَصَّلْنَا

وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, onlar için sözü birbirine bitiştirdik. Belki düşünürler diye.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد اللام و و ا ي ء معهما
و ص ل، ص ل و، ل ص و، ص ل ي، ل و ص، أ ص ل، ص و ل مستعملات
وصل:
كلُّ شيءٍ اتَّصَلَ بشيءٍ فما بينَهما وُصْلَةٌ.
ومَوْصِل البعير: ما بين عَجُزه وفَخِذه، قال: تَرَى يبيسَ البَوْلِ دونَ المَوْصِلِ وقال المُتَنَخِّل:
ليس لِمَيْتٍ بوَصيل وقـد		عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ
والوَصيلة من الغَنَم كانت العربُ اذا ولَدَتِ الشّاةُ ذَكَراً قالوا: هذا لآلهتنا فتَقَرَّبوا به، واذا وَلَدَت أنثَى قالوا: وَصَلَتْ أخاها فلا يذبَحون أخاها، قال تأبَّط شرّاً:
اجدَّك إما كنتَ في الناس ناعـقـاً		تراعي بأعلَى ذي المجاز الوَصائلا
واتَّصَلَ الرجلُ أي انتَسَبَ فقال: يا لفُلان، قال: اذا اتَّصَلَتْ قالَتْ لبَكرِ بنِ وائلٍ
صلو:
الصَّلاةُ ألفَها واوٌ لانّ جَماعتَها الصَّلَوات، ولأنّ التثنيةَ صَلَوان.
والصّلا: وَسَط الظَّهْر لكلِّ ذي أربعٍ وللناس.
وكلُّ أنثَى اذا وَلَدَت انفرَجَ صَلاها، قال:
كأنَّ صَلاَ جَهيزةَ حين قامت		حَبابُ الماء يتَّبِعُ الحَبـابـا
واذا أتى الفَرَسُ على أَثَر الفَرَسِ السابق قيلَ: قد صَلّى وجاء مُصَلِّياً لأنَّ رأسَه يتلو الصَّلاَ الذي بين يَدَيهِ.
وصَلَواتُ اليَهود: كنائِسهُم واحدُها صلاة.
وصَلَواتُ الرسول للمسلمين: دُعاؤه لهم وذكرهم.
وصَلَواتُ اللهِ على أنبيائه والصالحين من خَلْفه: حُسنُ ثَنائه عليهم وحُسن ذكره لهم.
وقيل: مَغفرتُه لهم.
وصَلاةُ الناسِ على المَيِّتِ: الدُّعاء.
وصلاة الملائكةِ: الاستِغفارُ.
وفي الحديث: ان للشيطان مَصاليَ وفُخُوخاً والمِصلاةُ أن تنصِبَ شَرَكاً ونحوه ليَقَعَ فيه شيءٌ فيُصطاد، وتقول: صَلَيْتُ أي نَصَبتُ المِصلاةَ وتجمع مَصالي.
والصَّلا: الحَطَبُ.
والصَّلا: النار، وصَلَى الكافرُ ناراً فهو يَصْلاها أي قاسَى حَرَّها وشِدَّتَها.
وصَلَيْتَ اللَّحمَ صَليْاً: شَوَيتَه، واذا ألقَيْتَه في النّار قلتَ: أصلَيتُه أُصليه إصلاءً وصَلَّيتُه تَصليةً.
والصَّلا اسمٌ للوَقود اذا اصطَلَى به القومُ، قال العجّاج: وصالياتٌ للصَّلا صليُّ.
والصّاليات: الأَثافيُّ لأنَّهنَّ قد صَلِينَ النّارَ وصَلِيَ فلانٌ بشَرِّ فلانٍ وبرَجُل سُوءٍ.
وفلانٌ لا يُصطَلَي بناره أي لا يُتَعَرَّض لحَدِّه.
وصَلَّى عَصاه اذا أدارَها على النار يُثَقِّفُها، قال:
فلا تعجَلْ بأَمرِكَ واستَدِمْهُ		فما صَلَّى عصاكَ كمُستَديم
وفي الحديث: لو شِئتُ لدَعَوتُ بصِلاءٍ فالصِّلاءُ الشِّواءُ لأنّه يُصْلَى بالنّار.
والصِّلِّيانُ: نَبْتٌ على فِعِّلاّن، ويقال: فِعْلِيان له سَنَمةٌ عظيمةٌ كأنّها رأسُ القَصَبة، اذا خَرَجَتْ أذنابُها تَجِدُ بها الاِبِل تُسمِّيها العربُ خُبْزَةَ الاِبِل، فمن قال فِعْلِيان قال أ أرضٌ مَصْلاةٌ.
لصو:
لَصَى فلانٌ فلاناً يَلْصُوه ويَلْصُوه اليه اذا انضمَّ إليه لرِيبةٍ، ويَلْصي أَعْربُهما.
ويقال: لَصَاه يَلْصَاه، قال العجاج: عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلصِيُّ أي لا يُلْصَى إليه.
لوص:
اللَّوصُ من المُلاوَصة، وهو في النَّظَر كأنّه يَختِلُ ليرومَ أمراً.
وفلانٌ يُلاوِصُ الشَّجَرةَ اذا أراد قَلْعَها بالفأس، فتراه يلاوِص في نظره يَمْنَةً ويَسْرةً كيف يأتي لها وكيف يضربُها، قال خُفاف:
أمسَى يُلاوِصُ عَبّاسٌ بمِعْوَله		مُدَلِّصاً قد نَبَتْ عنه المَناقير
أصل:
واستَأْصَلَتْ هذه الشَّجَرةُ أي ثَبَتَ أصلُها.
واستَأْصَلَ اللهُ فلاناً أي لم يَدَعْ له أصلاً.
ويقال: إنَّ النَّخْلَ بأرضنا أصيلٌ أي هو بها لا يَفْنَى ولا يَزول.
وفلانٌ أصيلُ الرأيِ، وقد أَصُلَ رأيُه أَصالةً، وإنّه لأصيلُ الرأيِ والعَقْل.
والأصلُ أسفَلُ كُلِّ شيءٍ.
والأصيلُ: العَشِيُّ، وهو الأُصُل، وتَصغيره أُصَيلال.
ولَقِيتُه مُؤْصِلاً أي بأصيلٍ.
والأصَلَةُ: حَيَّةٌ قصيرةٌ تَثِبُ فتُساوِر الانسانَ وتكون برَمْلٍ عاقرٍ شبيهةً بالرِّئَة مُنْضَمَّةً، فاذا انتَفَخَتْ ظَنَنْتَها بها، ولها رِجْلٌ واحدة تقومُ عليها ثم تدور فتثب لا تُصيب نَفْخَتُها شيئاً اِلاّ أَهْلكَتْه لأنَّ السُمَّ فيها.
والاصيلُ: الهَلاكُ، وقال أوس:
خافُوا الأصيلَ وقد أَعيَتْ مُلُوكُهُم		وحُمِّلوا من ذوي غَومٍ بأثقـالِ
والأصيل: الأصيل، ورجلٌ أَصيلٌ: له أصْلٌ.
صول:
صالَ فلانٌ، وصالَ الأَسَدُ صَوْلاً يصف بأسَه قال:
فصالوا صَوْلَهم فيمن يَليهم		وصُلْنا صَوْلنا فيمن يَلينـا

##### Türkçe

باب **الصاد** **اللام** و **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**و ص ل**، **ص ل و**، **ل ص و**، **ص ل ي**، **ل و ص**، **أ ص ل**، **ص و ل** kullanımdadırlar.

**وصل**:
Her şey bir şeye bitiştiğinde, ikisinin arasındaki (şey) **وُصْلَةٌ**’dir.
Ve devenin **مَوْصِل**’i: sağrısı ile uyluğu arasındaki (yerdir); dedi ki:
“**تَرَى يبيسَ البَوْلِ دونَ المَوْصِلِ**”
Ve **المُتَنَخِّل** dedi ki:
“**ليس لِمَيْتٍ بوَصيل وقـد		عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ**”
Ve koyundan **الوَصيلة**: Araplar, koyun erkek doğurduğunda “bu ilahlarımız içindir” derlerdi; onunla (ilahlarına) yaklaşmaya çalışırlardı; dişi doğurduğunda “erkek kardeşini **وَصَلَتْ**” derlerdi; böylece erkek kardeşini kesmezlerdi. **تأبَّط شرّاً** dedi ki:
“**اجدَّك إما كنتَ في الناس ناعـقـاً		تراعي بأعلَى ذي المجاز الوَصائلا**”
Ve adam **اتَّصَلَ** etti; yani nesep bildirdi; şöyle dedi: “Ey falanın (yardımı)!” dedi: **اتَّصَلَتْ** ettiğinde **بَكرِ بنِ وائلٍ**’e dedi ki:

**صلو**:
**الصَّلاةُ**’nın elif’i **واو**’dur; çünkü onun çoğulu **الصَّلَوات**’tır ve çünkü ikili (tesniye) **صَلَوان**’dır.
Ve **الصّلا**: dört ayaklı her şeyin ve insanların sırtının ortasıdır.
Ve her dişi, doğurduğunda **صَلاها**’sı yarılır; dedi ki:
“**كأنَّ صَلاَ جَهيزةَ حين قامت		حَبابُ الماء يتَّبِعُ الحَبـابـا**”
Ve at, öndeki atın izine geldiğinde “**صَلّى** etti” denir ve “**مُصَلِّياً** olarak geldi” (denir); çünkü başı, önündeki **الصَّلا**’yı takip eder.
Ve Yahudilerin **صَلَواتُ**’ı: kiliseleridir; onun teki **صلاة**’dır.
Ve Resul’ün Müslümanlar için **صَلَواتُ**’ı: onlar için duası ve onları anmasıdır.
Ve Allah’ın peygamberlerine ve onlardan sonra gelen salihlere **صَلَواتُ**’ı: onlara güzel övgüsü ve onlar için güzel zikridir.
Ve denildi: onlar için mağfiretidir.
Ve insanların ölü üzerine **صَلاةُ**’sı: duadır.
Ve meleklerin **صَلاة**’sı: istiğfardır.
Ve hadiste: “Şeytan için **مَصاليَ** ve **فُخُوخاً** vardır”; **المِصلاةُ**: bir tuzak ve benzerini kurmandır ki bir şey ona düşsün de avlansın; ve “**صَلَيْتُ**” dersin; yani **المِصلاةَ**’yı kurdum; ve **مَصالي** olarak çoğul yapılır.
Ve **الصَّلا**: odun.
Ve **الصَّلا**: ateş; kâfir ateşe **صَلَى** etti; o da ona **يَصْلاها**; yani onun hararetini ve şiddetini tattı.
Ve eti **صَلَيْتَ**; **صَليْاً**: onu kızarttın; ve onu ateşe attığında “**أصلَيتُه** **أُصليه** **إصلاءً**” dersin; ve “**صَلَّيتُه** **تَصليةً**” (dersin).
Ve **الصَّلا**: kavim onunla ısındığında yakıtın adıdır; **العجّاج** dedi ki: “**وصالياتٌ للصَّلا صليُّ**”.
Ve **الصّاليات**: ocak taşlarıdır; çünkü onlar ateşe **صَلِينَ** ettiler. Ve falan, falanın şerriyle ve kötü bir adamla **صَلِيَ** etti.
Ve falan “onun ateşiyle **يُصطَلَي** olunmaz”; yani onun keskinliğine maruz kalınmaz.
Ve değneğini **صَلَّى** etti: onu ateş üzerinde döndürdüğünde, onu doğrultur; dedi ki:
“**فلا تعجَلْ بأَمرِكَ واستَدِمْهُ		فما صَلَّى عصاكَ كمُستَديم**”
Ve hadiste: “İsteseydim **بصِلاءٍ** ile dua ederdim”; **الصِّلاءُ**: kızartmadır; çünkü o ateşle **يُصْلَى** olunur.
Ve **الصِّلِّيانُ**: **فِعِّلاّن** vezninde bir bitkidir; ve “**فِعْلِيان**” denir; onun büyük bir hörgücü vardır; sanki kamışın başı gibidir; kuyrukları çıktığında develer onunla beslenir; Araplar ona “develerin ekmeği” adını verir; kim “**فِعْلِيان**” derse “**أرضٌ مَصْلاةٌ**” dedi.

**لصو**:
Falan, falanı **لَصَى** eder; onu **يَلْصُوه** ve onu kendisine **يَلْصُوه** (eder); şüphe sebebiyle ona katıldığında; ve **يَلْصي** ikisinin daha fasihidir.
Ve “onu **لَصَاه** eder; onu **يَلْصَاه** (eder)” denir; **العجاج** dedi ki: “**عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلصِيُّ**”; yani ona katılınmaz.

**لوص**:
**اللَّوصُ**, **المُلاوَصة**’dandır; ve bakışta, sanki bir işi arzulamak için gizlice aldatıyormuş gibidir.
Ve falan, ağacı **يُلاوِصُ** eder; onu baltayla sökmek istediğinde; onu bakışında sağa ve sola **يلاوِص** eder görürsün: ona nasıl gelecek ve onu nasıl vuracak. **خُفاف** dedi ki:
“**أمسَى يُلاوِصُ عَبّاسٌ بمِعْوَله		مُدَلِّصاً قد نَبَتْ عنه المَناقير**”

**أصل**:
Ve bu ağaç **استَأْصَلَتْ**; yani kökü sağlamlaştı.
Ve Allah falanı **استَأْصَلَ** etti; yani ona bir kök bırakmadı.
Ve denir: “Bizim toprağımızdaki hurma **أصيلٌ**’dir”; yani onda yok olmaz ve kaybolmaz.
Ve falan **أصيلُ الرأيِ**’dir; ve görüşü **أَصُلَ** etti; **أَصالةً**; ve o, görüş ve akılda elbette **أصيلُ**’dir.
Ve **الأصلُ**: her şeyin alt tarafıdır.
Ve **الأصيلُ**: akşam vaktidir; o **الأُصُل**’dür; onun küçültmesi **أُصَيلال**’dır.
Ve onunla **مُؤْصِلاً** olarak karşılaştım; yani bir **أصيلٍ** vaktinde.
Ve **الأصَلَةُ**: kısa bir yılandır; sıçrar da insana saldırır; kısır kumda olur; akciğere benzer, büzülmüş (hâldedir); şiştiğinde onu onunla (akciğerle) sanırsın; onun üzerinde durduğu tek bir ayağı vardır; sonra döner de sıçrar; onun üflemesi hiçbir şeye isabet etmez ki onu helak etmesin; çünkü zehir ondadır.
Ve **الاصيلُ**: helaktır. **أوس** dedi ki:
“**خافُوا الأصيلَ وقد أَعيَتْ مُلُوكُهُم		وحُمِّلوا من ذوي غَومٍ بأثقـالِ**”
Ve **الأصيل**: **الأصيل**’dir. Ve **أَصيلٌ** adam: onun bir kökü vardır.

**صول**:
Falan **صالَ** etti; ve aslan **صالَ** etti; **صَوْلاً**; yiğitliğini vasfeder; dedi ki:
“**فصالوا صَوْلَهم فيمن يَليهم		وصُلْنا صَوْلنا فيمن يَلينـا**”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

وصلتُ الشيءَ وَصْلاً وَصِلَةً. ووَصَلَ إليه وُصُولاً، أي بلغ. وأوْصَلَهُ غيره. ووَصَلَ بمعنى اتَّصَلَ، أي دَعا دعوى الجاهليَّة، وهو أن يقول يا لفلان. قال تعالى: "إلا الذين يَصِلونَ إلى قومٍ" أي يَتَّصِلونَ. والوَصْلُ: ضدُّ الهِجرانِ. والوَصْلُ: وَصْلُ الثوبِ والخُفِّ. ويقال: هذا وَصْلُ هذا، أي مثله. وبينهما وُصْلَةٌ، أي اتِّصالٌ وذريعةٌ. وكل شيء اتَّصلَ بشيء فما بينهما وُصْلَةٌ، والجمع وُصَلٌ. والأوْصالُ: المفاصِلُ. والوَصيلَةُ التي كانت في الجاهليَّة، هي الشاةُ تلد سبعة أبطُنٍ عَناقَيْنِ عَناقَيْنِ: فإن ولدت الثامنة جَدْياً ذبحوه لآلهتهم، وإن ولدت جَدْياً وعَناقاً، قالوا: وَصَلَتْ أخاها. فلا يذبحونَ أخاها من أجلها، ولا يشرب لبنها النساءُ وكان للرجال، وجرت مجرى السائِبة. والوَصيلَةُ: العِمارَةُ والخِصْبُ. والوَصيلَةُ: الأرضُ الواسعةُ. والوَصائِلُ: ثيابٌ مخطَّطةٌ يمانِيَّةٌ. وفي الحديث: "لعن الله الواصِلَةَ والمُسْتَوْصِلَةَ". فالواصلةُ: التي تصل الشعر. والمُستوصِلةُ: التي يفعل بها ذلك. وتَوَصَّلَ إليه، أي تلطَّف في الوُصولِ إليه. والتَواصُلُ: ضد التصارُمِ. ووَصَّلَهُ تَوْصيلاً، إذا أكثر من الوصل. وواصَلَهُ مُواصَلَةً ووِصالاً. ومنه المُواصَلَةُ في الصوم وغيره. ومَوْصِلُ البعير: ما بين عجزه وفخذه. والمَوْصِلُ: ما يُوصَلُ من الحَبل.

##### Türkçe

**وصلتُ** şeyi **وَصْلاً** ve **وَصِلَةً** (olarak) (yaptım). Ve ona **وُصُولاً** **وَصَلَ**; yani ulaştı. Ve başkası onu **أوْصَلَهُ**. Ve **وَصَلَ** (fiili) **اتَّصَلَ** anlamındadır; yani câhiliye davasını çağırdı; bu da “ya falan” demesidir. Yüce Allah dedi ki: “إلا الذين **يَصِلونَ** إلى قومٍ” yani **يَتَّصِلونَ** (olanlar). Ve **الوَصْلُ**: **الهِجرانِ**’ın zıddıdır. Ve **الوَصْلُ**: elbisenin ve mestin **وَصْلُ**’üdür. Ve denir ki: bu, bunun **وَصْلُ**’üdür; yani onun benzeridir. Ve ikisi arasında bir **وُصْلَةٌ** vardır; yani bir **اتِّصالٌ** ve bir **ذريعةٌ**. Ve her şey bir şeye **اتَّصلَ** ettiyse, ikisi arasında bir **وُصْلَةٌ** vardır; çoğulu **وُصَلٌ**’dır. Ve **الأوْصالُ**: eklemlerdir. Ve câhiliyede olan **الوَصيلَةُ**: yedi karın doğuran koyundur; ikişer ikişer dişi keçi yavrusu (doğurur): sekizincide bir erkek oğlak doğurursa onu ilahları için keserlerdi; eğer bir erkek oğlak ve bir dişi keçi yavrusu doğurursa, “kardeşini **وَصَلَتْ**” derlerdi. Böylece onun yüzünden kardeşini kesmezlerdi; onun sütünü kadınlar içmezdi ve erkeklere ait olurdu; ve **السائِبة**’nin gidişatı üzere cereyan ederdi. Ve **الوَصيلَةُ**: imar ve bolluktur. Ve **الوَصيلَةُ**: geniş arazidir. Ve **الوَصائِلُ**: çizgili Yemenî elbiselerdir. Ve hadiste: “Allah **الواصِلَةَ** ve **المُسْتَوْصِلَةَ**’ye lanet etti.” Öyleyse **الواصلةُ**: saçı birleştiren (kadın)dır. Ve **المُستوصِلةُ**: kendisine bu yapılan (kadın)dır. Ve ona **تَوَصَّلَ**; yani ona ulaşmada yumuşak davrandı. Ve **التَواصُلُ**: **التصارُمِ**’un zıddıdır. Ve onu **تَوْصيلاً** **وَصَّلَهُ**; eğer çokça birleştirdi ise. Ve onunla **مُواصَلَةً** ve **وِصالاً** **واصَلَهُ**. Ondandır: oruçta ve başkasında **المُواصَلَةُ**. Ve devenin **مَوْصِلُ**’ü: sağrısı ile uyluğu arasındaki şeydir. Ve **المَوْصِلُ**: ipten birleştirilen şeydir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ل ( و ا ي ء )
صلى ، صول ، وصل ، لصا ، لوص ، ألاص ، يليص .
وصل : قال الليث : كلُّ شيءٍ اتّصل بشيء ، فما بينهما وُصْلَة . وموْصِل البعير : ما بين العَجُز وفخِذِه ، وقال أبو النّجم :
تَرَى يَبِيس الماءِ دُونَ المَوْصلِ
منه بعَجْزٍ كصفَاة الجَيْحل
وقال المتنخّل :
ليس لمَيْتٍ بوَصيلٍ وقد
عُلِّق فيه طَرَفُ المَوْصلِ
يقول : باتَ الميّت فلا يُواصلُه الحيّ ، وقد عُلّق في الحيّ السّبب الذي يُوصّله إلى ما وصل إليه الميّت ، وأنشد ابن الأعرابي :
إنْ وصلتَ الكتابَ صِرْتَ إلى الله
ومَن يُلْفَ واصلاً فهو مُودي
قال أبو العباس : يعني لَوْح المقَابر يُنقَر ويُترَك فيه موضعٌ بَياضاً فإذا مات إنسان وُصل ذلك الموضع باسمه . ويقال : هذا وَصيلُ هذا ، أي : مِثْله . والوَصائل : بُرودُ اليَمَن ، الواحدة وصيلة .
وفي الحديث : ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لعن الواصلة والمستوصلة ) ، قال أبو عُبيد : هذا في الشَّعر ، وذلك أن تصل المرأة شَعْرَها بشعرٍ آخَر .
ورُوِي في حديثٍ آخَر : ( أيُّما امرأةٍ وصلت شعَرها بشعرٍ آخَر كان زُوراً ) . قال : وقد رَخصَت الفُقهاءُ في القَرَامِل ، وكلُّ شيء وُصِل به الشَّعر ما لم يكن الوَصل شعراً لا بأس به .
وقال الله جلّ وعزّ : ( مَا جَعَلَ اللَّهُ مِن بَحِيرَةٍ وَلاَ سَآئِبَةٍ وَلاَ وَصِيلَةٍ ) ( المائدة : 103 ) ، قال المفسّرون : الوصيلةُ : كانت في الشّاء خاصّة ، كانت الشاةُ إذا وَلَدتْ أنثى فهي لهم ، وإن ولَدَتْ ذكراً جعلوه لآلهتهم ، وإذا ولدتْ ذكراً وأنثى قالوا : وصلَتْ أخاها ، فلم يَذبحوا الذَّكَر لآلهتهم .
قالوا : والوصيلة : هي الأرض الوَاسِعة كأنها وُصلَت بأُخرى ، يقال : قطَعْنَا وصيلةً بعيدةً .
ورُوِي عن ابن مسعود أنه قال : إذا كنتَ في الوصيلة فأَعْطِ راحِلَتَك حَظَّها . لَم يُرد بالوصيلة هنا الأرضَ البعيدة ، ولكنه أراد
أرضاً مُكْلِئة تتّصل بأخرى ذات كلأ ، وفي الأولى يقول لَبيد :
ولقد قَطَعت وصيلةً مجرُودةً
يَبكِي الصَّدَى فيها لشَجْوِ البُومِ
وقال الله جلّ وعزّ : ( إِلاَّ الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَاقٌ ) ( النساء : 90 ) ، والمعنى : اقتلوهم ولا تتّخذوا منهم أولياءَ إلاّ من اتصل بقوم بينكم وبينهم ميثاق واعتَزوْا إليهم ، وهو من قول الأعشى :
إذا اتَّصلتْ قالت أَبَكْرَ بن وائلٍ
وَبَكْرٌ سَبَتها والأُنُوفُ رَوَاغِمُ
أي : إذا انتَسَبتْ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي في قوله : ( إِلاَّ الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ ( أي : يَنتسبون .
قلتُ : والاتّصالُ أيضاً : الاعتزاءُ المَنهي عنه إذا قال : يال فلان . والوِصلُ بكَسر الواو كلُّ عَظْمٍ على حدةٍ لا يُكسَر ولا يُوصل به غيره ، وهي الكِسْر والجَدْل ، وجمعُه أوْصال وجُدول ، ويقال : وصل فلانٌ رَحمه يصلُها صلةً . ووصل الشيءَ بالشيء يَصلُه وصلاً . ووصل كتابُه إليّ وَبرُّه يَصل وُصولاً ، وهذا غيرُ واقع . وواصَلْتُ الصيامَ بالصيام : إذا لم تُفْطر أياماً تباعاً . وقد نهى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن الوصال .
وتوصّلتُ إلى فلان بوُصلَةٍ وسببٍ تَوصُّلاً : إذا تسبَّبْتَ إليه بحُرمة . ومَوصل كُورَةٌ معروفة .
صول : قال أبو زيد : صالَ الجملُ يصُول صيالاً وصُوالاً ، وهو جَمَلٌ صَوْلٌ وجمالٌ صَوْلٌ لا يُثنَى ولا يُجمع لأَنه نعتٌ بالمَصدر .
قال أبو زيد : يقال : صَؤُلَ البعيرُ يصؤُل صآلةً ، وهو جملٌ صَؤُلٌ ، وهو الّذي يأكل راعِيه ويواثِبُ الناس فيأكلهم قال : والصَّؤول من الرّجال : الذي يضرب الناسَ ويتطاول عليهم .
قلت : الأَصل فيه تركُ الهَمْز ، وكأنه هُمِز لانضمام الواو ، وقد همزَ بعضُ القرَّاء : ( وإن تَلْؤُوا أو تُعْرضوا ) ( النساء : 135 ) ، لانضمام الواو .
أبو العباس عن ابن الأَعرابي قال : المِصْولة : المِكْنَسة التي يُكنَس بها نواحي البَيْدَر .
صلى : روي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا دُعي أحدكم إلى طعامٍ فليُجب ، فإن كان مُفْطراً ، فلْيَطْعم ، وإن كان صائماً فليُصلّ ) .
قال أبو عبيد : قولُه : ( فليُصلّ ) يعني فليَدْعُ لهم بالبَرَكة والخير ، وكلُّ داعٍ فهو مصلَ ومنه قولُ الأعشى :
عليكِ مِثلَ الذي صلَّيْتِ فاغتمِضي
نَوماً فإنَّ لجَنْب المرء مُضْطجعا
وأما حديثُ ابن أبي أوْفَى أنه قال : أعطاني أبي صدقة ماله فأتيتُ بها رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : ( اللّهم صلّ على آل أبي أوْفَى ) فإنّ هذه الصلاةَ عندي الرحمةُ ، ومنه قولُه جلَّ وعزَّ : ( شَىْءٍ شَهِيداً إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِىِّ ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَيْهِ وَسَلِّمُواْ تَسْلِيماً ) ( الأحزاب : 56 ) ، فالصلاة من الملائكة دعاءٌ واستغفار ، ومن الله سبحانه رحمة . ومن الصلاة بمعنى الاستغفار حديثُ الزُّهْريِّ عن محمد بن عبد الرحمن بن نَوفَل عن سَوْدة أنها قالت : يا رَسول الله إذا مُتْنا صلَّى لنا عُثمان بنُ مَظْعون حتى تأتيَنا ، فقال لها : ( إن الموت أشدُّ مما تقدِّرين ) .
قال شمر : قولها : ( صَلى لنا ) ، أي : استغْفَرَ لنا عند رَبّه ، وكان عثمانُ ماتَ حينَ قالت سَوْدَةُ ذلك . وأمَّا قولُ الله جلَّ وعزَّ : ( أُولَائِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبْهِمْ وَرَحْمَةٌ ) ( البقرة : 157 ) ، فمعنى الصلوات ههنا : الثناء عليهم من الله ، وقال الشاعر :
صلَّى على يَحيَى وأشياعِه
رَبٌّ كريمٌ وشفيعٌ مُطاعْ
معناه : ترحّم الله عليه على الدّعاء لا على الخبر .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الصلاة من الله رحمة ، ومن المخلوقين الملائِكة والإنس والجنِّ القِيامُ والركوعُ والسجودُ والدعاءُ والتسبيحُ . والصلاةُ من الطّير والهَوام التسبيح .
قال أبو العباس في قوله : ( بُكْرَةً وَأَصِيلاً هُوَ الَّذِى ) ( الأحزاب : 43 ) ، فيصلّي يَرحَم ، وملائكتُه تدعو للمسلمين والمسلمات .
قال : وقولُ الأعشى :
وصَلّى على دَنِّها وارتَسَمْ
قال : دعا لها ألا تَحمَض ولا تَفسُد .
وقال الزجاج : الأصلُ في الصلاة اللّزوم ، يقال : قد صلِيَ واصطَلَى : إذا لزم ، ومن هذا : من يُصْلَى في النَّار ، أي : يُلزَم النارَ .
وقال أهلُ اللغة في الصلاة : إنها من الصلَوَيْن ، وهما مُكتَنِفا الذَّنَب من الناقة وغيرِها ، وأوّلُ مَوْصِلِ الفَخِذين من الإنسان فكأنَّهما في الحقيقة مكتنفا العُصْعُص .
قال : والقولُ عندي هو الأول ، إنما الصلاة لُزوم ما فَرَض الله ، والصلاةُ من أعظَم الفَرْض الذي أُمِرَ بلزومه . وأما المُصلِّي الذي يَلي السابقَ فهو مأخوذٌ من الصلَوَيْن لا محَالَة ، وهما مكتَنِفا ذَنب الفرس ، فكأنه يأتي ورأسُه مع ذلك المكان .
وفي حديثٍ آخر : ( إنّ للشيطان مَصالِيَ وفُخُوخاً ) ، والمصالِي شبيهةٌ بالشَّرَك
تنصب للطير وغيرِها .
قال ذلك أبو عُبَيد : يعني ما يَصيدُ به الناسَ من الآفات التي يستفِزُّهم بها من زِينة الدّنيا وشَهواتها .
وفي حديثٍ آخَر : ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أُتِيَ بشاةٍ مَصْلِيَّةٍ ) .
قال أبو عُبَيد : قال الكسائيّ : المَصْلِيّة المشوِيّة ، يقال : صَلَيتُ اللحمَ وغيرَه : إذا شَوَيْتَه ، فأنا أَصْلِيه صَلْياً : إذا فعلتَ ذلك وأنت تريد أن تشويَه ، فإذا أردتَ أنّك تُلقِيه فيها إلقاءً كأنّك تريد الإحراقَ قلت : أصليتُه بالألف إصلاءً ، وكذلك صلَّيته أُصَلِّيه تَصْلِيَة .
قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ عُدْوَاناً وَظُلْماً فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَاراً ) ( النساء : 29 ) .
ويُروَى عن عليّ أنه قرأ : ( ويُصَلَّى سعيراً ) ( الانشقاق : 12 ) .
وكان الكسائيّ يقرأُ به ، فهذا ليس من الشيء ، إنما هو من إلقائك إياه فيها .
وقال أبو زُبيد :
فَقَدْ تصلّيت حَرّ حَرْبهمُ
كما تَصَلَّى المقرورُ مِنْ قَرَسِ
ويقال : قد صَلِيت بالأمر أَصلَى به : إذا قاسَيْت شدّتَه وتَعَبه . وَصلَيْتُ لِفُلان بالتخفيف ، وذلك إذا عمِلتَ له في أمرٍ تريد أن تَمْحَلَ به ، وتُوقِعَه في هَلَكة ، والأصل في هذا من المَصالِي وهي الشَّرَك تُنْصَب للطَّير .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : صَلَّيت العَصا تَصلِيةً : إذا أدرْتها على النَّار لتقوِّمها ، وأنشد :
وَمَا صَلّى عَصاكَ كمستَديم
ويقال : أَصْلَتِ الناقةُ فهي مُصْليَةٌ : إذا وقع ولَدُها في صَلاَها وقَرُبَ نتَاجُها .
وفي حديث عليّ أنه قال : ( سبقَ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) وصلَّى أبو بكر ، وثَلَّث عُمَر ، وحَبَطَتْنا فِتنةٌ فما شاء الله ) .
قال أبو عُبَيد : وأصلُ هذا في الخيل ، فالسابقُ الأوَّلُ ، والمصلِّي الثاني ، قيل له : مُصَلَ لأنه يكون عند صَلاَ الأوّل ، وصَلاَه : جانِبا ذَنَبِه عن يمينه وشِماله ، ثم يتلوه الثالث .
قال أبو عُبَيد : ولم أسمعْ في سوابق الخيل ممن يُوثَقُ بِعِلمِه اسماً لشيء منها إلا الثاني ، والسُّكَيْت ، وما سِوَى ذَيْنِك إنما يقال الثالث والرابع ، وكذلك إلى التاسع .
قال أبو بكر : قال أبو العبَّاس : المصلِّي في كلام العرب : السابقُ : المتقدِّم .
قال : وهو مُشَبَّهٌ بالمصلِّي من الخيل ، وهو السابقُ الثاني ، ويقال للسابق الأوّل : المُجَلِّي ، وللثاني : المصلِّي ، وللثالث : المُسَلِّي ، وللرابع : التَّالي ، وللخامس :
المُرْتاح ، وللسادس : العاطِفِ ، وللسابع : الحَظِيّ ، وللثامن : المؤمَّل ، وللتاسع : اللَّطيم ، وللعاشر : السُكَيْت ، وهو آخر السُّبَّق .
وقال ابن السكِّيت : الصِّلاء اسمٌ للوَقود ، وهو الصَّلا : إذا كَسَرْتَ الصادَ مَدَدْتَ ، وإذا فَتحتَها قَصَرْتَ ، قاله الفرّاء .
وقال اللَّيث : الصِّلِّيَان : نَبْت ، قال بعضُهم : هو على تقدير فِعِّلاَن .
وقال بعضُهم : فِعْلِيان ؛ فمن قال فِعليان قال : هذه أرضٌ مَصْلاةٌ ، وهو نَبتٌ له سَبْطة عظيمة كأنّها رأس القَصَبة ، إذا خَرجَت أذنابُها تَجِدُ بهَا الإبلُ ، والعربُ تسمِّيه خُبزَة الإبل .
وقال غيرُه : من أمثال العرب في اليمين إذا أَقدَم عليها الرجلُ ليَقْتَطِع بها مالَ الرجلِ : جَذَّها جَذَّ العيْرِ الصِّلِّيَانَة ، وذلك أن لها جِعْثِنةً في الأرض ، فإذا كَدَمَها العَيْرُ اقتَلَعها بجِعْثِنَتها .
شَمر عن أبي عمرو : الصَّلاَيَةُ : كلُّ حَجَر عريضٍ يُدَقّ عليه عِطْرٌ أو هَبِيد ، يقال : صَلاءةٌ وصَلاية .
وقال ابن شُميل : الصَّلاَية : سَرِيحة خَشِنةٌ غليظةٌ من القُفّ .
وقال أبو العبَّاس في قول الله تعالى : ( وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ ) ( الحج : 40 ) ، قال : الصلوات : كنائسُ اليهود ، قال : وأصلُها بالعِبْرَانيّة صَلُوتا ، ونحو ذلك .
قال الزجَّاج : وقُرِئَت : ( وصُلُواتٌ ومَساجد ) ( الحج : 40 ) . قال : وقيل : إنها مواضعُ صلوات الصابِئِين .
لوص : قال أبو تُراب : يقال : لاصَ عن الأمر ونَاص : بمعنى حادَ .
وقال أبو سعيد اللِّحياني : أَلَصْتُ أنْ آخُذَ منه شيئاً أُلِيصُ إلاصَةً ، وأَنَصْتُ أُنِيصُ إِنَاصَةً ، أي : أَرَدْتُ .
أبُو عُبَيْد : الإلاصةُ مِثْلُ العِلاصة ، إدارَتك الإنسانَ على الشّيء تطلُبُه منه ، يقال : ما زلتُ أُلِيصُه على كذا وكذا .
وقال عُمر لعثمان : هي الكلمة التي أَلاَصَ النبِيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) عليها عمَّه عند الموت : شهادة أن لا إله إلاّ الله .
اللَّيْثِ : اللَّوْص من الملاوَصة ، وهو في النَّظَر كأَنه يَخْتِل لِيَرُوم أَمْراً . والإنسانُ يُلاَوِصُ الشجرةَ إذا أراد قَلْعَهَا بالفأس ، فَتَراه يُلاَوِصُ في نظرِه يَمْنَةً ويَسْرَةً كيف يَضْرِبُهَا .
ثعلب عن ابن الأعْرَابيِّ : يقال للفالُوذ : المُلَوَّصُ وَالمُزَعْزَعُ وَالمُزَعْفَرُ ، وهو اللَّمْص . قال : ولوَّص الرجلُ : إذا أَكلَ اللَّواص ، وهو العَسَل الصافي .
أصل : قال اللّيث : الأصلُ : أسفلُ كلِّ شيء ، ويقال : اسْتَأصَلَتْ هذه الشجرةُ ، أي : ثَبَتَ أَصلُها ، واسْتَأصَلَ الله بني
فلان ، أي : لم يَدَعْ لهم أصْلاً . ويقال : إنَّ النَّخلَ بِأَرْضِنا لأَصِيل ، أي : هوَ به لا يزال ولا يَفْنَى . وفلانٌ أَصِيلُ الرَّأيِ ، وقد أَصُلَ رأيُه أصالةً ، وإنه لأَصيلُ الرَّأي والعَقْل . والأصيل : هو العَشِيّ . وهو الأُصُل .
ابن السِّكِّيت : يقال : لقيتُه أُصَيْلالاً وأُصَيْلاَناً : إذا لقيتَه بالعشيّ . ولقِيتُه مُؤْصِلاً . وجمعُ أَصيل العشيِّ : آصالٌ .
وقال اللَّيث : الأصيل : الهَلاك ، وقال أَوْس :
خافُوا الأَصيلَ وقد أَعْيَتْ مُلُوكَهُمُ
وحُمِّلُوا مِن ذَوِي غَوْمٍ بأَثْقَالِ
والأَصِيلُ : الأصْل . ورَجُلٌ أَصِيلٌ : له أَصْل .
ابن السّكِّيت : جاءُوا بِأَصِيلَتِهِمْ ، أي : بِأَجْمَعِهِمْ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أخذتُ الشيءَ بِأَصَلَتِه : إذا لم تَدَعْ منه شيئاً .
ويقال : أَصِلَ فُلانٌ يَفعَل كذا وكذا ، كقولك : عَلِقَ وطَفِقَ .
وقال شَمر : الأَصَلَة : حيَّةٌ مِثْلُ رِئة الشاة لها رِجْلٌ وَاحِدَةٌ ، وقيل : هي مِثْلُ الرَّحَى مستديرةٌ حَمْراءُ لا تَمَسّ شجرةً ولا عُوداً إلا سَمَّتْه ، ليست بالشديدةِ الْحُمْرَة ، لها قائمة تَخُطُّ بها في الأرض ، وتَطْحَن طَحْنَ الرَّحَى .
لصا : قال اللّيث : يقال : لَصَى فلانٌ فلاناً يَلْصُوه ويَلْصُو إليه : إذا انْضمّ إليه لِريبة ، ويَلْصِي أعربهُما ، وأَنشد :
عَفٌّ فلاَ لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
أي : لا يُلْصَى إليه .
وقال غيرُه : اللَّصْوُ والقَفْوُ : القَذْفُ للإنسان برِيبة يَنسبُه إليها ؛ يقال : لَصاه يَلْصُوه ويَلْصِيه : إذا قَذَفه .
وقال أبو عُبَيد : يُروَى عن امرأة من العَرَب أنّه قيل لها : إنّ فلاناً قد هَجاكِ ، فقالت : ما قَفَا ولا لَصَا ؛ تقول : لم يَقْذِفْني . قال : وقولها لَصَا مثل قَفَا ؛ يقال منه : رجلٌ قافٍ لاصٍ ؛ وأَنشدَ :
إِنِّي امرؤٌ عن جارتي غنيُّ
عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
يقول : لا قاذِف ولا مقْذوفُ .

##### Türkçe

ص ل ( **و** **ا** **ي** **ء** )
**صلى** , **صول** , **وصل** , **لصا** , **لوص** , **ألاص** , **يليص** .

**وصل** : **الليث** dedi: Her şey bir şeye bağlanırsa, ikisinin arasındaki şey **وُصْلَة**’dir. Ve devenin **موْصِل**’i: sağrı ile uyluğu arasındaki şeydir. **أبو النّجم** dedi:
تَرَى يَبِيس الماءِ دُونَ المَوْصلِ
منه بعَجْزٍ كصفَاة الجَيْحل
Ve **المتنخّل** dedi:
ليس لمَيْتٍ بوَصيلٍ وقد
عُلِّق فيه طَرَفُ المَوْصلِ
Der ki: ölü geceleyip kalmıştır; diri ona bağlanıp ulaşmaz; ve diride, ölünün ulaştığı şeye onu ulaştıran sebep asılmıştır. **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
إنْ وصلتَ الكتابَ صِرْتَ إلى الله
ومَن يُلْفَ واصلاً فهو مُودي
**أبو العباس** dedi: Yani kabirlerin levhası oyulur ve onda bir beyazlık yeri bırakılır; bir insan ölünce o yer onun adıyla birleştirilir. Ve denir: bu, bunun **وَصيل**’idir; yani: onun benzeridir. Ve **الوَصائل**: Yemen bürdeleridir; teki **وصيلة**’dir.

Hadiste: (Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **الواصلة**’yi ve **المستوصلة**’yi lânetledi) [vardır]. **أبو عُبيد** dedi: Bu saç hakkındadır; o da kadının saçını başka bir saçla birleştirmesidir.

Başka bir hadiste rivayet edildi: (Hangi kadın saçını başka bir saçla birleştirirse bu **زُور** olur). Dedi: Fakihler **القَرَامِل** hususunda ruhsat vermiştir; saçla birleştirilen her şey—birleştirme saç olmadığı sürece—onda bir sakınca yoktur.

Allah جلّ وعزّ dedi: (Allah ne bir **بَحِيرَة** ne bir **سَآئِبَة** ne de bir **وَصِيلَة** kıldı) (المائدة: 103). Müfessirler dedi: **الوصيلة**: özellikle koyunda idi; koyun dişi doğurursa onlarındı; erkek doğurursa onu ilahlarına ayırırlardı; erkek ve dişi doğurursa “kardeşini **وصلَتْ**” derlerdi; böylece erkeği ilahları için kesmezlerdi.

Dediler: **الوصيلة**: sanki bir başkasına birleştirilmiş gibi geniş arazidir; denir: “Uzak bir **وصيلة** kestik (aştık).”

İbn Mesud’dan rivayet edildi ki dedi: “**الوصيلة**’de isen, binitine payını ver.” Burada **الوصيلة** ile uzak araziyi kastetmedi; fakat bir otlağa bitişen, otlu başka bir yere bağlanan otlu bir araziyi kastetti. Birincisi hakkında **لَبيد** şöyle der:
ولقد قَطَعت وصيلةً مجرُودةً
يَبكِي الصَّدَى فيها لشَجْوِ البُومِ
Allah جلّ وعزّ dedi: (Ancak sizinle onların arasında antlaşma bulunan bir kavme **يَصِلُونَ** olanlar) (النساء: 90). Mana: onları öldürün ve onlardan dostlar edinmeyin; ancak sizinle onların arasında antlaşma bulunan bir kavme bağlanıp onlara sığınan kimse müstesna. Bu, **الأعشى**’nın sözündendir:
إذا اتَّصلتْ قالت أَبَكْرَ بن وائلٍ
وَبَكْرٌ سَبَتها والأُنُوفُ رَوَاغِمُ
Yani: nisbet ettiğinde.

**أبو العباس** İbnü’l-A‘râbî’den, şu sözü hakkında: (Ancak bir kavme **يَصِلُونَ**) yani: nisbet ederler.

Ben dedim: **الاتّصال** ayrıca, “ya آلَ فلان” dediğinde yasaklanan **الاعتزاء**’dur. **الوِصل** (vavın kesresiyle): her bir kemik tek başına; kırılmaz ve onunla başkası birleştirilmez; o, **الكِسْر** ve **الجَدْل**’dir; çoğulu **أوْصال** ve **جُدول**’dür. Ve denir: falan, rahmini (akrabalığını) **يصلُها**; ona **صلةً** ile bağ kurar. Ve bir şeyi bir şeye **وصل** eder; onu **وصلاً** ile birleştirir. Ve onun mektubu bana ulaştı; ve onun iyiliği **يَصل** **وُصولاً**; bu geçişli değildir. Ve orucu oruca **واصَلْتُ**: peş peşe günler iftar etmediğinde. Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **الوصال**’dan nehyetmiştir.

Ve falana bir **وُصلَة** ve sebep ile **توصّلتُ**; **تَوصُّلاً**: ona bir hürmetle vesile edindiğinde. Ve **مَوصل** bilinen bir **كُورَة**’dir.

**صول** : **أبو زيد** dedi: Deve **صالَ** eder; **يصُول** **صيالاً** ve **صُوالاً**; o, **جَمَلٌ صَوْلٌ** ve **جمالٌ صَوْلٌ**’dür; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz; çünkü o, masdar ile sıfattır.

**أبو زيد** dedi: Denir: deve **صَؤُلَ** eder; **يصؤُل** **صآلةً**; o, **جملٌ صَؤُلٌ**’dür; o, çobanını yiyen ve insanlara sıçrayıp onları yiyendir. Dedi: Erkeklerden **الصَّؤول**: insanları döven ve onlara karşı büyüklük taslayandır.

Ben dedim: Aslı hemzeyi terk etmektir; sanki vavın dammeli oluşundan dolayı hemzelenmiştir. Bazı kurrâ hemzeledi: (وإن تَلْؤُوا أو تُعْرضوا) (النساء: 135); vavın dammeli oluşundan dolayı.

**أبو العباس** İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المِصْولة**: harmanın kenarlarının süpürüldüğü süpürgedir.

**صلى** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: (Sizden biriniz yemeğe çağrılırsa icabet etsin; eğer iftarlı ise yesin; eğer oruçlu ise **فليُصلّ**).

**أبو عبيد** dedi: Onun sözü: (**فليُصلّ**) yani: onlar için bereket ve hayırla dua etsin; her dua eden **مصلَ**’dir. Ondandır **الأعشى**’nın sözü:
عليكِ مِثلَ الذي صلَّيْتِ فاغتمِضي
نَوماً فإنَّ لجَنْب المرء مُضْطجعا
İbn Ebî Evfâ hadisine gelince: dedi ki: Babam bana malının sadakasını verdi; onu رسول الله ( صلى الله عليه وسلم )’e getirdim; dedi ki: (Allah’ım, Ebî Evfâ ailesine **صلّ** et). Şüphesiz bu **الصلاة** bende rahmettir. Ondandır O’nun جلّ وعزّ sözü: (شَىْءٍ شَهِيداً إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِىِّ ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَيْهِ وَسَلِّمُواْ تَسْلِيماً) (الأحزاب: 56). Meleklerden **الصلاة**: dua ve istiğfardır; Allah سبحانه’dan rahmettir. Ve istiğfar manasında **الصلاة**’dandır: **الزُّهْريِّ**’nin, Muhammed b. Abdurrahman b. Naufel’den, **سَوْدة**’den hadisi: dedi ki: “Ya رسول الله, öldüğümüzde bize **عُثمان بنُ مَظْعون** **صلَّى** etsin, bize gelinceye kadar.” Ona dedi ki: (Ölüm, takdir ettiğinden daha şiddetlidir).

**شمر** dedi: Onun sözü: (**صَلى لنا**) yani: Rabbine katında bizim için istiğfar etti; ve Osman, **سَوْدَة** bunu söylediği vakit ölmüştü. Allah جلّ وعزّ’ün sözüne gelince: (أُولَائِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبْهِمْ وَرَحْمَةٌ) (البقرة: 157); burada **الصلوات**’ın manası: Allah’tan onlara övgüdür. Şair dedi:
صلَّى على يَحيَى وأشياعِه
رَبٌّ كريمٌ وشفيعٌ مُطاعْ
Manası: haber olarak değil, dua üzere Allah ona rahmet etsin.

**ثعلب** İbnü’l-A‘râbî’den dedi: Allah’tan **الصلاة** rahmettir; yaratılmışlardan—melekler, insanlar ve cinler—kıyam, rükû, secde, dua ve tesbihtir. Kuşlardan ve haşereden **الصلاة** tesbihtir.

**أبو العباس** şu sözü hakkında: (بُكْرَةً وَأَصِيلاً هُوَ الَّذِى) (الأحزاب: 43) dedi: O **يصلّي** eder; yani rahmet eder; melekleri de mümin erkekler ve mümin kadınlar için dua eder.

Dedi: **الأعشى**’nın sözü:
وصَلّى على دَنِّها وارتَسَمْ
Dedi: Ona, ekşimeyip bozulmaması için dua etti.

**الزجاج** dedi: **الصلاة**’da asıl, lüzumdur; denir: **صلِيَ** ve **اصطَلَى**: lüzum ettiğinde. Bundan: ateşte **يُصْلَى** edilen; yani ateşe ilzam edilen.

Dil ehli **الصلاة** hakkında dedi: O, **الصلَوَيْن**’dendir; ikisi, deve ve başkasında kuyruğun iki yanını kuşatan iki parçadır; insanda uylukların ilk birleşme yeridir; sanki hakikatte ikisi **العُصْعُص**’un iki yanını kuşatandır.

Dedi: Bana göre söz birincisidir: **الصلاة** ancak Allah’ın farz kıldığını lüzum etmektir; **الصلاة** lüzumu emredilen farzın en büyüğündendir. Ama öndekini takip eden **المُصلِّي** ise, mutlaka **الصلَوَيْن**’den alınmıştır; ikisi atın kuyruğunun iki yanını kuşatandır; sanki o, başıyla o yerin yanında gelir.

Başka bir hadiste: (Şeytanın **مَصالِيَ**’si ve **فُخُوخ**’u vardır). **المصالِي** kuş ve başkası için kurulan tuzağa benzer.

Bunu **أبو عُبَيد** söyledi: Yani dünya ziyneti ve şehvetlerinden, onlarla insanları avladığı ve kışkırttığı afetlerdir.

Başka bir hadiste: (Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) **شاةٍ مَصْلِيَّةٍ** getirildi).

**أبو عُبَيد** dedi: **الكسائيّ** dedi: **المَصْلِيّة** kızartılmıştır; denir: eti ve başkasını **صَلَيتُ**: onu kızarttığında; ben onu **أَصْلِيه** **صَلْياً**: bunu yaptığında ve kızartmayı kastettiğinde. Eğer onu içine atmayı, sanki yakmayı kasteder gibi, kastettiysen, elif ile **أصليتُه** **إصلاءً** dersin. Aynı şekilde **صلَّيته**; onu **أُصَلِّيه** **تَصْلِيَة**.

Allah جلّ وعزّ dedi: (وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ عُدْوَاناً وَظُلْماً فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَاراً) (النساء: 29).

Ali’den rivayet edilir ki şöyle okudu: (ويُصَلَّى سعيراً) (الانشقاق: 12).

**الكسائيّ** onunla okurdu; bu, “şey”den değildir; ancak onu içine atmandandır.

**أبو زُبيد** dedi:
فَقَدْ تصلّيت حَرّ حَرْبهمُ
كما تَصَلَّى المقرورُ مِنْ قَرَسِ
Ve denir: işle **صَلِيت**; onunla **أَصلَى** ederim: onun şiddetini ve yorgunluğunu çektiğinde. Ve hafifletmeyle “falana **صلَيْتُ**”: bu, ona karşı bir iş yaptığında; onunla hile kurmayı ve onu helake düşürmeyi istediğinde. Bunun aslı **المَصالِي**’dendir; o, kuş için kurulan tuzaktır.

**ثعلب** İbnü’l-A‘râbî’den: Sopayı **صَلَّيتُ**; **تَصلِيةً**: onu doğrultmak için ateş üzerinde çevirdiğinde. Şu beyti okudu:
وَمَا صَلّى عَصاكَ كمستَديم
Ve denir: dişi deve **أَصْلَتِ**; o **مُصْليَةٌ**’dir: yavrusu onun **صَلاَ**’sına düştüğünde ve doğumu yaklaştığında.

Ali’nin hadîsinde: dedi ki: (رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) geçti; **أبو بكر** **صلَّى** etti; **عُمَر** üçüncü oldu; bize bir fitne isabet etti; Allah ne dilerse).

**أبو عُبَيد** dedi: Bunun aslı atlar hakkındadır: birinci gelen **السابق**’tır; **المصلِّي** ikinci; ona **مُصَلَ** denildi; çünkü o, birincinin **صَلاَ**’sı yanında olur; onun **صَلاَ**’sı: kuyruğunun sağ ve sol yanlarıdır; sonra üçüncü onu takip eder.

**أبو عُبَيد** dedi: Güvenilir ilim sahibinden, yarış atlarının önde gidenlerinde, ikinciden başka hiçbirine isim işitmedim: **السُّكَيْت**; bunların dışındakine ancak üçüncü, dördüncü denir; dokuzuncuya kadar da böyledir.

**أبو بكر** dedi: **أبو العبَّاس** dedi: Arapların كلامında **المصلِّي**: **السابق**; yani önde giden.

Dedi: O, atlardan **المصلِّي**’ye benzetilmiştir; o, ikinci gelen **السابق**’tır. Birinci gelene **المُجَلِّي**, ikinciye **المصلِّي**, üçüncüye **المُسَلِّي**, dördüncüye **التَّالي**, beşinciye **المُرْتاح**, altıncıya **العاطِفِ**, yedinciye **الحَظِيّ**, sekizinciye **المؤمَّل**, dokuzuncuya **اللَّطيم**, onuncuya **السُكَيْت** denir; o, yarışanların sonuncusudur.

**ابن السكِّيت** dedi: **الصِّلاء** yakıtın adıdır; o, **الصَّلا**’dır: **الصاد**’ı kesrelediğinde uzatırsın; onu fetha yaptığında kısaltırsın; bunu **الفرّاء** söyledi.

**اللَّيث** dedi: **الصِّلِّيَان**: bir bitkidir. Bazıları dedi: o, **فِعِّلاَن** takdiri üzeredir.

Bazıları dedi: **فِعْلِيان**; **فِعليان** diyen dedi ki: “Bu, **أرضٌ مَصْلاةٌ**’dır.” O, büyük bir **سَبْطة**’sı olan bir bitkidir; sanki kamışın başı gibidir; kuyrukları çıktığında develer onunla beslenir; Araplar ona “develerin ekmeği” der.

Başkası dedi: Arapların yemin hakkında darb-ı mesellerindendir; adam onunla adamın malını koparmaya giriştiğinde: “Onu, eşeğin **الصِّلِّيَانَة**’yı koparması gibi kopardı.” Çünkü onun yerde bir **جِعْثِنة**’si vardır; eşek onu çiğnediğinde onu **جِعْثِنَتِها** ile söker.

**شَمر** Ebû Amr’dan: **الصَّلاَيَةُ**: üzerinde koku veya **هَبِيد** dövülen her geniş taştır; **صَلاءةٌ** ve **صَلاية** denir.

**ابن شُميل** dedi: **الصَّلاَية**: **القُفّ**’tan kaba, sert, kalın bir düz taştır.

**أبو العبَّاس** Allah تعالى’nın sözü hakkında: (وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ) (الحج: 40) dedi: **الصلوات**: Yahudilerin kiliseleridir. Dedi: Aslı İbranice’de **صَلُوتا**’dır; buna benzer.

**الزجَّاج** dedi: Şöyle de okunmuştur: (وصُلُواتٌ ومَساجد) (الحج: 40). Dedi: Denildi ki: o, Sâbiîlerin namaz yerleridir.

**لوص** : **أبو تُراب** dedi: Denir: işten **لاصَ** etti ve **نَاص** etti: “saptı” manasında.

**أبو سعيد اللِّحياني** dedi: Ondan bir şey almak için **أَلَصْتُ**; **أُلِيصُ** **إلاصةً**; ve **أَنَصْتُ**; **أُنِيصُ** **إِنَاصَةً**; yani: istedim.

**أبُو عُبَيْد**: **الإلاصة** **العِلاصة** gibidir: insanı bir şey üzerinde döndürmen; onu ondan istemen; denir: “Onu şu ve şu üzerine **أُلِيصُ** etmekten geri durmadım.”

Ömer, Osman’a dedi: O, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) ölüm anında amcasına üzerinde **أَلاَصَ** ettiği kelimedir: “Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet.”

**اللَّيْثِ**: **اللَّوْص** **الملاوَصة**’dandır; bakışta sanki bir işi arzulamak için hile yapar gibidir. İnsan, baltayla ağacı sökmek istediğinde ağacı **يُلاَوِصُ** eder; onu bakışında sağa sola **يُلاَوِصُ** eder görürsün: ona nasıl vuracağını.

**ثعلب** İbnü’l-A‘râbî’den: **الفالُوذ** için denir: **المُلَوَّصُ** ve **المُزَعْزَعُ** ve **المُزَعْفَرُ**; o, **اللَّمْص**’tur. Dedi: Adam **لوَّص** etti: **اللَّواص** yediğinde; o, saf baldır.

**أصل** : **اللّيث** dedi: **الأصل**: her şeyin altıdır. Ve denir: Bu ağaç **اسْتَأصَلَتْ**; yani: kökü sabit oldu. Ve “Allah falan oğullarını **اسْتَأصَلَ** etti”; yani: onlara bir kök bırakmadı. Ve denir: “Bizim toprağımızdaki hurma mutlaka **أَصِيل**’dir”; yani: onda kalıcıdır; yok olup gitmez. Ve falan **أَصِيلُ الرَّأيِ**’dir; görüşü **أَصُلَ** etti; **أصالةً** ile. Şüphesiz o, görüş ve akılda **أَصيل**’dir. Ve **الأصيل**: akşam vaktidir. O, **الأُصُل**’dür.

**ابن السِّكِّيت**: Denir: Onu **أُصَيْلالاً** ve **أُصَيْلاَناً** gördüm: onu akşam vakti gördüğünde. Ve onu **مُؤْصِلاً** gördüm. Akşamın **أَصيل**’inin çoğulu: **آصالٌ**’dır.

**اللَّيث** dedi: **الأصيل**: helaktır. **أَوْس** dedi:
خافُوا الأَصيلَ وقد أَعْيَتْ مُلُوكَهُمُ
وحُمِّلُوا مِن ذَوِي غَوْمٍ بأَثْقَالِ
Ve **الأَصِيلُ**: **الأصْل**’dür. Ve **رَجُلٌ أَصِيلٌ**: kökü olan (soylu) kimsedir.

**ابن السّكِّيت**: “Onlar **بِأَصِيلَتِهِمْ** geldiler”; yani: hepsiyle geldiler.

**ثعلب** İbnü’l-A‘râbî’den: Şeyi **بِأَصَلَتِه** aldım: ondan hiçbir şey bırakmadığında.

Ve denir: falan, şöyle şöyle yapmaya **أَصِلَ** eder; senin “**عَلِقَ**” ve “**طَفِقَ**” demen gibi.

**شَمر** dedi: **الأَصَلَة**: koyunun ciğeri gibi bir yılandır; onun bir tek ayağı vardır. Ve denildi: o, değirmen taşı gibi, yuvarlak, kırmızıdır; bir ağaca ve bir çubuğa dokunmaz ki onu zehirlemesin; şiddetli kırmızılıkta değildir; onunla yerde çizgi çizen bir dikmesi vardır; ve değirmen taşının öğütmesi gibi öğütür.

**لصا** : **اللّيث** dedi: Denir: falan, falanı **لَصَى** etti; onu **يَلْصُوه** eder ve ona **يَلْصُو** eder: bir şüphe sebebiyle ona sokulup katıldığında. Ve **يَلْصِي** ikisinin daha fasihidir. Şu beyti okudu:
عَفٌّ فلاَ لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
Yani: ona **يُلْصَى** edilmez.

Başkası dedi: **اللَّصْوُ** ve **القَفْوُ**: insana bir şüphe ile iftira atmak; onu ona nisbet etmektir. Denir: onu **لَصاه**; onu **يَلْصُوه** eder ve onu **يَلْصِيه** eder: ona iftira attığında.

**أبو عُبَيد** dedi: Araplardan bir kadından rivayet edilir ki ona denildi: “Falan seni hicvetti.” O dedi: “Ne **قَفَا** etti ne **لَصَا** etti”; yani: bana iftira atmadı. Dedi: Onun “**لَصَا**” sözü “**قَفَا**” gibidir. Ondan denir: **رجلٌ قافٍ لاصٍ**. Ve şu beyti okudu:
إِنِّي امرؤٌ عن جارتي غنيُّ
عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
Der ki: ne iftiracı ne de kendisine iftira atılan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والصاد وما يثلثهما)
(وصع) الواو والصاد والعين: كلمة واحدة، هي الوَصَْع: طائر صغيرٌ. وفي الحديث: "إنَّ إسرافِيلَ يتواضَعُ لله حتَّى يَصِيرَ مثل الوَصَْع([1])".
(وصف) الواو والصاد والفاء: أصلٌ واحد، هو تحْليَةُ الشَّيء. ووصَفْتُه أصِفُه وَصْفاً. والصِّفَة: الأمَارة اللاَّزِمةُ للشّيء، كما يقال وَزَنتُه وَزْناً، والزِّنَة: قَدْرُ الشَّيء. يقال اتَّصَفَ الشَّيءُ في عَينِ النّاظر: احتَملَ أن يُوصَف.
وأمَّا قولُهم: وصَفَت النّاقةُ وُصوفاً، إذا أجادت السّيرَ فهو [من قولهم] للخـادم وصيف، وللخادمة وصيفة. ويقال أوْصَفَت الجاريةُ؛ لأنَّهما يُوصَفان عند البَيع.
(وصل) الواو والصاد واللام: أصلٌ واحد يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيءٍ حَتَّى يَعْلَقَه. ووَصَلْتُه به وَصْلاً. والوَصل: ضِدّ الهِجْران. ومَوْصِلُ البعير: ما بين عَجُزِه وفَخذه. والواصِلَة في الحديث: التي تَصِلُ شَعْرَها بشعرٍ آخَرَ زُوراً. ويقول وصَلْتُ الشّيء وصلاً، والموصول به وِصْلٌ بكسر الواو.
ومن الباب الوَصِيلة: العِمارة والخِصْب. لأنَّها تَصِلُ النّاسَ بعضَهم ببعض، وإذا أجْدَبوا تفَرَّقُوا. والوَصيلة: الأرض الواسعة، كأنَّها وُصِلَت فلا تَنقطِع. أمَّا الوَصِيلة من الغَنَم في قوله تعالى: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103]....([2])
(وصم) الواو والصاد والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسْرٍ وضَعْف. ووجد توصيماً في جَسدِه، أي تكسيراً وفَترةً وكَسَلاً. قال:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])والوَصْم: الصَّدعُ غَير بائن. يقال: أصابَ القناةَ وَصْمٌ.
ويُحمَل على هذا فيقال للعار والعَيب: وَصْم. قال:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])
(وصي) الواو والصاد والحرف المعتلّ: أصلٌ يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء. ووَصَيْتُ الشَّيءَ: وصَلْتُه. ويقال: وطِئْنا أرضاً واصيةً، أي إنَّ نَبتَها متَّصلٌ قد امتلأَتْ منه. ووَصَيْتُ اللّيلَةَ باليوم: وصَلْتُها، وذلك في عملٍ تَعمَلُه. والوصِيَّة من هذا القياس، كأنّه كلامٌ يُوصَى أي يُوصَل. يقال: وصَّيْتُه توصيةً، وأوصَيْتُه إيصاء.
(وصب) الواو والصاد والباء: كلمةٌ تدلُّ على دَوامِ شيء. ووَصَبَ الشَّيءُ وصوباً: دام. ووَصَبَ الدِّينُ: وَجَب. ومَفَازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها. وفي كتاب الله تعالى: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9]، أي دائم. والوَصَب: المرضُ المُلازم الدَّائم. رجلٌ وصِبٌ ومُوَصَّبٌ: دائم الأوصاب.
(وصد) الواو والصاد والدال: أصلٌ يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيء. وأوصَدْتُ البابَ: أغْلَقْتُهُ. والوَصيد: النَّبْت المتقارِبُ الأصول. والوصيد: الفِناء لاتِّصاله بالرَّبع. والمُوصَد: المُطْبَق. وقال تعالى: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].
(وصر) الواو والصاد والراء: كلمةٌ واحدة. قال الخليل: الوَصِيرة: الصّكّ. ويقال الوِصْر: السِّجِلُّ يكتُبه الملك لِمَنْ يُقْطِعُه([5]). وفي بعض الحديث: "إنَّ هذا اشتَرَى مِنِّي أرضاً وقَبَضَ مِنِّي وِصْرَها، فلا هو يردُّ([6]) عَلَيَّ الوِصْر ولا يعطيني الثمن".
---------------------__
([1]) في اللسان: "إن العرش على منكب إسرافيل، وإنه ليتواضع لله حتى يصير مثل الوصع. يروى بفتح الصاد وسكونها".
([2]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والوصيلة من الغنم كانوا... هم الشاة ذكرا قالوا: هذا لآلهتنا، فيقربونه، فإذا ولدها ذكرا وأنثى قالوا: وصلت... ها من أجلها" الكتابة مبتورة في المجمل أيضاً.
([3]) للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (وصم).
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وصم).
([5]) ذكر في اللسان "الوصير" و"الوصر" وقال: "كلتاهما فارسية معربة".
([6]) في الأصل: "يرد" صوابه من المجمل واللسان. ولفظ المجمل: "فهو لا يرد عليَّ الوصر ولا يعطيني الثمن" ولفظ اللسان: فلا هو يعطيني الثمن ولا هو يرد الوصر".

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الصاد** وما يثلثهما)
(**وصع**) **الواو** ve**الصاد** ve**العين**: tek bir kelimedir; o da **الوَصَْع**: küçük bir kuştur. Hadiste: “Şüphesiz **إسرافِيل** Allah için tevazu gösterir; ta ki **الوَصَْع** gibi oluncaya kadar([1]).”
(**وصف**) **الواو** ve**الصاد** ve**الفاء**: tek bir asıldır; o da şeyin süslenmesidir. Ve onu vasfettim: onu vasfederim, vasfetme olarak. Ve **الصِّفَة**: şey için lâzım olan alâmettir; nitekim “onu tarttım, tartma olarak” denir; ve **الزِّنَة**: şeyin miktarıdır. Denir: şey, bakanın gözünde **اتَّصَفَ**: vasfedilmeye ihtimal taşıdı.
Ama onların sözü: deve **وصَفَت** **وُصوفاً**, eğer yürüyüşü güzel yaptıysa; o, [onların sözünden] hizmetkâr için **وصيف**, hizmetçi kadın için **وصيفة** (denmesindendir). Ve denir: câriye **أوْصَفَت**; çünkü ikisi satış sırasında vasfedilirler.
(**وصل**) **الواو** ve**الصاد** ve**اللام**: tek bir asıldır; bir şeyi bir şeye katmaya delâlet eder; ta ki onu yapıştırsın. Ve onu onunla birleştirdim: birleştirme olarak. Ve **الوَصل**: **الهِجْران**ın zıddıdır. Ve devenin **مَوْصِلُ**: sağrısı ile uyluğu arasındaki şeydir. Ve hadiste **الواصِلَة**: saçını başka bir saçla yalan olarak birleştiren kadındır. Ve “şeyi birleştirdim, birleştirme olarak” der; ve onunla birleştirilen **وِصْلٌ**dur, **الواو**’nun kesresiyle.
Babdan **الوَصِيلة**: imar ve bolluktur. Çünkü o, insanları birbirine bağlar; kuraklığa düştüklerinde ayrılırlar. Ve **الوَصيلة**: geniş arazidir; sanki birleştirilmiştir de kesilmez. Ama koyundan **الوَصِيلة**, Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103] içindedir....([2])
(**وصم**) **الواو** ve**الصاد** ve**الميم**: sahih bir asıldır; kırılmaya ve zayıflığa delâlet eder. Ve bedeninde **توصيماً** buldu; yani kırıp dökme ve gevşeklik ve tembellik. Dedi ki:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])
Ve **الوَصْم**: belirgin olmayan çatlak. Denir: mızrağa **وَصْمٌ** isabet etti.
Buna hamledilir de ayıp ve kusur için **وَصْم** denir. Dedi ki:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])
(**وصي**) **الواو** ve**الصاد** ve illetli harf: bir asıldır; bir şeyi bir şeye birleştirmeye delâlet eder. Ve **وَصَيْتُ** şeyi: onu birleştirdim. Ve denir: **واصيةً** bir toprağa bastık; yani bitkisi bitişik, ondan dolmuştur. Ve geceyi gündüze **وَصَيْتُ**: onu birleştirdim; bu, yaptığın bir işte olur. Ve **الوصِيَّة** bu kıyastandır; sanki o, tavsiye edilen, yani birleştirilen bir sözdür. Denir: ona **وصَّيْتُه** **توصيةً**; ve ona **أوصَيْتُه** **إيصاء**.
(**وصب**) **الواو** ve**الصاد** ve**الباء**: bir kelimedir; bir şeyin devamına delâlet eder. Ve şey **وَصَبَ** **وصوباً**: devam etti. Ve din **وَصَبَ**: vacip oldu. Ve **واصِبة** bir çöl: uzak, sonu olmayan. Ve Yüce Allah’ın kitabında: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9], yani daim. Ve **الوَصَب**: lâzım olan daim hastalıktır. **وصِبٌ** ve **مُوَصَّبٌ** bir adam: sürekli ağrıları olan.
(**وصد**) **الواو** ve**الصاد** ve**الدال**: bir asıldır; bir şeyi bir şeye katmaya delâlet eder. Ve kapıyı **أوصَدْتُ**: onu kapattım. Ve **الوَصيد**: kökleri birbirine yakın bitkidir. Ve **الوصيد**: avlu; konak yerine bitişik olmasından dolayı. Ve **المُوصَد**: kapatılıp örtülmüş olan. Ve dedi ki: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].
(**وصر**) **الواو** ve**الصاد** ve**الراء**: tek bir kelimedir. **الخليل** dedi: **الوَصِيرة**: senettir. Ve denir: **الوِصْر**: hükümdarın, kendisine iktâ verdiği kimse için yazdığı sicildir([5]). Bazı hadiste: “Şüphesiz bu, benden bir arazi satın aldı ve benden onun **وِصْرَ**ını teslim aldı; artık ne **الوِصْر**ı bana geri veriyor([6]) ne de bana bedeli veriyor.”
---------------------__
([1]) Lisân’da: “Şüphesiz arş **إسرافيل**’in omzu üzerindedir; ve şüphesiz o, Allah için tevazu gösterir; ta ki **الوصع** gibi oluncaya kadar. **الصاد**’ın fethasıyla ve sükûnuyla rivayet edilir.”
([2]) İbare asılda böylece eksik olarak geldi. Ve **المجمل**’de: “Ve koyundan **الوصيلة**; onlar... erkek bir koyun (olduğunda) dediler: bu ilâhlarımız içindir; onu kurban ederlerdi. Eğer onun doğurduğu erkek ve dişi olursa dediler: **وصلت**... onu onun yüzünden” yazı **المجمل**’de de eksiktir.
([3]) **لبيد**’indir; divanında 12, 1881 baskısı; ve Lisân (**وصم**).
([4]) **المجمل** ve Lisân (**وصم**)’da okuttu.
([5]) Lisân’da **الوصير** ve **الوصر** zikretti ve dedi: “İkisi de Arapçalaştırılmış Farsçadır.”
([6]) Asılda: “**يرد**”; doğrusu **المجمل** ve Lisân’dandır. **المجمل** lafzı: “Artık o, **الوصر**ı bana geri vermez ve bana bedeli vermez.” Lisân lafzı: “Artık o, bana bedeli vermez ve **الوصر**ı geri vermez.”

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الاتصال: اتحاد الأشياء بعضها ببعض كاتحاد طرفي الدائرة، ويضاد الانفصال، ويستعمل الوصل في الأعيان، وفي المعاني. يقال: وصلت فلانا. قال الله تعالى: ﴿ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل﴾ [البقرة/27]، وقوله تعالى: ﴿إلا الذين يصلون إلى قوم بينكم وبينهم ميثاق﴾ [النساء/90] أي: ينسبون. يقال: فلان متصل بفلان: إذا كان بينهما نسبة، أو مصاهرة، وقوله عز وجل: ﴿ولقد وصلنا لهم القول﴾ [القصص/51] أي: أكثرنا لهم القول موصولا بعضه ببعض، وموصل البعير: كل موضعين حصل بينهما وصلة نحو: ما بين العجز والفخذ، وقوله: ﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام﴾ [المائدة/103] وهو أن أحدهم كان إذا ولدت له شاته ذكرا وأنثى قالوا: وصلت أخاها، فلا يذبحون أخاها من أجلها، وقيل: الوصيلة: العمارة والخصب؛ والوصيلة: الأرض الواسعة، ويقال: هذا وصل هذا. أي صلته.

##### Türkçe

- **الاتصال**: şeylerin bazısının bazısına birleşmesi; dairenin iki ucunun birleşmesi gibi; ve **الانفصال**’a zıttır; **الوصل** aynlarda da, manalarda da kullanılır. Denir: **وصلت فلانا**. Allah Teâlâ dedi: ﴿ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل﴾ [البقرة/27], ve O’nun sözü, Teâlâ: ﴿إلا الذين يصلون إلى قوم بينكم وبينهم ميثاق﴾ [النساء/90], yani: nisbet ederler. Denir: **فلان متصل بفلان**: aralarında bir nisbet veya sıhrî hısımlık olduğu zaman. Ve O’nun sözü, عز وجل: ﴿ولقد وصلنا لهم القول﴾ [القصص/51], yani: onlara sözü, bazısı bazısına bitişik olarak, çokça kıldık. Ve **موصل البعير**: iki yerin arasında bir **وصلة** meydana gelmiş olan her yer; meselâ: sağrı ile uyluk arası gibi. Ve O’nun sözü: ﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام﴾ [المائدة/103]; bu, onlardan birinin koyunu ona bir erkek ve bir dişi doğurduğu zaman “**وصلت أخاها**” demeleridir; böylece onun yüzünden kardeşini kesmezler. Ve denildi: **الوصيلة**: imar ve bolluk; ve **الوصيلة**: geniş arazi. Ve denir: **هذا وصل هذا**. Yani: onun sılası.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ص ل
وصل الشيء بغيره فاتصل‏.‏
ووصّل الحبال وغيرها توصيلاً‏:‏ وصل بعضها ببعض ومنه‏:‏ ‏"‏ ولقد وصّلنا لهم القول ‏"‏‏.‏
وخيط موصّل‏:‏ فيه وصل كثير‏.‏
ووصلني بعد الهجر وواصلني وصرمني بعد الوصل والصلة والوصال وتصارموا بعد التواصل‏.‏
وهذا موصل الحبلين والعظمين‏.‏
ووصلت شعرها بشعر غيرها‏.‏
‏"‏ ولعن الله الواصلة والمستوصلة‏.‏
وقطع الله أوصاله‏:‏ مفاصله إذا ابن أبي موسى بلالاً بلغته فقام بفاس بين وصليك جازر ‏"‏ ما جعل الله من بحيرةٍ ولا سائبةٍ ولا وصيلةٍ ‏"‏ وهي التي وصلت أخاها من أولاد الغنم فلم تذبح وإذا مات رجل أو نكب قيل للآخر‏:‏ لا كنت له بوصيلٍ أي لا وصلت به فيصيبك ما أصابه‏.‏
وهو وصيل فلان‏:‏ لمواصله الذي لا يكاد يفارقه‏.‏
ووصل إليه وصولاً‏.‏
وأوصلته إليه‏.‏
وتوصّلت إليه‏:‏ تلطّفت حتى وصلت إليه‏.‏
وهذا وصلةٌ إلى كذا وبينهم وصلةٌ ووصلٌ‏.‏
وساق الله إليّ وصلةً حتى بلغت مقصدي أي رفقة حملوني‏.‏
وسمعتهم يسمون الزاد‏:‏ صلةً بالضم‏.‏
ومن المجاز‏:‏ وصله بألف درهم وهذه صلة الأمير وصلاته‏.‏
ووصل إلى بني فلان واتصل‏:‏ انتمى‏.‏
قال الأعشى‏:‏ إذا اتصلت قالت أبكر بن وائل وبكر سبتها والأنوف رواغم وضربه ضربة لا توصل‏:‏ لا تداوي‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ وهم الذين علوا عمارة ضربة شوهاء فوق شؤونه لا توصل ووصل رحمه وأمر الله تعالى بصلة الرحم‏.‏

##### Türkçe

و ص ل
**وصل** şeyi başka bir şeyle; böylece bitişik oldu.

Ve ipleri ve başkalarını **وصّل** etmek, **توصيلاً**: onların bir kısmını bir kısmına bağladı; bundan: “Ve andolsun, onlara sözü **وصّلنا**.”

Ve **خيط موصّل**: onda çok **وصل** vardır.

Ve beni ayrılıktan sonra **وصلني**; ve beni **واصلني**; ve beni **صرمني** birleşmeden ve **الصلة** ve **الوصال**; ve **تصارموا** **التواصل**’den sonra.

Ve bu, iki ipin ve iki kemiğin **موصل**’idir.

Ve saçını başkasının saçıyla **وصلت**.

“Ve Allah **الواصلة**’ye ve **المستوصلة**’ye lanet etti.”

Ve Allah onun **أوصاله**’ni kesti: onun eklemleri; “Eğer İbn Ebî Mûsâ Bilâl’e ulaştırdıysan, kalktı; bir balta ile iki **وصليك** arasında bir kasap.” “Allah ne bir **بحيرة**’den, ne bir **سائبة**’den, ne bir **وصيلة**’den kılmadı.” Ve o, koyun çocuklarından kardeşini **وصلت** eden (birleştiren)dir; böylece boğazlanmaz. Ve eğer bir adam ölür veya musibete uğrarsa, ötekine denilir: “Ona **بوصيل** olmadın,” yani onunla **وصلت** etmedin de sana onun başına gelen isabet etsin.

Ve o, falanın **وصيل**’idir: onunla **مواصله** olan, ondan neredeyse ayrılmayan.

Ve ona **وصولاً** **وصل** etti.

Ve onu ona **أوصلته**.

Ve ona **توصّلت**: ona varıncaya kadar yumuşak davrandın.

Ve bu, şuna bir **وصلةٌ**’dir; ve aralarında bir **وصلةٌ** ve bir **وصلٌ** vardır.

Ve Allah bana bir **وصلةً** sevk etti; böylece maksadıma ulaştım; yani beni taşıyan bir yol arkadaşlığı.

Ve onları azığı **صلةً** (damme ile) diye adlandırırken işittim.

Ve mecazdan: onu bin dirhemle **وصله** etti; ve bu, emîrin **صلة**’sidir ve onun **صلاته**’sidir.

Ve falan oğullarına **وصل** etti ve **اتصل** etti: intisap etti.

A‘şâ dedi: “Ne zaman **اتصلت** etti, dedi: Ebker b. Vâil; ve Bekr onu esir etti; ve burunlar sürtünmüş.” Ve onu bir darbe ile vurdu ki **لا توصل**: tedavi edilmez.

Ferazdak dedi: “Ve onlar, ‘Umâre’ye, onun tepelerinin üstünde çirkin bir darbe ile yükseldiler; **لا توصل**.” Ve rahmini **وصل** etti; ve Allah Teâlâ rahmi **صلة** etmeyi emretti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

وَصَلْت الشيء وَصْلاً وَصِلةً، والوَصْلُ ضِدُّ الهِجْران. ابن سيده: الوَصْل خلاف الفَصْل. وَصَل الشيء بالشيء يَصِلُه وَصْلاً وَصِلةً وصُلَةً؛ الأَخيرة عن ابن جني، قال: لا أَدري أَمُطَّرِدٌ هو أَم غير مطَّرد، قال: وأَظنه مُطَّرِداً كأَنهم يجعلون الضمة مُشْعِرة بأَن المحذوف إِنما هي الفاء التي هي الواو، وقال أَبو علي: الضمَّة في الصُّلَة ضمة الواو المحذوفة من الوُصْلة، والحذف والنقل في الضمة شاذ كشذوذ حذف الواو في يَجُدُ، ووَصَّلَهُ كلاهما: لأَمَهُ. وفي التنزيل العزيز: ولقد وَصَّلْنا لَهُمُ القَوْلَ، أَي وَصَّلْنا ذِكْرَ الأَنْبياء وأَقاصِيصَ من مَضَى بعضها ببعض، لعلهم يَعْتَبرون.
واتَّصَلَ الشيءُ بالشيء: لم ينقطع؛ وقوله أَنشده ابن جني: قامَ بها يُنْشِدُ كلّ مُنْشِدِ،
وايتَصَلَتْ بمِثْلِ ضَوْءِ الفَرْقَدِ
إِنما أَراد اتَّصَلَتْ، فأَبدل من التاء الأُولى ياء كراهة للتشديد؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
سُحَيْراً، وأَعْناقُ المَطِيِّ كأَنَّها
مَدافِعُ ثِغْبانٍ أَضَرَّ بها الوصْلُ
معناه: أَضَرَّ بها فِقْدان الوَصْل، وذلك أَن ينقطِع الثَّغَب فلا يَجْري ولا يَتَّصِل، والثَّغَبُ: مَسِيلٌ دَقيقٌ، شَبَّه الإِبِل في مَدِّها أَعناقها إِذا جَهَدَها السير بالثَّغَب الذي يَخُدُّه السَّيْلُ في الوادي. ووَصَلَ الشيءُ إِلى الشيء وُصُولاً وتَوَصَّل إِليه: انتهى إِليه وبَلَغه؛ قال أَبو ذؤيب:
تَوَصَلُ بالرُّكْبان حيناً، وتُؤْلِفُ الـ
ـجِوارَ، ويُغْشِيها الأَمانَ رِبابُها
ووَصَّله إِليه وأَوْصَله: أَنهاهُ إِليه وأَبْلَغَهُ إِياه. وفي حديث النعمان بن
مُقَرِّن: أَنه لما حمَل على العدُوِّ ما وَصَلْنا كَتِفَيْه حتى ضرَب في القوم أَي لم نَتَّصِل به ولم نَقْرُب منه حتى حمَل عليهم من السُّرْعة. وفي الحديث: رأَيت سَبَباً واصِلاً من السماء إِلى الأَرض أَي مَوْصولاً، فاعل بمعنى مفعول كماءٍ دافِقٍ؛ قال ابن الأَثير: كذا شرح، قال: ولو جعل على بابه لم يَبْعُد. وفي حديث عليّ، عليه السلام: صِلوا السيوفَ بالخُطى والرِّماحَ بالنَّبْل؛ قال ابن الأَثير: أَي إِذا قَصُرت السيوف عن الضَّريبة فتقدَّموا تَلْحَقوا وإِذا لم تَلحَقْهم الرماحُ فارْمُوهم بالنَّبْل؛ قال: ومن أَحسن وأَبلغ ما قيل في هذا المعنى قول زهير: يَطعَنُهُمْ ما ارْتَمَوْا، حتى إِذا طَعَنُوا
ضارَبَهُمْ، فإِذا ما ضارَبُوا اعْتَنَقا
وفي الحديث: كان اسمُ نَبْلِه، عليه السلام، المُوتَصِلة؛ سميت بها تفاؤلاً بوُصولها إِلى العدوِّ، والمُوتَصِلة لغة قريش فإِنها لا تُدْغم هذه الواو وأَشباهها في التاء، فتقول مُوتَصِل ومُوتَفِق ومُوتَعِد ونحو ذلك، وغيرهم يُدْغم فيقول مُتَّصِل ومُتَّفِق ومُتَّعِد.
وأَوْصَله غيرُه ووَصَلَ: بمعنى اتَّصَل أَي دَعا دعْوى الجاهلية، وهو أَن يقول: يالَ فلان وفي التنزيل العزيز: إِلاَّ الذين يَصِلون إِلى قوم بينكم وبينهم ميثاقٌ؛ أَي يَتَّصِلون؛ المعنى اقتُلوهم ولا تَتَّخِذوا منهم أَولياء إِلاَّ مَنِ اتَّصَل بقوم بينكم وبينهم مِيثاق واعْتَزَوْا إِليهم. واتَّصَلَ الرجلُ: انتسَب وهو من ذلك؛ قال الأَعشى: إِذا اتَّصَلَتْ قالتْ لِبَكْرِ بنِ وائِلٍ،
وبَكْرٌ سَبَتْها، والأُنُوفُ رَواغِمُ
(* قوله «قالت لبكر» في المحكم والتهذيب: قالت أَبكر إلخ). أَي إِذا انتَسَبَتْ. وقال ابن الأَعرابي في قوله: إِلا الذين يَصِلون إِلى قوم؛ أَي يَنتَسِبون. قال الأَزهري: والاتِّصال أَيضاً الاعْتزاءُ المنهيّ عنه إِذا قال يالَ بني فلان ابن السكيت: الاتِّصال أَن يقول يا لَفُلان، والاعتزاءُ أَن يقول أَنا ابنُ فلان. وقال أَبو عمرو: الاتصالُ دُعاء الرجل رَهْطه دِنْياً، والاعْتزاءُ عند شيء يعجبُه فيقول أَنا ابن فلان. وفي الحديث: مَنِ اتَّصَلَ فأَعِضُّوه أَي مَنِ ادَّعى دَعْوى الجاهلية، وهي قولهم يالَ فلان، فأَعِضُّوه أَي قولوا له اعْضَضْ أَيْرَ أَبيك. يقال: وَصَل إِليه واتَّصَل إِذا انتَمى. وفي حديث أُبَيٍّ: أَنه أَعَضَّ إِنساناً اتَّصَل.
والواصِلة من النساء: التي تَصِل شعَرَها بشعَر غيرها، والمُسْتَوْصِلة: الطالِبة لذلك وهي التي يُفْعَل بها ذلك. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، لعَنَ الواصِلةَ والمُسْتَوْصِلة؛ قال أَبو عبيد: هذا في الشعَر وذلك أَن تَصِل المرأَة شعَرها بشَعَرٍ آخر زُوراً. وروي في حديث آخر: أَيُّما امرأَةٍ وَصَلت شعَرها بشعر آخر كان زُوراً، قال: وقد رَخَّصَت الفقهاء في القَرامِل وكلِّ شيء وُصِل به الشعر، وما لم يكن الوَصْل (* قوله «وما لم يكن الوصل» أي الموصول به شعراً إلخ) شعراً فلا بأْس به. وروي عن عائشة أَنها قالت: ليست الواصِلةُ بالتي تَعْنون، ولا بأْسَ أَنْ تَعْرَى المرأَةُ عن الشعَر فتَصُِل قَرْناً من قرُونها بصُوفٍ أَسوَد، وإِنما الواصِلة التي تكون بغيّاً في شَبيبَتِها، فإِذا أَسَنَّتْ وصَلَتْها بالقِيادة؛ قال ابن الأَثير: قال أَحمد بن حنبل لمَّا ذُكِر ذلك له: ما سمعت بأَعْجَب من ذلك. ووَصَله وَصْلاً وصِلة وواصَلَهُ مُواصَلةً ووِصالاً كلاهما يكون في عَفاف الحبّ ودَعارَتِه، وكذلك وَصَل حَبْله وَصْلاً وصِلةً؛ قال أَبو ذؤيب:
فإِن وَصَلَتْ حَبْلَ الصَّفاء فَدُمْ لها،
وإِن صَرَمَتْه فانْصَرِف عن تَجامُل
وواصَلَ حَبْله: كوَصَله. والوُصْلة: الاتِّصال. والوُصْلة: ما اتَّصل بالشيء. قال الليث: كلُّ شيء اتَّصَل بشيء فما بينهما وُصْلة، والجمع وُصَل. ويقال: وَصَل فلان رَحِمَه يَصِلها صِلةً. وبينهما وُصْلة أَي اتِّصال وذَرِيعة. ووَصَل كتابُه إِليّ وبِرُّه يَصِل وُصولاً، وهذا غير واقع. ووَصَّله تَوْصيلاً إِذا أَكثر من الوَصْل، وواصَله مُواصَلةً ووِصالاً، ومنه المُواصَلةُ بالصوم وغيره. وواصَلْت الصِّيام وِصالاً إِذا لم تُفْطِر أَياماً تِباعاً؛ وقد نهى النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الوِصال في الصوم وهو أَن لا يُفْطِر يومين أَو أَياماً، وفيه النهي عن المُواصَلة في الصَّلاة، وقال: إِنَّ امْرَأً واصَلَ في الصلاة خرج منها صِفْراً؛ قال عبد الله بن أَحمد بن حنبل: ما كُنَّا نَدْري ما المُواصَلة في الصلاة حتى قَدِم علينا الشافعيُّ، فمضى إِليه أَبي فسأَله عن أَشياء وكان فيما سأَله عن المُواصَلة في الصلاة، فقال الشافعي: هي في مواضع: منها أَن يقول الإِمامُ ولا الضّالِّين فيقول مَن خلفه آمين معاً أَي يقولها بعد أَن يسكُت الإِمام، ومنها أَن يَصِل القراءة بالتكبير، ومنها السلامُ عليكم ورحمةُ الله فيَصِلها بالتسليمة الثانية، الأُولى فرض والثانية سُنَّة فلا يُجْمَع بينهما، ومنها إِذا كبَّر الإِمام فلا يُكَبِّر معه حتى يسبقه ولو بواو. وتَوَصَّلْت إِلى فلان بوُصْلة وسبب توَصُّلاً إِذا تسبَّبت إِليه بحُرْمة. وتوصَّل إِليه أَي تلطَّف في الوُصول إِليه. وفي حديث عُتْبة والمقدام: أَنهما كانا أَسْلَما فَتَوَصَّلا بالمشركين حتى خَرجا إِلى عُبيدة بن الحرث أَي أَرَياهم أَنهما مَعَهم حتى خرجا إِلى المسلمين، وتوصَّلا بمعنى توسَّلا وتقرَّبا.
والوَصْل: ضد الهجران. والتَّواصُل: ضد التَّصارُم. وفي الحديث: مَن أَراد أَن يَطول عُمْره فَلْيَصِلْ رَحِمَه، تكرّر في الحديث ذكر صِلة الرَّحِم؛ قال ابن الأَثير: وهي كِناية عن الإِحسان إِلى الأَقرَبين من ذوي النسَب والأَصْهار والعَطف عليهم والرِّفْق بهم والرِّعاية لأَحْوالهم، وكذلك إِن بَعُدُوا أَو أَساؤوا، وقَطْع الرَّحِم ضدُّ ذلك كلِّه. يقال: وَصَل رَحِمَه يَصِلُها وَصْلاً وصِلةً، والهاء فيها عِوَض من الواو المحذوفة فكأَنه بالإِحسان إِليهم قد وَصَل ما بينه وبينهم من عَلاقة القَرابة والصِّهْر. وفي حديث جابرٍ: إِنه اشترى مِنِّي بَعيراً وأَعطاني وَصْلاً من ذهَب أَي صِلةً وهِبةً، كأَنه ما يَتَّصِل به أَو يَتَوَصَّل في مَعاشه. ووَصَله إِذا أَعطاه مالاً. والصِّلة: الجائزة والعطيَّة. والوَصْل: وَصْل الثوب والخُفّ. ويقال: هذا وَصْل هذا أَي مثله.
والمَوْصِل: ما يُوصَل من الحبل. ابن سيده: والمَوْصِل مَعْقِد الحبْل في الحَبْل.
ويقال للرجُلين يُذكران بِفِعال وقد مات أَحدهما: فَعَل كذا ولا يُوصَل حَيٌّ بميت، وليس له بِوَصِيل أَي لا يَتْبَعُه؛ قال الغَنَوِي: كمَلْقَى عِقالٍ أَو كمَهْلِك سالِمٍ،
ولسْتَ لِمَيْتٍ هالك بِوَصِيلِ
ويروى:
وليس لِحَيٍّ هالِك بِوَصِيل
وهو معنى قول المتنَخِّل الهذلي:
ليسَ لِمَيْتٍ بِوَصِيلٍ، وقد
عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ
دُعاء لرجل أَي لا وُصِل هذا الحيّ بهذا المَيت أَي لا ماتَ معه ولا وُصِل بالميت، ثم قال: وقد عُلِّقَ فيه طَرَفٌ من الموت أَي سيَمُوت ويَتَّصِل به، قال: هذا قول ابن السكيت، قال ابن سيده: والمعنى فيه عندي على غير الدُّعاء إِنما يُريد: ليس هو ما دام حَيًّا بِوَصِيلٍ للميت على أَنه قد عُلِّق فيه طَرَف المَوْصِل أَي أَنه سيَمُوت لا محالة فيَتَّصِل به وإِن كان الآن حَيًّا، وقال الباهلي: يقول بان الميت فلا يُواصِله الحيُّ، وقد عُلِّق في الحي السَّبَب الذي يُوَصِّله إِلى ما وَصَل إِليه الميت؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
إِنْ وَصَلْت الكِتابَ صِرْتَ إِلى اللهِ،
ومَن يُلْفَ واصِلاً فهو مُودِي قال أَبو العباس: يعني لَوْح المَقابر يُنْقر ويُتْرَك فيه موضع للميت
(* قوله «موضع للميت» لعله موضع لاسم
الميت) بَياضاً، فإِذا مات الإِنسانُ وُصِل ذلك الموضع باسمه. والأَوْصال: المَفاصِل. وفي صِفته، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان فَعْمَ الأَوْصالِ أَي ممْتَلئَ الأَعضاء، الواحدُ وِصْل.
والمَوْصِل: المَفْصِل. ومَوْصِل البعير: ما بين العَجُز والفَخِذ؛ قال أَبو النجم:
ترى يَبِيسَ الماءِ دون المَوْصِلِ
منه بِعجْزٍ، كصَفاةِ الجَيْحَلِ
الجَيْحَل: الصُّلْب الضَّخْم. والوِصْلانِ: العَجُز والفَخِذ، وقيل: طَبَق الظهر. والوِصْل والوُصْل: كلُّ عظم على حِدَة لا يكسَر ولا يُخْلط بغيره ولا يُوصَل به غيره، وهو الكَِسْرُ والجَِدْلُ، بالدال، والجمع أَوْصال وجُدُول، وقيل: الأَوْصال مجتَمَع العظام، وكلّه من الوَصْل. ويقال: هذا رجل وَصِيلُ هذا أَي مثله. والوَصِيل: بُرود اليمن، الواحدة وَصِيلة. وفي الحديث: أَن أَوَّل من كَسَا الكعبة كسْوةً كامِلةً تُبَّعٌ، كَسَاها الأَنْطاعَ ثم كساها الوَصائل أَي حِبَر اليَمَن. وفي حديث عمرو: قال لمعاوية ما زلت أَرُمُّ أَمْرَك بِوَذائله وأَصِلُهُ بوَصائله؛ القتيبي: الوَصائل ثياب يمانية، وقيل: ثياب حُمْرُ مُخَطَّطة يمانية، ضَرَبَ هذا مثلاً لإِحكامه إِياه، ويجوز أَن يكون أَراد بالوَصائل الصِّلاب، والوَذِيلة قطعة من الفضة، ويقال للمِرآة الوَذيلةُ والعِنَاسُ والمَذِيَّةُ؛ قال ابن الأَثير: أَراد بالوَصائل ما يُوصَل به الشيء، يقول: ما زِلْت أُدَبِّر أَمْرك بما يَجِب أَن يُوصَل به من الأُمور التي لا غِنَى به عنها، أَو أَراد أَنه زَيَّن أَمْرَه وحَسَّنه كأَنه أَلْبَسَه الوَصائل. وقوله عز وجل: ما جَعَل اللهُ من بَحِيرةٍ ولا سائبةٍ ولا وَصِيلةٍ؛ قال المفسرون: الوَصِيلةُ كانت في الشاء خاصة، كانت الشاة إِذا وَلَدَتْ أُنثى فهي لهم، وإِذا وَلَدَتْ ذكَراً جعلوه لآلهتهم، فإِذا وَلَدَتْ ذكَراً وأُنثى قالوا وَصَلَتْ أَخاها فلم يَذْبَحوا الذكَر لآلهتهم. والوَصِيلة التي كانت في الجاهلية: الناقةُ التي وَصَلَتْ بين عشرة أَبْطُن وهي من الشاء التي وَلَدَتْ سبعة أَبْطُن عَناقَيْن عَناقَيْن، فإِن وَلَدَت في السابع عَناقاً قيل وَصَلتْ أَخاها فلا يشرَب لَبَنَ الأُمِّ إِلاَّ الرِّجال دون النساء وتَجْري مَجْرَى السائبة. وقال أَبو عرفة وغيره: الوَصِيلة من الغنم كانوا إِذا وَلَدَتِ الشاةُ ستة أَبْطُن نَظَرُوا، فإِن كان السابعُ ذكَراً ذُبِحَ وأَكَل منه الرجال والنساء، وإِن كانت أُنثى تُرِكتْ في الغنم، وإِن كانت أُنثى وذكَراً قالوا وَصَلتْ أَخاها فلم يُذْبَح وكان لَحْمُها
(* قوله «وكان لحمها» في نسخة لبنها) حَراماً على النساء؛ وفي الصحاح: الوَصِيلةُ التي كانت في الجاهلية هي الشاة تَلِدُ سبعة أَبْطُن عَناقَيْن عَناقَيْن، فإِن وَلَدَتْ في الثامنة جَدْياً وعَناقاً قالوا وَصَلَتْ أَخاها، فلا يذبَحُون أَخاها من أَجلها ولا يشرَب لبَنها النساء وكان للرجال، وجرَتْ مَجْرَى السائبة. وروي عن الشافعي قال: الوَصِيلة الشاة تُنْتَجُ الأَبْطُن، فإِذا وَلَدَتْ آخَرَ بعد الأَبْطُن التي وَقَّتوا لها قيل وَصَلتْ أَخاها، وزاد بعضهم: تُنْتَجُ الأَبْطُن الخمسة عَناقَيْن عَناقَيْن في بَطْن فيقال: هذه وُصْلةٌ تَصِلُ كلَّ ذي بطن بأَخٍ له معه، وزاد بعضهم فقال: قد يَصِلونها في ثلاثة أَبْطُن ويُوصِلونها في خمسة وفي سبعة. والوَصِيلةُ: الأَرض الواسعة البعيدة كأَنها وُصِلَتْ بأُخْرى، ويقال: قطعنا وَصِيلة بعيدة. وروي عن ابن مسعود أَنه قال: إِذا كنت في الوَصِيلة فأَعْطِ راحِلتَكَ حَظَّها، قال: لم يُرِد بالوَصِيلة ههنا الأَرض البعيدة ولكنه أَراد أَرضاً مُكْلِئة تَتَّصل بأُخرى ذاتِ كَلأٍ؛ قال: وفي الأُولى يقول لبيد:
ولقد قَطَعْت وَصِيلةً مَجْرُودةً،
يَبْكي الصَّدَى فيها لِشَجْوِ البُومِ
والوَصِيلة: العِمَارة والخِصْب، سمِّيت بذلك
(* قوله «سميت بذلك إلخ»
عبارة المحكم: سميت بذلك لاتصالها واتصال الناس فيها، والوصائل ثياب يمانية مخططة بيض وحمر على التشبيه بذلك، واحدتها وصيلة) واحدتها وَصِيلة.وحَرْفُ الوَصْل: هو الذي بعد الرَّوِيِّ، وهو على ضربين: أَحدهما ما كان بعده خروج كقوله:
عفَتِ الدِّيارُ مَحَلُّها فَمُقامُها
والثاني أَن لا يكون بعده خروجٌ كقوله:
أَلا طالَ هذا الليلُ وازْوَرَّ جانِبُهْ،
وأَرَّقَني أَن لا حَليلٌ أُلاعِبُهْ
قال الأَخفش: يلزم بعد الرَّوِيِّ الوَصْل ولا يكون إِلا ياءً أَو واواً أَو أَلِفاً كل واحدة منهنّ ساكنة في الشعر المُطْلَق، قال: ويكون الوَصْل أَيضاً هاءً الإِضْمار وذلك هاءُ التأْنيث التي في حَمْزة ونحوها، وهاءُ للمُذكَّر والمؤَنث متحرِّكة كانت أَو ساكنة نحو غُلامِه وغُلامِها، والهاء التي تُبَيَّن بها الحركة نحو عَلَيَّهْ وعَمَّهْ واقْضِهِ وادْعُهُ، يريد عَلَيَّ وعَمَّ واقضِ وادعُ، فأُدخلت الهاء لتُبَيَّن بها حركة الحروف؛ قال ابن جني: فقول الأَخفش يلزم بعد الرَّوِيِّ الوَصْل، لا يريد به أَنه لا بُدَّ مع كل رَويّ أَن يَتْبَعه الوَصْل، أَلا ترى أَن قول العجاج:
قد جَبَر الدِّينَ الإِلَهُ فجَبَرْ
لا وَصْل معه؛ وأَن قول الآخر:
يا صاحِبَيَّ فَدَتْ نفْسي نُفوسَكما،
وحيْثُما كُنْتُما لاقَيْتُما رَشَدَا
إِنما فيه وَصْل لا غير، ولكن الأَخفش إِنما يريد أَنه مما يجوز أَن يأْتي بعد الرَّوِيٍّ، فإِذا أَتَى لَزِم فلم يكن منه بُدٌّ، فأَجْمَل القَوْلَ وهو يعتقد تفصِيله، وجمعه ابن جني على وُصُول، وقياسُه أَن لا يُجْمَع. والصِّلةُ: كالوَصْل الذي هو الحرف الذي بعد الرَّوِيّ وقد وَصَل به. وليلة الوَصْل: آخر ليلة من الشهر لاتِّصالها بالشهر الآخَرَ. والمَوْصِل: أَرض بين العِراق والجزيرة؛ وفي التهذيب: ومَوْصِل كُورة معروفة؛ وقول الشاعر:
وبَصْرَة الأَزْدِ مِنَّا، والعِراقُ لنا،
والمَوْصِلانِ، ومِنَّا المِصْرُ والحَرَمُ
يريد المَوْصِل والجزيرة.
والمَوْصولُ: دابَّة على شكل الدَّبْرِ أَسْوَد وأَحْمَر تَلْسَع الناسَ. والمَوْصول من الدوابّ: الذي لم يَنْزُ على أُمِّه غيرُ أَبيه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
هذا فَصِيلٌ ليس بالمَوْصولِ،
لكِنْ لِفَحْلٍ طرقة فَحِيلِ
ووَاصِل: اسم رجل، والجمع أَواصِل بقلْب الواو همزة كراهة اجتماع الواوين. ومَوْصول: اسم رجل؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
أَغَرَّكَ، يا مَوْصولُ، منها ثُمالةٌ،
وبَقْلٌ بأَكْنافِ الغَرِيفِ تُؤانُ؟
أَراد تُؤام فأَبدل.
واليَأْصُول: الأَصْلُ؛ قال أَبو وجزة:
يَهُزُّ رَوْقَيْ رِماليٍّ كأَنَّهما
عُودَا مَدَاوِسَ يَأْصولٌ ويأْصولُ
يريد أَصْلٌ وأَصْلٌ.

##### Türkçe

**وَصَلْت** şeyi **وَصْلاً** ve **وَصِلةً** (olarak) yaptım; **الوَصْلُ** ise **الهِجْران**’ın zıddıdır. İbn
Sîde: **الوَصْل** **الفَصْل**’in hilâfıdır. **وَصَل** şeyi şeyle, onu **وَصْلاً** ve **وَصِلةً**
ve **وصُلَةً** (olarak) **يَصِلُه**; sonuncusu İbn Cinnî’dendir; dedi ki: Bilmiyorum, düzenli midir yoksa
düzensiz midir; dedi ki: Ve ben onu düzenli sanıyorum; sanki onlar dammayı, hazfedilenin
ancak **الفاء** yani **الواو** olduğuna işaret edici kılıyorlar. Ebû Alî dedi ki: **الصُّلَة**’deki damma, **الوُصْلة**’den hazfedilmiş **الواو**’nun dammasıdır; hazif ve dammadaki nakil, **يَجُدُ**’de **الواو**’nun hazfi gibi şâzdır. **وَصَّلَهُ** ikisi de: onu birleştirdi. Aziz tenzilde: “Ve andolsun
**وَصَّلْنا** onlara sözü”; yani peygamberlerin zikrini ve geçmiştekilerin kıssalarını
bir kısmını bir kısmına bağlayarak birleştirdik; umulur ki ibret alırlar.

**واتَّصَلَ** şey şeyle: kesilmedi; ve onun sözü, İbn Cinnî’nin okuduğu:
قامَ بها يُنْشِدُ كلّ مُنْشِدِ،
وايتَصَلَتْ بمِثْلِ ضَوْءِ الفَرْقَدِ
Ancak **اتَّصَلَتْ** demek istedi; şiddetlendirmeden hoşlanmama sebebiyle ilk **التاء** yerine **ياء** bedel yaptı.
Ve onun sözü, İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu:
سُحَيْراً، وأَعْناقُ المَطِيِّ كأَنَّها
مَدافِعُ ثِغْبانٍ أَضَرَّ بها الوصْلُ
Manası: ona **الوَصْل**’ün yitimi zarar verdi; bu da **الثَّغَب**’ın kesilmesidir; artık
akmaz ve birleşip devam etmez. **الثَّغَبُ**: ince bir akıntı yoludur. Develeri, yürüyüş onları yorduğunda
boyunlarını uzatmalarında, vadide selin açtığı **الثَّغَب**’a benzetti. **وَصَلَ** şey
şeye **وُصُولاً** (olarak) (ulaştı) ve ona **تَوَصَّل**: ona vardı ve ona erişti; Ebû Züeyb dedi:
تَوَصَلُ بالرُّكْبان حيناً، وتُؤْلِفُ الـ
ـجِوارَ، ويُغْشِيها الأَمانَ رِبابُها
Ve onu ona **وَصَّله** ve **أَوْصَله**: onu ona ulaştırdı ve onu ona eriştirdi. Nu‘mân b.
Mukarrin hadîsinde: düşmana hücum ettiğinde “biz onun iki kürek kemiğine kadar **وَصَلْنا** olmadık”,
ta ki kavmin içine vurdu; yani ona birleşip ulaşmadık ve ona yaklaşmadık; süratten dolayı
onların üzerine hücum edinceye kadar. Hadîste: “Gökten yere **واصِلاً** bir sebep gördüm” yani
**مَوْصولاً**; “fâil” mânâca “mef‘ûl”dür; “ماءٍ دافِقٍ” gibi. İbnü’l-Esîr dedi ki: böyle şerh edildi; dedi ki:
onu aslî babı üzere yapsa da uzak olmazdı. Ali hadîsinde, عليه السلام: “Kılıçları
adımlarla, mızrakları oklarla **صِلوا**”; İbnü’l-Esîr dedi ki: yani kılıçlar darbeye kısa gelirse
ilerleyin ki yetişesiniz; mızraklar onlara yetişmezse onları oklarla atın. Dedi ki:
bu mânâda söylenenin en güzeli ve en beliği Züheyr’in sözü:
يَطعَنُهُمْ ما ارْتَمَوْا، حتى إِذا طَعَنُوا
ضارَبَهُمْ، فإِذا ما ضارَبُوا اعْتَنَقا
Hadîste: onun, عليه السلام, oklarının adı **المُوتَصِلة** idi; düşmana ulaşmasına tefe’ülen böyle adlandırıldı.
**المُوتَصِلة** Kureyş lügatidir; çünkü onlar bu **الواو**’yu ve benzerlerini **التاء**’da idğam etmezler;
bu yüzden **مُوتَصِل** ve **مُوتَفِق** ve **مُوتَعِد** ve bunun benzerini söylerler; başkaları idğam eder,
**مُتَّصِل** ve **مُتَّفِق** ve **مُتَّعِد** der.

Başkasının onu **أَوْصَله**’si ve **وَصَلَ**: **اتَّصَل** mânâsınadır; yani câhiliye davası güttü; o da
şöyle demesidir: “يا لَ فلان”. Aziz tenzilde: “Ancak aranızda ve aralarında ahid bulunan bir kavme
**يَصِلون** olanlar”; yani **يَتَّصِلون**; mânâ: onları öldürün ve onlardan velîler edinmeyin; ancak
aranızda ve aralarında ahid bulunan bir kavme **اتَّصَل** eden ve onlara **اعْتَزَوْا** eden kimse müstesna.
**واتَّصَلَ** adam: nisbet etti; bu ondandır; A‘şâ dedi:
إِذا اتَّصَلَتْ قالتْ لِبَكْرِ بنِ وائِلٍ،
وبَكْرٌ سَبَتْها، والأُنُوفُ رَواغِمُ
(* “قالت لبكر” sözü **المحكم** ve **التهذيب**’de: “قالت أَبكر” ilh.).
Yani nisbet ettiğinde. İbnü’l-A‘râbî, “إِلا الذين يَصِلون
إِلى قوم” sözünde dedi ki: yani nisbet ederler. Ezherî dedi ki: **الاتِّصال** ayrıca,
“يا لَ بني فلان” dediğinde yasaklanan **الاعْتزاءُ**’dur. İbnü’s-Sikkît: **الاتِّصال** “يا
لَفُلان” demendir; **الاعتزاءُ** ise “أَنا ابنُ فلان” demendir. Ebû Amr dedi ki: **الاتصالُ**
adamın kabilesini alçakça çağırmasıdır; **الاعْتزاءُ** ise hoşuna giden bir şeyde “أَنا ابن
فلان” demesidir. Hadîste: “Kim **اتَّصَلَ** ederse onu **فأَعِضُّوه**”; yani kim câhiliye davası güderse,
ki onların “يا لَ فلان” sözüdür, onu **فأَعِضُّوه**; yani ona “اعْضَضْ أَيْرَ أَبيك” deyin.
“**وَصَل** ona ve **اتَّصَل**” denir: nisbet ettiğinde. Übeyy hadîsinde: **اتَّصَل** eden bir insana
**أَعَضَّ** etti.

Kadınlardan **الواصِلة**: saçını başkasının saçıyla birleştiren; **المُسْتَوْصِلة**: bunu isteyen; o da
kendisine bu yapılan kimsedir. Hadîste: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, **الواصِلةَ** ve
**المُسْتَوْصِلة**’yi lânetledi. Ebû Ubeyd dedi ki: Bu saç hakkındadır; o da kadının saçını başka bir saçla
yalan olarak birleştirmesidir. Başka bir hadîste rivayet edildi: “Hangi kadın saçını başka bir saçla
**وَصَلت** ederse, yalan olur.” Dedi ki: Fakihler **القَرامِل**’de ve saçın kendisiyle birleştirildiği her
şeyde ruhsat verdiler; ve **الوَصْل** (* “وما لم يكن الوصل” sözü: yani kendisiyle birleştirilen şey saç
olmadıkça ilh.) saç değilse, sakınca yoktur. Âişe’den rivayet edildi: dedi ki: **الواصِلةُ** sizin kastettiğiniz
değildir; kadının saçtan soyunması ve boynuzlarından bir boynuzu siyah yünle birleştirmesinde sakınca yoktur;
**الواصِلة** ancak gençliğinde fahişe olan kimsedir; yaşlanınca onu **القِيادة** ile birleştirir. İbnü’l-Esîr dedi ki:
Ahmed b. Hanbel’e bu zikredilince dedi ki: bundan daha şaşırtıcı bir şey işitmedim. Onu **وَصَله**
**وَصْلاً** ve **صِلة** (olarak) ve onu **واصَلَهُ** **مُواصَلةً** ve **وِصالاً** (olarak): ikisi de
sevginin iffeti ve onun fuhşunda olur; aynı şekilde ipini **وَصَل** **وَصْلاً** ve **صِلةً** (olarak); Ebû Züeyb dedi:
فإِن وَصَلَتْ حَبْلَ الصَّفاء فَدُمْ لها،
وإِن صَرَمَتْه فانْصَرِف عن تَجامُل
Ve ipini **واصَلَ**: onu **وَصَله** gibi. **الوُصْلة**: **الاتِّصال**. **الوُصْلة**: şeyle birleşmiş olan şey.
Leys dedi ki: Her şey bir şeye birleşirse, ikisi arasındaki şey **وُصْلة**’dir; çoğulu **وُصَل**.
“Falan rahmini **وَصَل** eder, onu **صِلةً** (olarak) **يَصِلها**” denir. Ve aralarında **وُصْلة**: yani
**اتِّصال** ve vesile. “Kitabı bana **وَصَل** etti ve iyiliği **يَصِل** **وُصولاً** (olarak)” denir; bu geçişsizdir.
Onu **وَصَّله** **تَوْصيلاً** (olarak): **الوَصْل**’ü çoğalttığında; ve onu **واصَله** **مُواصَلةً** ve
**وِصالاً** (olarak); bundan, oruç ve başkasıyla **المُواصَلةُ**. **الصِّيام**’ı **واصَلْت** **وِصالاً**
(olarak): ard arda günler iftar etmediğinde. Peygamber, صلى الله عليه وسلم, oruçta **الوِصال**’dan nehyetti;
o da iki gün yahut günler iftar etmemektir. Ve onda namazda **المُواصَلة**’dan nehiy vardır; ve dedi ki:
“Namazda **واصَلَ** eden bir adam ondan sıfır olarak çıkar.” Abdullah b. Ahmed b. Hanbel dedi ki:
Şâfiî bize gelinceye kadar namazda **المُواصَلة**’nın ne olduğunu bilmiyorduk; babam ona gitti ve ona
şeyler sordu; sorduğu şeyler arasında namazda **المُواصَلة** vardı; Şâfiî dedi ki: O yerlerdedir: onlardan biri,
imam “ولا الضّالِّين” der, arkasındakiler birlikte “آمين” der; yani imam sustuktan sonra söyler; onlardan biri,
kıraati tekbirle birleştirmektir; onlardan biri “السلامُ عليكم ورحمةُ الله” deyip onu ikinci selâmla birleştirmektir;
birincisi farz, ikincisi sünnettir; ikisi bir araya getirilmez; onlardan biri, imam tekbir getirince onunla birlikte
tekbir getirmemesidir; hatta onu bir **واو** ile bile geçsin. “Falan’a bir **وُصْلة** ve sebep ile
**تَوَصُّلاً** (olarak) **تَوَصَّلْت**” denir: ona hürmetle sebep edindiğinde. “Ona **توصَّل**” yani ona
ulaşmada yumuşak davrandı. Utbe ve Mikdâm hadîsinde: ikisi Müslüman olmuşlardı; müşriklerle
**فَتَوَصَّلا** ettiler, ta ki Ubeyde b. el-Hâris’e çıktılar; yani onlara kendilerinin onlarla beraber olduğunu
gösterdiler, ta ki Müslümanlara çıktılar; ve **توصَّلا** “**توسَّلا** ve **تقرَّبا**” mânâsınadır.

**الوَصْل**: **الهجران**’ın zıddı. **التَّواصُل**: **التَّصارُم**’un zıddı. Hadîste: “Kim ömrünün uzamasını
isterse rahmini **فَلْيَصِلْ** etsin.” Hadîste **صِلة الرَّحِم** zikri tekrar etmiştir. İbnü’l-Esîr dedi ki:
Bu, nesep ve sıhrî yakınlardan olan akrabalara ihsanın kinayesidir; onlara şefkat, onlara yumuşaklık,
hallerini gözetmek; uzak olsalar yahut kötülük etseler bile. **قَطْع الرَّحِم** bunun hepsinin zıddıdır.
“Rahmini **وَصَل** eder, onu **وَصْلاً** ve **صِلةً** (olarak) **يَصِلُها**” denir; ondaki **الهاء**,
hazfedilmiş **الواو**’dan bedeldir; sanki onlara ihsanla, kendisiyle aralarındaki akrabalık ve sıhriyet
alâkasını **وَصَل** etmiştir. Câbir hadîsinde: benden bir deve satın aldı ve bana altından bir **وَصْلاً**
verdi; yani bir **صِلةً** ve hibe; sanki onunla geçiminde birleşip tutunduğu yahut vesile edindiği şeydir.
Onu **وَصَله**: ona mal verdiğinde. **الصِّلة**: ödül ve bağış. **الوَصْل**: elbise ve mestin birleştirilmesi.
“Bu, bunun **وَصْل**’üdür” denir: yani onun benzeridir.

**المَوْصِل**: ipten birleştirilen şey. İbn Sîde: **المَوْصِل** ipin ipteki düğüm yeridir.

İki adam **بِفِعال** ile anılırken, ikisinden biri ölmüşse: “şunu yaptı” denir; “diri ölüye **يُوصَل** olunmaz.”
Ve onun **بِوَصِيل**’i yoktur: yani ona tâbi olmaz; Ganavî dedi:
كمَلْقَى عِقالٍ أَو كمَهْلِك سالِمٍ،
ولسْتَ لِمَيْتٍ هالك بِوَصِيلِ
Şöyle de rivayet edilir:
وليس لِحَيٍّ هالِك بِوَصِيل
Bu, Mütenahhil el-Hüzelî’nin sözünün mânâsıdır:
ليسَ لِمَيْتٍ بِوَصِيلٍ، وقد
عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ
Bir adam için bedduadır; yani bu diri bu ölüye **وُصِل** olunmasın; yani onunla beraber ölmesin ve ölüye
bağlanmasın. Sonra dedi ki: onda ölümden bir uç asılmıştır; yani ölecek ve ona birleşecektir. Dedi ki:
Bu, İbnü’s-Sikkît’in sözüdür. İbn Sîde dedi ki: Bana göre mânâsı beddua üzere değildir; ancak şunu ister:
diri olduğu müddetçe ölüye **بِوَصِيلٍ** değildir; bununla beraber onda **طَرَف المَوْصِل** asılmıştır; yani
mutlaka ölecek ve ona birleşecektir; şimdi diri olsa bile. Bâhilî dedi ki: Ölü ayrıldı; diri ona
**يُواصِله** olmaz; diride, ölünün ulaştığı şeye onu ulaştıran sebep asılmıştır. İbnü’l-A‘râbî okudu:
إِنْ وَصَلْت الكِتابَ صِرْتَ إِلى اللهِ،
ومَن يُلْفَ واصِلاً فهو مُودِي
Ebû’l-Abbâs dedi ki: kabirlerin levhasını kasteder; oyulur ve onda ölü için bir yer bırakılır
(* “موضع للميت” sözü: herhalde ölünün adı için bir yer); beyaz bırakılır; insan ölünce o yer onun adıyla
**وُصِل** edilir.

**الأَوْصال**: eklemler. Onun, صلى الله عليه وسلم, vasfında: **فَعْمَ الأَوْصالِ** idi; yani uzuvları dolu idi;
tekili **وِصْل**.

**المَوْصِل**: **المَفْصِل**. Devenin **مَوْصِل**’i: sağrı ile uyluk arasıdır; Ebû’n-Necm dedi:
ترى يَبِيسَ الماءِ دون المَوْصِلِ
منه بِعجْزٍ، كصَفاةِ الجَيْحَلِ
**الجَيْحَل**: iri sert kaya. **الوِصْلانِ**: sağrı ve uyluk; denildi ki: sırtın tabakası. **الوِصْل** ve
**الوُصْل**: her biri tek başına olan, kırılmayan, başkasıyla karıştırılmayan ve başkası kendisiyle
birleştirilmeyen her kemik; o **الكَِسْرُ** ve **الجَِدْلُ**’dür, **بالدال**; çoğulu **أَوْصال** ve **جُدُول**.
Denildi ki: **الأَوْصال** kemiklerin birleşik yeridir; hepsi **الوَصْل**’dendir.

“Bu adam bunun **وَصِيلُ**’idir” denir: yani onun benzeridir. **الوَصِيل**: Yemen bürdeleri; tekili **وَصِيلة**.
Hadîste: Kâbe’yi tam bir örtüyle ilk örten **تُبَّعٌ**’dır; onu önce **الأَنْطاعَ** ile örttü, sonra
**الوَصائل** ile örttü; yani Yemen **حِبَر**’leri. Amr hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: “Senin işini
**بِوَذائله** ile yamamayı ve onu **بوَصائله** ile birleştirmeyi sürdürdüm.” Kuteybî: **الوَصائل** Yemen
elbiselerdir; denildi ki: Yemenî kırmızı çizgili elbiselerdir; bunu, onu sağlamlaştırmasına misal yaptı.
Ve caizdir ki **الوَصائل** ile sert parçaları kastetmiş olsun. **الوَذِيلة** gümüşten bir parçadır; aynaya da
**الوَذيلةُ** ve **العِنَاسُ** ve **المَذِيَّةُ** denir. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الوَصائل** ile, şeyin kendisiyle
birleştirildiği şeyi kastetti; der ki: işini, kendisiyle birleştirilmesi gereken ve onsuz olunmayan işlerle
idare etmeyi sürdürdüm; yahut işini süsledi ve güzelleştirdi; sanki ona **الوَصائل** giydirdi.

Onun عز وجل sözü: “Allah ne **بَحِيرةٍ** ne **سائبةٍ** ne de **وَصِيلةٍ** kıldı.” Müfessirler dedi ki:
**الوَصِيلةُ** koyunda özel idi: koyun dişi doğurursa onlarındı; erkek doğurursa onu ilâhlarına yaparlardı.
Erkek ve dişi doğurursa “kardeşini **وَصَلَتْ**” dediler; böylece erkeği ilâhlarına kesmezlerdi. Câhiliyede
olan **الوَصِيلة**: on karın arasında birleştiren dişi devedir; ve o, yedi karın doğuran koyundandır; ikişer
ikişer dişi keçi yavrusu doğurur; yedincide bir dişi yavru doğurursa “kardeşini **وَصَلتْ**” denir; böylece
annenin sütünü kadınlar değil yalnız erkekler içer; ve **السائبة** gibi olur. Ebû ‘Arfe ve başkaları dedi ki:
Koyundan **الوَصِيلة**: koyun altı karın doğurunca bakarlardı; yedinci erkekse kesilir, erkekler ve kadınlar
yerdi; dişiyse sürüde bırakılırdı; dişi ve erkekse “kardeşini **وَصَلتْ**” dediler; böylece kesilmezdi ve eti
(* “وكان لحمها” sözü bir nüshada: sütü) kadınlara haram olurdu. **الصحاح**’ta: Câhiliyede olan **الوَصِيلةُ**
yedi karın doğuran koyundur; ikişer ikişer dişi yavru; sekizincide bir oğlak ve bir dişi yavru doğurursa
“kardeşini **وَصَلَتْ**” dediler; onun hatırı için kardeşini kesmezler ve sütünü kadınlar içmezdi; erkekler için
olurdu; ve **السائبة** gibi olurdu. Şâfiî’den rivayet edildi: dedi ki: **الوَصِيلة** karınlar doğuran koyundur;
kendileri için vakitledikleri karınlardan sonra bir son doğurursa “kardeşini **وَصَلتْ**” denir. Bazıları
arttırdı: beş karın doğurur; her karında ikişer ikişer dişi yavru; “bu bir **وُصْلةٌ**’dir; her karın sahibini
onunla beraber bir kardeşe **تَصِلُ** eder” denir. Bazıları arttırdı da dedi ki: onu üç karında **يَصِلونها** ederler,
beşte **يُوصِلونها** ederler, yedide de. **الوَصِيلةُ**: geniş uzak arazi; sanki başka birine **وُصِلَتْ** edilmiştir;
“uzak bir **وَصِيلة** kestik” denir. İbn Mes‘ûd’dan rivayet edildi: dedi ki: “**الوَصِيلة**’de olduğunda
binitine payını ver.” Burada **الوَصِيلة** ile uzak araziyi kastetmedi; ancak otlu bir araziyi kastetti ki
otlu başka bir araziye birleşir. Dedi ki: birincide Lebîd şöyle der:
ولقد قَطَعْت وَصِيلةً مَجْرُودةً،
يَبْكي الصَّدَى فيها لِشَجْوِ البُومِ
**الوَصِيلة**: imar ve bolluktur; bununla adlandırıldı
(* “سميت بذلك إلخ” sözü: **المحكم** ibaresi: birleşmesine ve insanların onda birleşmesine nisbetle böyle
adlandırıldı; **الوصائل** Yemenî beyaz-kırmızı çizgili elbiselerdir, buna benzetme üzere; tekili **وصيلة**’dir)
tekili **وَصِيلة**’dir. **وحَرْفُ الوَصْل**: **الرَّوِيِّ**’den sonra olan harftir; iki kısımdır: birincisi,
ondan sonra **خروج** olan; şu sözü gibi:
عفَتِ الدِّيارُ مَحَلُّها فَمُقامُها
İkincisi, ondan sonra **خروجٌ** olmamasıdır; şu sözü gibi:
أَلا طالَ هذا الليلُ وازْوَرَّ جانِبُهْ،
وأَرَّقَني أَن لا حَليلٌ أُلاعِبُهْ
Ahfeş dedi ki: **الرَّوِيِّ**’den sonra **الوَصْل** lâzım olur; ve ancak **ياءً** yahut **واواً** yahut
**أَلِفاً** olur; bunların her biri **الشعر المُطْلَق**’ta sâkindir. Dedi ki: **الوَصْل** ayrıca **هاءً الإِضْمار**
da olur; o da **حَمْزة** ve benzerindeki **هاءُ التأْنيث**’tir; ve müzekker ve müennes için olan **هاء**,
harekeli de olsa sâkin de olsa; **غُلامِه** ve **غُلامِها** gibi. Ve hareketi açıklamakla açıklanan **الهاء**;
**عَلَيَّهْ** ve **عَمَّهْ** ve **اقْضِهِ** ve **ادْعُهُ** gibi; **عَلَيَّ** ve **عَمَّ** ve **اقْضِ** ve **ادْعُ**
demek ister; harflerin harekesi onunla açıklansın diye **الهاء** sokulmuştur. İbn Cinnî dedi ki: Ahfeş’in
“**الرَّوِيِّ**’den sonra **الوَصْل** lâzım olur” sözüyle kastı, her **رَويّ** ile mutlaka **الوَصْل**’ün
gelmesi değildir; görmez misin ki ‘Accâc’ın sözü:
قد جَبَر الدِّينَ الإِلَهُ فجَبَرْ
onda **وَصْل** yoktur. Ve başkasının sözü:
يا صاحِبَيَّ فَدَتْ نفْسي نُفوسَكما،
وحيْثُما كُنْتُما لاقَيْتُما رَشَدَا
onda ise yalnız **وَصْل** vardır. Fakat Ahfeş ancak şunu ister: **الرَّوِيّ**’den sonra gelmesi caiz olan
şeylerdendir; gelirse lâzım olur, onsuz olunmaz. Sözü icmâl etti, hâlbuki tafsilini düşünür.
İbn Cinnî onu **وُصُول** üzerine cem etti; kıyası, cem edilmemesidir. **الصِّلةُ**: **الرَّوِيّ**’den sonra olan
harf olan **الوَصْل** gibidir; onunla **وَصَل** etti. **ليلة الوَصْل**: ayın son gecesidir; öteki aya
birleşmesinden dolayı.

**المَوْصِل**: Irak ile Cezîre arasında bir arazidir; **التهذيب**’de: **مَوْصِل** bilinen bir **كُورة**’dir.
Şairin sözü:
وبَصْرَة الأَزْدِ مِنَّا، والعِراقُ لنا،
والمَوْصِلانِ، ومِنَّا المِصْرُ والحَرَمُ
**المَوْصِل** ve Cezîre’yi kasteder.

**المَوْصولُ**: siyah ve kırmızı, **الدَّبْر** şekli üzere bir hayvandır; insanları sokar. Hayvanlardan
**المَوْصول**: babasından başka bir erkeğin annesine aşmadığı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve okudu:
هذا فَصِيلٌ ليس بالمَوْصولِ،
لكِنْ لِفَحْلٍ طرقة فَحِيلِ
**وَاصِل**: bir adam adıdır; çoğulu **أَواصِل**; iki **الواو**’nun birleşmesinden hoşlanmama sebebiyle
**الواو**’yu **همزة**’ye çevirerek. **مَوْصول**: bir adam adıdır; İbnü’l-A‘râbî okudu:
أَغَرَّكَ، يا مَوْصولُ، منها ثُمالةٌ،
وبَقْلٌ بأَكْنافِ الغَرِيفِ تُؤانُ؟
**تُؤانُ** demek istedi; bedel yaptı.

**اليَأْصُول**: **الأَصْلُ**. Ebû Vecze dedi:
يَهُزُّ رَوْقَيْ رِماليٍّ كأَنَّهما
عُودَا مَدَاوِسَ يَأْصولٌ ويأْصولُ
**أَصْلٌ** ve **أَصْلٌ** demek ister.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ص ل * * وَصَلْتَ * الشيء من باب وعد و * صِلَةً * أيضا و * وَصَلَ * إليه يصل * وُصُولا * أي بلغ و * وَصَل * بمعنى * اتَّصَلَ * أي دعا دعوى الجاهلية وهو أن يقول يا لفلان قال الله تعالى ﴿إلا الذين يَصلون إلى قوم﴾ أي يتصلون و * الوَصْل * ضد الهجران والوصل أيضا وصل الثوب والخف وبينهما * وُصلةٌ * أي اتصال وذريعة وكل شيء اتصل بشيء فما بينهما وصلة والجمع * وُصَل * و * الأَوْصَال * المفاصل و * الوصِيلة * التي كانت في الجاهلية هي الشاة تلد سبعة أبطن عناقين عناقين فإن ولدت في الثامنة جديا ذبحوه لآلهتهم وإن ولدت جديا وعناقا قالوا وصلت أخاها فلا يذبحون أخاها من أجلها ولا تشرب لبنها النساء وكان للرجال وجرت مجرى السائبة وفي الحديث ﴿لعن الله * الوَاصِلةَ * و * المُسْتَوْصلَة *﴾ فالواصلة التي تصل الشعر والمستوصلة التي يُفعل بها ذلك و * تَوَصَّلَ * إليه أي تلطف في الوصول إليه و * التَّوَاصُل * ضد التصارم و * وصَّله تَوْصِيلا * إذا أكثر من الوصل و * وَاصَلَه مُوَاصَلَةً * و * وِصَالا * ومنه * المُوَاصَلَة * في الصوم و * المُوْصِلُ * بلد

##### Türkçe

* و ص ل * **وَصَلْتَ** şeyi, **وعد** bâbından (çekiminden); ayrıca **صِلَةً** (olarak da). Ve **وَصَلَ** ona, **يصل** **وُصُولا**; yani ulaştı. Ve **وَصَل** mânâsında **اتَّصَلَ**; yani câhiliye davasını (iddiasını) ileri sürdü; o da şudur: “Ey falanın (yardımı)!” demesidir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إلا الذين **يَصلون** إلى قوم﴾ yani (onlar) bir kavme bağlanırlar/katılırlar. Ve **الوَصْل** terk edişin (ayrılığın) zıddıdır. Ve **الوصل** ayrıca elbisenin ve mestin birleştirilmesidir; ikisi arasında **وُصلةٌ** vardır; yani bağlantı ve vesile. Ve her şey bir şeye bağlanırsa, ikisi arasındaki şey **وصلة**’dir. Çoğulu **وُصَل** ve **الأَوْصَال**’dır. **الأَوْصَال** eklemler (mafsallar)dır. Ve **الوصِيلة**: câhiliyede olan (şey)dir; o, bir koyundur; yedi batın doğurur, ikişer ikişer dişi keçi yavruları (doğurur). Sekizincide bir erkek oğlak doğurursa onu ilâhları için keserlerdi. Eğer bir erkek oğlak ve bir dişi keçi yavrusu doğurursa “kardeşini **وصلت** (birleştirdi)” derlerdi; onun yüzünden kardeşini kesmezlerdi; kadınlar da onun sütünü içmezdi. Erkeklere mahsus olurdu ve **السائبة**’nin gidişatı üzere cereyan ederdi. Hadiste: ﴿Allah **الوَاصِلةَ**’ye ve **المُسْتَوْصلَة**’ye lânet etti﴾; **الواصلة** saç(ı) birleştiren (ekleyen)dir; **المستوصلة** ise kendisine bu yapılan (kimsedir). Ve **تَوَصَّلَ** ona; yani ona ulaşmada yumuşak davrandı (incelik gösterdi). Ve **التَّوَاصُل** kopuşmanın zıddıdır. Ve **وصَّله تَوْصِيلا**: eğer birleştirmeyi çok yaptıysa. Ve **وَاصَلَه مُوَاصَلَةً** ve **وِصَالا**. Ondandır: oruçta **المُوَاصَلَة**. Ve **المُوْصِلُ** bir beldedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| ( * ! وَصَلَ الشَّيْءَ بِالشَّيْءِ ) * ! يَصِلُهُ | ( * ! وَصْلاً * ! وَصِلَةً ، بِالكَسْرِ والضَّمّ ) ، | الأَخِيْرَة عَنْ ابْنِ جِنِّي ، قَالَ ابْنُ | سِيْدَه : لاَ أَدْرِي أَمُطَّرِدٌ هُوَ أَمْ غَيْرُ | مُطَّرِدٍ ، قَالَ : وَأَظُنُّهُ مُطَّرِدًا كَأَنَّهمْ | يَجْعَلُونَ الضَّمَّةَ مُشْعِرَةً بأن المَحْذوفَ إِنَّمَا هِيَ الفَاءُ الَّتِي هِيَ | الواوُ ، وَقَالَ أَبُو عَلِيٍّ : الضَّمَّةُ في | * ! الصُّلَّة ضَمَةُ الواوِ المَحْذُوْفَة مِنَ | الوُصْلَة ، والحَذْفُ والنَّقْلُ في الضَّمَّة | شَاذٌّ كَشُذُوذِ حَذْفِ الواوِ فِي يَجُدُ . | ( * ! وَوَصَّلَهُ ) * ! تَوْصِيْلاً : ( لَأَمَهُ ) ، وَهُوَ | ضِدُّ فَصَّلَهُ ، وَفِي التَّنْزِيْلِ العَزِيْز : | ! 2 \< ولقد * ! وصلنا لهم القول > 2 ! . أَيْ : | وَصَّلْنا ذِكْرَ الأَنْبِياءِ وَأَقاصِيْصَ مَنْ | مَضَى بَعْضَها بِبَعْضٍ لَعَلَّهُمْ يَعْتَبِرُونَ . |

| وَيُقَالُ : * ! وَصَّلَ الحِبَالَ وَغَيْرَها | * ! تَوْصِيْلاً : * ! وَصَلَ بَعْضَها بِبَعْضٍ . | | ( و ) قَالَ الفَرّاءُ : ( * ! وَصِلَكَ اللهُ ، | بِالكَسْرِ ، لُغَةٌ ) في الفَتْحِ . ( و ) وَصَلَ | ( الشَّيْءَ ( و ) وَصَلَ ( إِلَيْهِ ) يَصِلُ | ( * ! وُصُولاً * ! وَوُصْلَةً ) ، بِضَمِّهِما ، | ( * ! وَصِلَةً ) ، بِالكَسْر : ( بَلَغَهُ وَانْتَهى | إِلَيْهِ ) . | | * ! وَوَصَلَهُ إِلَيْهِ ( * ! وَأَوْصَلَهُ ) : أَنْهاهُ إِلَيْهِ | وَأَبْلَغَهُ إِيَّاه . | | ( * ! وَاتَّصَلَ ) الشَّيْءُ بِالشَّيْءِ : ( لَمْ | يَنْقَطِع ) ، قَالَ شَيْخُنَا : وَقَعَ في | مُصَنَّفاتِ الصَّرْفِ أَنَّهُ يُقَالُ * ! ايْتَصَلَ ، | بِإِبْدَالِ التّاءِ الأُوْلَى يَاءً ، وَاسْتَدَلُّوا | بِبَيْتٍ قد يقال إنه مَصْنوعٌ ، قال | الشَّيْخُ أَبُو حَيَّان : وَهذا عِنْدِي لَيْسَ | كما ذَهَبوا إليه ، بل الياءُ المُنْقَلِبَةُ عن | الواوِ المُنْقَلِبَةِ عَنْهَا التّاءُ عَلَى أَقَلِّ | اللُّغَتَيْنِ في اتَّعَدَ ، وَأَطَالَ فِي | تَوْجِيهِه ، انْتَهَى . | | قُلْتُ : والبَيْتُ الَّذِي أَشَارَ إِلَيْهِ هُوَ مَا | أَنْشَدَهُ ابْنُ جِنِّي : | % ( * قَامَ بِهَا يُنْشِدُ كُلُّ مُنْشِدِ * % ) % | % ( * * ! وَايْتَصَلَتْ بِمِثْلِ ضَوْءِ الفَرْقَدِ * % ) % | قَالَ : إِنَّمَا أَرَادَ * ! اتَّصَلَتْ فَأَبْدَلَ مِنَ | التَّاءِ الأُوْلَى يَاءً كَرَاهَةً لِلْتَّشْدِيْد . | | ( و ) فِي الحدِيْثِ :   لَعَنَ اللهُ | ( * ! الواصِلَة ) * ! والمُسْتَوْصِلَة   ، | فالواصِلَةُ : ( المَرْأَةُ * ! تَصِلُ شَعَرَها | بِشَعَرِ غَيْرِها ، والمُسْتَوْصِلَةُ : الطَالِبَةُ | لِذلِكَ ) وَهِيَ الَّتِي يُفْعَلُ بِهَا ذلِكَ . | وَرُوِي في حَدِيْثٍ آخَرَ :   أَيُّمَا امْرَأَةٍ | * ! وَصَلَتْ شَعَرَها بِشَعَرِ غَيْرِها كَانَ | زُورًا   ، قَالَ أَبُو عُبَيْدَ : وَقَدْ | رَخَّصَت الفُقَهَاءُ في القَرامِل وَكُلِّ | شَيْءٍ * ! وُصِلَ بِهِ الشَّعَر ، وَمَا لَمْ يَكُنِ | * ! الوَصْلُ شَعَرًا فَلاَ بَأْسَ بِهِ . | وَرُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ : | لَيْسَتِ الوَاصِلَةُ بِالَّتِي تَعْنُونَ ، وَلاَ | بَأْسَ أَنْ تَعْرَى المَرْأَةُ عَنِ الشَّعَرِ ، |

| * ! فَتَصِل قَرْنًا مِنْ قُرُونِهَا بِصُوفٍ أَسْوَدَ ، | وَإِنَّمَا الواصِلَةُ الَّتِي تَكُونُ بَغِيًّا في | شَبِيْبَتِها فَإِذا أَسَنَّتْ وَصَلَتْها بِالقِيادَةِ ، | قَالَ ابْنُ الأَثِيْرِ : قَالَ أَحْمَدُ بْنُ | حَنْبَل : لَمَّا ذُكِرَ ذلِكَ لَهُ : مَا سَمِعْتُ | بِأَعْجَبَ مِنْ ذلِكَ . | ( * ! ووَصَلَهُ * ! وَصْلاً * ! وَصِلَةً ، * ! وَوَاصَلَهُ | * ! مُوَاصَلَةً * ! وَوِصَالاً ، كِلاَهُمَا يَكُونُ في | عَفافِ الحُبِّ وَدَعارَتِهِ ) ، وَكَذلِكَ | وَصَلَ حَبْلَهُ وَصْلاً وَصِلَةً ، قَالَ أَبُو | ذُؤَيْبٍ : | % ( فَإِنْ * ! وَصَلَتْ حَبْلَ الصَّفاءِ فَدُمْ لَها % | وَإِنْ صَرَمَتْهُ فَانْصَرِفْ عَنْ تَجامُلِ ) % | * ! وَوَاصَلَ حَبْلَها * ! كَوَصَلَه . | ( * ! والوُصْلَةُ ، بِالضَّمِّ : * ! الاتِّصَالُ : وَمَا | * ! اتَّصَلَ بِالشَّيْءِ ، ( و ) قَالَ اللَّيْثُ : ( كُلُّ | مَا اتَّصَلَ بِشَيْءٍ فَما بَيْنَهُما * ! وُصْلَةٌ ، ج ) | * ! وُصَلٌ ، ( كَصُرَدٍ ) . | | ( * ! والمَوْصِلُ ) ، كَمَجْلِسٍ : مَا * ! يُوْصَلُ | مِنَ الحَبْلِ ، وَقَالَ ابْنُ سِيْدَه : هُوَ | ( مَعْقَدُ الحَبْلِ في الحَبْلِ ) . | | ( * ! والأَوْصَالُ : المَفاصِلُ ) ، وَمِنْهُ | الحَدِيْثُ في صِفَتِهِ - صَلَّى اللهُ تَعَالَى | عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - أَنَّهُ :   كَانَ فَعْمَ | * ! الأَوْصَالِ   أَيْ : مُمْتَلِئَ الأَعْضَاءِ . | | ( أو ) هِيَ ( مُجْتَمَعُ العِظَامِ . و ) قِيْلَ | الأَوْصَالُ : ( جَمْعُ وُِصْلٍ ، بِالكَسرِ | والضَّمِّ ، لِكُلِّ عَظْمٍ ) عَلَى حِدَةٍ ، ( لاَ | يُكْسَرُ وَلاَ يَخْتَلِطُ بِغَيرِهِ ) وَلاَ يُوْصَلُ | بِهِ غَيْرُهُ ، وَهُوَ الكَسْرُ والجَدْلُ ، | بِالدَّالِ ، وَشَاهِدِ * ! الوِصْلِ ، بِالكَسْرِ ، | قَوْلُ ذِي الرُّمَّة : | % ( إِذَا ابْنُ أَبِي مُوسَى بِلالاً بَلَغْتِهِ % | فَقَامَ بِفَأْسٍ بَيْنَ * ! وِصْلَيْكِ جَازِرُ ) % | | ( و ) قَوْلُهُ تَعَالَى : ! 2 \< ولا * ! وصيلة > 2 ! | قَالَ المُفَسِّرُون : ( * ! الوَصَيْلَةُ ) الَّتِي كَانَتْ | في الجَاهِلِيَّةِ ( النّاقَةُ الَّتِي وَصَلَتْ بَيْنَ | عَشَرَةِ أَبْطُن ، و ) في الصِّحاحِ : | الوَصِيْلَةُ ( مِنَ الشَّاءِ الَّتِي وَصَلَتْ سَبْعَةَ | أَبْطُنٍ عَناقَيْنِ عَناقَيْنِ فَإِنْ وَلَدَتْ في | السَّابِعَةِ ) ، وَنَصُّ الصِّحَاحِ في الثّامِنَة ، |

| ( عَناقًا وَجَدْيًا قِيْلَ * ! وَصَلَتْ أَخاها ، فَلاَ ) | يَذْبَحُونَ أَخَاها مِنْ أَجْلِهَا ، وَلاَ ( يَشْرَبُ | لَبَنَ الأُمِّ إِلاَّ الرِّجَالُ دُونَ النِّسَاءِ وَتَجْرِي | مَجْرَى السَّائِبَةِ ) . وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ : كَانُوا | إِذا وَلَدَتْ سِتَّةَ أَبْطُنٍ عَناقَيْنِ عَناقَيْنِ | وَوَلَدَتْ في السَّابِعِ عَناقًا وَجَدْيًا | قَالُوا : وَصَلَتْ أَخَاها فَأَحَلُّوا لَبَنَهَا | لِلْرِّجَالِ وَحَرَّمُوهُ عَلَى النِّسَاءِ . ( أو | الوَصِيْلَةُ ) كَانَتْ في ( الشّاة خَاصَّةً ، | كَانَتْ إِذَا وَلَدَت الأُنْثَى فَهِيَ لَهُمْ ، | وَإِذَا وَلَدَت ذَكَرًا جَعَلُوهُ لِآلِهَتِهِمْ ، | وَإِنْ وَلَدَتْ ذَكَرًا وَأُنْثَى قَالُوا : وَصَلَتْ | أَخَاهَا فَلَمْ يَذْبَحُوا الذَّكَرَ لِآلِهَتِهِمْ ) . | وَقَالَ ابْنُ عَرَفَةَ : كَانُوا إِذا وَلَدَت | الشَّاةُ سِتَّة أَبْطُنٍ نَظَرُوا ، فَإِنْ كَانَ | السَّابِعُ ذَكَرًا ذُبِحَ وَأَكَلَ مِنْهُ الرِّجَالُ | والنِّساءُ ، وَإِنْ كَانَتْ أُنْثَى تُرِكَتْ في | الغَنَم ، وَإِنْ كَانَ ذَكَرًا وَأُنْثَى قَالُوا : | وَصَلَتْ أَخَاهَا وَلَمْ يُذْبَحْ ، وَكَان | لَحْمُها حَرامًا عَلى النِّساء . ( أَوْ هِيَ | شَاةٌ تَلِدُ ذَكَرًا ثُمَّ أُنْثَى * ! فَتَصِلُ أَخَاهَا فَلاَ | يَذْبَحُونَ أَخَاها مِنْ أَجْلِها ، وَإِذا | وَلَدَتْ ذَكَرًا قَالُوا : هذا قُرْبانٌ | لِآلِهَتِنا ) . وَرُوِيَ عَنِ الشَّافِعِيِّ قَالَ : | * ! الوَصِيْلَةُ : الشاةُ تُنْتَجُ الأَبْطُنَ ، فَإِذا | وَلَدَتْ آخَرَ بَعْدَ الأَبْطُنِ الَّتِي وَقَّتُوا لَهَا | قِيْلَ : وَصَلَتْ أَخَاهَا ؛ وَزَادَ بَعْضُهُم : | تُنْتَجُ الأَبْطُن الخَمْسَة عَناقَيْن عَناقَيْن | في بَطْنٍ فَيُقَالُ : هذِهِ * ! وَصِيْلَةٌ تَصِلُ | كُلَّ ذِيْ بَطْنٍ بِأَخٍ لَهُ مَعَه . وَزَادَ | بَعْضُهُم فَقَالَ : قَدْ * ! يَصِلُونَها في ثَلاثَةِ | أَبْطُنٍ * ! وَيُوْصِلُونَها في خَمْسَةٍ وَفِي | سَبْعَة . | | ( و ) الوَصِيْلَةُ : ( العِمارَةُ | والخِصْبُ ) ، وَاتِّصَالُ الكَلَإِ . | | ( و ) الوَصِيْلَةُ : ( ثَوْبٌ ) أَحْمَرُ | ( مُخَطَّطٌ يَمانٍ ) ، والجَمْعُ * ! الوَصَائِلُ ، | وَمِنْهُ الحَدِيْثُ :
  أَوَّلُ مَنْ كَسَا الكَعْبَةَ | كُسْوَةً كَامِلَةً تُبَّعٌ ، كَسَاهَا الأَنْطاعَ ثُمَّ | كَساهَا الوَصائِلَ   . وَقَالَ الذُّبْيانِيُّ : | % ( وَيَقْذِفْنَ بِالأَفْلاَءِ فِي كُلِّ مَنْزِلٍ % | تَشَحَّطُ فِي أَسْلاَئِهَا * ! كَالْوَصَائِلِ ) % |

| وَهِيَ بُرُودٌ حُمْرٌ فِيْها خُطوطٌ | خُضْرٌ . | | ( و ) الوَصِيْلَةُ : ( الرُّفْقَةُ ) في السَّفَرِ . | | ( و ) الوَصِيْلَةُ : ( السَّيْفُ ) ، كَأَنَّهُ شُبِّهَ | بِالبُرْدِ المُخَطَّط . | | ( و ) الوَصِيْلَةُ : ( كُبَّةُ الغَزْلِ ) . | | ( و ) الوَصِيْلَةُ : ( الأَرْضُ الواسِعَةُ ) | البَعِيْدَةُ كَأَنَّهَا * ! وُصِلَتْ بِأُخْرَى ، قَالَ | لَبِيْدٌ : | % ( وَلَقَدْ قَطَعْتُ وَصِيْلَةً مَجْرُودَةً % | يَبْكِي الصَّدَى فِيْهَا لِشَجْوِ البُومِ ) % | ( وَلَيْلَةُ الوَصْلِ : آخِرُ لَيَالِي الشَّهْرِ ) | * ! لاتِّصَالِها بِالشَّهْرِ الآخَرِ . | | ( و ) مِنَ المَجاز : ( حَرْفُ الوَصْلِ ) | هُوَ ( الَّذِي بَعْدَ الرَّوِيِّ ، سُمِّيَ ) بِهِ | ( لِأَنَّهُ * ! وَصَلَ حَرَكَة حَرْفِ الرَّوِيِّ ) ، | وهذِهِ الحَرَكات إِذا * ! اتَّصَلَتْ | وَاسْتَطالَتْ نَشَأَتْ عَنْهَا حُرُوف المَدِّ | واللِّيْنِ ، وَيَكُونُ الوَصْلُ في | اصْطِلاَحِهِم بِأَرْبَعَةِ أَحْرُفٍ ، وَهِيَ : | الأَلِفُ والواوُ والياءُ والهاءُ ، سَواكِنَ | يَتْبَعْنَ مَا قَبْلَهُنَّ ، أَيْ : حَرْفَ | الرَّوِيِّ ، فَإِذَا كَانَ مَضْمُومًا كَانَ | بَعْدَها الواوُ ، وَإِنْ كَانَ مَكْسُورًا كَانَ | بَعْدَها الياءُ ، وَإِنْ كَانَ مَفْتُوحًا كَانَ | بَعْدَها الأَلِفُ ، والهاءُ سَاكِنَةٌ | وَمُتَحَرِّكَةٌ . فَالأَلِفُ نَحْوَ قَوْلِ جَرِيرٍ : | % ( أَقِلِّي اللَّوْمَ عَاذِلَ والعِتابَا % | وَقُولِي إِنْ أَصَبْتُ لَقَدْ أَصَابَا ) % | والواو ( كَقَوْلِهِ ) أَيْضًا : | % ( مَتَى كَانَ الخِيامُ بِذِي طُلُوحٍ % | ( سُقِيْتِ الغَيْثَ أَيَّتُها الخِيامُو ) ) % | | ( و ) اليَاءُ مِثْلُ ( قَوْلِهِ ) أَيْضًا : | % ( هَيْهَاتَ مَنْزِلُنا بِنَعْفِ سُوَيْقَةٍ % | ( كَانَتْ مُبَارَكَةً مِنَ الأَيّامِي ) ) % | | ( و ) الهَاءُ سَاكِنة نَحْو ( قَوْلِهِ ) ، أَيْ : | ذِي الرُّمَّة : |

| % ( وَقَفْتُ عَلى رَبْعٍ لِمَيَّةَ نَاقَتِي % | ( فَما زِلْتُ أَبْكِي عِنْدَهُ وَأُخاطِبُهْ ) ) % | | ( و ) المُتَحَرِّكَة نَحْو ( قَوْلِهِ ) أَيْضًا : | % ( وَبَيْضَاءَ لاَ تَنْحاشُ مِنَّا وَأُمُّهَا % | ( إِذَا مَا رَأَتْنا زَالَ مِنَّا زَوِيْلُها ) ) % | يَعْنِي بَيْضَ النَّعامِ ، ( فالمِيْمُ والباءُ | واللاَّمُ رَوِيٌّ ، و ) الأَلِفُ و ( الواوُ | والياءُ والهاءُ وَصْلٌ ) . وَقَالَ | الأَخْفَشُ : يَلْزَمُ بَعْدَ الرَّوِيِّ الوَصْلُ | وَلاَ يَكُونُ إِلاَّ يَاءً أَوْ واوًا أَو أَلِفًا ، | كُلّ واحِدَةٍ مِنْهُنَّ سَاكِنَةٌ في الشِّعْرِ | المُطْلَق ، قَالَ : وَيَكُونُ الوَصْلُ أَيْضًا | هاءً ، وَذلِكَ هاءُ التَأْنِيثِ الَّتِي في | حَمْزَةَ وَنَحْوِها ، وهَاءُ الإِضْمارِ | لِلْمُذَكَّر والمُؤَنَّث مُتَحَرِّكَةً كَانَتْ أَوْ | سَاكِنَةً ، نَحْو غُلاَمِهِ وَغُلاَمِها ، والهاءُ | الَّتِي تُبَيَّنُ بِها الحَرَكَةُ ، نَحْو عَلَيَّهْ | وَعَمَّهْ وَاقْضِهْ وَادْعُهْ ، يُرِيْدُ عَلَيَّ وَعَمَّ | وَاقْضِ وَادْعُ ، فَأُدْخِلَت الهاءُ لِتُبَيَّنَ | بِهَا حَرَكَةُ الحُرُوف . قَالَ ابْنُ جِنِّي : | فَقَوْلُ الأَخْفَش : يَلْزَمُ بَعْدَ الرَّوِيِّ | الوَصْلُ ؛ لاَ يُرِيْدُ بِهِ أَنَّهُ لاَ بُدَّ مَعَ كُلِّ | رَوِيٍّ أَنْ يَتْبَعَهُ الوَصْلُ ، أَلاَ تَرَى أَنَّ | قَوْلَ العَجّاجِ : | % ( * قَدْ جَبَرَ الدِّيْنَ الإِلهُ ، فَجَبَرْ * % ) % | لاَ * ! وَصْلَ مَعَهُ ، وَأَنَّ قَوْلَ الآخَرِ : | % ( يَا صَاحِبَيَّ فَدَتَ نَفْسِي نُفُوسَكُما % | وَحَيْثُما كُنْتُما لاَ قَيْتُما رَشَدَا ) % | أَنَّ مَا فِيْهِ وَصْلٌ لاَ غَيْر ، وَلكِنَّ | الأَخْفَش إِنَّمَا يُرِيْدُ أَنَّهُ يَجُوْزُ أَنْ يَأْتِيَ | بَعْدَ الرَّوِيِّ ، فَإِذَا أَتَى لَزِمَ ، فَلَمْ يَكُنْ | مِنْهُ بُدٌّ ، فَأَجْمَلَ القَوْلَ وَهُوَ يَعْتَقِدُ | تَفْصِيْلَهُ . وَجَمَعَهُ ابْنُ جِنِّي عَلَى | وُصولٍ ، وَقِياسُهُ أَنْ لاَ يُجْمَعَ . | ( * ! والمَوْصِلُ ، كَمَجْلِسٍ : د ) ، | وَيُسَمَّى أَيْضًا أَثُوْر ، بِالمُثَلَّثَة ، وَهُوَ |

| إِلَى الجَانِبِ الغَرْبِيّ مِنْ دِجْلَةَ ، بَنَاهُ | مُحَمَّد بنِ مَرْوان إِذْ وَلِيَ الجَزِيْرَةَ في | خِلاَفَةِ أَخِيْهِ عَبْد المَلِك . | ( أو أَرْضٌ بَيْنَ العِراقِ والجَزِيْرَة ) ، | وَزَعَمَ ابنُ الأَنْبَارِيِّ أَنَّها سُمّيَتْ | بِذلِكَ ، لِأَنَّها وَصَلَتْ بَيْنَ الفُراتِ | وَدِجْلَةَ . وَفِي التَّهْذِيب : كُوْرَةٌ | مَعْرُوفَةٌ ، وَقَدْ نُسِبَ إِلَيْها جُمْلَةٌ مِنَ | المُحَدِّثِيْنَ قَدِيْمًا وَحَدِيْثًا . وَقاَلَ ابْنُ | الأَثِيْرِ : المَوْصِلُ مِنَ الجَزِيْرَة ، قِيْلَ | لَها : الجَزِيْرَةُ ؛ لِأَنَّها بَيْنَ دِجْلَةَ | والفُراتِ ، وَتُسَمَّى المَوْصِلُ الحَدِيْثَةُ ، | وَبَينَها وَبَيْنَ القَدِيْمَة فَرَاسِخُ ، ( و ) قَوْلُ | الشَّاعِر : | % ( وَبَصْرَةُ الأَزْدِ مِنَّا والعِراقُ لَنا % | و ( * ! المَوْصِلاَنِ ) وَمِنَّا المِصْرُ والحَرَمُ ) % | يُرِيْدُ ( هِيَ والجَزِيْرَةُ ) . | ( و ) قَالَ أَبُو حَاتِم : ( * ! المَوْصُولُ : | دَابَّةٌ كالدَّبْرِ ) سَوْداءُ وَحَمْرَاءُ ( تَلْسَعُ | النَّاسَ ) . | ( و ) * ! مَوْصُول : اسْمُ ( رَجُلٍ ) ، وَأَنْشَدَ | ابْنُ الأَعْرَابِيّ : | % ( أَغَرَّكَ يَا مَوْصُولُ مِنْهَا ثُمَالَةٌ % | وَبَقْلٌ بِأَكْنَافِ الغَرِيْفِ تُؤَانُ ) % | أَرَادَ :   تُؤَامُ   فَأَبْدَلَ . | | ( و ) أَبو مَرْوانَ ( إِسْماعِيْلُ بنُ | * ! مُوَصَّلِ ) بنِ إِسْماعِيْلَ بنِ سُلَيْمَانَ | اليَحْصَبِيُّ ( كَمُعَظَّمٍ ) ، وَضَبَطَهُ | الحَافِظ كَمُحَدِّث : ( مُحَدِّثٌ ) ذَكَرَهُ | ابْنُ يُونُس . | | ( * ! وَوَصِيْلُكَ : مَنْ يَدْخُلُ وَيَخْرُجُ | مَعَكَ ) . وفي الأَساسِ : * ! وَصِيْلُ | الرَّجُلِ : * ! مُوَاصِلُهُ الَّذِي لاَ يَكَادُ | يُفارِقُهُ . | | ( * ! وَتَصِلُ ) ، كَتَعِدُ : ( بِئْرٌ بِبِلاَدِ | هُذَيْلٍ ) . | | ( * ! وَوَاصِلٌ : اسْمُ ) رَجُلٍ ، وَجَمْعُهُ | * ! أَوَاصِلُ ، تُقْلَبُ الواوُ هَمْزَةً كَرَاهَةَ | اجْتِماعِ الواوَيْنِ . | | ( * ! ووَاصِلَةُ بنُ جَنابٍ ) القُرَشِيُّ : | ( صَحابِيُّ ، أَو الصّوابُ واثِلَةُ بنُ | الخَطّابِ ) الَّذِي تَقَدَّمَ ذِكْره صَحَّفَهُ |

| بَعْضُهُم فَإِنَّ صَاحِبَهُ هُوَ مُجاهِدُ بنُ فَرْقَد | المَذْكُور ، والمَتْن وَاحِد . | | ( وَأَبُو الوَصْلِ : صَحابِيٌّ ) ، حَدِيْثُهُ | عِنْدَ أَوْلاَدِهِ ، ذَكَرَهُ ابْنُ مَنْدَه في | تارِيْخِهِ وَلَم يَذْكُرْهُ في كِتَاب الصَّحابَةِ . | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | * ! تَوَصَّلَ إِلَيْهِ : تَلَطَّف حَتَّى انْتَهَى إِلَيْهِ | وَبَلَغَهُ ، قَالَ أَبُو ذُؤَيْب : | % ( * ! تَوَصَّلُ بِالرُّكْبانِ حِينًا وَتُؤْلِفُ الجِوارَ % | وَيُغْشِيها الأَمَانَ رِبابُهَا ) % | وَسَبَبٌ وَاصِلٌ ، أَيْ : مَوْصُولٌ ، | كَماءٍ دَافِقٍ . | | وَكَانَ اسْمُ نَبْلِهِ - عَلَيْهِ أَفْضَلُ الصَّلاَةِ | وَالسَّلاَم - * ! المُوتَصِلَةُ ، سُمِّيَتْ بِهَا | تَفَاؤُلاً * ! بِوُصُولِهَا إِلَى العَدُوِّ ، وَهِيَ لُغَةُ | قُرَيْشٍ ، فَإِنَّها لاَ تُدْغِم هذِهِ الواوَ | وَأَشْبَاهَها في التّاءِ فَتَقُولُ : * ! مُوتَصِلٌ | وَمُوتَفِقٌ وَمُوتَعِدٌ ، وَغَيْرُهُم يُدْغِمُ | فَيَقُولُ : * ! مُتَّصِلٌ وَمُتَّفِقٌ وَمُتَّعِدٌ . | * ! وَوَصَلَ * ! وَاتَّصَلَ : دَعا دَعْوَى | الجَاهِلِيَّة بِأَنْ يَقُولَ : يَا آلَ فُلاَنٍ . | وَقَالَ أَبُو عَمْرو : * ! الاتِّصَالُ : دُعاءُ | الرَّجُلِ رَهْطَهُ دِنْيًا ، والاعْتِزاءُ عِنْدَ | شَيْءٍ يُعْجِبُهُ فَيَقُولُ : أَنَا ابْنُ فُلانٍ . | وَفِي الحَدِيْثِ :
  مَنِ * ! اتَّصَلَ | فَأَعِضُّوهُ   ، أَيْ : مَنِ ادَّعَى دَعْوَى | الجَاهِلِيَّةِ فَقُولُوا لَهُ : اعْضُضْ أَيْرَ | أَبِيْكَ . وَفِي حَدِيْثِ أُبَيٍّ :
  أَنَّهُ أَعَضَّ | إِنْسانًا اتَّصَلَ   . | وَاتَّصَلَ أَيْضًا : انْتَسَبَ ، وَهُوَ مِنْ | ذلِكَ ، قَالَ الأَعْشَى : | % ( إِذَا * ! اتَّصَلَتْ قَالَتْ لِبَكْرِ بْنِ وَائِلٍ % | وَبَكْرٌ سَبَتْهَا وَ الأُنُوفُ رَواغِمُ ) % | * ! وَوَصَلَ فُلاَنٌ رَحِمَهُ * ! يَصِلُهَا * ! صِلَةً . | وَبَيْنَهُمَا * ! وُصْلَةٌ : أَيْ : * ! اتِّصَالٌ وَذَرِيْعَةٌ ، | وَهُوَ مَجاز . وَقَالَ ابْنُ الأَثِيْر : * ! صِلَةُ | الرَّحِمِ المَأْمُورُ بِهَا كِنَايَةٌ عَنِ الإِحْسَانِ |

| إِلى الأَقْرَبين مِنْ ذَوِي النَّسَبِ | والأَصْهارِ والعَطْفِ عَلَيْهِم والرّفْقِ | بِهِمْ ، والرِّعَايَةِ لِأَحْوَالِهِم وَإِنْ بَعُدُوا | وَأَسَاءُوا ، وَقَطْعُ الرَّحِم ضِدُّ ذلِكَ كُلّه . | * ! وَوَصَّلَ * ! تَوْصِيْلاً : أَكْثَرَ مِنَ * ! الوَصْلِ ، | وَمِنْهُ خَيْطٌ * ! مُوَصَّلٌ ، فِيْهِ * ! وُصَلٌ كَثِيْرَةٌ . | * ! وَوَاصَلَ الصِّيَامَ * ! مُوَاصَلَةً * ! وَوِصَالاً : | إِذا لَمْ يُفْطِرْ أَيَّامًا تِباعًا ، وَقَد نُهِيَ | عَنْهُ ، وَفِي الحَدِيْثِ :
  إِنَّ امْرَأً * ! وَاصَلَ | فِي الصَّلاَةِ خَرَجِ مِنْها صِفْرًا   ، قَالَ | عَبْدُ اللهِ بن أَحْمَدَ بنِ حَنْبَل : كُنَّا مَا | نَدْرِي * ! المُواصَلَة في الصَّلاةِ حَتَّى قَدِمَ | عَلَيْنا الشَّافِعِيُّ ، فَمَضَى إِلَيْهِ أَبِي فَسَأَلَهُ | عَنْ أَشْياءَ ، وَكَانَ فِيْما سَأَلَهُ عَنِ | المُواصَلَةِ فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ الشَّافِعِيُّ : | هِيَ في مَواضِعَ ، مِنْهَا : أَنْ يَقُولُ | الإِمَامُ وَلاَ الضّالِّيْنَ فَيَقُولُ مَنْ خَلْفَهُ : | آمِين مَعًا ، أَيْ : يَقُولُها بَعْدَ أَنْ يَسْكُتَ | الإِمام ؛ وَمِنْها : أَنْ * ! يَصِلَ القِرَاءَةَ | بِالتَّكْبِير ، وَمِنْها : السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ | وَرَحْمَةُ اللهِ * ! فَيَصِلُها بالتَّسْلِيْمَةِ الثّانِيَة ، | الأُوْلَى فَرْضٌ وَالثّانِيَةُ سُنَّة فَلاَ يُجْمَعُ | بينهما ؛ ومنها : إذا كبر الإمام فلا | يكبر معه حتى يسبقه ولو بواو . | * ! وتوصل ، أي : توسل وتقرب . | * ! والتواصل : ضد التصارم . | وأعطاه * ! وصلا من ذهب ، أي : صلة | وهبة كأنه ما يتصل به أو يتوصل في | معاشه . | * ! ووصله : إذا أعطاه مالا . | * ! والوصل : الرسالة ترسلها إلى | صاحبك ، حجازية ، والجمع | * ! الوصول . | * ! وصلة الأمير : جائزته وعطيته . | * ! والوصل : * ! وصل الثوب والخف ، | ويقال : هذا وصل هذا ، أي : | مثله . ويقال للرجلين يذكران بفعال | وقد مات أحدهما : فعل كذا ، ولا | * ! يوصل حي بميت . وليس له | * ! بوصيل ، أي : لا يتبعه ، قال | الغنوي : |

| % ( كملقى عقال أو كمهلك سالم % | ولست لميت هالك * ! بوصيل ) % | ويروى : |   وليس لحي هالك . . .   | * ! والموصل ، كمجلس : الموت ، | قال المتنخل : | % ( ليس لميت * ! بوصيل وقد % | علق فيه طرف * ! الموصل ) % | أي : طرف من الموت ، أي : | سيموت * ! ويتصل به . | * ! والموصل : المفصل ، * ! وموصل | البعير : ما بين العجز والفخذ ، قال | أبو النجم : | % ( * ترى يبيس الماء دون * ! الموصل * % ) % | % ( * منه بعجز كصفاة الجيحل * % ) % | * ! والوصلان : العجز والفخذ ، | وقيل : طبق الظهر . | ويقال : هذا رجل وصيل هذا ، | أي : مثله . | * ! والوصيلة : ما * ! يوصل به الشيء ، | * ! والوصيلة : أرض ذات كلأ * ! تتصل | بأخرى ذات كلأ ، ومنه حديث ابن | مسعود :   إذا كنت في * ! الوصيلة ، | فأعط راحلتك حظها   . | ويقال : قطعنا * ! وصلة بعيدة ، | بالضم ، أي : أرضا بعيدة . | وساق الله إلي وصلة حتى بلغت | مقصدي ، أي : رفقة حملوني . | ويسمون الزاد وصلة ، بالضم ، | قاله الزمخشري . | * ! والصلة : * ! كالوصل الذي هو الحرف | بعد الروي . | ويقال لكثير الحيل والتدابير : هو | * ! وصال قطاع . | * ! والموصول من الدواب : الذي لم | ينز على أمه غير أبيه ، عن ابن | الأعرابي ، وأنشد : |

| % ( * هذا فصيل ليس * ! بالموصول * % ) % | % ( * لكن لفحل طرقة فحيل * % ) % | واليأصول : الأصل ، قال أبو | وجزة : | % ( يهز روقي رمالي كأنهما % | عودا مداوس يأصول ويأصول ) % | يريد : أصل وأصل . | ويقال : ضربه ضربة لا * ! توصل ، | أي : لا تداوى ، وهو مجاز . | * ! ووصيلة بنت وائلة ، ذكرها ابن | بشكوال في الصحابة . |

##### Türkçe

| (**وَصَلَ الشَّيْءَ بِالشَّيْءِ**) **يَصِلُهُ** | (**وَصْلاً** **وَصِلَةً**; kesre ve damme ile), | sonuncusu İbn Cinnî’den; İbn | Sîde dedi ki: Bilmiyorum, düzenli midir yoksa düzenli değil midir? | Dedi ki: Ve ben onu düzenli zannediyorum; sanki onlar | dammeyi, hazfedilenin ancak **الفاء** olan, yani | **الواو** olan (harf) olduğuna işaret edici kılıyorlar. Ebû Alî dedi ki: damme | **الصُّلَّة**’de, | **الوُصْلَة**’den hazfedilmiş **الواو**’nun dammesidir; | dammede hazif ve nakil | **يَجُدُ**’de **الواو**’nun hazfinin şâzlığı gibi şâzdır. | (**وَوَصَّلَهُ**) **تَوْصِيْلاً**: (onu birleştirdi/eklemledi), ve o | **فَصَّلَهُ**’nin zıddıdır. Aziz tenzîlde: | “Andolsun, onlara sözü **وصلنا**” . Yani: | peygamberlerin zikrini ve geçmiştekilerin kıssalarını | bir kısmını bir kısmına ekleyip birleştirdik; umulur ki ibret alırlar. |

| Ve denilir: **وَصَّلَ الحِبَالَ وَغَيْرَها** | **تَوْصِيْلاً**: **وَصَلَ بَعْضَها بِبَعْضٍ**. | | (Ve) Ferrâ dedi ki: (**وَصِلَكَ اللهُ** | kesre ile, bir lugattır) fetha(lı söyleyiş)te. (Ve) **وَصَلَ** | (şeyi) (ve) **وَصَلَ** (ona) **يَصِلُ** | (**وُصُولاً** ve **وُصْلَةً**; ikisi de damme ile), | (**وَصِلَةً**; kesre ile): (ona ulaştı ve ona vardı). | | **وَوَصَلَهُ إِلَيْهِ** (**وَأَوْصَلَهُ**): onu ona ulaştırdı | ve onu ona tebliğ etti. | | (**وَاتَّصَلَ**) şey şeyle: (kesilmedi). Şeyhimiz dedi ki: | sarf tasniflerinde, **ايْتَصَلَ** denildiği vâki olmuştur; | ilk **التّاء**’nın **ياء**’ya ibdâli ile; delil getirdiler | bir beyitle ki, denilebilir ki uydurmadır. Dedi | Şeyh Ebû Hayyân: Bu, bence, | onların gittikleri gibi değildir; bilakis **ياء**, | **الواو**’dan münkalib olan (harftir); ondan da **التّاء** münkalib olmuştur; | **اتَّعَدَ**’da iki lugatten daha az olanına göre. | Ve onun yönlendirmesinde uzattı; bitti. | | Dedim ki: İşaret ettiği beyit, | İbn Cinnî’nin inşâd ettiği şeydir: | % ( * قَامَ بِهَا يُنْشِدُ كُلُّ مُنْشِدِ * % ) % | % ( * **وَايْتَصَلَتْ** بِمِثْلِ ضَوْءِ الفَرْقَدِ * % ) % | Dedi ki: Ancak **اتَّصَلَتْ**’i murad etti; sonra | ilk **التّاء**’dan **ياء**’yı ibdâl etti; şeddeden hoşlanmama sebebiyle. | | (Ve) hadiste: Allah lânet etti | (**الواصِلَة**) ve **المُسْتَوْصِلَة**’ye. | **الواصِلَة**: (saçını | başkasının saçıyla birleştiren kadındır); **المُسْتَوْصِلَة**: | bunu talep edendir; ve o, kendisine bu yapılan kimsedir. | Başka bir hadiste rivayet edildi: “Herhangi bir kadın | saçını başkasının saçıyla **وَصَلَتْ** ederse, | yalan/uydurma olur.” Ebû Ubeyd dedi ki: | Fukahâ, **القَرامِل**de ve her | saçın kendisiyle **وُصِلَ بِهِ** olduğu şeyde ruhsat verdi; | ve **الوَصْلُ** saç olmadıkça, onda bir beis yoktur. | Âişe’den rivayet edildi ki o dedi: | **الوَاصِلَة** sizin kastettiğiniz değildir; ve | kadının saçtan çıplak kalmasında bir beis yoktur; |

| **فَتَصِل** onun örgülerinden bir örgüyü siyah yünle; | ancak **الواصِلَة**, gençliğinde fâhişe olan kimsedir; | yaşlanınca onu **القِيادَة** ile birleştirir. | İbnü’l-Esîr dedi ki: Ahmed b. | Hanbel dedi: Bu ona zikredilince: Bundan daha şaşırtıcı bir şey işitmedim. | (**ووَصَلَهُ** **وَصْلاً** **وَصِلَةً**; **وَوَاصَلَهُ** | **مُوَاصَلَةً** **وَوِصَالاً**; ikisi de olur | aşkın iffeti ve onun fuhşunda). Ve كذلك | ipini **وَصْلاً** ve **وَصِلَةً** ile **وَصَلَ** etti. Ebû | Züeyb dedi ki: | % ( فَإِنْ **وَصَلَتْ** حَبْلَ الصَّفاءِ فَدُمْ لَها % | وَإِنْ صَرَمَتْهُ فَانْصَرِفْ عَنْ تَجامُلِ ) % | **وَوَاصَلَ** onun ipini, **وَصَلَه** gibi. | (**الوُصْلَةُ**, damme ile: **الاتِّصَالُ**; ve | şeyle **اتَّصَلَ** olan şey). (Ve) Leys dedi ki: (Her | bir şeye bitişen şeyde, ikisi arasındaki şey **وُصْلَةٌ**’dır; çoğulu) | **وُصَلٌ** (tıpkı **صُرَدٍ** gibi). | | (**المَوْصِلُ**), **مَجْلِس** gibi: ipten | birleştirilen şeydir. İbn Sîde dedi ki: o, | (ipte ipin düğüm yeridir). | | (**الأَوْصَالُ**: eklemler). Ondandır | onun sıfatı hakkında hadiste - Allah Teâlâ’nın salâtı | onun üzerine ve selâmı olsun -: “**الأَوْصَالِ**’ı iri idi”; yani: organları dolu idi. | | (Veya) o, (kemiklerin birleşim yeridir). (Ve) denildi ki: | **الأَوْصَالُ**: (**وُِصْلٍ**’ün cem‘i; kesre | ve damme ile; her bir kemik için) ayrı ayrı; (kırılmaz | ve başkasıyla karışmaz) ve onunla başkası birleştirilmez. | Ve o, kırık ve **الجَدْلُ**’dür; | **الدَّال** ile. **الوِصْلِ**’ün (kesre ile) şahidi, | Zü’r-Rumme’nin sözüdür: | % ( إِذَا ابْنُ أَبِي مُوسَى بِلالاً بَلَغْتِهِ % | فَقَامَ بِفَأْسٍ بَيْنَ **وِصْلَيْكِ** جَازِرُ ) % | | (Ve) O’nun Teâlâ sözü: “Ve **وصيلة** yoktur.” | Müfessirler dedi ki: (**الوَصَيْلَةُ**) câhiliyede olan | (on karın arasında birleştiren dişi devedir). (Ve) **الصِّحاح**’ta: | **الوَصِيْلَةُ**, (koyundan; yedi | karın birleştiren; ikişer ikişer dişi keçi yavrusu; yedincide doğurursa). | **الصِّحَاح**’ın nassı sekizincidedir. |

| (**عَناقًا وَجَدْيًا** denildi) *! **وَصَلَتْ أَخاها**; artık | onun yüzünden kardeşini kesmezler; ve (annenin sütünü | kadınlar değil, yalnız erkekler içer; ve | **السَّائِبَة**’nin gidiş yoluna gider) . Ebû Bekr dedi: Onlar | altı batın doğurduğunda, ikişer ikişer iki dişi keçi yavrusu doğurur | ve yedincide bir dişi keçi yavrusu ve bir oğlak doğurursa | derlerdi: **وَصَلَتْ أَخَاها**; böylece onun sütünü | erkeklere helâl kıldılar ve onu kadınlara haram kıldılar. (Veya | **الوَصِيْلَةُ**) (özellikle **الشّاة** hakkında idi; | dişi doğurursa o onlarındır; | erkek doğurursa onu ilâhlarına ayırırlardı; | eğer erkek ve dişi doğurursa derlerdi: **وَصَلَتْ** | **أَخَاهَا**; böylece erkeği ilâhları için kesmezlerdi) . | İbn ‘Arefe dedi: Onlar koyun altı batın doğurduğunda bakarlardı; eğer | yedinci erkek ise kesilir ve ondan erkekler | ve kadınlar yerdi; eğer dişi ise | sürü içinde bırakılırdı; eğer erkek ve dişi ise derlerdi: | **وَصَلَتْ أَخَاهَا** ve kesilmezdi; ve | onun eti kadınlara haram olurdu. (Veya o, | bir erkek sonra bir dişi doğuran bir koyundur *!; böylece kardeşini birleştirir; artık | onun yüzünden kardeşini kesmezler; ve eğer | erkek doğurursa derlerdi: bu bir kurbandır | ilâhlarımız için) . Şâfiî’den rivayet edildi, dedi ki: | *! **الوَصِيْلَةُ**: koyun batınlar doğurur; | kendisi için vakit tayin ettikleri batınlardan sonra bir sonuncu doğurunca | denilir: **وَصَلَتْ أَخَاهَا**; ve bazısı artırdı: | beş batın doğurur, her batında ikişer ikişer iki dişi keçi yavrusu; | denilir: bu *! **وَصِيْلَةٌ**dür; | her batın sahibini, onunla beraber bir kardeşe bağlar. Ve | bazısı artırdı da dedi ki: onlar onu *! üç batında da bağlarlar, | *! beşte de bağlarlar ve | yedide de. | | (Ve) **الوَصِيْلَةُ**: (imar | ve bolluk)tur; ve otun bitişikliği. | | (Ve) **الوَصِيْلَةُ**: (bir elbise) kırmızı | (Yemenî çizgili); çoğulu *! **الوَصَائِلُ**; | ve ondan hadis: |
  Kâbe’ye tam bir örtü giydiren ilk kimse Tubba‘dır; | ona derileri giydirdi, sonra | ona **الوَصائِلَ**i giydirdi. Zübyânî dedi: | % (Ve her menzilde yavru atarlar % | onun döllerinde sürüklenir *! **كَالْوَصَائِلِ** gibi) % |

| Ve o, içinde yeşil çizgiler bulunan kırmızı bürdlerdir. | | (Ve) **الوَصِيْلَةُ**: yolculukta (yoldaşlık)tır. | | (Ve) **الوَصِيْلَةُ**: (kılıç)tır; sanki | çizgili bürde benzetilmiştir. | | (Ve) **الوَصِيْلَةُ**: (iplik yumağı)dır. | | (Ve) **الوَصِيْلَةُ**: (geniş arazi)dir; | uzak; sanki *! başka birine bağlanmıştır; Lebîd dedi: | % (Ve gerçekten çıplak bir **وَصِيْلَة** kestim % | içinde baykuşun kederinden yankı ağlar) % | (**لَيْلَةُ الوَصْلِ**: ayın gecelerinin sonuncusudur) | *! onu başka aya bitiştirdiği için. | | (Ve) mecazdandır: (**حَرْفُ الوَصْلِ**) | o, (kafiyeden sonra olan; onunla adlandırıldı)dır; | (çünkü o *! kafiyenin harfinin harekesini bağladı); | ve bu harekeler *! bitişip | uzayınca onlardan med | ve lîn harfleri meydana gelir; ve **الوَصْل** onların | ıstılahında dört harf iledir; onlar: | **الأَلِفُ** ve **الواوُ** ve **الياءُ** ve **الهاءُ**; sâkinlerdir; | kendilerinden öncekine tâbi olurlar; yani: | kafiye harfine. Eğer o dammeli ise | ondan sonra **الواوُ** olur; eğer esreli ise | ondan sonra **الياءُ** olur; eğer fethalı ise | ondan sonra **الأَلِفُ** olur; ve **الهاءُ** sâkin | ve harekeli olur. **الأَلِفُ** meselâ Cerîr’in sözü gibi: | % (Azalt kınamayı, ayıplayan, ve azarı % | ve de ki: isabet ettiysem gerçekten isabet etti) % | ve **الواوُ** (onun sözü gibi) yine: | % (Ne zaman çadırlar Zî Tulûh’ta oldu % | (Yağmurla sulandın, ey çadırlaru)) % | | (Ve) **اليَاءُ** yine (onun sözü) gibi: | % (Heyhât, menzilimiz Nu‘f Suveyka’dadır % | (Günlerden mübarek idi)) % | | (Ve) **الهَاءُ** sâkin, (onun sözü) gibi, yani: | Zî’r-Rumme’nin: |

| % (Miyye’nin yurduna develerimle durdum % | (Artık yanında ağlar ve ona hitap eder dururumh)) % | | (Ve) harekeli olanı yine (onun sözü) gibi: | % (Ve beyaz bir (dişi) ki bizden ürkmez, ve annesi % | (Bizi gördüğünde ondan onun ürküşü gider)) % | devekuşu yumurtası demektir; (öyleyse **المِيْمُ** ve **الباءُ** | ve **اللاَّمُ** kafiye harfidir; ve) **الأَلِفُ** ve (**الواوُ** | ve **الياءُ** ve **الهاءُ** **وَصْل**dür). | Ahfeş dedi: kafiye harfinden sonra **الوَصْل** lâzım olur; | ve ancak **يَاءً** yahut **واوًا** yahut **أَلِفًا** olur; | bunların her biri, mutlak şiirde sâkindir. | Dedi ki: **الوَصْل** ayrıca **هاءً** da olur; | bu, Hamza ve benzerlerinde bulunan dişilik **هاءُ التَأْنِيث**idir; ve zamir **هَاءُ الإِضْمار**ı | erkek ve dişi için, harekeli de olsa | sâkin de olsa; meselâ **غُلاَمِهِ** ve **غُلاَمِها**; ve **الهاءُ** | onunla harekenin açıklandığı; meselâ **عَلَيَّهْ** | ve **عَمَّهْ** ve **اقْضِهْ** ve **ادْعُهْ**; **عَلَيَّ** ve **عَمَّ** | ve **اقْضِ** ve **ادْعُ** demek ister; böylece **الهاءُ** sokuldu ki | onunla harflerin harekesi açıklansın. İbn Cinnî dedi: | Ahfeş’in “kafiye harfinden sonra **الوَصْل** lâzım olur” sözü; | bununla, her kafiye harfiyle birlikte mutlaka | **الوَصْل**ün onu izlemesi gerektiğini kastetmez; görmez misin ki | A‘câc’ın sözü: | % ( * Allah dini onardı, böylece onardı * ) % | onunla beraber *! **وَصْل** yoktur; ve başkasının sözü: | % (Ey iki arkadaşım, canım canlarınıza feda olsun % | nerede olursanız olun, doğruya erişesiniz) % | onda olanın yalnız **وَصْل** olduğunu; fakat Ahfeş ancak şunu kasteder: | kafiye harfinden sonra gelmesi câizdir; gelince lâzım olur; artık | ondan kaçış olmaz; böylece sözü toplu söyledi, hâlbuki o | tafsilini benimser. İbn Cinnî onu **وُصولٍ** üzerine cem etti; | kıyası, cem edilmemesidir. | (**المَوْصِلُ**; **مَجْلِسٍ** gibi: **د**) , | ve ayrıca **أَثُوْر** diye de adlandırılır, **بِالمُثَلَّثَة** ile; ve o |

Dicle’nin batı tarafına (olan yer); onu, kardeşi Abdülmelik’in hilâfeti sırasında Cezîre’ye vali olduğunda Muhammed b. Mervân bina etti. (Veya Irak ile Cezîre arasında bir arazi); İbnü’l-Enbârî, onun bununla adlandırıldığını iddia etti; çünkü o, Fırat ile Dicle arasını **وَصَلَتْ**. **التَّهْذِيب**’de: Bilinen bir **كُوْرَةٌ**; eskiden ve yeni olarak muhaddislerden bir topluluk ona nisbet edilmiştir. İbnü’l-Esîr dedi: **المَوْصِلُ** Cezîre’dendir; ona **الجَزِيْرَةُ** denildi; çünkü o, Dicle ile Fırat arasındadır; ve **المَوْصِلُ الحَدِيْثَةُ** diye adlandırılır; onunla **القَدِيْمَة** arasında fersahlar vardır. (Ve) şairin sözü:

% ( وَبَصْرَةُ الأَزْدِ مِنَّا والعِراقُ لَنا % | و ( * ! المَوْصِلاَنِ ) وَمِنَّا المِصْرُ والحَرَمُ ) %

Şunu kasteder: (**هِيَ والجَزِيْرَةُ**).

(Ve) Ebû Hâtim dedi: ( * ! **المَوْصُولُ**: **دَابَّةٌ كالدَّبْرِ** ) siyah ve kırmızı (insanları sokar).

(Ve) * ! **مَوْصُول**: (bir adamın) ismidir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

% ( أَغَرَّكَ يَا مَوْصُولُ مِنْهَا ثُمَالَةٌ % | وَبَقْلٌ بِأَكْنَافِ الغَرِيْفِ تُؤَانُ ) %

Şunu istedi: تُؤَامُ; sonra değiştirdi.

(Ve) Ebû Mervân (İsmâîl b. * ! **مُوَصَّلِ**) b. İsmâîl b. Süleymân el-Yahsubî ( **كَمُعَظَّمٍ** gibi); hâfız onu, bir muhaddis gibi ضبط etti: (bir **مُحَدِّثٌ**); onu İbn Yûnus zikretti.

( * ! **وَوَصِيْلُكَ**: seninle birlikte girip çıkan kimse). **الأَساس**’ta: * ! **وَصِيْلُ الرَّجُلِ**: * ! **مُوَاصِلُهُ**; onu neredeyse hiç terk etmeyen.

( * ! **وَتَصِلُ**), **كَتَعِدُ**: (Hüzeyl beldelerinde bir kuyu).

( * ! **وَوَاصِلٌ**: bir adamın ismidir); çoğulu * ! **أَوَاصِلُ**; iki **الواو**’nun birleşmesinden hoşlanmama sebebiyle **الواو** hemzeye çevrilir.

( * ! **ووَاصِلَةُ بنُ جَنابٍ** ) el-Kureşî: (sahâbî; yahut doğrusu, zikri geçmiş olan **واثِلَةُ بنُ الخَطّابِ**’dır); bazıları onu tashîf etti; çünkü onun sahibi, zikredilen Mücâhid b. Ferkad’dır; metin birdir.

( **وَأَبُو الوَصْلِ**: sahâbîdir); hadisi evlâtlarının yanındadır; onu İbn Mende tarihinde zikretti ve **كِتَاب الصَّحابَة**’de zikretmedi.

[ ] Üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:
* ! **تَوَصَّلَ إِلَيْهِ**: ona varıncaya ve ona ulaşıncaya kadar yumuşak davrandı; Ebû Züeyb dedi:

% ( * ! تَوَصَّلُ بِالرُّكْبانِ حِينًا وَتُؤْلِفُ الجِوارَ % | وَيُغْشِيها الأَمَانَ رِبابُهَا ) %

Ve **سَبَبٌ وَاصِلٌ**: yani **مَوْصُولٌ**; **كَماءٍ دَافِقٍ** gibi.

Onun (üzerine en faziletli salât ve selâm) oklarının adı * ! **المُوتَصِلَةُ** idi; düşmana ulaşmasına dair uğur sayarak * ! **بِوُصُولِهَا إِلَى العَدُوِّ** diye onunla adlandırıldı; bu, Kureyş’in lügatidir; çünkü onlar bu **الواو**’yu ve benzerlerini **التّاءِ** içinde idğam etmezler; şöyle derler: * ! **مُوتَصِلٌ** ve **مُوتَفِقٌ** ve **مُوتَعِدٌ**; başkaları idğam eder; şöyle der: * ! **مُتَّصِلٌ** ve **مُتَّفِقٌ** ve **مُتَّعِدٌ**.

* ! **وَوَصَلَ** * ! **وَاتَّصَلَ**: câhiliye davası güttü; “yâ âle fulân” demekle. Ebû Amr dedi: * ! **الاتِّصَالُ**: adamın, beğendiği bir şey yanında kabilesini çağırması ve “ben filânın oğluyum” demekle **الاعْتِزاءُ**.

Hadiste:
  “Kim * ! **اتَّصَلَ** ederse, onu ısırın”; yani câhiliye davası güden kimseye “babanın aletini ısır” deyin. Übeyy hadîsinde:
  “O, * ! **اتَّصَلَ** eden bir insanı ısırdı.”

Ve **اتَّصَلَ** ayrıca: nisbet etti; o da bundandır; A‘şâ dedi:

% ( إِذَا * ! اتَّصَلَتْ قَالَتْ لِبَكْرِ بْنِ وَائِلٍ % | وَبَكْرٌ سَبَتْهَا وَ الأُنُوفُ رَواغِمُ ) %

* ! **وَوَصَلَ** filân, rahmini; * ! **يَصِلُهَا** * ! **صِلَةً**.

İkisi arasında * ! **وُصْلَةٌ**: yani * ! **اتِّصَالٌ** ve bir vesile; bu mecazdır. İbnü’l-Esîr dedi: Emrolunan * ! **صِلَةُ الرَّحِمِ**, nesep sahiplerinden yakınlara ve sıhriyetlere iyilik etmeye, onlara şefkat göstermeye, onlara yumuşak davranmaya ve uzak olsalar ve kötülük etseler bile hallerini gözetmeye kinayedir; **قَطْعُ الرَّحِم** bunun hepsinin zıddıdır.

* ! **وَوَصَّلَ** * ! **تَوْصِيْلاً**: * ! **الوَصْلِ**’den daha çok yaptı; ondandır: * ! **مُوَصَّلٌ** ip; onda çok * ! **وُصَلٌ** vardır.

* ! **وَوَاصَلَ الصِّيَامَ** * ! **مُوَاصَلَةً** * ! **وَوِصَالاً**: ard arda günler iftar etmediği zaman; ondan nehyedilmiştir. Hadiste:
  “Bir adam * ! **وَاصَلَ** etti; namazdan sıfır olarak çıktı.” Abdullah b. Ahmed b. Hanbel dedi: Şâfiî bize gelinceye kadar namazda * ! **المُواصَلَة**’yi bilmiyorduk; babam ona gitti, ona şeyler sordu; ona sorduğu şeyler arasında namazda **المُواصَلَة** hakkında da vardı; Şâfiî dedi: O, yerlerdedir; ondan: imam “**وَلاَ الضّالِّيْنَ**” der, arkasındakiler “âmîn”i birlikte der; yani imam sustuktan sonra onu söyler; ondan: * ! **يَصِلَ القِرَاءَةَ بِالتَّكْبِير**; ondan: “**السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ**”i ikinci selâmlamayla birleştirir; birincisi farzdır, ikincisi sünnettir; ikisi bir araya getirilmez; ondan: imam tekbir getirince, onunla birlikte tekbir getirmez; hatta onu, bir **واو** ile bile olsa geçer.

* ! **وتوصل**: yani tevessül etti ve yaklaştı.

* ! **والتواصل**: **التصارم**’ın zıddıdır.

Ona * ! **وصلا** altından verdi; yani bir **صلة** ve bir hibe; sanki onunla geçimini sürdürdüğü veya geçiminde onunla **يتوصل** ettiği şey.

* ! **ووصله**: ona mal verdiği zaman.

* ! **والوصل**: arkadaşına gönderdiğin mektup; Hicazîdir; çoğulu * ! **الوصول**.

* ! **وصلة الأمير**: onun câizesi ve atiyyesi.

* ! **والوصل**: * ! **وصل الثوب والخف**; ve denir: “bu, şunun **وصل**’udur”; yani onun benzeridir. Ve iki adam için, fiillerle anılırken ve onlardan biri ölmüşken denir: “şunu yaptı”; ve “diri, ölüye * ! **يوصل** edilmez.” Onun için * ! **بوصيل** yoktur; yani ona tâbi olmaz; el-Ganevî dedi:

| % ( bir yular halkası gibi atılmış yahut sağ-salim helâk olmuş gibi % | ve ben, helâk olmuş bir ölü değilim * ! **بوصيل** ile ) % | Ve rivayet olunur: |   ve helâk olmuş bir diri yoktur . . .   | * ! **الموصل** , **كمجلس**: ölüm, | **المتنخل** dedi: | % ( bir ölü yoktur * ! **بوصيل** ile; hâlbuki % | onda bir uç * ! **الموصل** asılmıştır ) % | yani: ölümden bir uç; yani: | ölecek * ! ve ona bağlanacaktır. | * ! **الموصل**: eklem yeri, * ! ve **موصل** | devenin: sağrı ile uyluk arasıdır; dedi | Ebû’n-Necm: | % ( * kuru suyu görürsün, * ! **الموصل**’ün berisinde * % ) % | % ( * ondan, sağrı ile, **الجيحل** kayası gibi * % ) % | * ! **الوصلان**: sağrı ve uyluk, | ve denildi: sırtın tabakası. | Ve denilir: bu adam bunun **وصيل**’idir, | yani: onun gibidir. | * ! **الوصيلة**: bir şeyin * ! kendisiyle bağlandığı şey, | * ! **الوصيلة**: otlu bir yer ki * ! bağlanır | başka bir otlu yere; ve ondandır İbn | Mes‘ûd hadisi: eğer * ! **الوصيلة**’de olursan, | binitine payını ver. | Ve denilir: uzak bir * ! **وصلة** kestik, | (vav’ın) dammesiyle; yani: uzak bir yer. | Ve Allah bana bir **وصلة** sevk etti, nihayet ulaştım | maksadıma; yani: beni taşıyan bir refakat. | Ve azığı **وصلة** diye adlandırırlar, (vav’ın) dammesiyle; | bunu Zemahşerî söyledi. | * ! **الصلة**: * ! **كالوصل** ki o, harftir; | revîden sonra (gelen). | Ve çok hile ve tedbir sahibine denilir: o, | * ! **وصال قطاع**’tır. | * ! **الموصول** (olan) hayvanlardan: o ki | anasına, babasından başkası binmemiştir; İbn | el-A‘râbî’den. Ve inşâd etti: |

| % ( * bu bir sütten kesilmiş yavrudur; * ! **بالموصول** değildir * % ) % | % ( * lâkin bir erkek deveye aittir; onun aşımı: güçlü bir aşım * % ) % | Ve **اليأصول**: asıl, dedi Ebû | Vecze: | % ( iki kumlu tepeciğimin boynuzunu sallar; sanki ikisi % | birer dövülen odun: **يأصول** ve **يأصول** ) % | ister: asıl ve asıl. | Ve denilir: ona bir darbe vurdu ki * ! **توصل** etmez, | yani: tedavi edilmez; ve bu mecazdır. | * ! **وصيلة بنت وائلة**; onu İbn | Beşkûvâl sahâbîler içinde zikretti. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَصَلَهُ
1 وَصَلَهُ ذ , and وَصَلَ اِلَيْهِ, He, or it, arrived at, came to, reached, attained, him, or it; (S, K, &c.;) as also اِلَيْهِ ↓ تَوَصَّل. (M.) ― -b2- وَصَلَ رَحِمَهُ He made close his ties of relationship by behaving with goodness and affection, &c., to kindred: see صِلَةُ الرَّحِمِ. ― -b3- وَصَلَهُ and ↓ وَاصَلَهُ He had, or held, close, or loving, communion, commerce, or intercourse, with him. (Msb, K.) ― -b4- وَصَلَهُ, inf. n. وَصْلٌ and صلَةٌ; and ↓ وَاصَلَهُ, inf. n. مُوَاصَلَةٌ and وِصَالٌ; are said with relation to love, whether chaste or unchaste. (M, K.) ― -b5- And وَصَلَ حَبْلَهُ, inf. n. وَصْلٌ and صِلَةٌ; and حَبْلَهُ ↓ وَاصَلَ: [He made close his bond of love, by affectionate conduct]. (M.) ― -b6- وَصَلَهُ He gave him property. (TA.) And وَصَلَهُ بِجَائِزَةٍ [He gave him a gift]. (K in art. حذف.) ― -b7- وَصَلَ He connected, or conjoined, a word with a following word, not pausing after the former; he made no interruption.

وَصَّلَهُ
2 وَصَّلَهُ ذ , inf. n. تَوْصِيلٌ, He joined, or connected, much: he made a string to have many joinings. (TA: the latter from an explanation of the pass. part. n.) ― -b2- وَصَّلَهُ اِلَيْهِ He made it to reach it, or him: syn. أَنْهَاهُ اِلَيْهِ, and أَبْلَفَهُ اِيَّاه; like اِلَيْهِ ↓ أَوْصَلَهُ [q. v.]. (TA.) See an ex. voce غفَلَ.

3 وَاْصَلَ See 1. ― -b2- وَاصَلَ الصِّيَامَ, inf. n. مُوَاصَلَةٌ and وِصَالٌ, He continued the fasting uninterruptedly. (TA.) ― -b3- وَاصَلَ: see وَاتَرَ. ― -b4- وَاصَلَ المَرْأَةَ He held communion, or commerce, of love with the woman. ― -b5- وَاصَلَا Contr. of قَاطَعَا. (K in art. قطع.)

أَوْصَلَهُ
4 أَوْصَلَهُ ذ He made, or caused, him, or it, to reach; he caused to come, brought, conveyed, or delivered, him, or it; (S, * M, K, *) اِلَيْهِ to him, or it; as also ↓ وَصَّلَهُ. (M.) See أَدَّاهُ.

توصّل اِلَيْهِ
5 توصّل اِلَيْهِ ذ He applied himself with gentleness, or courtesy, to obtain access, or nearness, to him. (S.) See 1.

اِتَّصَلَ بِهِ
8 اِتَّصَلَ بِهِ ذ It communicated with it. (Modern usage.)

وَصْلٌ
وَصْلٌ ذ Union [of companions or friends or lovers]; contr. of فِرَاقٌ (T, S, voce بَيْنٌ) or of فُرْقَةٌ (Msb, ibid.) or of فَصْلٌ (Bd in vi. 94) or of هِجْرَانٌ. (S.) ― -b2- فِى الوَصْلِ وَالوَقْفِ In the case of connexion with a following word and in the case of a pause.

وِصْلٌ
وِصْلٌ ذ and ↓ وُصْلٌ A limb: see فَخِذٌ and فَعْمٌ; and see also Har, p. 346. Between every فَصْلَانِ [or rather between every فَصْل and the فَصْل next to it] is a وِصْل. (O, K, in art. فصل.)

وُصْلٌ
وُصْلٌ ذ : see وِصْلٌ.

صِلَةُ الرَّحِمِ
صِلَةُ الرَّحِمِ ذ (tropical:) The [making close one's ties of relationship by] behaving with kindness, or goodness and affection and gentleness, and considerateness, or regard for their circumstances, to kindred, or relations, even though remote, or evil-doers: and قَطْعُ الرَّحِمِ signifies the contr. (IAth, TA.) ― -b2- صِلَةٌ A gift for which no compensation is to be made; a free gift; a gratuity; like هِبَةٌ and صَدَقَةٌ. (Marg. note in a copy of the KT.) ― -b3- صِلَةٌ The connexion of a verb with the objective complement, whether immediate or by means of a preposition. ― -b4- صِلَةٌ The complement of a مَوْصُول [or conjunct], (I have thus rendered it voce أَلْ,) whether the latter be a particle or a noun. (I' Ak, sect. المَوْصُولُ.) ― -b5- [The term صِلَةٌ is also applied in the Msb, art. أذن, to لَهُ in the phrase مَأْذُونٌ لَهُ.] Often applied to the connective prep. by which a verb or act. part. n. is transitive, together with the noun or pronoun governed by it; as to لَهُ in أَذَنَ لَهُ: and that prep. alone is called حَرْفُ الصِّلَةِ. Also, to a prep. by which a pass. verb or part. n. is connected with its subject, together with that subject; as لَهُ in أُذِنَ لَهُ. In this case it is an inf. n. in the sense of a pass. part. n., namely, of مَوْصُولٌ. (IbrD.) ― -b6- [صِلَةٌ A connective word or phrase: as يَكَدْ is said to be in the phrase لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا: see art. كود. In this case it is an inf. n. used in the sense of an act. part. n.] It is used in this sense especially with reference to cases in the Kur-لn. (MF, art. كود.)

وُصْلَةٌ
وُصْلَةٌ ذ : see عُلْقَةٌ: A means of connexion, or attachment: see ذَرِيعَةٌ.

مَوْصِلٌ
مَوْصِلٌ ذ A joint, or place of juncture.

مَوْصُولٌ
مَوْصُولٌ ذ , in grammar, [A conjunct]. This is of two kinds; مَوْصُولٌ حَرْفِىٌّ and مَوْصُولٌ اِسْمِىٌّ. The former term [or conjunct particle] is applied to the infinitive particles أَنْ, أَنَّ, كَى, لَوْ, and مَا. The latter term [or conjunct noun] (I have thus rendered it voce أَلْ, and voce اِنْ, and voce اِنَّ) is applied to the conjunctive nouns أَلَّذِى, and its fem. اَلَّتِى, and مَنْ, and مَا, and ذُو in the dial. of Teiyi, and to اَلْ, which last some incorrectly hold to be a conjunct particle, and others assert to be a determinative particle and not a conjunct, and to ذَا after the interrogative مَا or مَنْ. (I' Ak, sect. المَوْصُولُ.)

اِسْتِثْنَآءٌ مُتَّصِلٌ
اِسْتِثْنَآءٌ مُتَّصِلٌ ذ An exception in which the thing excepted is united in kind to that from which the exception is made; contr. of مُنْقَطِعٌ.

##### Türkçe

**وَصَلَهُ**
1 **وَصَلَهُ** ذ ve **وَصَلَ اِلَيْهِ**, o, yahut o şey, ona yahut ona (şeye) vardı, geldi, ulaştı, erişti; (S, K, vb.;) bunun gibi **اِلَيْهِ** ↓ **تَوَصَّل**. (M.) ― -b2- **وَصَلَ رَحِمَهُ** Akrabalara iyilik ve sevgi vb. ile davranarak onun akrabalık bağlarını sıkı kıldı: **صِلَةُ الرَّحِمِ**’e bak. ― -b3- **وَصَلَهُ** ve ↓ **وَاصَلَهُ** Onunla yakın, yahut sevgi dolu, ünsiyet, alışveriş yahut ilişki kurdu, sürdürdü. (Msb, K.) ― -b4- **وَصَلَهُ**, mastarı **وَصْلٌ** ve **صلَةٌ**; ve ↓ **وَاصَلَهُ**, mastarı **مُوَاصَلَةٌ** ve **وِصَالٌ**; iffetli olsun iffetsiz olsun, sevgi ile ilgili olarak söylenir. (M, K.) ― -b5- Ve **وَصَلَ حَبْلَهُ**, mastarı **وَصْلٌ** ve **صِلَةٌ**; ve **حَبْلَهُ** ↓ **وَاصَلَ**: [sevgi bağını, şefkatli davranışla, sıkı kıldı]. (M.) ― -b6- **وَصَلَهُ** Ona mal verdi. (TA.) Ve **وَصَلَهُ بِجَائِزَةٍ** [ona bir armağan verdi]. (K, md. حذف’ta.) ― -b7- **وَصَلَ** Bir kelimeyi, öncekinin ardından duraksamaksızın, sonraki kelimeye bağladı; ara vermedi.

**وَصَّلَهُ**
2 **وَصَّلَهُ** ذ, mastarı **تَوْصِيلٌ**, çokça birleştirdi yahut bağladı: bir ipi çok eklemeli yaptı. (TA: ikincisi, edilgen ism-i mef’ûlün bir açıklamasındandır.) ― -b2- **وَصَّلَهُ اِلَيْهِ** Onu ona (şeye) yahut ona (kimseye) ulaştırdı: **أَنْهَاهُ اِلَيْهِ** ve **أَبْلَفَهُ اِيَّاه** ile eşanlamlıdır; **اِلَيْهِ** ↓ **أَوْصَلَهُ** gibi [bk.]. (TA.) **غفَلَ** maddesinde bir örneğe bak.

3 **وَاْصَلَ** 1’e bak. ― -b2- **وَاصَلَ الصِّيَامَ**, mastarı **مُوَاصَلَةٌ** ve **وِصَالٌ**, orucu kesintisiz sürdürdü. (TA.) ― -b3- **وَاصَلَ**: **وَاتَرَ**’e bak. ― -b4- **وَاصَلَ المَرْأَةَ** Kadınla sevgi ünsiyeti yahut sevgi alışverişi kurdu. ― -b5- **وَاصَلَا** **قَاطَعَا**’nın zıddıdır. (K, md. قطع’ta.)

**أَوْصَلَهُ**
4 **أَوْصَلَهُ** ذ Onu yahut onu (şeyi) ulaştırdı; ona (kimseye) yahut ona (şeye) gelmesini sağladı, getirdi, nakletti yahut teslim etti; (S, * M, K, *) **اِلَيْهِ** ona yahut ona (şeye); bunun gibi ↓ **وَصَّلَهُ**. (M.) **أَدَّاهُ**’ya bak.

**توصّل اِلَيْهِ**
5 **توصّل اِلَيْهِ** ذ Ona erişim yahut yakınlık elde etmek için yumuşaklıkla yahut nezaketle çabaladı. (S.) 1’e bak.

**اِتَّصَلَ بِهِ**
8 **اِتَّصَلَ بِهِ** ذ Onunla iletişim kurdu. (Modern kullanım.)

**وَصْلٌ**
**وَصْلٌ** ذ Yoldaşların yahut dostların yahut âşıkların birleşmesi; zıddı **فِرَاقٌ** (T, S, **بَيْنٌ** maddesinde) yahut **فُرْقَةٌ** (Msb, aynı yerde) yahut **فَصْلٌ** (Bd, vi. 94’te) yahut **هِجْرَانٌ**. (S.) ― -b2- **فِى الوَصْلِ وَالوَقْفِ** Sonraki kelimeye bağlama hâlinde ve duraklama hâlinde.

**وِصْلٌ**
**وِصْلٌ** ذ ve ↓ **وُصْلٌ** Bir uzuv: **فَخِذٌ** ve **فَعْمٌ**’a bak; ayrıca Har, s. 346’ya da bak. Her **فَصْلَانِ** arasında [daha doğrusu her **فَصْل** ile ondan sonraki **فَصْل** arasında] bir **وِصْل** vardır. (O, K, md. فصل’ta.)

**وُصْلٌ**
**وُصْلٌ** ذ: **وِصْلٌ**’e bak.

**صِلَةُ الرَّحِمِ**
**صِلَةُ الرَّحِمِ** ذ (mecaz:) Akrabalara, uzak da olsalar yahut kötülük edenler olsalar bile, nezaketle yahut iyilik ve sevgi ve yumuşaklıkla ve hâllerini gözeterek yahut durumlarına riayet ederek davranmak [suretiyle akrabalık bağlarını sıkı kılmak]; ve **قَطْعُ الرَّحِمِ** bunun zıddını ifade eder. (IAth, TA.) ― -b2- **صِلَةٌ** Karşılığında tazmin yapılmayacak bir bağış; karşılıksız bağış; bir ihsan; **هِبَةٌ** ve **صَدَقَةٌ** gibi. (KT’nin bir nüshasının kenar notu.) ― -b3- **صِلَةٌ** Bir fiilin, mef’ûl tamamlayıcısıyla bağlantısı; ister doğrudan ister bir edat vasıtasıyla. ― -b4- **صِلَةٌ** Bir **مَوْصُول**’ün [yahut bağlacın] tamamlayıcısı, (bunu **أَلْ** maddesinde böyle çevirdim,) ister o bir edat olsun ister bir isim. (I’ Ak, bölüm **المَوْصُولُ**.) ― -b5- [**صِلَةٌ** terimi, Msb’de, md. **أذن**’de, **مَأْذُونٌ لَهُ** ibaresindeki **لَهُ** için de kullanılır.] Çoğu kez, bir fiili yahut etken ism-i fâili geçişli kılan bağlayıcı edat için, onunla birlikte o edatın yönettiği isim yahut zamir için kullanılır; **أَذَنَ لَهُ**’daki **لَهُ** gibi: ve yalnız o edata **حَرْفُ الصِّلَةِ** denir. Yine, edilgen bir fiilin yahut ism-i mef’ûlün, öznesiyle bağlandığı bir edat için, o özneyle birlikte kullanılır; **أُذِنَ لَهُ**’daki **لَهُ** gibi. Bu durumda o, edilgen ism-i mef’ûl manasında bir mastardır; yani **مَوْصُولٌ**’un (manasında). (IbrD.) ― -b6- [**صِلَةٌ** Bir bağlayıcı kelime yahut ibare: **لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا** ibaresinde **يَكَدْ**’in böyle olduğu söylenir: md. **كود**’a bak. Bu durumda o, etken ism-i fâil manasında kullanılan bir mastardır.] Bu manada özellikle Kur’an’daki kullanımlara nispetle kullanılır. (MF, md. **كود**.)

**وُصْلَةٌ**
**وُصْلَةٌ** ذ: **عُلْقَةٌ**’ye bak: Bağlantı yahut tutunma vasıtası: **ذَرِيعَةٌ**’ye bak.

**مَوْصِلٌ**
**مَوْصِلٌ** ذ Bir eklem, yahut birleşme yeri.

**مَوْصُولٌ**
**مَوْصُولٌ** ذ, nahivde, [bir bağlaçlı/bağlanan]. Bu iki kısımdır; **مَوْصُولٌ حَرْفِىٌّ** ve **مَوْصُولٌ اِسْمِىٌّ**. Birinci terim [yahut bağlayıcı edat] mastar edatları **أَنْ**, **أَنَّ**, **كَى**, **لَوْ**, ve **مَا** için kullanılır. İkinci terim [yahut bağlayıcı isim] (bunu **أَلْ** maddesinde ve **اِنْ** maddesinde ve **اِنَّ** maddesinde böyle çevirdim) bağlayıcı isimler **أَلَّذِى**, onun müennesi **اَلَّتِى**, ve **مَنْ**, ve **مَا**, ve Teiyi lehçesinde **ذُو**, ve **اَلْ** için kullanılır; ki bunu bazıları yanlış olarak bağlayıcı edat sayar, diğerleri ise onun belirleyici edat olduğunu ve bağlaç olmadığını ileri sürer; ve soru edatı **مَا** yahut **مَنْ**’den sonra gelen **ذَا** için de (kullanılır). (I’ Ak, bölüm **المَوْصُولُ**.)

**اِسْتِثْنَآءٌ مُتَّصِلٌ**
**اِسْتِثْنَآءٌ مُتَّصِلٌ** ذ İstisna edilen şeyin, kendisinden istisna yapılan şeye tür bakımından birleşik olduğu bir istisna; zıddı **مُنْقَطِعٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَصَلَ
وَصَلَ
a.  [ يَصِلُ ] ( n. ac. وَصْل 1 ,  صِلَة [ وِصْلَة 2t ]) [ acc. &  Bi ], United, joined, linked, coupled to; combined, connected with.

b.  ( n. ac. وِصْلَة 2t ,  وُصْلَة 3t ,  وُصُوْل 27 ) [ acc. or Ila ], Reached; arrived at.

c.  ( n. ac. وَصْل 1 ,  وِصْلَة 2t ), Was closely united to.

d.  [ acc. &  Bi ], Presented with.

وَصَّلَ
وَصَّلَ II ,
a.  see I (a) .

b.  [ acc. or acc. &  Ila ], Made to reach; brought or sent to.

وَاْصَلَ
وَاْصَلَ III ,
a.  see I (c) .

b.  [ acc. or Fī ], Did without interruption; was intent upon; persevered, persisted in.

c.  Gave.

أَوْصَلَ
أَوْصَلَ IV ,
a.  see II (b) .

تَوَصَّلَ
تَوَصَّلَ V
a.  [ Bi ], Was joined to; was attached to.

b.  [ Ila ],  see I (b) .

c.  [ Ila ], Won access to; bribed.

تَوَاْصَلَ
تَوَاْصَلَ VI ,
a.  Were joined, united; was consecutive.

اِوْتَصَلَ
اِوْتَصَلَ VIII ( t ),
a.  Was continuous, consecutive.

b.  [ Bi ], Was contiguous to; adjoined, bordered, abutted upon.

c.  see I (b) & V ( a ).

اِسْتَوْصَلَ
اِسْتَوْصَلَ X ,
a.  Was joined.

وَصْل
وَصْل 1 ,
a.  Union; connection; junction; conjunction.

b.  Intimacy, amity.

c.  Equal; like.

d.  Copula, link.

وَصْلَة
وَصْلَة 1t
a.  [ coll. ], Beam; rafter.

وَصْلِيّ
وَصْلِيّ 1yi ,
a.  Conjunctive; copulative; connective.

وِصْل
وِصْل 2 ,
a.  see 3 .

وِصْلَة
وِصْلَة 2t ,
a.  Gift; favour.

وُصْل
وُصْل 3 , ( pl. أَوْصَاْل 38 ),
a.  Limb; joint; link.

وُصْلَة
وُصْلَة 3t ,
a.  see 1 (a) , ( b ).

c.  ( pl. وُصَل 9 ), Bond; link.

مَوْصِل
مَوْصِل 18 , ( pl. مَوَاْصِلُ 44 ),
a.  Juncture.

b.  Instrument of music.

وَاْصِل
وَاْصِل 21 ,
a.  Arriving; reaching.

وَاْصِلَة
وَاْصِلَة 21t ,
a.  Woman who wears false hair.

وِصَاْل
وِصَاْل 23 ,
a.  see 1 (a) , ( b ).

وَصِيْل
وَصِيْل 25 ,
a.  Uninterrupted, continuous.

b.  Inseparable friend, confidant, alter ego.

وَصِيْلَة
وَصِيْلَة 25t , ( pl. وَصَاْئِلُ 46 ),
a.  fem. of وَصِيْل 25 &  see 3t (c) .

c.  Culture, refinement; affability.

d.  Productiveness.

e.  Wide region.

f.  Striped cloth from Yemen.

g.  Hank ( of thread ).

h.  Sword.

i.  Female that has brought forth many times in succession.

j.  Company.

k.  Charitable institution.

وَصُوْل
وَصُوْل 26 ,
a.  see 1yi .

b.  Generous.

وُصُوْل
وُصُوْل 27 ,
a.  Arrival.

b.  see 1 (a) , ( b ).

d.  ( pl. وُصُوْلَات ) [ coll. ], Receipt, acknowledgment.

وَصڤلَ
N. P. وَصڤلَ I ,
a.  Joined.

b.  Conjunctive.

c.  ( pl. مَوْصُوْلَات ), Conjunction.

d.  A species of hornet.

e.  Sword.

وَصَّلَ
N. P. وَصَّلَ II ,
a.  Joined.

مُوَاصَلَة
مُوَاصَلَة [ N. Ac. وَاْصَلَ III ( وِصْل 2 )],
a.  see I (a) , ( b ).

c.  Continuity; continuance.

مُتَّصِل
مُتَّصِل [ N. Ag.
a.  VIII], Contiguous, adjacent, adjoining.

b.  Continuous, continual, unintermittent.

اـتِّصَال
اـتِّصَال [ N. Ac.
a.  VIII],  see 3t (c) .

b.  Continuity, continuousness.

c.  Contiguity, juxta-position, adjacency; adherence.

المُوْصِل
المُوْصِل
a.  [ coll. ], Mausil ( city ).

المَوْصِلَان
المَوْصِلَان
a.  Mesopotamia.

اِتِّصَالِيَّة
اِتِّصَالِيَّة
a.  [ coll. ],  see N. Ac. اِوْتَصَلَ VIII ( b ), ( c ).

مُسْتَوْصِلَة
مُسْتَوْصِلَة
a.  see 21t

أَلِفُ الوَصْل
A^alifu A@lwaSol
a.  Alif-ul-wasl  A@

لَيْلَة الوَصْل
لَيْلَة الوَصْل
a.  Last night of a lunar month.

مَوْصُوْل اِسْمِىّ
مَوْصُوْل اِسْمِىّ
a.  Relative pronoun.

##### Türkçe

وَصَلَ
وَصَلَ
a. [ **يَصِلُ** ] ( n. ac. **وَصْل** 1 , **صِلَة** [ **وِصْلَة** 2t ]) [ acc. & Bi ], Birleştirdi, birleştirdi; bağladı, ekledi, çiftledi; birleştirdi, bağladı ile.

b. ( n. ac. **وِصْلَة** 2t , **وُصْلَة** 3t , **وُصُوْل** 27 ) [ acc. or Ila ], Ulaştı; vardı.

c. ( n. ac. **وَصْل** 1 , **وِصْلَة** 2t ), Sıkıca birleşik oldu.

d. [ acc. & Bi ], İle sunuldu.

وَصَّلَ
وَصَّلَ II ,
a. I (a)’ya bak.

b. [ acc. or acc. & Ila ], Ulaştırdı; götürdü veya gönderdi.

وَاْصَلَ
وَاْصَلَ III ,
a. I (c)’ye bak.

b. [ acc. or Fī ], Kesintisiz yaptı; üzerine azmetti; sebat etti, ısrar etti.

c. Verdi.

أَوْصَلَ
أَوْصَلَ IV ,
a. II (b)’ye bak.

تَوَصَّلَ
تَوَصَّلَ V
a. [ Bi ], Birleştirildi; iliştirildi.

b. [ Ila ], I (b)’ye bak.

c. [ Ila ], Erişim kazandı; rüşvet verdi.

تَوَاْصَلَ
تَوَاْصَلَ VI ,
a. Birleştiler, birleşik oldular; ardışık oldu.

اِوْتَصَلَ
اِوْتَصَلَ VIII ( t ),
a. Sürekli, ardışık oldu.

b. [ Bi ], Bitişik oldu; komşu oldu, sınırdaş oldu, dayandı.

c. I (b) ve V (a)’ya bak.

اِسْتَوْصَلَ
اِسْتَوْصَلَ X ,
a. Birleştirildi.

وَصْل
وَصْل 1 ,
a. Birleşme; bağlantı; kavşak; bağlaçlık.

b. Yakınlık, dostluk.

c. Eşit; benzer.

d. Bağ, rabıta.

وَصْلَة
وَصْلَة 1t
a. [ coll. ], Kiriş; mertek.

وَصْلِيّ
وَصْلِيّ 1yi ,
a. Bağlayıcı; atıf edici; irtibatlandırıcı.

وِصْل
وِصْل 2 ,
a. 3’e bak.

وِصْلَة
وِصْلَة 2t ,
a. Hediye; lütuf.

وُصْل
وُصْل 3 , ( pl. **أَوْصَاْل** 38 ),
a. Uzuv; eklem; halka.

وُصْلَة
وُصْلَة 3t ,
a. 1 (a), (b)’ye bak.

c. ( pl. **وُصَل** 9 ), Bağ; halka.

مَوْصِل
مَوْصِل 18 , ( pl. **مَوَاْصِلُ** 44 ),
a. Kavşak.

b. Müzik aleti.

وَاْصِل
وَاْصِل 21 ,
a. Varan; ulaşan.

وَاْصِلَة
وَاْصِلَة 21t ,
a. Takma saç takan kadın.

وِصَاْل
وِصَاْل 23 ,
a. 1 (a), (b)’ye bak.

وَصِيْل
وَصِيْل 25 ,
a. Kesintisiz, sürekli.

b. Ayrılmaz dost, sırdaş, ikinci benlik.

وَصِيْلَة
وَصِيْلَة 25t , ( pl. **وَصَاْئِلُ** 46 ),
a. **وَصِيْل** 25’in müennesi ve 3t (c)’ye bak.

c. Kültür, incelik; yumuşak huyluluk.

d. Verimlilik.

e. Geniş bölge.

f. Yemen’den çizgili kumaş.

g. (iplik) çile.

h. Kılıç.

i. Art arda birçok defa doğurmuş dişi.

j. Şirket.

k. Hayır kurumu.

وَصُوْل
وَصُوْل 26 ,
a. 1yi’ye bak.

b. Cömert.

وُصُوْل
وُصُوْل 27 ,
a. Varış.

b. 1 (a), (b)’ye bak.

d. ( pl. **وُصُوْلَات** ) [ coll. ], Makbuz, alındı.

وَصڤلَ
N. P. **وَصڤلَ** I ,
a. Birleştirilmiş.

b. Bağlayıcı.

c. ( pl. **مَوْصُوْلَات** ), Bağlaç.

d. Bir eşekarısı türü.

e. Kılıç.

وَصَّلَ
N. P. **وَصَّلَ** II ,
a. Birleştirilmiş.

مُوَاصَلَة
مُوَاصَلَة [ N. Ac. **وَاْصَلَ** III ( **وِصْل** 2 )],
a. I (a), (b)’ye bak.

c. Süreklilik; devam.

مُتَّصِل
مُتَّصِل [ N. Ag.
a. VIII], Bitişik, komşu, bitişen.

b. Sürekli, devamlı, kesintisiz.

اـتِّصَال
اـتِّصَال [ N. Ac.
a. VIII], 3t (c)’ye bak.

b. Süreklilik, süreklilik hâli.

c. Bitişiklik, yan yana oluş, komşuluk; yapışma.

المُوْصِل
المُوْصِل
a. [ coll. ], Mausil (şehir).

المَوْصِلَان
المَوْصِلَان
a. Mezopotamya.

اِتِّصَالِيَّة
اِتِّصَالِيَّة
a. [ coll. ], N. Ac. **اِوْتَصَلَ** VIII (b), (c)’ye bak.

مُسْتَوْصِلَة
مُسْتَوْصِلَة
a. 21t’ye bak

أَلِفُ الوَصْل
أَلِفُ الوَصْل
a. Vasl elifi.

لَيْلَة الوَصْل
لَيْلَة الوَصْل
a. Kamerî bir ayın son gecesi.

مَوْصُوْل اِسْمِىّ
مَوْصُوْل اِسْمِىّ
a. İsim mevsûlü (bağıl zamir).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وصل
وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي لمفعول واحد)
وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي لمفعول واحد) + الكائن + مكاناً، أو إلى مكان أو أمر أو شيء: بلغه: يقترب منه ولكن لا يلتصق ولا يلتحم به: يتحرك ويتقدم مقترباً من كائن آخر حتى يبلغه فيقترب منه بشدة، كافية لبدء التفاعل معه والتأثير والتأثر به
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة القدوم  والوصول والاقتراب، قادماً من موقع بعيد، إلى مكان أو كائن خارج موقع إقامته الأصلي والتفاعل مع المكان أو الكائن "، وهي:
أَتـَى - يَأْتِي، جَاءَ - يَجِيْءُ، بَلَغَ - يَبْلُغُ، وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي لمفعول واحد)، وَرَدَ - يَرِدُ، وَفَدَ - يَفِدُ
يفرق لفظاً:
وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي لمفعولين) + كائن + شيئاً + بشيء: ضد "قطع - يقطع": يقرب جزءيه ويلصقهما ويلحمهما معاً
وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي لمفعول واحد) + الكائن + مكاناً، أو إلى مكان أو أمر أو شيء: بلغه: يقترب منه ولكن لا يلتصق ولا يلتحم به
صَلِيَ - يَصْلَى + كائن + مكاناً أو كائناً: يثوي ويقيم بالقرب من كائن أو مكان ويلزمه بهدف التأثر به والتفاعل معه
وَصَلَ  إلى - يَصِلُ إلى
 	﴿قالوا يالوط إنا رسل ربك لن يصلوا إليك فأسر بأهلك بقطع من الليل ولا يلتفت منكم أحد إلا امرأتك إنه مصيبها ما أصابهم إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب(81)﴾ هود ﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون(35)﴾ القصص
 	﴿إلا الذين يصلون إلى قوم بينكم وبينهم ميثاق أو جاءوكم حصرت صدورهم أن يقاتلوكم أو يقاتلوا قومهم ولو شاء الله لسلطهم عليكم فلقاتلوكم فإن اعتزلوكم فلم يقاتلوكم وألقوا إليكم السلم فما جعل الله لكم عليهم سبيلا(90)﴾ النساء
 	﴿وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا فقالوا هذا لله بزعمهم وهذا لشركائنا فما كان لشركائهم فلا يصل إلى الله وما كان لله فهو يصل إلى شركائهم ساء ما يحكمون (136)﴾ الأنعام ﴿فلما رأى أيديهم لا تصل إليه نكرهم وأوجس منهم خيفة قالوا لا تخف إنا أرسلنا إلى قوم لوط(70)﴾ هود
مختار الصحاح
● [وصل] و ص ل: وَصَلْتَ الشيء من باب وعد و صِلَةً أيضا و وَصَلَ إليه يصل وُصُولا أي بلغ و وَصَل بمعنى اتَّصَلَ أي دعا دعوى الجاهلية وهو أن يقول يا لفلان قال الله تعالى ﴿إلا الذين يَصلون إلى قوم﴾ أي يتصلون و الوَصْل ضد الهجران والوصل أيضا وصل الثوب والخف وبينهما وُصلةٌ أي اتصال وذريعة وكل شيء اتصل بشيء فما بينهما وصلة والجمع وُصَل و الأَوْصَال المفاصل و الوصِيلة التي كانت في الجاهلية هي الشاة تلد سبعة أبطن عناقين عناقين فإن ولدت في الثامنة جديا ذبحوه لآلهتهم وإن ولدت جديا وعناقا قالوا وصلت أخاها فلا يذبحون أخاها من أجلها ولا تشرب لبنها النساء وكان للرجال وجرت مجرى السائبة وفي الحديث ﴿لعن الله الوَاصِلةَ و المُسْتَوْصلَة﴾ فالواصلة التي تصل الشعر والمستوصلة التي يُفعل بها ذلك و تَوَصَّلَ إليه أي تلطف في الوصول إليه و التَّوَاصُل ضد التصارم و وصَّله تَوْصِيلا إذا أكثر من الوصل و وَاصَلَه مُوَاصَلَةً و وِصَالا ومنه المُوَاصَلَة في الصوم و المُوْصِلُ بلد
الراغب
وصل
- الاتصال: اتحاد الأشياء بعضها ببعض كاتحاد طرفي الدائرة، ويضاد الانفصال، ويستعمل الوصل في الأعيان، وفي المعاني. يقال: وصلت فلانا. قال الله تعالى: }ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل﴿[البقرة/27]، وقوله تعالى:﴾إلا الذين يصلون إلى قوم بينكم وبينهم ميثاق﴿[النساء/90] أي: ينسبون. يقال: فلان متصل بفلان: إذا كان بينهما نسبة، أو مصاهرة، وقوله عز وجل:﴾ولقد وصلنا لهم القول﴿[القصص/51] أي: أكثرنا لهم القول موصولا بعضه ببعض، وموصل البعير: كل موضعين حصل بينهما وصلة نحو: ما بين العجز والفخذ، وقوله:﴾ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام{ [المائدة/103] وهو أن أحدهم كان إذا ولدت له شاته ذكرا وأنثى قالوا: وصلت أخاها، فلا يذبحون أخاها من أجلها، وقيل: الوصيلة: العمارة والخصب؛ والوصيلة: الأرض الواسعة، ويقال: هذا وصل هذا. أي صلته.
ملخص اللسان
1.    وَصَلْت الشيء وَصْلاً وَصِلةً، والوَصْلُ ضِدُّ الهِجْران
2.     الوَصْل خلاف الفَصْل. وَصَل الشيء بالشيء يَصِلُه وَصْلاً وَصِلةً وصُلَةً؛ ووَصَّلَهُ كلاهما: لأَمَهُ.واتَّصَلَ الشيءُ بالشيء: لم ينقطع؛ولقد وَصَّلْنا لَهُمُ القَوْلَ، أَي وَصَّلْنا ذِكْرَ الأَنْبياء وأَقاصِيصَ من  مَضَى بعضها ببعض، لعلهم يَعْتَبرون.
3.     ووَصَلَ الشيءُ إِلى الشيء وُصُولاً وتَوَصَّل إِليه: انتهى إِليه وبَلَغه؛ووَصَّله إِليه وأَوْصَله: أَنهاهُ إِليه وأَبْلَغَهُ إِياه.
4.  وأَوْصَله غيرُه ووَصَلَ: بمعنى اتَّصَل أَي دَعا دعْوى الجاهلية، وهو  أَن يقول: يالَ فلان وفي التنزيل العزيز: إِلاَّ الذين يَصِلون إِلى قوم بينكم وبينهم ميثاقٌ؛ أَي يَتَّصِلون؛ المعنى اقتُلوهم ولا تَتَّخِذوا منهم أَولياء إِلاَّ مَنِ اتَّصَل بقوم بينكم وبينهم مِيثاق واعْتَزَوْا  إِليهم. واتَّصَلَ الرجلُ: انتسَب وهو من ذلك؛ إِلا الذين يَصِلون  إِلى قوم؛ أَي يَنتَسِبون ، وَصَل إِليه واتَّصَل إِذا انتَمى.
5.     والواصِلة من النساء: التي تَصِل شعَرَها بشعَر غيرها، والمُسْتَوْصِلة:الطالِبة لذلك وهي التي يُفْعَل بها ذلك
6.  ووَصَله وَصْلاً وصِلة وواصَلَهُ مُواصَلةً ووِصالاً كلاهما يكون في عَفاف الحبّ ودَعارَتِه، وكذلك وَصَل حَبْله      وَصْلاً وصِلةً؛وواصَلَ حَبْله: كوَصَله.
7.     والوُصْلة: الاتِّصال. والوُصْلة: ما اتَّصل  بالشيء.كلُّ شيء اتَّصَل بشيء فما بينهما وُصْلة، والجمع وُصَل.
8.  ويقال: وَصَل فلان رَحِمَه يَصِلها صِلةً. وبينهما وُصْلة أَي اتِّصال  وذَرِيعة.والوَصْل: ضد الهجران. والتَّواصُل: ضد التَّصارُم.فَلْيَصِلْ رَحِمَه: وهي كِناية عن الإِحسان إِلى الأَقرَبين من ذوي  النسَب والأَصْهار والعَطف عليهم والرِّفْق بهم والرِّعاية لأَحْوالهم، وكذلك إِن بَعُدُوا أَو أَساؤوا، وقَطْع الرَّحِم ضدُّ ذلك كلِّه. يقال:وَصَل رَحِمَه يَصِلُها وَصْلاً وصِلةً،
9.     ووَصَل كتابُه إِليّ وبِرُّه يَصِل وُصولاً، وهذا غير واقع. ووَصَّله تَوْصيلاً إِذا أَكثر من الوَصْل،
10.                       وواصَله مُواصَلةً ووِصالاً،  ومنه المُواصَلةُ بالصوم وغيره.
11.                        وتَوَصَّلْت إِلى فلان بوُصْلة وسبب توَصُّلاً إِذا تسبَّبت إِليه بحُرْمة. وتوصَّل إِليه أَي تلطَّف في الوُصول إِليه
12.                        فكأَنه بالإِحسان إِليهم قد وَصَل ما بينه وبينهم من عَلاقة القَرابة والصِّهْر.
13.                        والمَوْصِل: ما يُوصَل من الحبل.والمَوْصِل مَعْقِد الحبْل في الحَبْل
14.          والأَوْصال: المَفاصِل. وفي صِفته، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان فَعْمَ  الأَوْصالِ أَي ممْتَلئَ الأَعضاء، الواحدُ وِصْل. والمَوْصِل: المَفْصِل.والوِصْلانِ: العَجُز والفَخِذ، وقيل:  طَبَق الظهر. والوِصْل والوُصْل: كلُّ عظم على حِدَة لا يكسَر ولا يُخْلط بغيره ولا يُوصَل به غيره، وهو الكَِسْرُ والجَِدْلُ، بالدال، والجمع   أَوْصال وجُدُول، وقيل: الأَوْصال مجتَمَع العظام، وكلّه من الوَصْل
15.                        ويقال: هذا رجل وَصِيلُ هذا أَي مثله
16. وقوله عز وجل: ما جَعَل اللهُ من بَحِيرةٍ ولا سائبةٍ ولا وَصِيلةٍ؛ قال المفسرون:الوَصِيلةُ كانت في الشاء خاصة، كانت الشاة إِذا وَلَدَتْ  أُنثى فهي لهم، وإِذا وَلَدَتْ ذكَراً جعلوه لآلهتهم، فإِذا وَلَدَتْ ذكَراً وأُنثى قالوا وَصَلَتْ أَخاها فلم يَذْبَحوا الذكَر لآلهتهم.
17.                        والوَصِيلةُ: الأَرض الواسعة البعيدة كأَنها وُصِلَتْ  بأُخْرى
18.                        وحَرْفُ الوَصْل: هو الذي بعد الرَّوِيِّ،
19.                        يلزم بعد الرَّوِيِّ الوَصْل ولا يكون إِلا ياءً أَو واواً  أَو أَلِفاً كل واحدة منهنّ ساكنة في الشعر المُطْلَق،
20.          ويكون الوَصْل أَيضاً هاءً الإِضْمار وذلك هاءُ التأْنيث التي في حَمْزة ونحوها، وهاءُ للمُذكَّر والمؤَنث متحرِّكة كانت أَو ساكنة نحو غُلامِه وغُلامِها، والهاء التي تُبَيَّن بها الحركة نحو عَلَيَّهْ وعَمَّهْ واقْضِهِ  وادْعُهُ،
21.                        والصِّلةُ: كالوَصْل الذي هو الحرف الذي بعد الرَّوِيّ وقد وَصَل به.
22.                       وليلة الوَصْل: آخر ليلة من الشهر لاتِّصالها بالشهر الآخَرَ
لسان العرب
● - وصل: وَصَلْت الشيء وَصْلاً وَصِلةً، والوَصْلُ ضِدُّ الهِجْران. ابن      سيده: الوَصْل خلاف الفَصْل. وَصَل الشيء بالشيء يَصِلُه وَصْلاً وَصِلةً      وصُلَةً؛ الأَخيرة عن ابن جني، قال: لا أَدري أَمُطَّرِدٌ هو أَم غير      مطَّرد، قال: وأَظنه مُطَّرِداً كأَنهم يجعلون الضمة مُشْعِرة بأَن المحذوف      إِنما هي الفاء التي هي الواو، وقال أَبو علي: الضمَّة في الصُّلَة ضمة      الواو المحذوفة من الوُصْلة، والحذف والنقل في الضمة شاذ كشذوذ حذف الواو      في يَجُدُ، ووَصَّلَهُ كلاهما: لأَمَهُ. وفي التنزيل العزيز: ولقد      وَصَّلْنا لَهُمُ القَوْلَ، أَي وَصَّلْنا ذِكْرَ الأَنْبياء وأَقاصِيصَ من      مَضَى بعضها ببعض، لعلهم يَعْتَبرون.      واتَّصَلَ الشيءُ بالشيء: لم ينقطع؛ وقوله أَنشده ابن جني:      قامَ بها يُنْشِدُ كلّ مُنْشِدِ،      وايتَصَلَتْ بمِثْلِ ضَوْءِ الفَرْقَدِ      إِنما أَراد اتَّصَلَتْ، فأَبدل من التاء الأُولى ياء كراهة للتشديد؛      وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:      سُحَيْراً، وأَعْناقُ المَطِيِّ كأَنَّها      مَدافِعُ ثِغْبانٍ أَضَرَّ بها الوصْلُ      معناه: أَضَرَّ بها فِقْدان الوَصْل، وذلك أَن ينقطِع الثَّغَب فلا      يَجْري ولا يَتَّصِل، والثَّغَبُ: مَسِيلٌ دَقيقٌ، شَبَّه الإِبِل في مَدِّها      أَعناقها إِذا جَهَدَها السير بالثَّغَب الذي يَخُدُّه السَّيْلُ في      الوادي. ووَصَلَ الشيءُ إِلى الشيء وُصُولاً وتَوَصَّل إِليه: انتهى إِليه      وبَلَغه؛ قال أَبو ذؤيب:      تَوَصَلُ بالرُّكْبان حيناً، وتُؤْلِفُ الـ      ـجِوارَ، ويُغْشِيها الأَمانَ رِبابُها      ووَصَّله إِليه وأَوْصَله: أَنهاهُ إِليه وأَبْلَغَهُ إِياه. وفي حديث      النعمان بن      مُقَرِّن: أَنه لما حمَل على العدُوِّ ما وَصَلْنا كَتِفَيْه حتى ضرَب      في القوم أَي لم نَتَّصِل به ولم نَقْرُب منه حتى حمَل عليهم من      السُّرْعة. وفي الحديث: رأَيت سَبَباً واصِلاً من السماء إِلى الأَرض أَي      مَوْصولاً، فاعل بمعنى مفعول كماءٍ دافِقٍ؛ قال ابن الأَثير: كذا شرح، قال: ولو      جعل على بابه لم يَبْعُد. وفي حديث عليّ، عليه السلام: صِلوا السيوفَ      بالخُطى والرِّماحَ بالنَّبْل؛ قال ابن الأَثير: أَي إِذا قَصُرت السيوف عن      الضَّريبة فتقدَّموا تَلْحَقوا وإِذا لم تَلحَقْهم الرماحُ فارْمُوهم      بالنَّبْل؛ قال: ومن أَحسن وأَبلغ ما قيل في هذا المعنى قول زهير:      يَطعَنُهُمْ ما ارْتَمَوْا، حتى إِذا طَعَنُوا      ضارَبَهُمْ، فإِذا ما ضارَبُوا اعْتَنَقا      وفي الحديث: كان اسمُ نَبْلِه، عليه السلام، المُوتَصِلة؛ سميت بها      تفاؤلاً بوُصولها إِلى العدوِّ، والمُوتَصِلة لغة قريش فإِنها لا تُدْغم هذه      الواو وأَشباهها في التاء، فتقول مُوتَصِل ومُوتَفِق ومُوتَعِد ونحو ذلك،      وغيرهم يُدْغم فيقول مُتَّصِل ومُتَّفِق ومُتَّعِد.      وأَوْصَله غيرُه ووَصَلَ: بمعنى اتَّصَل أَي دَعا دعْوى الجاهلية، وهو      أَن يقول: يالَ فلان وفي التنزيل العزيز: إِلاَّ الذين يَصِلون إِلى قوم      بينكم وبينهم ميثاقٌ؛ أَي يَتَّصِلون؛ المعنى اقتُلوهم ولا تَتَّخِذوا      منهم أَولياء إِلاَّ مَنِ اتَّصَل بقوم بينكم وبينهم مِيثاق واعْتَزَوْا      إِليهم. واتَّصَلَ الرجلُ: انتسَب وهو من ذلك؛ قال الأَعشى:      إِذا اتَّصَلَتْ قالتْ لِبَكْرِ بنِ وائِلٍ،      وبَكْرٌ سَبَتْها، والأُنُوفُ رَواغِمُ      (* قوله «قالت لبكر» في المحكم والتهذيب: قالت أَبكر إلخ).      أَي إِذا انتَسَبَتْ. وقال ابن الأَعرابي في قوله: إِلا الذين يَصِلون      إِلى قوم؛ أَي يَنتَسِبون. قال الأَزهري: والاتِّصال أَيضاً الاعْتزاءُ      المنهيّ عنه إِذا قال يالَ بني فلان ابن السكيت: الاتِّصال أَن يقول يا      لَفُلان، والاعتزاءُ أَن يقول أَنا ابنُ فلان. وقال أَبو عمرو: الاتصالُ      دُعاء الرجل رَهْطه دِنْياً، والاعْتزاءُ عند شيء يعجبُه فيقول أَنا ابن      فلان. وفي الحديث: مَنِ اتَّصَلَ فأَعِضُّوه أَي مَنِ ادَّعى دَعْوى      الجاهلية، وهي قولهم يالَ فلان، فأَعِضُّوه أَي قولوا له اعْضَضْ أَيْرَ أَبيك.      يقال: وَصَل إِليه واتَّصَل إِذا انتَمى. وفي حديث أُبَيٍّ: أَنه      أَعَضَّ إِنساناً اتَّصَل.      والواصِلة من النساء: التي تَصِل شعَرَها بشعَر غيرها، والمُسْتَوْصِلة:      الطالِبة لذلك وهي التي يُفْعَل بها ذلك. وفي الحديث: أَن النبي، صلى      الله عليه وسلم، لعَنَ الواصِلةَ والمُسْتَوْصِلة؛ قال أَبو عبيد: هذا في      الشعَر وذلك أَن تَصِل المرأَة شعَرها بشَعَرٍ آخر زُوراً. وروي في حديث      آخر: أَيُّما امرأَةٍ وَصَلت شعَرها بشعر آخر كان زُوراً، قال: وقد      رَخَّصَت الفقهاء في القَرامِل وكلِّ شيء وُصِل به الشعر، وما لم يكن الوَصْل      (* قوله «وما لم يكن الوصل» أي الموصول به شعراً إلخ) شعراً فلا بأْس به.      وروي عن عائشة أَنها قالت: ليست الواصِلةُ بالتي تَعْنون، ولا بأْسَ أَنْ      تَعْرَى المرأَةُ عن الشعَر فتَصُِل قَرْناً من قرُونها بصُوفٍ أَسوَد،      وإِنما الواصِلة التي تكون بغيّاً في شَبيبَتِها، فإِذا أَسَنَّتْ      وصَلَتْها بالقِيادة؛ قال ابن الأَثير: قال أَحمد بن حنبل لمَّا ذُكِر ذلك له:      ما سمعت بأَعْجَب من ذلك. ووَصَله وَصْلاً وصِلة وواصَلَهُ مُواصَلةً      ووِصالاً كلاهما يكون في عَفاف الحبّ ودَعارَتِه، وكذلك وَصَل حَبْله      وَصْلاً وصِلةً؛ قال أَبو ذؤيب:      فإِن وَصَلَتْ حَبْلَ الصَّفاء فَدُمْ لها،      وإِن صَرَمَتْه فانْصَرِف عن تَجامُل      وواصَلَ حَبْله: كوَصَله. والوُصْلة: الاتِّصال. والوُصْلة: ما اتَّصل      بالشيء. قال الليث: كلُّ شيء اتَّصَل بشيء فما بينهما وُصْلة، والجمع      وُصَل. ويقال: وَصَل فلان رَحِمَه يَصِلها صِلةً. وبينهما وُصْلة أَي اتِّصال      وذَرِيعة. ووَصَل كتابُه إِليّ وبِرُّه يَصِل وُصولاً، وهذا غير واقع.      ووَصَّله تَوْصيلاً إِذا أَكثر من الوَصْل، وواصَله مُواصَلةً ووِصالاً،      ومنه المُواصَلةُ بالصوم وغيره. وواصَلْت الصِّيام وِصالاً إِذا لم      تُفْطِر أَياماً تِباعاً؛ وقد نهى النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الوِصال في      الصوم وهو أَن لا يُفْطِر يومين أَو أَياماً، وفيه النهي عن المُواصَلة في      الصَّلاة، وقال: إِنَّ امْرَأً واصَلَ في الصلاة خرج منها صِفْراً؛ قال      عبد الله بن أَحمد بن حنبل: ما كُنَّا نَدْري ما المُواصَلة في الصلاة حتى      قَدِم علينا الشافعيُّ، فمضى إِليه أَبي فسأَله عن أَشياء وكان فيما      سأَله عن المُواصَلة في الصلاة، فقال الشافعي: هي في مواضع: منها أَن يقول      الإِمامُ ولا الضّالِّين فيقول مَن خلفه آمين معاً أَي يقولها بعد أَن      يسكُت الإِمام، ومنها أَن يَصِل القراءة بالتكبير، ومنها السلامُ عليكم      ورحمةُ الله فيَصِلها بالتسليمة الثانية، الأُولى فرض والثانية سُنَّة فلا      يُجْمَع بينهما، ومنها إِذا كبَّر الإِمام فلا يُكَبِّر معه حتى يسبقه ولو      بواو. وتَوَصَّلْت إِلى فلان بوُصْلة وسبب توَصُّلاً إِذا تسبَّبت إِليه      بحُرْمة. وتوصَّل إِليه أَي تلطَّف في الوُصول إِليه. وفي حديث عُتْبة      والمقدام: أَنهما كانا أَسْلَما فَتَوَصَّلا بالمشركين حتى خَرجا إِلى      عُبيدة بن الحرث أَي أَرَياهم أَنهما مَعَهم حتى خرجا إِلى المسلمين،      وتوصَّلا بمعنى توسَّلا وتقرَّبا.      والوَصْل: ضد الهجران. والتَّواصُل: ضد التَّصارُم. وفي الحديث: مَن      أَراد أَن يَطول عُمْره فَلْيَصِلْ رَحِمَه، تكرّر في الحديث ذكر صِلة      الرَّحِم؛ قال ابن الأَثير: وهي كِناية عن الإِحسان إِلى الأَقرَبين من ذوي      النسَب والأَصْهار والعَطف عليهم والرِّفْق بهم والرِّعاية لأَحْوالهم،      وكذلك إِن بَعُدُوا أَو أَساؤوا، وقَطْع الرَّحِم ضدُّ ذلك كلِّه. يقال:      وَصَل رَحِمَه يَصِلُها وَصْلاً وصِلةً، والهاء فيها عِوَض من الواو      المحذوفة فكأَنه بالإِحسان إِليهم قد وَصَل ما بينه وبينهم من عَلاقة القَرابة      والصِّهْر. وفي حديث جابرٍ: إِنه اشترى مِنِّي بَعيراً وأَعطاني وَصْلاً      من ذهَب أَي صِلةً وهِبةً، كأَنه ما يَتَّصِل به أَو يَتَوَصَّل في      مَعاشه. ووَصَله إِذا أَعطاه مالاً. والصِّلة: الجائزة والعطيَّة. والوَصْل:      وَصْل الثوب والخُفّ. ويقال: هذا وَصْل هذا أَي مثله.      والمَوْصِل: ما يُوصَل من الحبل. ابن سيده: والمَوْصِل مَعْقِد الحبْل      في الحَبْل.      ويقال للرجُلين يُذكران بِفِعال وقد مات أَحدهما: فَعَل كذا ولا يُوصَل      حَيٌّ بميت، وليس له بِوَصِيل أَي لا يَتْبَعُه؛ قال الغَنَوِي:      كمَلْقَى عِقالٍ أَو كمَهْلِك سالِمٍ،      ولسْتَ لِمَيْتٍ هالك بِوَصِيلِ      ويروى:      وليس لِحَيٍّ هالِك بِوَصِيل      وهو معنى قول المتنَخِّل الهذلي:      ليسَ لِمَيْتٍ بِوَصِيلٍ، وقد      عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ      دُعاء لرجل أَي لا وُصِل هذا الحيّ بهذا المَيت أَي لا ماتَ معه ولا      وُصِل بالميت، ثم قال: وقد عُلِّقَ فيه طَرَفٌ من الموت أَي سيَمُوت      ويَتَّصِل به، قال: هذا قول ابن السكيت، قال ابن سيده: والمعنى فيه عندي على غير      الدُّعاء إِنما يُريد: ليس هو ما دام حَيًّا بِوَصِيلٍ للميت على أَنه      قد عُلِّق فيه طَرَف المَوْصِل أَي أَنه سيَمُوت لا محالة فيَتَّصِل به      وإِن كان الآن حَيًّا، وقال الباهلي: يقول بان الميت فلا يُواصِله الحيُّ،      وقد عُلِّق في الحي السَّبَب الذي يُوَصِّله إِلى ما وَصَل إِليه الميت؛      وأَنشد ابن الأَعرابي:      إِنْ وَصَلْت الكِتابَ صِرْتَ إِلى اللهِ،      ومَن يُلْفَ واصِلاً فهو مُودِي قال أَبو العباس: يعني لَوْح المَقابر      يُنْقر ويُتْرَك فيه موضع للميت      (* قوله «موضع للميت» لعله موضع لاسم      الميت) بَياضاً، فإِذا مات الإِنسانُ وُصِل ذلك الموضع باسمه.      والأَوْصال: المَفاصِل. وفي صِفته، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان فَعْمَ      الأَوْصالِ أَي ممْتَلئَ الأَعضاء، الواحدُ وِصْل.      والمَوْصِل: المَفْصِل. ومَوْصِل البعير: ما بين العَجُز والفَخِذ؛ قال      أَبو النجم:      ترى يَبِيسَ الماءِ دون المَوْصِلِ      منه بِعجْزٍ، كصَفاةِ الجَيْحَلِ      الجَيْحَل: الصُّلْب الضَّخْم. والوِصْلانِ: العَجُز والفَخِذ، وقيل:      طَبَق الظهر. والوِصْل والوُصْل: كلُّ عظم على حِدَة لا يكسَر ولا يُخْلط      بغيره ولا يُوصَل به غيره، وهو الكَِسْرُ والجَِدْلُ، بالدال، والجمع      أَوْصال وجُدُول، وقيل: الأَوْصال مجتَمَع العظام، وكلّه من الوَصْل.      ويقال: هذا رجل وَصِيلُ هذا أَي مثله. والوَصِيل: بُرود اليمن، الواحدة      وَصِيلة. وفي الحديث: أَن أَوَّل من كَسَا الكعبة كسْوةً كامِلةً      تُبَّعٌ، كَسَاها الأَنْطاعَ ثم كساها الوَصائل أَي حِبَر اليَمَن. وفي حديث      عمرو: قال لمعاوية ما زلت أَرُمُّ أَمْرَك بِوَذائله وأَصِلُهُ بوَصائله؛      القتيبي: الوَصائل ثياب يمانية، وقيل: ثياب حُمْرُ مُخَطَّطة يمانية،      ضَرَبَ هذا مثلاً لإِحكامه إِياه، ويجوز أَن يكون أَراد بالوَصائل الصِّلاب،      والوَذِيلة قطعة من الفضة، ويقال للمِرآة الوَذيلةُ والعِنَاسُ      والمَذِيَّةُ؛ قال ابن الأَثير: أَراد بالوَصائل ما يُوصَل به الشيء، يقول: ما      زِلْت أُدَبِّر أَمْرك بما يَجِب أَن يُوصَل به من الأُمور التي لا غِنَى به      عنها، أَو أَراد أَنه زَيَّن أَمْرَه وحَسَّنه كأَنه أَلْبَسَه الوَصائل.      وقوله عز وجل: ما جَعَل اللهُ من بَحِيرةٍ ولا سائبةٍ ولا وَصِيلةٍ؛ قال      المفسرون: الوَصِيلةُ كانت في الشاء خاصة، كانت الشاة إِذا وَلَدَتْ      أُنثى فهي لهم، وإِذا وَلَدَتْ ذكَراً جعلوه لآلهتهم، فإِذا وَلَدَتْ ذكَراً      وأُنثى قالوا وَصَلَتْ أَخاها فلم يَذْبَحوا الذكَر لآلهتهم. والوَصِيلة      التي كانت في الجاهلية: الناقةُ التي وَصَلَتْ بين عشرة أَبْطُن وهي من      الشاء التي وَلَدَتْ سبعة أَبْطُن عَناقَيْن عَناقَيْن، فإِن وَلَدَت في      السابع عَناقاً قيل وَصَلتْ أَخاها فلا يشرَب لَبَنَ الأُمِّ إِلاَّ      الرِّجال دون النساء وتَجْري مَجْرَى السائبة. وقال أَبو عرفة وغيره:      الوَصِيلة من الغنم كانوا إِذا وَلَدَتِ الشاةُ ستة أَبْطُن نَظَرُوا، فإِن كان      السابعُ ذكَراً ذُبِحَ وأَكَل منه الرجال والنساء، وإِن كانت أُنثى      تُرِكتْ في الغنم، وإِن كانت أُنثى وذكَراً قالوا وَصَلتْ أَخاها فلم يُذْبَح      وكان لَحْمُها      (* قوله «وكان لحمها» في نسخة لبنها) حَراماً على النساء؛      وفي الصحاح: الوَصِيلةُ التي كانت في الجاهلية هي الشاة تَلِدُ سبعة      أَبْطُن عَناقَيْن عَناقَيْن، فإِن وَلَدَتْ في الثامنة جَدْياً وعَناقاً      قالوا وَصَلَتْ أَخاها، فلا يذبَحُون أَخاها من أَجلها ولا يشرَب لبَنها      النساء وكان للرجال، وجرَتْ مَجْرَى السائبة. وروي عن الشافعي قال:      الوَصِيلة الشاة تُنْتَجُ الأَبْطُن، فإِذا وَلَدَتْ آخَرَ بعد الأَبْطُن التي      وَقَّتوا لها قيل وَصَلتْ أَخاها، وزاد بعضهم: تُنْتَجُ الأَبْطُن الخمسة      عَناقَيْن عَناقَيْن في بَطْن فيقال: هذه وُصْلةٌ تَصِلُ كلَّ ذي بطن      بأَخٍ له معه، وزاد بعضهم فقال: قد يَصِلونها في ثلاثة أَبْطُن ويُوصِلونها      في خمسة وفي سبعة. والوَصِيلةُ: الأَرض الواسعة البعيدة كأَنها وُصِلَتْ      بأُخْرى، ويقال: قطعنا وَصِيلة بعيدة. وروي عن ابن مسعود أَنه قال: إِذا      كنت في الوَصِيلة فأَعْطِ راحِلتَكَ حَظَّها، قال: لم يُرِد بالوَصِيلة      ههنا الأَرض البعيدة ولكنه أَراد أَرضاً مُكْلِئة تَتَّصل بأُخرى ذاتِ      كَلأٍ؛ قال: وفي الأُولى يقول لبيد:      ولقد قَطَعْت وَصِيلةً مَجْرُودةً،      يَبْكي الصَّدَى فيها لِشَجْوِ البُومِ      والوَصِيلة: العِمَارة والخِصْب، سمِّيت بذلك      (* قوله «سميت بذلك إلخ»      عبارة المحكم: سميت بذلك لاتصالها واتصال الناس فيها، والوصائل ثياب      يمانية مخططة بيض وحمر على التشبيه بذلك، واحدتها وصيلة) واحدتها      وَصِيلة.وحَرْفُ الوَصْل: هو الذي بعد الرَّوِيِّ، وهو على ضربين: أَحدهما ما      كان بعده خروج كقوله:      عفَتِ الدِّيارُ مَحَلُّها فَمُقامُها      والثاني أَن لا يكون بعده خروجٌ كقوله:      أَلا طالَ هذا الليلُ وازْوَرَّ جانِبُهْ،      وأَرَّقَني أَن لا حَليلٌ أُلاعِبُهْ      قال الأَخفش: يلزم بعد الرَّوِيِّ الوَصْل ولا يكون إِلا ياءً أَو واواً      أَو أَلِفاً كل واحدة منهنّ ساكنة في الشعر المُطْلَق، قال: ويكون      الوَصْل أَيضاً هاءً الإِضْمار وذلك هاءُ التأْنيث التي في حَمْزة ونحوها،      وهاءُ للمُذكَّر والمؤَنث متحرِّكة كانت أَو ساكنة نحو غُلامِه وغُلامِها،      والهاء التي تُبَيَّن بها الحركة نحو عَلَيَّهْ وعَمَّهْ واقْضِهِ      وادْعُهُ، يريد عَلَيَّ وعَمَّ واقضِ وادعُ، فأُدخلت الهاء لتُبَيَّن بها حركة      الحروف؛ قال ابن جني: فقول الأَخفش يلزم بعد الرَّوِيِّ الوَصْل، لا يريد      به أَنه لا بُدَّ مع كل رَويّ أَن يَتْبَعه الوَصْل، أَلا ترى أَن قول      العجاج:      قد جَبَر الدِّينَ الإِلَهُ فجَبَرْ      لا وَصْل معه؛ وأَن قول الآخر:      يا صاحِبَيَّ فَدَتْ نفْسي نُفوسَكما،      وحيْثُما كُنْتُما لاقَيْتُما رَشَدَا      إِنما فيه وَصْل لا غير، ولكن الأَخفش إِنما يريد أَنه مما يجوز أَن      يأْتي بعد الرَّوِيٍّ، فإِذا أَتَى لَزِم فلم يكن منه بُدٌّ، فأَجْمَل      القَوْلَ وهو يعتقد تفصِيله، وجمعه ابن جني على وُصُول، وقياسُه أَن لا      يُجْمَع. والصِّلةُ: كالوَصْل الذي هو الحرف الذي بعد الرَّوِيّ وقد وَصَل به.      وليلة الوَصْل: آخر ليلة من الشهر لاتِّصالها بالشهر الآخَرَ.      والمَوْصِل: أَرض بين العِراق والجزيرة؛ وفي التهذيب: ومَوْصِل كُورة      معروفة؛ وقول الشاعر:      وبَصْرَة الأَزْدِ مِنَّا، والعِراقُ لنا،      والمَوْصِلانِ، ومِنَّا المِصْرُ والحَرَمُ      يريد المَوْصِل والجزيرة.      والمَوْصولُ: دابَّة على شكل الدَّبْرِ أَسْوَد وأَحْمَر تَلْسَع      الناسَ. والمَوْصول من الدوابّ: الذي لم يَنْزُ على أُمِّه غيرُ أَبيه؛ عن ابن      الأَعرابي؛ وأَنشد:      هذا فَصِيلٌ ليس بالمَوْصولِ،      لكِنْ لِفَحْلٍ طرقة فَحِيلِ      ووَاصِل: اسم رجل، والجمع أَواصِل بقلْب الواو همزة كراهة اجتماع      الواوين. ومَوْصول: اسم رجل؛ أَنشد ابن الأَعرابي:      أَغَرَّكَ، يا مَوْصولُ، منها ثُمالةٌ،      وبَقْلٌ بأَكْنافِ الغَرِيفِ تُؤانُ؟      أَراد تُؤام فأَبدل.      واليَأْصُول: الأَصْلُ؛ قال أَبو وجزة:      يَهُزُّ رَوْقَيْ رِماليٍّ كأَنَّهما      عُودَا مَدَاوِسَ يَأْصولٌ ويأْصولُ      يريد أَصْلٌ وأَصْلٌ.
مقاييس اللغة:
(وصل) الواو والصاد واللام: أصلٌ واحد يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيءٍ حَتَّى يَعْلَقَه. ووَصَلْتُه به وَصْلاً. والوَصل: ضِدّ الهِجْران. ومَوْصِلُ البعير: ما بين عَجُزِه وفَخذه. والواصِلَة في الحديث: التي تَصِلُ شَعْرَها بشعرٍ آخَرَ زُوراً. ويقول وصَلْتُ الشّيء وصلاً، والموصول به وِصْلٌ بكسر الواو.
ومن الباب الوَصِيلة: العِمارة والخِصْب. لأنَّها تَصِلُ النّاسَ بعضَهم ببعض، وإذا أجْدَبوا تفَرَّقُوا. والوَصيلة: الأرض الواسعة، كأنَّها وُصِلَت فلا تَنقطِع. أمَّا الوَصِيلة من الغَنَم في قوله تعالى: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103]....([2])
القاموس المحيط:
وصَلَ الشيءَ بالشيءِ وَصْلاً وصُِلَةً، بالكسر والضم، ووصَّلَهُ لَأَمَهُ، ووصِلَكَ اللّهُ، بالكسرِ، لُغَةٌ، و الشيءَ و إليه وُصولاً ووُصْلَةً وصِلَةً بَلَغَهُ وانتهى إليه. وأوْصَلَهُ واتَّصَلَ لم يَنْقَطِعْ.
والواصِلَةُ: المرأةُ تَصِلُ شَعَرَها بِشَعَر غيرِها. والمُسْتَوْصِلَةُ: الطالِبَةُ لذلك. وَوصَلَهُ وَصْلاً وصِلَةً وواصَلَهُ مُواصَلَةً ووِصالاً: كِلاهُما يكونُ في عَفافِ الحُبِّ ودَعارَتِه. والوُصْلَةُ، بالضم: الاتِّصالُ، وكُلُّ ما اتَّصَلَ بشيءٍ فما بينهما: وُصْلَةٌ ج: كصُرَدٍ. والمَوْصِلُ: مَعْقَدُ الحَبْلِ في الحَبْلِ. والْأَوْصالُ: المَفاصِلُ، أو مُجْتَمَعُ العِظامِ، وجَمْعُ وُصْلٍ، بالكسرِ والضمِّ، لكلِّ عَظْمٍ لا يُكسَرُ ولا يَخْتَلِطُ بغيرِهِ. والوَصيلَةُ: الناقَةُ التي وَصَلَتْ بين عَشَرَةِ أبْطُنٍ، و من الشاءِ: التي وَصَلَتْ سَبْعَةَ أبْطُنٍ عَناقَيْنِ عَناقَيْنِ، فإِنْ ولَدَتْ في السابِعَةِ عَناقاً وجَدْياً، قيلَ: وَصَلَتْ أخاها، فلا يَشْرَبُ لَبَنَ الْأُمِّ إلاَّ الرجالُ دونَ النساءِ، وتَجْري مَجْرَى السائِبَة، أو الوَصيلَةُ: الشاةُ خاصَّةً، كانَتْ إذا وَلَدَتِ الْأُنْثَى، فهي لهم، وإذا وَلَدَتْ ذَكَراً، جَعَلوه لآلِهَتِهم، وإِنْ وَلَدَتْ ذَكَراً وأُنْثَى، قالوا: وَصَلَتْ أخاها، فلم يَذْبَحوا الذَّكَرَ لآلِهَتِهِم، أَو هي شاةٌ تَلِدُ ذَكَراً ثم أُنْثَى فَتَصِلُ أخاها، فلا يَذْبَحونَ أخاها من أجْلِها، وإذا وَلَدَتْ ذَكَراً، قالوا: هذا قُرْبانٌ لآلِهَتِنا، والعِمارَةُ، والخِصْبُ، وثَوْبٌ مُخَطَّطٌ يَمانٍ، والرُّفْقَةُ، والسَّيْفُ، وكُبَّةُ الغَزْلِ، والأرضُ الواسِعَةُ. ولَيْلَةُ الوَصْلِ: آخِرُ لَيالي الشهرِ. وحَرْفُ الوَصْلِ: الذي بعدَ الرَّوِيِّ، سُمِّيَ لأَنَّهُ وَصَلَ حَرَكَةَ حَرْفِ الرَّوِيِّ، كقولِهِ:
سُقيتِ الغيثَ أيَّتُها الخِيامو
وقولِهِ:
كانَتْ مَنازِلهُ من الأَيَّامي
وقولِه:
فما زِلْت أبْكي عندَهُ وأخاطِبُهْ
وقولِه:
إذا ما رَأتْنا زالَ مِنَّا زَويلُها
فالميمُ والباءُ واللامُ رَوِيٌّ، والواوُ والياءُ والهاءُ وَصْلٌ. والمَوْصِلُ، كمجلسٍ: د أو أرضٌ بينَ العِراقِ والجَزيرَةِ. والمَوْصِلانِ: هي والجزيرَةُ. والمَوْصولُ: دابَّةٌ كالدَّبْرِ تَلْسَعُ الناسَ، ورجلٌ. وإسماعيلُ بنُ مُوَصَّلٍ، كمُعَظَّمٍ: مُحَدِّثٌ. ووَصيلُكَ: مَنْ يَدْخُلُ ويَخْرُجُ معَك. وتَصِلُ: بِئْرٌ بِبلادِ هُذَيْلٍ. وواصِلٌ: اسْمٌ. وواصِلَةُ بنُ جَنابٍ: صَحابِيٌّ، أو الصوابُ: واثِلَةُ بنُ الخطَّابِ.
وأبو الوَصْلِ: صَحابِيٌّ.
تاج العروس:
( وصل الشئ بالشئ ) يصله ( وصلا وصلة بالكسر والضم ) الاخيرة عن ابن جنى قال ابن سيده لا أدرى أمطرد هو أم غير مطرد قال وأظنه مطردا كأنهم يجعلون الضمة مشعرة بان المحذوف انما هي الفاه التى هي الواو وقال أبو على الضمة في الصلة ضمة الواو المحذوفة من الوصلة والحذف والنقل في الضمة شاذ كشذوذ حذف الواو في يجد ( ووصله ) توصيلا ( لامه ) وهو ضد فصله وفي التنزيل العزيز ولقد وصلنا لهم القول أي وصلنا ذكر الانبياء وأقاصيص من مضى بعغها ببعض لعلهم يعتبرون ويقال وصل الحبال وغيرها توصيلا وصل بعضها ببعض ( و ) قال الفراء ( وصلك الله بالكسر لغة ) في الفتح ( و ) وصل ( الشئ و ) وصل ( إليه ) يصل ( وصولا ووصلة ) بضمهما ( وصلة ) بالكسر ( بلغه وانتهى إليه ) ووصله إليه ( وأوصله ) أنهاه إليه وأبلغه اياه ( واتصل ) الشئ بالشئ ( لم ينقطع ) قال شيخنا وقع في مصنفات الصرف انه يقال ايتصل بابدال التاء الاولى ياء واستدلوا ببيت قد يقال انه مصنوع قال الشيخ أبو حيان وهذا عندي ليس كما ذهبوا إليه بل الياء المنقلبة عن الواو المنقلبة عنها التاء على أقل اللغتين في اتعد وأطال في توجيهه انتهى * قلت والبيت الذى أشار إليه هو ما أنشده ابن جنى قام بها ينشد كل منشد * وايتصلت بمثل ضوء الفرقد قال انما أراد اتصلت فأبدل من التاء الاولى ياء كراهة للتشديد ( و ) في الحديث لعن الله ( الواصلة ) والمستوصلة فالواصلة ( المرأة تصل شعرها بشعر غيرها والمستوصلة الطالبة لذلك ) وهى التى يفعل بها ذلك وروى في حديث آخر أيما امرأة وصلت شعرها بشعر غيرها كان زورا قال أبو عبيد وقد رخصت الفقهاء في القرامل وكل شئ وصل به الشعر وما لم يكن الوصل شعر افلا بأس به وروى عن عائشة انها قالت ليست الواصلة بالتى تعنون ولا بأس أن تعرى المرأة عن الشعر فتصل قرنا من قرونها بصوف أسود وانما الواصلة التى تكون بغيا في شبيبتها فإذا أسنت وصلتها بالقيادة قال ابن الاثير قال أحمد بن حنبل لما ذكر ذلك له ما سمعت باعجب من ذلك ( ووصله وصلا وصلة وواصله مواصلة ووصالا كلاهما يكون في عفاف الحب ودعارته ) وكذلك وصل حبله وصلا وصلة قال أبو ذؤيب فان وصلت حبل الصفاء فدم لها * وان صرمته فانصرف عن تجامل وواصل حبلها كوصله ( والوصلة بالضم الاتصال ) وما اتصل بالشئ ( و ) قال الليث ( كل ما اتصل بشئ فما بينهما وصلة ج ) وصل ( كصرد والموصل ) كمجلس ما يوصل من الحبل وقال ابن سيده هو ( معقد الحبل في الحبل والاوصال المفاصل ) ومنه الحديث في صفته صلى الله تعالى عليه وسلم انه كان فعم الاوصال أي ممتلئ الاعضاء ( أو ) هي ( مجتمع العظام و ) قيل الاوصال ( جمع وصل بالكسر والضم لكل عظم ) على حدة ( لا يكسر ولا يختلط بغيره ) ولا يوصل به غيره وهو الكسر والجدل بالدال وشاهد الوصل بالكسر قول ذى الرمة إذا ابن أبى موسى بلا لا بلغته * فقام بفأس بين وصليك جارز ( و ) قوله تعالى ولا وصيلة قال المفسرون ( الوصيلة ) التى كانت في الجاهلية ( الناقة التى وصلت بين عشرة أبطن و ) في الصحاح الوصيلة ( من الشاء التى وصلت سبعة أبطن عنا قين عناقين فان ولدت في السابعة ) ونص الصحاح في الثامنة ( عنا قا وجد يا قيل وصلت أخاها فلا ) يذبحون أخاها من أجلها ولا ( يشرب لبن الام الا الرجال دون النساء وتجرى مجرى السائبة ) وقال أبو بكر كانوا إذا ولدت ستة
أبطن عناقين عناقين وولدت في السابع عناقا وجد يا قالوا وصلت أخاها فأحلوا لبنها للرجال وحرموه على النساء ( أو الوصيلة )
كانت في ( الشاة خاصة كانت إذا ولدت الانثى فهى لهم وإذا ولدت ذكر اجعلوه لآلهتهم وان ولدت ذكرا وأنثى قالوا وصلت أخاها فلم يذبحوا الذكر لآلهتهم ) وقال ابن عرفة كانوا إذا ولدت الشاه ستة أبطن نظروا فان كان السابع ذكر اذبح وأكل منه الرجال والنساء وان كانت أنثى تركت في الغنم وان كان ذكرا وأنثى قالوا وصلت أخاها ولم يذبح وكان لحمها حراما على النساء ( أو هي شاة تلد ذكرا ثم أنثى فتصل أخاها فلا يذبحون أخاها من أجلها وإذا ولدت ذكرا قالوا هذا قربان لآلهتنا ) وروى عن الشافعي قال الوصيلة الشاة تنتج الا بطن فإذا ولدت آخر بعد الا بطن التى وقتوالها قيل وصلت أخاها وزاد بعضهم تنتج الا بطن الخمسة عناقين عناقين في بطن فيقال هذه وصيلة تصل كل ذى بطن باخ له معه وزاد بعضهم فقال قد يصلونها في ثلاثة أبطن ويوصلونها في خمسة وفي سبعة ( و ) الوصيلة ( العمارة والخصب ) واتصال الكلا ( و ) الوصيلة ( ثوب ) أحمر ( مخطط يمان ) والجمع الوصائل ومنه الحديث أول من كسا الكعبة كسوة كاملة تبع كساها الانطاع ثم كساها الوصائل وقال ذبياني ويذفن بالافلاء في كل منزل * تشحط في اشلائها كالوصائل وهى برود حمر فيها خطوط خضر ( و ) الوصيلة ( الرفقة ) في السفر ( و ) الوصيلة ( السيف ) كأنه شبه بالبرد المخطط ( و ) الوصيلة ( كبة الغزل و ) الوصيلة ( الارض الواسعة ) البعيدة كأنها وصلت باخرى قال لبيد ولقد قطعت وصيلة مجرودة * يبكى الصدى فيها لشجو اليوم ( وليلة الوصل آخر ليالى الشهر ) لا تصالها بالشهر الآخر ( و ) من المجاز ( حرف الوصل ) هو ( الذى بعد الروى سمى ) به ( لانه وصل حركة حرف الروى ) وهذه الحركات إذا اتصلت واستطالت نشأت عنها حروف المد واللين ويكون الوصل في اصطلاحهم باربعة أحرف وهى الالف والواو والياء والهاء سواكن يتبعن ما قبلهن أي حرف الروى فإذا كان مضموما كان بعدها الواو وان كان مكسورا كان بعدها الياء وان كان مفتوحا كان بعدها الالف والهاا ساكنة ومتحركه فالالف نحو قول جرير أقلى اللوم عاذل والعتابا * وقولى ان أصبت لقد أصابا والواو ( كقوله ) أيضا متى كان الخيام بذى طلوح * ( سقيت الغيث أيتها الخيامو و ) الياء مثل ( قوله ) أيضا هيهات منزلنا بنعف سويقة * ( كانت مباركة من الايامى ( و ) الهاء ساكنة نحو ( قوله ) أي ذى الرمة وقفت على ربع لمية تافتى * ( فما زلت أبكى عنده وأخاطبه و ) المتحركة نحو ( قوله ) أيضا وبيضاء لا تهنحاش منا وامها * ( إذا ما رأتنا زال مناز ويلها ) يعنى بيضع النعام ( فالميم والباء واللام روى و ) الالف و ( الواو والياء والهاء وصل ) وقال الاخفش يلزم بعد الروى الوصل ولا يكون الاياء أو واوا أو ألفا كل واحدة منهن ساكنة في الشعر المطلق قال ويكون الوصل أيضا هاء وذلك هاء التأنيث التى في حمزة ونحوها وهاء الاضمار للمذكر والمؤنث متحركة كانت أو ساكنة نحو غلامه وغلامها والهاء التى تبين بها الحركة نحو عليه وعمه واقضه وادعه يريد على وعم واقض وادع فأدخلت الهاء لتبين بها حركة الحروف قال ابن جنى فقول الاخفش يلزم بعد الروى الوصل لا يريد به انه لا بدمع كل روى أن يتبعه الوصل ألا ترى ان قول العجاج * وقد جبر الدين الآله فجبر * لا وصل معه وأن قول الراجز يا صاحبي فدت نفسي نفوسكما * وحيثما كنتما لا قيتما رشدا ان ما فيه وصل لا غير ولكن الاخفش انما يريد انه مما يجوز أن يأتي بعد الروى فإذا أتى لزم فلم يكن منه بد فاجمل القول وهو يعتقد تفصيله وجمعه ابن جنى على وصول وقياسه أن لا يجمع ( والموصل كمجلس د ) ويسمى أيضا أثور بالمثلثة وهو إلى الجانب الغربي من دجلة بناه محمد بن مروان إذ ولى الجزيرة في خلافة أخيه عبد الملك ( أو أرض بين العراق والجزيرة ) وزعم بان الانباري انها سميت بذلك لانها وصلت بين الفرات ودجلة وفي التهذيب كورة معروفة وقد نسب إليها جملة من المحدثين قديما وحديثا وقال ابن الاثير الموصل من الجزيرة قيل لها الجزيرة لانها بين دجلة والفرات وتسمى الموصل الحديثة وبينها وبين القديمة فراسخ ( و ) قول الشاعر وبصرة الازد منا والعراق لنا * و ( الموصلان ) ومنا المصر والحرم يريد ( هي الجزيرة و ) قال أبو حاتم ( الموصول دابة كالدبر ) سوداء وحمراء ( تسلع الناس و ) موصول اسم ( رجل ) وأنشد ابن الاعرابي أغرك يا موصول منها ثمالة * وبقل يا كناف الغريف تؤان أراد تؤام فأبدل ( و ) أبو مروان ( اسمعيل بن موصل ) بن اسمعيل بن سليمن اليحصبى ( كمعظم ) وضبطه الحافظ كمحدث ( محدث ) ذكره ابن يونس ( ووصيلك من يدخل ويخرج معك ) وفي الاساس وصيل الرجل مواصله الذى لا يكاد يفارقه ( وتصل ) كتعد ( بئر ببلاد هذيل وواصل اسم ) رجل وجمعه أو اصل تقلب الواو همزة كراهة اجتماع الواوين ( وواصلة بن جناب ) القرشى ( صحابي
أو الصواب واثلة بن الخطاب ) الذى تقدم ذكره صحفه بعضهم فان صاحبه هو مجاهد بن فرقد المذكور والمتن واحد ( وأبو الوصل صحابي ) حديثه عند أولاده ذكره ابن منده في تاريخه ولم يذكره في كتاب الصحابة * ومما يستدرك عليه تصول إليه تلطف حتى انتهى إليه وبلغه قال أبو ذؤيب توصل بالركبان حينا وتؤلف ال * جوار ويغشيها الامان ربابها
وسبب واصل أي موصول كماء دافق وكان اسم نبله عليه أفضل الصلاة والسلام الموتصلة سميت بها تفاؤلا بوصولها إلى العدو وهى لغة قريش فانها لا تدغم هذه الواو وأشباهها في التاء فتقول موتصل وموتفق وموتعد وغيرهم يدغم فيقول متصل ومتفق ومتعد ووصل واتصل دعا دعوى الجاهلية بان يقول يا آل فلان وقال أبو عمرو الاتصال دعاء الرجل رهطه دنيا والاعتزاء عند شئ يعجبه فيقول أنا ابن فلان وفي الحديث من اتصل فأعضوه أي من ادعى دعوى الجاهلية فقولوا له اعضض اير أبيك وفي حديث أبى انه أعض انسانا اتصل واتصل أيضا انتسب وهو من ذلك قال الاعشى إذا اتصلت قالت لبكر بن وائل * وبكر سبتها والانوف روا غم ووصل فلان رحمه يصلها صلة وبينهما وصلة أي اتصال وذريعة وهو مجاز وقال ابن الاثير صلة الرحم المأمور بها كناية عن الاحسان إلى الاقربين من ذوى النسب والاصهار والعطف عليهم والرفق بهم والرعاية لاحوالهم وان بعد واو أساوا وقطع الرحم ضد ذلك كله ووصل توصيلا أكثر من الوصل ومنه خيط موصل فيه وصل كثيرة واصل الصيام مواصلة ووصالا إذا لم يفطر اياما تباعا وقد نهى عنه وفي الحديث ان امر أو اصل في الصلاة خرج منها صفرا قال عبد الله بن أحمد بن حنبل كنا ما ندرى المواصلة في الصلاة حتى قدم علينا الشافعي فمضى إليه أبى فسأله عن أشياء وكان فيما سأله عن المواصلة في الصلاة فقال الشافعي هي في مواضع منها أن يقول الامام ولا الضالين فيقول من خلفه آمين معا أي يقولها بعد أن يسكت الامام ومنها ان يصل القراءة بالتكبير ومنها السلام عليكم ورحمة الله فيصلها بالتسليمه الثانية الاولى فرض والثانية سنة فلا يجمع بينهما ومنها إذا كبر الامام فلا يكبر معه حتى يسبقه ولو بواو وتوصل أي توسل وتقرب والتواصل ضد التصارم وأعطاه وصلا من ذهب أي صلة وهبة كانه ما يتصل به أو يتوصل في معاشه ووصله إذا أعطاه مالا والوصل الرسالة ترسلها إلى صاحبك حجازية والجمع الوصول وصلة الامير جائزته وعطيته والوصل وصل الثوب والخف ويقال هذا وصل هذا أي مثله ويقال للرجلين يذكران بفعال وقد مات أحدهما فعل كذا ولا يوصل حى بميت وليس له بوصيل أي لا يتبعه قال الغنوى كملقى عقال أو كمهلك سالم * ولست لميت هالك بوصيل ويروى وليس لحى هالك والموصل كمجلس الموت قال المتنخل ليس لميت بوصيل وقد * علق فيه طرف الموصل أي طرف من الموت أي سيموت ويتصل به والموصل المفصل وموصل البعير ما بين العجز والفخذ قال أبو النجم ترى يبيس الماء دون الموصل * منه بعجز كصفاة الجيحل والوصلان العجز والفخذ وقيل طبق الظهر ويقال هذا رجل وصيل هذا أي مثله والوصيلة ما يوصل به الشئ والوصيلة أرض ذات كلا تتصل باخرى ذات كلا ومنه حديث ابن مسعود إذا كنت في الوصيلة فأعط راحلتك حظها ويقال قطعنا وصلة بعيدة بالضم أي أرضا بعيدة وساق الله إلى وصلة حتى بلغت مقصدي أي رفقة حملوني ويسمون الزاد وصلة بالضم قاله الزمخشري والصلة كالوصل الذى هو الحرف بعد الروى ويقال لكثير الحيل والتدابير هو وصال قطاع والموصول من الدواب الذى لمن ينز على أمه غير أبيه عن ابن الاعرابي وأنشد هذا فصيل ليس بالموصول * لكن لفحل طرقه فحيل واليأصول الاصل قال أبو وجزة يهزروقى رمالي كأنهما * عودا مداوس يأصول ويأصول يريد أصل وأصل ويقال ضربه ضربة لا توصل أي لا تداوى وهو مجاز ووصيلة بنت وائلة ذكرها ابن بشكوال في الصحابة

##### Türkçe

**وصل**
**وَصَلَ - يَصِلُ** (tek mef‘ûle müteaddî)
**وَصَلَ - يَصِلُ** (tek mef‘ûle müteaddî) + varlık + bir mekânı, yahut bir mekâna veya bir işe ya da bir şeye: ona ulaştı: ona yaklaşır; fakat yapışmaz ve onunla kaynaşmaz: hareket eder ve ilerler; başka bir varlığa yaklaşarak onu buluncaya kadar (ona) yaklaşır; onunla etkileşime başlamaya ve ona etki etmeye ve ondan etkilenmeye yetecek derecede şiddetli bir yakınlıkla ona yaklaşır.

Ve lafız, “uzak bir konumdan, aslî ikamet yerinin dışındaki bir mekâna veya bir varlığa gelerek, mekân veya varlıkla etkileşme; gelme ve varma ve yaklaşma hareketi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**أَتـَى - يَأْتِي**، **جَاءَ - يَجِيْءُ**، **بَلَغَ - يَبْلُغُ**، **وَصَلَ - يَصِلُ** (tek mef‘ûle müteaddî)، **وَرَدَ - يَرِدُ**، **وَفَدَ - يَفِدُ**

Lafız bakımından ayırt eder:
**وَصَلَ - يَصِلُ** (iki mef‘ûle müteaddî) + varlık + bir şeyi + bir şeyle: “**قطع - يقطع**”ın zıddı: iki parçasını yaklaştırır, onları birbirine yapıştırır ve ikisini birlikte kaynatır.
**وَصَلَ - يَصِلُ** (tek mef‘ûle müteaddî) + varlık + bir mekânı, yahut bir mekâna veya bir işe ya da bir şeye: ona ulaştı: ona yaklaşır; fakat yapışmaz ve onunla kaynaşmaz.
**صَلِيَ - يَصْلَى** + varlık + bir mekânı veya bir varlığı: bir varlığın veya bir mekânın yakınında barınır ve ikamet eder ve ona bağlanır; ondan etkilenmek ve onunla etkileşmek amacıyla.

**وَصَلَ  إلى - يَصِلُ إلى**
 	﴿Dediler ki: Ey Lût! Biz Rabbinin elçileriyiz; sana asla ulaşamayacaklar; öyleyse gecenin bir kısmında ailenle yürü; sizden hiç kimse arkasına bakmasın; ancak karın müstesna; ona, onlara isabet eden şey isabet edecektir. Şüphesiz onların vaadi sabah vaktidir; sabah yakın değil mi? (81)﴾ Hûd  ﴿Dedi: Kardeşinle senin pazunu pekiştireceğiz ve ikinize bir sultan kılacağız; âyetlerimizle size ulaşamayacaklar; siz ve size uyanlar galip olanlarsınız (35)﴾ el-Kasas
 	﴿Ancak sizinle aralarında antlaşma bulunan bir kavme ulaşanlar yahut size gelenler—göğüsleri, sizinle savaşmaktan veya kendi kavimleriyle savaşmaktan daralmış olarak—müstesna; Allah dileseydi onları size musallat ederdi de sizinle savaşırlardı; eğer sizden uzak dururlarsa, sizinle savaşmazlarsa ve size barışı bırakırlarsa, Allah sizin için onların aleyhine bir yol kılmamıştır (90)﴾ en-Nisâ
 	﴿Allah’ın yarattıklarından ekin ve davarlardan Allah’a bir pay ayırdılar; sonra dediler ki: Bu, zanlarınca Allah içindir; bu da ortaklarımız içindir. Ortakları için olan Allah’a ulaşmaz; Allah için olan ise ortaklarına ulaşır. Ne kötü hükmediyorlar (136)﴾ el-En‘âm  ﴿Ellerinin ona ulaşmadığını görünce onları yadırgadı ve onlardan bir korku duydu; dediler ki: Korkma; biz Lût kavmine gönderildik (70)﴾ Hûd

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**وصل**] و ص ل: **وَصَلْتَ** şeyi, **وعد** bâbından; ve **صِلَةً** de (denir); ayrıca **وَصَلَ** ona, **يصل** **وُصُولا**: yani ulaştı. Ve **وَصَل** “**اتَّصَلَ**” mânâsında: yani câhiliye davasını çağırdı; o da “ya falan!” demesidir. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**إلا الذين يَصلون إلى قوم**﴾ yani bağlanırlar. Ve **الوَصْل** hicrânın zıddıdır; ve **الوصل** ayrıca elbisenin ve mestin birleştirilmesidir; ikisi arasında **وُصلةٌ** vardır: yani bağlantı ve vesile. Ve her şey bir şeye bağlanırsa, ikisi arasındaki şey **وصلة**dir; çoğulu **وُصَل**. Ve **الأَوْصَال** eklemlerdir. Ve câhiliyede olan **الوصِيلة**: koyundur; yedi karın doğurur, ikişer ikişer dişi oğlaklar; sekizincide bir erkek oğlak doğurursa onu ilahları için keserler; eğer bir erkek oğlak ve bir dişi oğlak doğurursa “kardeşini birleştirdi” derler; bu sebeple kardeşini onun yüzünden kesmezler; kadınlar onun sütünü içmezdi; erkekler içindi; ve **السائبة** gibi olurdu. Hadiste: ﴿Allah **الوَاصِلةَ** ve **المُسْتَوْصلَة**’yi lânetledi﴾. **الواصلة**: saçı (başka) saçla birleştiren (kadın)dır; **المستوصلة**: kendisine bunun yapılmasını isteyen (kadın)dır. Ve **تَوَصَّلَ** ona: yani ona ulaşmada yumuşak davrandı. Ve **التَّوَاصُل** **التصارم**ın zıddıdır. Ve **وصَّله** **تَوْصِيلا**: eğer birleştirmeyi çokça yaparsa. Ve **وَاصَلَه** **مُوَاصَلَةً** ve **وِصَالا**. Bundan: oruçta **المُوَاصَلَة**. Ve **المُوْصِلُ** bir beldedir.

er-Râgıb
**وصل**
- **الاتصال**: şeylerin bazısının bazısına birleşmesi; dairenin iki ucunun birleşmesi gibi; ve **الانفصال**a zıttır. Ve **الوصل** aynlarda da, mânâlarda da kullanılır. Denir: **وصلت فلانا**. Allah Teâlâ dedi: }**ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل**﴿[el-Bakara/27], ve O’nun sözü:﴾**إلا الذين يصلون إلى قوم بينكم وبينهم ميثاق**﴿[en-Nisâ/90] yani: nisbet ederler. Denir: falan, falana **متصل**dir: aralarında nesep veya sıhrî hısımlık varsa. Ve Aziz ve Celîl’in sözü:﴾**ولقد وصلنا لهم القول**﴿[el-Kasas/51] yani: onlara sözü, bazısı bazısına bağlı olarak çokça bağlı kıldık. Ve devenin **موصل**i: aralarında **وصلة** meydana gelen her iki yer; meselâ sağrı ile uyluk arası gibi. Ve O’nun sözü:﴾**ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام**{ [el-Mâide/103]; bu, birinin koyunu erkek ve dişi doğurursa “kardeşini birleştirdi” demeleridir; bu sebeple onun yüzünden kardeşini kesmezler. Ve denildi ki: **الوصيلة**: imar ve bolluktur; ve **الوصيلة**: geniş arazidir. Ve denir: “bu, bunun **وصل**udur”: yani onun **صلة**sidir.

Lisân’ın özeti
1. **وَصَلْت** şeyi **وَصْلاً** ve **وَصِلةً**; ve **الوَصْلُ** **الهِجْران**ın zıddıdır.
2. **الوَصْل** **الفَصْل**in hilâfıdır. **وَصَل** şeyi şeyle, **يَصِلُه** **وَصْلاً** ve **وَصِلةً** ve **صُلَةً**; ve **وَصَّلَهُ** ikisi de: onu birleştirdi. Ve **اتَّصَلَ** şey şeyle: kopmadı. Ve “**ولقد وَصَّلْنا لَهُمُ القَوْلَ**”: yani peygamberlerin zikrini ve geçmiştekilerin kıssalarını bazısını bazısına bağladık; belki ibret alırlar.
3. Ve **وَصَلَ** şey şeye **وُصُولاً**; ve **تَوَصَّل** ona: ona vardı ve ona ulaştı. Ve **وَصَّله** ona ve **أَوْصَله**: onu ona ulaştırdı ve onu ona bildirdi.
4. Ve başkası onu **أَوْصَله**; ve **وَصَلَ**: “**اتَّصَل**” mânâsında; yani câhiliye davasını çağırdı; o da “ya falan!” demesidir. Ve Aziz tenzilde: **إِلاَّ الذين يَصِلون إِلى قوم بينكم وبينهم ميثاقٌ**; yani bağlanırlar. Mânâ: onları öldürün ve onlardan veliler edinmeyin; ancak sizinle aralarında antlaşma bulunan bir kavme bağlanan ve onlara intisap eden kimse müstesna. Ve **اتَّصَلَ** adam: nisbet etti; bu da ondandır. **إِلا الذين يَصِلون إِلى قوم**: yani nisbet ederler. **وَصَل** ona ve **اتَّصَل**: eğer mensup olduysa.
5. Kadınlardan **الواصِلة**: saçını başka birinin saçıyla birleştiren; **المُسْتَوْصِلة**: bunu isteyen; ve kendisine bu yapılan odur.
6. Ve **وَصَله** **وَصْلاً** ve **صِلة**; ve **واصَلَهُ** **مُواصَلةً** ve **وِصالاً**: ikisi de sevginin iffeti ve fuhşunda olur. Ve كذلك **وَصَل** ipini **وَصْلاً** ve **صِلةً**; ve **واصَلَ** ipini: onu birleştirmesi gibi.
7. Ve **الوُصْلة**: bağlantıdır. Ve **الوُصْلة**: şeye bağlanan şeydir. Her şey bir şeye bağlanırsa, ikisi arasındaki şey **وُصْلة**dir; çoğulu **وُصَل**.
8. Ve denir: **وَصَل** falan rahmini, **يَصِلها** **صِلةً**. Ve aralarında **وُصْلة** vardır: yani bağlantı ve vesile. Ve **الوَصْل**: hicrânın zıddı. Ve **التَّواصُل**: **التَّصارُم**un zıddı. “Rahmini birleştirsin”: o, nesep ve sıhrî hısımlıktan olan yakın akrabalara iyilik etmeye, onlara şefkat göstermeye, onlara yumuşak davranmaya ve hallerini gözetmeye kinayedir; uzak olsalar da yahut kötülük etseler de. Ve **قَطْع الرَّحِم** bunun hepsinin zıddıdır. Denir: **وَصَل** rahmini, **يَصِلُها** **وَصْلاً** ve **صِلةً**.
9. Ve “mektubu bana ulaştı” ve “iyiliği ulaşır” **وُصولاً**; bu vâki değildir. Ve **وَصَّله** **تَوْصيلاً**: eğer birleştirmeyi çokça yaparsa.
10. Ve **واصَله** **مُواصَلةً** ve **وِصالاً**; bundan: oruç ve başkasında **المُواصَلة**.
11. Ve **تَوَصَّلْت** falana bir **وُصْلة** ve sebep ile **توَصُّلاً**: eğer bir hürmetle ona sebep bulduysan. Ve **توصَّل** ona: yani ona ulaşmada yumuşak davrandı.
12. Sanki onlara iyilikle, kendisiyle onların arasındaki akrabalık ve sıhrî hısımlık alâkasını birleştirmiştir.
13. Ve **المَوْصِل**: ipten birleştirilen şeydir. Ve **المَوْصِل**: ipin ipteki bağlandığı yerdir.
14. Ve **الأَوْصال**: eklemlerdir. Ve onun sıfatında—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—: onun **فَعْمَ الأَوْصالِ** olduğu; yani uzuvları dolu (iri) idi. Tekili **وِصْل**dür. Ve **المَوْصِل**: eklemdir. Ve **الوِصْلانِ**: sağrı ve uyluktur; ve denildi ki: sırtın tabakasıdır. Ve **الوِصْل** ve **الوُصْل**: her bir kemik, tek başına; kırılmaz, başkasıyla karıştırılmaz ve onunla başka bir şey birleştirilmez; o, **الكَِسْرُ** ve **الجَِدْلُ**dür, **الدال** ile; çoğulu **أَوْصال** ve **جُدُول**. Ve denildi ki: **الأَوْصال** kemiklerin birleşim yeridir; hepsi **الوَصْل**dendir.
15. Ve denir: bu, bunun **وَصِيلُ**üdür: yani onun gibidir.
16. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: **ما جَعَل اللهُ من بَحِيرةٍ ولا سائبةٍ ولا وَصِيلةٍ**; müfessirler dedi: **الوَصِيلةُ** koyunlarda özellikle idi: koyun dişi doğurursa onlarındı; erkek doğurursa onu ilahları için kılarlardı; erkek ve dişi doğurursa “kardeşini birleştirdi” derlerdi; böylece erkeği ilahları için kesmezlerdi.
17. Ve **الوَصِيلةُ**: geniş, uzak arazi; sanki başka birine bağlanmış gibidir.
18. Ve **حَرْفُ الوَصْل**: **الرَّوِيِّ**den sonra olandır.
19. **الرَّوِيِّ**den sonra **الوَصْل** lâzım olur; ve ancak **ياء** yahut **واو** yahut **أَلِف** olur; bunların her biri, **الشعر المُطْلَق**ta sâkindir.
20. Ve **الوَصْل** ayrıca **هاء** zamir de olur; bu, **حَمْزة** ve benzerlerindeki te’nîs **هاء**sıdır; ve müzekker ve müennes için **هاء**: harekeli de olsa sâkin de olsa; **غُلامِه** ve **غُلامِها** gibi. Ve hareketin kendisiyle açıklandığı **هاء**: **عَلَيَّهْ** ve **عَمَّهْ** ve **اقْضِهِ** ve **ادْعُهُ** gibi.
21. Ve **الصِّلةُ**: **الرَّوِيّ**den sonra olan harf olan **الوَصْل** gibidir; onunla **وَصَل** etmiştir.
22. Ve **ليلة الوَصْل**: ayın son gecesidir; öteki aya bitişmesinden dolayı.
